Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ವಯನಾಡ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಭಾಷೆ

| ವಯನಾಡ್ ಚೆಟ್ಟಿ |
| --- |
| ಮೂಲ | ಭಾರತ |
| Native speakers | **ಪದವಿನ್ಯಾಸ ದೋಷ: ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ"೨".** |
| ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ | ದ್ರಾವಿಡ* ದಕ್ಷಿಣ
	+ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ
		- ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು
			* ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ
				+ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳು
					- **ವಯನಾಡ್ ಚೆಟ್ಟಿ**
 |
| ಬರವಣಿಗೆ ಕ್ರಮ | ತಮಿಳು ಲಿಪಿ |
| Language codes |
| ISO 639-3 | `ctt` |

**ವಯನಾಡ್ ಚೆಟ್ಟಿ**, ಅಥವಾ **ಚೆಟ್ಟಿ**, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಯನಾಡನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಮುದಾಯದವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗೌಡರ್‌ರೊಂದಿಗೆ 62-76% ಶಾಬ್ದಿಕ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು , 65% ಜೆನ್ ಕುರುಂಬ ಮತ್ತು 52% ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡವು ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗೇ ಅವರ ಭಾಷೆ ಬಡಗವನ್ನೂ ಹೋಲುತ್ತದೆ.,

ಆದಾಗ್ಯೂ ಭಾರತದ 1951 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಯನಾಡ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 87.5% ಜನರು ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 6.2% ಜನರು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಚೆಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಭಾರತದ ಕನ್ನಡದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಂಡದನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಹವಾಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ವಯನಾಡ್ ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ಊಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಟ್ಟಿ/ಚೆಟ್ಟಿ ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್ ಸಮುದಾಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಹಿಂದೂಗಳು.
ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ಜಲಪಾತ, ಅಲ್ಲದೆ ಕರಾಪುಳ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಪೂಕೊಡೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲಾಡ್ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ಚೀಂಗಾರಿ ರಾಕ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಸೆಂಟರ್ ಇದೆ. ಮತ್ತು ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳ ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
# ಕುಡಿಯಾ ಭಾಷೆ

| ಕುಡಿಯಾ |
| --- |
| ಮೂಲ | ಭಾರತ |
| Native speakers |  |
| ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ | ದ್ರಾವಿಡ* ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ
	+ ತುಳು
		- **ಕುಡಿಯಾ**
 |
| Language codes |
| ISO 639-3 | `kfg` |
| *Glottolog* | `kudi1237` |

**ಕುಡಿಯಾ ಭಾಷೆ**ಯು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಭಾಷೆ. ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಕಾಸರಗೋಡು ಮತ್ತು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕಣ್ಣೂರು ಜೆಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೆಲವೆಡ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಮಲೆಕುಡಿಯರು ಎಂಬ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜನಾಂಗದ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೨೮೦೦ (೨೦೦೭ರ ಅಂದಾಜು).ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

## ವಾಸಸ್ಥಳ

ಕುಡಿಯರು ಅಥವಾ ಮಲೆ(ಬೆಟ್ಟ) ಕುಡಿಯರು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆರಿಯ, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಶಿಶಿಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೋಟದ ಮಾಲೀಕರ ಕೆಲಸದಾಳುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬಹುಪಾಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಬಂಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತಗ್ಗು ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

## ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿ

ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಯಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮೈಸೂರು ಗಡಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಮೋಸದಿಂದ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಬೆಂಕಿಯಂದ ಸುಟ್ಟ ದಾರಿ(fire track)ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

## ಕುಟುಂಬ ಪದ್ಧತಿ

ಕುಡಿಯರು ತುಳುವಿನಲ್ಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ನಿಯಮವನ್ನು (ಮಾತೃಮೂಲ) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಿಶಿ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ (ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ)ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಅಡುಗೆಮನೆ ಮತ್ತು ಊಟದ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜಮೀನುದಾರರ ಮನೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಇವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಗುರಿಕಾರ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸ್ಥಾನ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಜಾತಿ ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

## ಆರಾಧನೆ

ಕುಡಿಯ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳು ಭೈರವ, ಕಾಮಂಡವರು ಮತ್ತು ಪಂಚ ಪಾಂಡವರು (ಐದು ಪಾಂಡವ ಸಹೋದರರು), ಆದರೆ ಅವರು ಮಲೆ ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಟದೈವದಂತಹ ಕೆಲವು ಭೂತಗಳನ್ನು (ದೆವ್ವಗಳು) ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
# ವಡ್ಡರ್ ಭಾಷೆ

| ವಡ್ಡರ್ |
| --- |
| ಮೂಲ | ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ |
| ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶ | ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ |
| ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ | ದ್ರಾವಿಡ* ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ
	+ ತೆಲುಗು-ಕುಯಿ
		- ತೆಲುಗು
			* **ವಡ್ಡರ್**
 |
| ಬರವಣಿಗೆ ಕ್ರಮ | ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ |
| Language codes |
| ISO 639-3 | `wbq` |

**ವಡ್ಡರ್**, ಅಥವಾ **ವಡಾರಿ** ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಅದು ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ತೆಲುಗು ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿರುವ ವಡ್ಡರ್‌ಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಡ್ಡರ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ, ಇದು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦,೦೦೦ ಜನರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು 'ವಡಾರಿ' ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಥ್ನೋಲಾಗ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ತೆಲುಗಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ವಡ್ಡರು ಕೈಕಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಕಟ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ

* ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಭಟ್. ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ಚಲನಶೀಲತೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಡ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆ . ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ೧೯೮೪.
# ಪರ್ಜಿ ಭಾಷೆ

| Duruwa |
| --- |
| ପରଜି दुरुवा |
| ಮೂಲ | ಭಾರತ |
| Native speakers | **ಪದವಿನ್ಯಾಸ ದೋಷ: ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ"೨".** |
| ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ | ದ್ರಾವಿಡ* ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ
	+ ಪರ್ಜಿ–ಗದಬ
		- **Duruwa**
 |
| ಬರವಣಿಗೆ ಕ್ರಮ | ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿ, ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ |
| Language codes |
| ISO 639-3 | `pci` |
| *Glottolog* | `duru1236` |
| ಇಎಲ್‌ಪಿ | Duruwa |

**ಪರ್ಜಿ ಭಾಷೆ** : ಮಧ್ಯ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪರ್ಜಿಗಳ ಭಾಷೆ. ಇವರನ್ನು ಧ್ರುವರೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಸ್ತಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಗದಲ್ಪುರದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭಾಗಶಃ ಜಯಪುರದ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುವ ಈ ಭಾಷೆ ಹಲವು ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

## ಪರ್ಜಿ ಭಾಷಾ ಲಕ್ಷಣ

ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಪರ್ಜಿ ಒಳಗಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ದ್ರಾವಿಡ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿರುವ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷಾವರ್ಗದ ಉಪವರ್ಗವೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಗದಬ (ಒಲ್ಲಾರಿ), ಕೊಲಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಯ್ಕಿಯಂಥ ದ್ರಾವಿಡಭಾಷೆಗಳೂ ಇದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಬಹುವಚನ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಉಪವರ್ಗದ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ.

## ವ್ಯಾಕರಣ ವಿವರ

-ಲ್(-ಉಲ್), -ಕುಲ್, -ಚಿಲ್, -ತಿಲ್, ಎರ್, ಮತ್ತು -ಒವ್ (-ಎವ್) \_ ಈ ಭಾಷೆಯ ಬಹುವಚನ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು. ಮೂಲ ವತ್ಸ್ರ್ಯದ ಬಳಕೆ ಧ್ವನಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು-ದ್-ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. (ಆದರೆ ಈಶಾನ್ಯ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದು-ಡ್-ಆಗುತ್ತದೆ), ಕೊಲಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಯ್ಕಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ ರೂಪ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. (ನೀದ್,-ಬೂದಿ,ನಾಯಕಿ-ಈಡ್). ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ದ್ರಾವಿಡ ಚ ಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು (ಚುಪ್-ಉಪ್ಪು,ಚೀ-ಕೊಡು) ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರ ಎ ಕಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುವು. (ಕೆಲ್-ಕಲ್ಲು, ಕೇಲ್-ಕಾಲು). ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಪುಲ್ಲಿಂಗೇತರ ಎಂದು ಈ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಲಿಂಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. (ಮುವಿರ್-ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಮುಯಲ್-ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ, ಮುಂದು (ಮೂರು) ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ).

## ವರ್ಗೀಕರಣ

ದುರುವ ಮಧ್ಯದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯ ಸದಸ್ಯ ವರ್ಗ., ದುರುವಾ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಕೊರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಡಿಯ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಬಾದಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೂ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

## ಉಪಭಾಷೆಗಳು

ಪರ್ಜಿ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಇವೆ: ತಿರಿಯಾ, ನೆಥನಾರ್, ಧರ್ಬಾ ಮತ್ತು ಕುಕನಾರ್. ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮೂಲಕೃತಿಗಳು ಇವೆ:
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪರ್ಜಿ ಭಾಷೆ
# ಎರನಾಡನ್ ಭಾಷೆ

| ಎರನಾಡನ್ ಭಾಷೆ |
| --- |
| ഏറനാടൻ ഭാഷ ا٘يرَناڊَن |
| ಮೂಲ | ಭಾರತ |
| ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶ | ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ |
| Native speakers | **ಪದವಿನ್ಯಾಸ ದೋಷ: ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ"೨".** |
| ಭಾಷಾಕುಟುಂಬ | ದ್ರಾವಿಡ* ದಕ್ಷಿಣ
	+ ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ
		- ತಮಿಳು–ಕೊಡಗು
			* ತಮಿಳು–ಮಲಯಾಳಂ
				+ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳು
					- **ಎರನಾಡನ್ ಭಾಷೆ**
 |
| ಬರವಣಿಗೆ ಕ್ರಮ | ಪೊನ್ನಾನಿ ಲಿಪಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ |
| Language codes |
| ISO 639-3 | `aaf` |
| ಇಎಲ್‌ಪಿ | Aranadan |

**ಎರನಾಡನ್** ಅಥವಾ **ಅರನಾದನ್** ( ISO : ēṟanāṭan ; Malayalam  ; ಅರೇಬಿಕ್: ا٘يرَناڊَن) ನೂರಾರು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು **ಅರನಾಟನ್** ಅಥವಾ **ಮಲಪ್ಪುರಂ ಭಾಷಾ** ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
# ಸುನಿಲ್ ದತ್

ಸುನಿಲ್ ದತ್
**ಸುನಿಲ್ ದತ್** (ಜೂನ್ ೬, ೧೯೨೯ – ಮೇ ೨೫, ೨೦೦೫) ಭಾರತೀಯ ನಟ, ರಾಜಕಾರಣಿ. ಬಾಲಿವುಡ್ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದವರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆ ಹಾಗೂ ಯುವಜನ ಖಾತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

## ಜೀವನ

೧೯೨೯ರಲ್ಲಿ ಖರ್ಡ್ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಅಂದಿನ ಭಾರತ) ಹುಟ್ಟಿದ ಇವರು ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯಾದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟೂರನ್ನು ತೊರೆದರು. ಇವರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಮುಂಬೈನ ಜಯ್ ಹಿಂದ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ.

ವಿವಾಹದ ಚಿತ್ರ
ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದಿದ್ದ ನಟಿ ನರ್ಗಿಸ್ ಜೊತೆ "ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮಗನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುನಿಲ್ ದತ್ ನಟಿಸಿದರು. ಸುನಿಲ್ ದತ್ ಮತ್ತು ನರ್ಗಿಸ್ ೧೧-೦೩-೧೯೫೮ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ಮಗ ಸಂಜಯ್ ದತ್ ಕೂಡ ಬಾಲಿವುಡ್ ತಾರೆ. ಸುನಿಲ್ ದತ್ ೨೫-೦೫-೨೦೦೫ರಂದು ಬಾಂದ್ರಾ, ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.

## ಬಾಲಿವುಡ್

ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಇವರು ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೫೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ನಟರಾದರು. ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಜಮೀನುದಾರನ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಹೂಡುವ ಬಡರೈತನ ಮಗನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ನಟಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಾದರು. "ಪಡೋಸನ್" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಜನಮನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. "ರೇಷ್ಮಾ ಔರ್ ಶೇರಾ" ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಅಷ್ಟೇ ಸಹಜವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಾಲಿವುಡ್ ನತಿಯರಾದ ಆಶಾ ಪರೇಖ್, ವಹೀದಾ ರಹಮಾನ್, ಸಾಧನಾ, ಸಾಯಿರಾ ಬಾನು ಮೊದಲಾದವರ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

## ರಾಜಕೀಯ

೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ (ಐ) ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದರು, ಹಾಗೂ ಮುಂಬೈನ ವಾಯುವ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿ ಬಂದರು.

## ಸಿನೆಮಾಗಳು

* *ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್ ಫಾರ್ಮ್*
* *ಏಕ್ ಹೀ ರಿಷ್ತಾ* (೧೯೫೬)
* *ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ* (ಭಾರತ ಮಾತೆ) (೧೯೫೬)
* *ಸಾಧನಾ* (೧೯೫೮)
* *ಸುಜಾತಾ* (೧೯೫೯)
* *ಮೇ ಚುಪ್ ರಹೂಂಗೀ* (೧೯೬೨)
* *ಗುಮ್ರಾಹ್* (೧೯೬೩)
* *ಮುಜೆ ಜೀನೇ ದೋ* (೧೯೬೩)
* *ಯೇ ರಾಸ್ತೇ ಹೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕೇ* (೧೯೬೩)
* *ಯಾದೇನ್* (೧೯೬೪)
* *ವಕ್ತ್* (೧೯೬೫)
* *ಹಮ್ರಾಝ್* (೧೯೬೭)
* *ಮೆಹೆರ್ಬಾ* (೧೯೬೭)
* *ಮಿಲನ್* (೧೯೬೭)
* *ಪಡೋಸನ್* (೧೯೬೮)
* *ರೇಶ್ಮಾ ಔರ್ ಶೇರಾ* (೧೯೭೧)
* *ಝಕ್ಮೀ* (೧೯೭೫)
* *ಜಾನೀ ದುಶ್ಮನ್* (೧೯೭೮)
* *ಮುನ್ನಾಭಾಯಿ ಎಂ ಬೀ ಬಿ ಎಸ್* (೨೦೦೩)

ಸಮಕಾಲೀನ ನಟರು: ನರ್ಗೀಸ್, ಜಾನಿ ವಾಲ್ಕರ್, ವಹೀದಾ ರಹ್ಮಾನ್, ಸಾಧನಾ, ಮೀನಾ ಕುಮಾರಿ, ನೂತನ್
# ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ

|  |
| --- |
| ಜನನ | ಅಬ್ದುಲ್ ಹಾಯೀ (೧೯೨೧-೦೩-೦೮)೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೧ ಲೂಧಿಯಾನ,ಪಂಜಾಬ್, ಭಾರತ |
| ನಿಧನ | 25 October 1980(1980-10-25) (aged 59) ಮುಂಬಯಿ (now Mumbai) |
| ಉದ್ಯೋಗ | ಕವಿ,ಗೀತರಚನಕಾರ |

**ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ** (ಉರ್ದು: ساحر لدھیانوی ) (ಮಾರ್ಚ್ ೮, ೧೯೨೧ – ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫, ೧೯೮೦) ಒಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಉರ್ದು ಕವಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಗೀತಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ ಅವರ ಲೇಖನಾಮ. ಅವರು ಎರಡು ಬಾರಿ, ೧೯೬೪ ಹಾಗೂ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಮತ್ತು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.ಇವರು ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೦ ರಂದು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
# ಎಂ.ಡಿ.ರಾಮನಾಥನ್

**ಎಂ.ಡಿ.ರಾಮನಾಥನ್** (ಮೇ 20, 1923 –ಎಪ್ರಿಲ್ 27, 1984) ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ಗಾಯಕ ಹಾಗೂ ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ.

## ಬಾಲ್ಯ

ಎಂ.ಡಿ.ರಾಮನಾಥನ್ ಹಿಂದೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ (ಈಗ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ) ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ಮಂಜಪ್ಪಾರ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೇ ೨೦,೧೯೨೩ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ದೇವಸ ಭಾಗವತರ್ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು.ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್‍ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಳಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.

## ಶಿಕ್ಷಣ

ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿದೇವಿ ಅರುಂಡೇಲ್ ತಮ್ಮ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಶಿರೋಮಣಿ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವರಲ್ಲಿ ರಾಮನಾಥನ್ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲಿಂದ ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರ್ಯರ ಆತ್ಮೀಯ ಶಿಷ್ಯರಾದರು.ಮುಂದೆ ಇದೇ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭೋದಕರಾಗಿ, ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

## ಸಾಧನೆ

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಇವರು ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. 'ಮಂದ್ರಸ್ಥಾಯಿ'ಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛಾರ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾದ ಇವರ ಗಾಯನ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಹಾಡಿನ ಭಾವವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯನ ಸಹನ,ಶ್ರೀ,ಆನಂದ ಬೈರವಿ,ರೀತಿಗೌಳ, ಯದುಕುಲ ಕಾಂಭೋಜಿ ಮುಂತಾದ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರಾಗಿ ರಾಮನಾಥನ್ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರೆಯನ್ನಾಗಿ *ವರದದಾಸ* ಎಂಬ ಅಂಕಿತವನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ವರದಾಚಾರ್ಯರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು

ಇವರ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ.

1. ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,
2. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು.

## ಮರಣ

ರಾಮನಾಥನ್ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಸೌಖ್ಯದ ಕಾರಣ ತಮ್ಮ ೬೦ನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೭,೧೯೮೪ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.

## ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು

* Website of M.D.Ramanathan Archived 2018-09-17 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
* MDR, Mythical Music Maker Archived 2021-02-10 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ.
* Growing in stature
* Article on MDR (Word document)
# ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ

| ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ |
| --- |
| ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ೧೯೮೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ |
| ಹುಟ್ಟು | ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಖುರೇಷಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೧೯೧೯ (೧೯೧೯-೦೪-೨೯)೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೯ ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಘ್ವಾಲ್ |
| ಸಾವು | ಫೆಬ್ರುವರಿ ೩, ೨೦೦೦ ಮುಂಬಯಿ |
| ಉದ್ಯೋಗಗಳು | ತಬಲಾ ವಾದಕರು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು |

ಉಸ್ತಾದ್ **ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ** (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೧೯೧೯ - ಫೆಬ್ರುವರಿ ೩, ೨೦೦೦) ಸಂಗೀತಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಹೆಸರು.
“Alla Rakha was the Einstein of rhythm” ಎಂಬುದು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡ್ರಂ ವಾದ್ಯಗಾರ ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾರ್ಟ್ ಅವರ ಹೃದಯದಾಳದ ಮಾತು. ತಬಲಾ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕರೂ, ತಾಳ ವಾದ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ. ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಜಾಕಿರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾದಕರಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಹೆಸರು. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಬಲಾದ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ಅಪೂರ್ವ ಬೆರಳಾಟದ ನಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರು ಬರೆದಿಟ್ಟ ಸಂಗೀತ ಸೃಷ್ಟಿ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಅಂದು ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಮತ್ತು ಜಾಕೀರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ಜೋಡಿ ನಗೆಮೊಗದೊಂದಿಗೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾಳ ಸಂಗೀತದ ಮನೋಜ್ಞ ಜಾಲ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಸಂತಸ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಘರಾನದ ತಬಲಾ ವಾದನದ ಗುರು ಎಂದು ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರು ಖ್ಯಾತರು. ಅರವತ್ತು ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಚಿರಪರಿಚಿತರು. ತಬಲಾ ಎಂಬುದು ಕಚೇರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಒಂದು ಸಹ ವಾದ್ಯ ಎಂಬ ಉಪಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೇಗೆ ಅದು ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದ ವಾದ್ಯವೂ ಆಗಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದರು.

## ಜೀವನ

ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೯, ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ರತನ್ ಘರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಲಾಹೋರಿಗೆ ಬಂದ ಅವರು ಉಸ್ತಾದ್ ಕಾದರ್ ಬಕ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಬಲಾವನ್ನೂ ಉಸ್ತಾದ್ ಆಶಿಕ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗಾಯನವನ್ನೂ ಕಲಿತರು.

## ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ

೧೯೩೬ರಿಂದಲೇ ಆಕಾಶವಾಣಿ ದೆಹಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡತೊಡಗಿದ ಅವರು ೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅರೆ ಪಾಪ್ ಶೈಲಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತ ನಡೆದರು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಅವರು ರವಿ ಶಂಕರ್, ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಅವರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧರನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಅಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಕಾರರ ಸಹ ವಾದ್ಯಕಾರರಾಗಿ ಅಪಾರ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದರು. ನಿರಂತರ ಹೊಸತನದ ಅನ್ವೇಶಕರಾದ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರು ಬಡಿ ರಿಚ್ ಅವರೊಡಗೂಡಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ “ರಿಚ್ ಅಲಾ ರಖಾ” ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಹೊರ ತಂದರು.

## ತಂದೆಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ

ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರ ಸ್ವಯಂ ಸಾಧನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು, ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಜಕೀರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ಅವರನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕರಾಗಿದ್ದು. ೧೯೯೯ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಕೀರ್ ಹುಸ್ಸೇನ್ ತಮಗೆ ಸಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು, “ನಮ್ಮ ತಂದೆಯವರು ನನಗೇನೇನನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೋ ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೀಡಿದಂತ ಭಾವ ಹುಟ್ಟಿಸಿದಂತಹ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂದರ್ಭ ಇದಾಗಿದೆ”. ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧಕನಿಗೆ ತಾನು ಬೆಳೆದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಉಡುಗರೆಯಾದರೂ ಬೇರೇನಿದೆಯಲ್ಲವೇ.... ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರ ಇನ್ನಿತರ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುತ್ರ ಫಜಲ್ ಖುರೇಷಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡ್ರಮ್ಸ್ ಪಟು ಮಿಕ್ಕಿ ಹಾರ್ಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

## ಅಮರ ಸಂಗೀತ ಚೇತನ

ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೩, ೨೦೦೦ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು. ಅವರ ತಬಲಾ ನಿನಾದ ಮಾತ್ರ ಹಿತವಾದ ಮಳೆ ತುಂತುರಿನಂತೆ ನಮ್ಮ ಮನಗಳನ್ನು ಮೀಟುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

ಇವರಿಗೆ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೫-೯೬ರಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

## ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು

* Ustad Alla Rakha at allmusic.com
* Ustad Alla Rakha Khan Video
# ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ

| ಪಂಡಿತ್. ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮ. |
| --- |
| ಶರ್ಮ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ |
| ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮಾಹಿತಿ |
| ಜನನ | (೧೯೩೮-೦೧-೧೩)೧೩ ಜನವರಿ ೧೯೩೮ Jammu, Jammu and Kashmir, British Raj |
| ಮರಣ | 10 May 2022(2022-05-10) (aged 84) ಮುಂಬಯಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ |
| ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ | ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ |
| ವೃತ್ತಿ | ಧ್ವನಿ ರಚನಾಕಾರರು., ಸಂಗೀತಕಾರರು |
| ವಾದ್ಯಗಳು | ಸಂತೂರ್, ತಬಲ |
| ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು | ೧೯೫೫-೨೦೨೨ |
| Associated acts | ರಾಹುಲ್ ಶರ್ಮ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಸಿಯ |
| ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣ | santoor.com |

**ಪಂಡಿತ್ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ**(ಜನನ:ಜನವರಿ ೧೩,೧೯೩೮, ಮರಣ :ಮೇ ೧೦,೨೦೨೨) ಇವರು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ಸಂತೂರ್ ವಾದ್ಯದ ವಾದಕರು. ಸಂತೂರ್ ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೊಳ್ಳದ ಒಂದು ಜಾನಪದ ವಾದ್ಯ, ಇದನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

## ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆ

## ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು

* ೧೯೩೮ ಜನವರಿ ೧೩ರಂದು ಜಮ್ಮುವಿನಲ್ಲಿ ಜನನ.
* ೧೯೪೩ ತಂದೆಯವರಾದ ಪಂಡಿತ್ ಉಮಾ ದತ್ ಶರ್ಮರ ಬಳಿ ಗಾಯನ, ತಬಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭ.
* ೧೯೫೦ ತಂದೆಯ ಬಳಿ ಸಂತೂರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭ.
* ೧೯೫೫ ಡಾ. ಕರಣ್ ಸಿಂಘರ ಒತ್ತಯದ ಬಳಿಕ ಸುರ್ ಸಿಂಗಾರ್ ಸಂಸದ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿದಾಸ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಸಂತೂರ ವಾದನ ಪ್ರಸ್ತುತಿ.
* ಮುಂದಿನ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂತೂರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ
* ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಸಂತ್ ದೇಶಯಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ, ವಣಕುದುರೆ ಶಾಂತಾರಾಮರ 'ಝನಕ್ ಝನಕ್ ಪಾಯಲ್ ಬಾಜೇ' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳ ಕಾಣಿಕೆ.
* ಎಚ್.ಎಮ್.ವಿ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆ.
* ಪಂ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯ ಮತ್ತು ಪಂ. ಬ್ರಿಜ್ ಭೂಷಣ್ ಕಾಬ್ರಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ 'ಕಾಲ್ ಅಫ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ' ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ರಚನೆ, ಇದು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶೈಲಿಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಾಯಿತು.
* ೧೯೮೦ ಪಂ. ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಶಿವ-ಹರಿ ಜೋಡಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಯಶ್ ಛೋಪ್ರಾರ 'ಸಿಲ್ಸಿಲೇ' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ.
* ೧೯೮೫ ಅಮೇರಿಕೆಯ ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್ ನಗರದ ಗೌರವ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ಸನ್ಮಾನ.
* ೧೯೮೬ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಗೀತ ಕಲಾ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೧೯೮೭ ಅಮೇರಿಕೆಯ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ ಸೊಸೈಟಿಯ 'ನಝ್ರ್ ಎ ಖುಸ್ರೋ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೧೯೯೦ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗೌರವ್ ಪುರಸ್ಕಾರ.
* ೧೯೯೦ ಶತತಂತ್ರಿ ಶಿರೋಮಣಿ ಬಿರುದು(ಜೋಧಪುರ)
* ೧೯೯೧ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೧೯೯೪ ಜಮ್ಮು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ.
* ೧೯೯೬ ಉಸ್ತಾದ ಹಾಫೀಜ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೧೯೯೭ ಮಗ ರಾಹುಲ್ ಶರ್ಮಾ ಸಂಗೀತ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ.
* ೨೦೦೧ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

## ನಿಧನ

ಪಂಡಿತ್ ಶಿವಕುಮಾರ ಶರ್ಮರವರು (೮೪) ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಿಂದ ಕಿಡ್ನಿ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು, ೧೦, ಮೇ, ೨೦೨೨ ರಂದು ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.

## ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

* 'ಕಾಲ್ ಅಫ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ'ಗೆ ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್ ಡಿಸ್ಕ್
* 'ಸಿಲ್ಸಿಲಾ' ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಪ್ಲ್ಯಾಟಿನಮ್ ಡಿಸ್ಕ್

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

## ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕ

ಸಂತೂರ್ ಪುಟ
# ದರ್ಶನಾ ಝವೇರಿ

| ದರ್ಶನಾ ಝವೇರಿ |
| --- |
| ಹುಟ್ಟು | 1940 (ವಯಸ್ಸು {{#if:
 |**ಪದವಿನ್ಯಾಸ ದೋಷ: ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ"೦".**) ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ |

**ದರ್ಶನಾ ಝವೇರಿ** (ಜನನ ೧೯೪೦), ನಾಲ್ಕು *ಝವೇರಿ ಸಹೋದರಿಯರಲ್ಲಿ* ಕಿರಿಯವರು. ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ. ಅವರು ಗುರು ಬಿಪಿನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮತ್ತು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ *ಮಣಿಪುರಿ ನರ್ತನಾಲಯದ* ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.

## ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ

ದರ್ಶನಾ ಝವೇರಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದವರು. ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಾದ ನಯನಾ ಮತ್ತು ರಂಜನಾ ಅವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗುರು ಬಿಪಿನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರಿ ಸುವರ್ಣರೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಸೂತ್ರಧಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಿತೊಂಬಿ ದೇವಿಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ *ರಾಸ್ಲೀಲಾ* ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು, ಗುರು ಮೈತೇಯಿ ತೋಂಬಾ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ *ನಾಟಾ ಪಂಗ್* ಮತ್ತು ಕುಮಾರ್ ಮೈಬಿ ಅವರಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ *ಮೈಬಿ ಜಾಗೋಯ್ ಅನ್ನು* ಕಲಿತರು.

## ವೃತ್ತಿ

೧೯೫೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ *ಝವೇರಿ ಸಹೋದರಿಯರು* – ನಯನಾ, ರಂಜನಾ, ಸುವರ್ಣ, ಮತ್ತು ದರ್ಶನ  ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ್ ರಾಜಮನೆತನದೊಳಗಿನ ಗೋವಿಂದಜಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಣಿಪುರಿಯೇತರರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಹೋದರಿಯರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಮತ್ತು ಕಲಾವತಿ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಇಂಫಾಲ್ ನಲ್ಲಿ *ಮಣಿಪುರಿ ನರ್ತನಾಲಯವನ್ನು* ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶನಾ ಅವರು ನೃತ್ಯದ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೦೮ ರ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನೃತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಸುನಿಲ್ ಕೊಠಾರಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು "ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯದ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ನಗರಗಳಿಗೆ ತರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ". ನಯನಾ ಅವರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಾ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ರಂಜನಾ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇವರು ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು

ದರ್ಶನ ಝವೇರಿ ಅವರು ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

## ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
# ಸರೋಜ ವೈದ್ಯನಾಥನ್

ಸರೋಜ ವೈದ್ಯನಾಥನ್
ಸರೋಜ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ರವರು ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯಗುರು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯನಿರ್ದೇಶಕರು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು.

ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ರವರಿಂದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರೋಜಾ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ರವರು.
## ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ

೧೯೩೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಳ್ಳಾರಿಯವರು.

## ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ

ಸರೋಜಾರವರು ಚೆನೈನ ಸರಸ್ವತಿ ಗಾನ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ತಂಜಾವೂರಿನ ಕಟ್ಟುಮನಾರ್ ಮುತ್ತುಕುಮಾರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ರವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಮದರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪಿ.ಸಂಭಮೂರ್ತಿ ಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಲಿತರು. ಇಂದಿರ ಕಲಾ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಿ.ಲಿಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

## ನೃತ್ಯ ಜೀವನ

ತಮ್ಮ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಭರತನಾಟ್ಯ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಸರೋಜರವರ ಪತಿಯವರು ದೆಹಲಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ನಂತರ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ನೃತ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಗಣೇಶ ನೃತ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಳ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಇವರು ಹತ್ತುಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ಯಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೨೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣಮ್ ಭಾರತಿಯವರ ಹಲವು ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರೋಜಾರವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

## ಪುಸ್ತಕಗಳು

ಸರೋಜಾರವರು ಭರತನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಳವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳೆಂದರೆ,

* ದಿ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ.
* ಭರತನಾಟ್ಯಂ - ಆನ್ ಇನ್ ಡೆಪ್ತ್ ಸ್ಟಡಿ.
* ಕರ್ನಾಟ್ಕ ಸಂಗೀತಂ.

## ಕುಟುಂಬ

ಇವರ ಪತಿ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ರವರು ಐ.ಎ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಪುತ್ರ ಕಾಮೇಶ್ ಮತ್ತು ಸೊಸೆ ರಮಾ ವೈದ್ಯನಾಥನ್. ರಮಾ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ರವರು ಇವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ. ಸರೋಜಾರವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ Archived 2019-09-27 ವೇಬ್ಯಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ನಲ್ಲಿ., ಇವರು ಇವರ ಶಿಷ್ಯೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಾಗಾರ್ತಿ.

## ಮನ್ನಣೆಗಳು

1. ಸರೋಜಾರವರು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.
2. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.
3. ಡೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ ಸನ್ಮಾನ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.
4. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಭರತ ಕಲಾ ಸುಂದರ್ ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
5. ಇಯಾಲ್ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಫೌಂಡೇಶನವು ಕಲಾಮ್ಮಣಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾದೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
# ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್

| ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್ |
| --- |
|  |
| ಉದ್ಯೋಗ | ನಟಿ  |
| ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು | ೧೯೮೦–ಪ್ರಸ್ತುತ |
| ಸಂಘಟನೆ | ರಂಗಶಂಕರ |
| ಹೆಂಡತಿ/ಗಂಡ | ಶಂಕರ್ ನಾಗ್  |

**ಅರುಂಧತಿನಾಗ್** - ಮರಾಠಿ ಮೂಲದ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ. ಈಕೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೆಸರಾಂತ ನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು.
ಖ್ಯಾತ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಶಂಕರನಾಗ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅರುಂಧತಿನಾಗ್. ಈ ದಂಪತಿಗಳ ಮಗಳ ಹೆಸರು ಕಾವ್ಯ.
೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಅವರ ಪತಿ ಶಂಕರನಾಗ್ ಮೃತರಾದರು.

## ಬದುಕಿನ ವಿವರಗಳು

**ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್** : ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದೆ.
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ (ನೋಡಿ) ಅವರ ಪತ್ನಿ. ಇವರ
ಆರಂಭದ ಜೀವನ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮುಂಬಯಿನ ಹವ್ಯಾಸಿ
ರಂಗಭೂಮಿಯ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮರಾಠಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್
ಮೊದಲಾದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೪೨ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟದ್ದೂ ಇದೆ. ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸಹ ರಂಗನಟ ಶಂಕರನಾಗ್
ಅವರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಪರಿಚಯ ಪ್ರೇಮವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅನಂತರ
ಇಬ್ಬರೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ - ಈ ಎರಡೂ
ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪತಿ
ಶಂಕರನಾಗ್‍ಗೆ ನೆರವಾದರು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕರನಾಗ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ
ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಶಂಕರನಾಗ್ ಹಿಂದಿಯ ಕಿರುತೆರೆಗಾಗಿ
ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಆರ್.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ್ ಅವರ
"ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್" ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ
ಅಪಾರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅರುಂಧತಿಯವರು ಅನೇಕ
ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ
ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ
ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ" ಎಂಬ ನಾಟಕ
ಇವರ ಅಭಿನಯದ ಅತ್ಯಂತ ಜನ
ಪ್ರಿಯ ನಾಟಕ. ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರವಾ
ಗಿಯೂ ಆಪಾರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.
ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್, ಗೋಲಿಬಾರ್, ಪರಮೇಶಿಯ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ ಇವರ ಅಭಿನಯದ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳು. ಮಣಿರತ್ನಂ ಅವರ ದಿಲ್‍ಸೆ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನಂತರ `ಪಾ’ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಅಭಿನಯಿಸಿ ಅಪಾರ ಮನ್ನಣೆಗಳಿಸಿದರು. ಶಂಕರ್‍ನಾಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ‘ಒಂದು ಮುತ್ತಿನಕಥೆ’ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರು ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿಶಂಕರನಾಗ್
ನಿಧನರಾದಾಗ ಅದೇ ಕಾರಿನಲಿದ್ದ ಅರುಂಧತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾದರು. ಪತಿಯನ್ನು
ಕಳದುಕೊಂಡು ಕೆಲಕಾಲ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಇವರು ಅನಂತರ
ಶಂಕರನಾಗ್ ಅವರ ಕನಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯ 'ರಂಗಶಂಕರ' ಎಂಬ ಸಮಗ್ರ ನಾಟಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಸುಮಾರು ಮೂರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದ ಈ ರಂಗಭೂಮಿ ಸಂಕೀರ್ಣ ಯೋಜನೆ ಈಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ (2004). ಸಂಕೇತ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ‘ರಂಗಶಂಕರ’ದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ರಂಗಶಂಕರದ
ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಅರುಂಧತಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸದಸ್ಯರು.

## ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಅಭಿನಯದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು

* ಮಿಂಚಿನ ಓಟ
* ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ
* ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ
* ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್
* ಗೋಲಿಬಾರ್
* ಶಿವಸೈನ್ಯ
* ಜೋಗಿ

## ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಅಭಿನಯದ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು

* ಪಾ

## ರಂಗಶಂಕರ

ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ನೇತೃತ್ವದ ಶಂಕರನಾಗ್ ಕನಸು
**ರಂಗಶಂಕರ** - ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಶಂಕರನಾಗ್ ಕಂಡ ಕನಸು. ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಒಡನಾಟ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶಂಕರನಾಗ್ ದಂಪತಿಗಳು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಂತೆ, ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸುಗಮವಾಗಿರುವಂತೆ ನಾಟಕಮಂದಿರವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದರು.
ಆ ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಶಂಕರನಾಗ್ ದುರ್ಮರಣಕ್ಕೀಡಾದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅರುಂಧತಿನಾಗ್ ಆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗಶಂಕರ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜೆ.ಪಿ.ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

## ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ೫೭ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್.ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ'ಪಾ'(ಹಿಂದಿ) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

## ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು

* ರಂಗಶಂಕರ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ
* Woman-of-the-Week

## ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ

* ಶಂಕರನಾಗ್
* ಜೋಗಿ

ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮೂಲಕೃತಿಗಳು ಇವೆ:
ಅರುಂಧತಿ ನಾಗ್