# ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣ

|  |
| --- |
| **ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು** |
|  |
| **ವೇದಗಳು**
ಋಗ್ವೇದ · ಯಜುರ್ವೇದ · ಸಾಮವೇದ · ಅಥರ್ವವೇದ  |
| **ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು**
ಐತರೇಯ · ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ · ಈಶಾವಾಸ್ಯ · ತೈತ್ತಿರೀಯ · ಛಾಂದೋಗ್ಯ · ಕೇನ · ಮುಂಡಕ · ಮಾಂಡೂಕ್ಯ · ಕಠ · ಪ್ರಶ್ನ · ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ · ಕೌಷೀತಕೀ |
| **ಪುರಾಣಗಳು**
ಗರುಡ · ಅಗ್ನಿ . ನಾರದ . ಪದ್ಮ . ಸ್ಕಾಂದ . ಭವಿಷ್ಯ . ಬ್ರಹ್ಮ . ಭಾಗವತ . ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ . ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ . ವಾಯು . ಲಿಂಗ . ವಿಷ್ಣು . ವಾಮನ . ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ . ವರಾಹ . ಕೂರ್ಮ . ಮತ್ಸ್ಯ  |
| **ಇತಿಹಾಸಗಳು**
ಮಹಾಭಾರತ · ರಾಮಾಯಣ |
| **ಇತರ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು**
ಭಗವದ್ಗೀತೆ · ಆಗಮ· ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನ· ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಖಾಮಣಿ · ವೀರಶೈವ ಪುರಾಣ · ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ . ಬಸವರಾಜ ವಿಜಯಂ

---

ಈ ಚೌಕ: ವೀಕ್ಷಿಸಿ • ಚರ್ಚಿಸಿ • ಸಂಪಾದಿಸಿ |

**ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣ** (ಸಂಸ್ಕೃತ: ब्रह्मपुराण ಅಥವಾ ब्राह्मपुराण; ಬ್ರಹ್ಮ-ಪುರಾಣ) ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹದಿನೆಂಟು ಪ್ರಮುಖ ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಾಪುರಾಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಆದಿ ಪುರಾಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸೌರ ಪುರಾಣ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸೂರ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ (ಪ್ರಯಾಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು) ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಷಯಗಳ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ.

## ಇತಿಹಾಸ

ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣವು ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.ಆರ್. ಸಿ. ಹಜ್ರಾ ಇದು ನಿಜವಾದ ಒಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಉಪಪುರಾಣ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇತರ ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊರಿಜ್ ವಿಂಟರ್ನಿಟ್ಜ್ ಅದರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಳೆಯದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೨೪೧ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ಮಂದಿರದ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುವುದರಿಂದ, ಒರಿಸ್ಸಾದ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಕುರಿತು ಇರುವ ಅಧ್ಯಾಯವು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು.
 ಉಳಿದಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ೨೪೫ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪೂರ್ವಭಾಗ (ಹಿಂದಿನ ಭಾಗ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗ (ನಂತರದ ಭಾಗ). ಪಠ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣವು ಇತರ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಾದ ವಿಷ್ಣು, ವಾಯು, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದಿರಬಹುದು.

ಸೊಹ್ನೆನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನರ್ ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣದ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.

## ವಿಷಯ

ಬ್ರಹ್ಮಪುರಾಣವು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಬಹುಮಟ್ಟನ್ನು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಭೂಗೋಲ, ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಆಧುನಿಕ ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಚಂಬಲ್ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯವು ಅದರ ೬೦% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.ಈ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ಭಾಗಗಳು ಪಾರ್ಥಿವೀಯ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತವೆ. ಜಗನ್ನಾಥ (ಕೃಷ್ಣ, ವಿಷ್ಣು ಸಂಬಂಧಿತ) ದೇವಾಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಇತರ ಮೂರನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ತಜ್ಞರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪಠ್ಯಗಳ ಲೇಖಕರು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವವರು ಎಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೋನಾರ್ಕ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

ಈ ಪಠ್ಯವು ಏಳ ಕೋಟಿ (ಸಪ್ತ-ದ್ವೀಪ) ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಉಪ-ಖಂಡಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಇತರ ಭೂಮಂಡಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ; ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾದವುಗಳನ್ನು 'ಸಪ್ತ-ದ್ವೀಪ' ಎಂದು ಕರೆದಾಗಿದೆ.

* ಜಂಬು—ಇದು ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ನೆಲದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವ ಏಳು ಖಂಡಗಳ ಮಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರ ಖಂಡವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಜಂಬು ಮರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮೇರು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಗುರುತಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ದೊಡ್ಡ ಜಂಬು ಮರದಿಂದ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಸಂ: ಎಸ್. ಎಂ. ಆಲಿ, ಉಲ್ಲೇಖಿತ, ಜಂಬುದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ ಐದು-ಊಂಭದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು
* ಶಕವನ್ನು ಮಲಯ, ಸಿಯಾಮ್, ಇಂಡೋ-ಚೀನಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ ಅಥವಾ ಜಂಬೂದ್ವೀಪ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯ ಮೂಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.
* *ಕುಸಾ* ಇರಾನ್, ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೇರು ಸುತ್ತಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ನೈಋತ್ಯ ಮೂಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* *ಪ್ಲಾಕ್ಸಾ* ಅಥವಾ ಪಖಾರ ಮರವು ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಅಥವಾ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಗಳ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
* *ಪುಸ್ಕರ* ಇಡೀ ಜಪಾನ್, ಮಂಚೂರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಸೈಬೀರಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* *ಸಲ್ಮಾಲಾ* - ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಭಾಗ. ಇದು ಪುರಾಣಗಳ ಹರಿಣವಾದ ಮಡಗಾಸ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಇತರ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರ ಸಂಖದ್ವೀಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
* *ಕ್ರೌಂಕಾ* ಎಂಬುದು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.
* *ಉಪದ್ವೀಪಗಳು* (ಉಪಖಂಡಗಳು): 1) ಭಾರತ 2) ಕಿಂಪುವರಷ 3) ಹರಿವರ್ಷ 4) ರಾಮ್ಯಕ 5) ಹಿರಣ್ಮಯ 6) ಉತ್ತರಕುರು 7) ಇಲಾವೃತ್ತ 8) ಭದ್ರಸ್ವ 9) ಕೇತುಮಲ. ಪಿ.ಇ. (ಪುಟ 342) ಪ್ರಕಾರ, ಜಂಬು ದ್ವೀಪವನ್ನು 9 ದೇಶಗಳಾಗಿ ಹಂಚುವ ಎಂಟು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಇವೆ, ಇದು ನಿನಾ ಹೂವುಗಳ ಹತ್ತು ಹೂವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತೀವ್ರತೆಯ ಎರಡು ದೇಶಗಳು (ಭದ್ರ ಮತ್ತು ಕೇತುಮಲ) ಬಾಣಾಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಉಳಿದ ಏಳು ಪಿಡಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಇತರರನ್ನು ಹೊರೆಯುವಷ್ಟು ಉದ್ದವಾದವುಗಳು. ಕೇಂದ್ರದ ದೇಶವು ಇಲಾವೃತ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

೨೪೫ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣದ ೧೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನ, ಪುರಾಣ, ವಂಶಾವಳಿ, ಮನ್ವಂತರ (ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ಕಾಲಚಕ್ರಗಳು) ಮತ್ತು ಪಠ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಪುರಾಣದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸಂಸ್ಕಾರ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರಾಂಶ, ಭೂಮಿಯ ಭೂಗೋಳದ ಮೇಲಿನ ಅದರ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು, ಹಿಂದೂ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಂಖ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣದ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಿದರೆ, ಪಠ್ಯದ ೩೮-೪೦ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಸೌರ ಪುರಾಣದ ಒಂದು ಭಾಗ, ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಮತ್ತು ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಉಪನ ಆಸ್ತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಟೀಕಿಸುವ ವಾದಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. - ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಶಾಲೆ.

>
> ಶಿವನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ (ಆತ್ಮ, ಸ್ವಭಾವ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
>
>
>

— *ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣ*

ಪದ್ಮ ಪುರಾಣವು ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣವನ್ನು ರಾಜಸ್ ಪುರಾಣ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಪಠ್ಯವು ಬ್ರಹ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ಯಾನ್ಸಿಫುಲ್" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಏನೂ ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

ಈ ಪುರಾಣದಿಂದ ಗೋದಾವರಿ-ನದಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಗೌತಮಿ-ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಅಥವಾ ಗೋದಾವರಿ-ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಒಂದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ತರ ಪುರಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಪುರಾಣಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣವು ೧೦,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಉಳಿದಿರುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ೭,೦೦೦ ಮತ್ತು ೮,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ತರ ಪುರಾಣ ಪೂರಕವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ೨,೦೦೦ ಮತ್ತು ೩,೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಪಠ್ಯದ ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು