# ಭೃಗು

| ಭೃಗು |
| --- |
| A painting depicting Bhṛgu |
| ಸಂಲಗ್ನತೆ | Saptarishi |
| ಮಕ್ಕಳು | * Shukra (from Kavyamata)
* Chyavana (from Puloma)
* Dhata, Vidhata, and Bhargavi (from Khyati)
* Tvashta (from Divyadevi)
* Richika (from Paulami)
 |
| ತಂದೆತಾಯಿಯರು | * Brahma (ತಂದೆ)
 |

**ಭೃಗು** ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು, ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು, ಭವಿಷ್ಯಸೂಚಕ ಜ್ಯೋತಿಷದ ಮೊದಲ ಸಂಕಲಕ, ಮತ್ತು ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಯೋತಿಷ ಕೃತಿ ಭೃಗು ಸಂಹಿತಾದ ಲೇಖಕ. ಭೃಗುವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೃಗು ಮನುವಿನ ದೇಶಬಾಂಧವ ಮತ್ತು ಅವನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

## ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಭೃಗು

ಭೃಗು ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಹೃದಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈತ ಸ್ವಾಯಂಭು ಮನ್ವಂತರದವ. ಈತನ ವಂಶದವರೇ ಭಾರ್ಗವರು. ಈತನಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿ ಎಂಬವಳು ಪತ್ನಿ. ಈಕೆಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವರನೀಡಿ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಈಕೆಯ ಉದರಲ್ಲಿ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಳು. ಅದರಿಂದ ಭಾರ್ಗವೀ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಭೃಗುವಿಗೆ ಖ್ಯಾತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧಾತ ವಿಧಾತರೆಂಬ ಪುತ್ರರೂ ಜನಿಸಿದರು.ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣುಂಡ, ಮೃಕಂಡು,ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಭವನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಜನಿಸಿದರು ಇವರೆಲ್ಲ ಭಾರ್ಗವ ಪದ್ಮಶಾಲಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವೈವಸ್ವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಭೃಗು ವರುಣದೇವನ ಯಜ್ಞಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈತ ವಾರುಣಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡ. ತಂದೆಯ ಉಪದೇಶದಂತೆ ವಾರುಣಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಪಡೆದ. ಪುಲೋಮೆ ಈತನ ಪತ್ನಿ. ಇವರಿಗೆ ಚ್ಯವನ, ವಜ್ರ ಶೀರ್ಷ, ಶುಚಿ, ಔರ್ವ, ಶುಕ್ರ, ವರೇಣ್ಯ, ಸವನರೆಂಬ ಏಳು ಜನ ಪುತ್ರರು.
ಶುಕ್ರಚಾರ್ಯನ ತಾಯಿ ಉಶಾನಳ (ಭೃಗುವಿನ ಪತ್ನಿ) ತಲೆಯನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಕತ್ತರಿಸಲು ಕೋಪಗೊಂಡ ಭೃಗು ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಅವತಾರ ಎತ್ತಿ ಗರ್ಭವಾಸ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟನೆಂದು ದೇವೀ ಭಾಗವತದಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಸರ್ವಭಕ್ಷಕನಾಗುವಂತೆ ಭೃಗು ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟನೆಂದು ಭಾರತದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ನಹುಷನಿಗೆ ಇಂದ್ರಪಟ್ಟ ದೊರೆತಾಗ, ತನ್ನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆತ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹೊರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದದ್ದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಥೆ. ಈ ಸಪ್ತವಾಹಕರಲ್ಲಿ ಭೃಗುವೂ ಒಬ್ಬ. ಭರದ್ವಾಜ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನೆಂದು ಶಾಂತಿಪರ್ವದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

## ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ

*ಶಿವ ಪುರಾಣ* ಮತ್ತು *ವಾಯು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ* ಭೃಗುವಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ , ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ದಕ್ಷನ (ಅವನ ಮಾವ) ಮಹಾ *ಯಜ್ಞದ* ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತನಿದ್ದಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ .  ಶಿವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವಿಲ್ಲದೆ , ಅದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಅವನು ದಕ್ಷ ಯಜ್ಞದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ , *ಅವನು* ತನ್ನ ತಂದೆ ವಾರುಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕುರಿತು ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ .

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ , ಕೃಷ್ಣನು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೃಗು ದೇವರ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದು *ಹೇಳುತ್ತಾನೆ* .

### ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು

ಭಾಗವತ *ಪುರಾಣವು* ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾ *ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ* ಭಾಗವಹಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವರ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಪರಮ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು) ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮತ್ತು *ಯಜ್ಞವನ್ನು* ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ . ಈ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಅವರು ಭೃಗುವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದರು.

ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಭೃಗು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಮೊದಲು ಅವನು ಸತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದನು , ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು, ಅವನು ಅವನ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅಥವಾ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಬ್ರಹ್ಮ ಕೋಪಗೊಂಡನು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಮಗ ತನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಲು ಬಿಟ್ಟನು. ಭೃಗು ಶಿವನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು . ಋಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಶಿವನು ಎದ್ದು ಋಷಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋದನು. ಆದರೂ, ಭೃಗು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಶಿವನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತ ಎಂದು ಕರೆದು ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಶಿವನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಋಷಿಯನ್ನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಹೊಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು, ಆದರೆ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪಾರ್ವತಿಯಿಂದ ಶಾಂತನಾದನು . ನಂತರ ಋಷಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ವೈಕುಂಠಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದನು . ಋಷಿ ಬಂದಾಗ ವಿಷ್ಣು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತಲೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದನು . ಗ್ರಹಿಸಿದ ಅವಮಾನದಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಭೃಗು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಒದೆಯುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು, ಭೃಗುವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವನ ಎದೆಯು ಋಷಿಯ ಪಾದದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಒತ್ತಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಭಾವೋದ್ರೇಕದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಭೃಗು ಋಷಿಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.
ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪತ್ನಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಎದೆಯನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ಥಳ ( *ವಕ್ಷಸ್ಥಳ* ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜನಿಸಿದಳು. ಅವಳು ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಳು, ಮತ್ತು ಭೃಗು ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಖ್ಯಾತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದಳು, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಭೃಗುವಿನ ಮಗಳು ಭಾರ್ಗವಿ. ಅವಳು ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಅವಳನ್ನು ಪದ್ಮಾವತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇದರ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವೆಂದರೆ ತಿರುಪತಿಯ ಹಿಂದಿನ ದಂತಕಥೆ , ಇದರಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪದ್ಮಾವತಿಯಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ .

## ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ

### *ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು*

ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ , ಭೃಗು ವಲ್ಲಿಯ ಮೊದಲ ಆರು ಅನುವಾಕಗಳನ್ನು *ಭಾರ್ಗವಿ ವರುಣಿ ವಿದ್ಯಾ* ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ , ಇದರರ್ಥ "ಭೃಗು (ಅವನ ತಂದೆ) ವರುಣಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನ". ಈ ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಋಷಿ ವರುಣಿ ಭೃಗುವಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, "ಜೀವಿಗಳು ಯಾವುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಯಾವುದರ ಮೂಲಕ ಅವು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರಣದ ನಂತರ ಅವು ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ, ಅದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ".  ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಈ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ, ಶಾಶ್ವತ ಸ್ವಭಾವವು ಭೃಗುವಿನ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತುಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಜ್ಞಾನದ ಒಳಗಿನ ತಿರುಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಮತ್ತು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

### *ಭೃಗು ಸಂಹಿತಾ*

*ಭೃಗು ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದ ಭೃಗು ಸಂಹಿತವನ್ನು* ಬರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು . ಭೃಗು ಜನನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಪೂರ್ಣ ಜೀವನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ *ಭೃಗು ಸಂಹಿತ* ಎಂದು ಸಂಕಲಿಸಿದನು . *ಭೃಗು ಸಂಹಿತವು* ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ .

## ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳು

ಭೃಗುವು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು (ಆಶ್ರಮ) ವಧುಸರ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ತ ರಾಜ್ಯದ ಧೋಸಿ ಬೆಟ್ಟದ ಬಳಿಯ ದೃಷದ್ವತಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹರಿಯಾಣ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜುಂಝುನು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ .
ಚ್ಯವನಪ್ರಾಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಅವನ ಮಗ ಚ್ಯವನ ಕೂಡ ಅವನ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಧೋಸಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಭರೂಚ್ , ​​ಸ್ವಾಮಿಮಲೈ , ತಿರುಮಲ , ಬಲ್ಲಿಯಾ , ನಂಗುನೇರಿ , ತಿರುನೀರ್ಮಲೈ , ಮತ್ತು ಮನ್ನಾರ್‍ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಭೃಗುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .
ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮರುದೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭೃಗುವಿನ ಆಶ್ರಮವಿದೆ . ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಖೇದಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಭೃಗುವಿನ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ದಂತಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಭೃಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಭುಯಿಂಜ್ ಸತಾರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದನು , ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಮಾಧಿಯಾದನು . ಅವನ ಆಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗಳ ದೇವಾಲಯವೂ ಅಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಅವನ ಮಗನ ಆಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಕೂಡ ಭುಯಿಂಜ್ ಬಳಿಯ ಚ್ಯವನೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಲೇಖನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಭೃಗು