Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ಮೊಲ

| ಮೊಲಗಳು |
| --- |
|  |
| ಕುರುಚಲು ಪೊದೆಯ ಮೊಲ (*ಲೀಪಸ್ ಸ್ಯಾಕ್ಸಾಟಿಲಿಸ್*) |
| Scientific classification  |
| ಕ್ಷೇತ್ರ: | ಯೂಕ್ಯಾರ್ಯೋಟಾ |
| ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: | ಅನಿಮೇಲಿಯಾ |
| ವಿಭಾಗ: | ಕಾರ್ಡೇಟಾ |
| ವರ್ಗ: | ಮ್ಯಾಮೇಲಿಯಾ |
| ಗಣ: | ಲ್ಯಾಗೊಮಾರ್ಫ಼ಾ |
| ಕುಟುಂಬ: | ಲೆಪೊರಿಡೀ |
| ಕುಲ: | *ಲೀಪಸ್* Linnaeus, 1758 |
| Type species |
| *ಪರ್ವತದ ಮೊಲ (ಲೀಪಸ್ ಟಿಮಿಡಸ್)* Linnaeus, 1758 |
| ಪ್ರಭೇದಗಳು |
|
ಪಠ್ಯ ನೋಡಿ |

**ಮೊಲ**ವು ಮ್ಯಾಮೇಲಿಯ ವರ್ಗದ ಲ್ಯಾಗೊಮಾರ್ಫ ಗಣದ ಲೆಪೊರಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ *ಲೀಪಸ್* ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ (ಹೇರ್). ಕುಂದಿಲಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿ. ಮೊಲಕ್ಕೆ ಕುಂದಿಲಿಗೂ ಹಲವಾರು ಹೊರ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟು.

## ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಲೀಪಸ್ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 26 ಪ್ರಭೇದಗಳಿದ್ದು ಇವು ಯೂರೇಷ್ಯ, ಏಷ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ, ಆಫ್ರಿಕ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣದೊರೆಯುವುವು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, ನ್ಯೂಜ಼ೀಲೆಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ತಂದು ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.

## ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು

ಈ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಪೈಕಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಲೀ. ಅಮೆರಿಕಾನಸ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ), ಲೀ. ಯುರೋಪಿಯಸ್ (ಯುರೋಪ್), ಲೀ. ಆರ್ಕ್ಟಿಕಸ್ (ಉತ್ತರ ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶ), ಲೀ. ನೈಗ್ರಿಕಾಲಿಸ್ (ಭಾರತ).

## ಭಾರತದ ಮೊಲ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಮೊಲಕ್ಕೆ ಬ್ಲಾಕ್-ನೇಪ್‍ಡ್ ಹೇರ್ ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೇರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಂಟು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 7 ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಗಳಿದ್ದು ದೇಹದ ಬಣ್ಣ, ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುವು. ಇವುಗಳ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ 40-50 ಸೆಂ.ಮೀ; ತೂಕ 1.8-3.6 ಕೆ.ಜಿ. ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಕಿವಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭುಜದವರೆಗೆ ಕಗ್ಗಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಗುರುತು ಇದೆ. ಬಾಲದ ಮೇಲ್ಮೈ ಕೂಡ ಕಪ್ಪು; ಬಾಲದ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 10 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮುಂಗಾಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 5 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ. ಹಿಂಗಾಲುಗಳು ಬಲು ಉದ್ದ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 4 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ. ಮೊಲದ ಕಿವಿ ಕುಂದಿಲಿಯದಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ಉದ್ದ.

## ಆಹಾರ

ಮೊಲಗಳು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಇವುಗಳ ಮೆಚ್ಚಿನ ನೆಲೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕೃಷಿಭೂಮಿಗಳ ಸನಿಹದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಳ್ಳಿರಸ್ತೆಗಳಿಗೂ ಮನೆತೋಟಗಳಿಗೂ ಬರುವುದುಂಟು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಿಶಾಚಾರಿಗಳಾದ ಇವು ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಎಳೆಚಿಗುರು ಮುಂತಾದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅದರೆ ಹಲವಾರು ಸಲ ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ ಆಹಾರಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದುಂಟು.

## ಸ್ವಭಾವ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲೂ ಹುಲ್ಲು ತೆಂಡೆಗಳಲ್ಲೋ ಅಡಗಿದ್ದು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ವೈರಿಗಳಾದ ನರಿ, ಮುಂಗಸಿ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಮೈಬಣ್ಣ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳ ಹಿನ್ನಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳವು. ಅಲ್ಲದೆ ವೈರಿಯೊ ಮನುಷ್ಯರೊ ತುಂಬ ಹತ್ತಿರ ಬರುವವರೆಗೂ ಚಲಿಸದೆ ಅಡಗಿದ್ದು ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಂಗನೆ ನೆಗೆದು ಓಡಿ ಹೋಗುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕೊಂಚ ದೂರ ಓಡಿ ಬಳಿಕ ಹಿಂಗಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವುದು ಇವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ.

## ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ

ಮೊಲ ವರ್ಷವಿಡೀ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಲಿಗೆ ಒಂದು ಇಲ್ಲವೆ ಎರಡು ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಕುಂದಿಲಿಯ ಮರಿಗಳಂತಲ್ಲದೆ ಮೊಲದ ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ಮೈತುಂಬ ಕೂದಲನ್ನು ತೆರೆದಿರುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿರುವುವು.

ಮೊಲದ ಮಾಂಸ ರುಚಿಕರವಾದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಿದೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

## ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ

* Windling, Terri. *The Symbolism of Rabbits and Hares*.
* William George Black, F.S.A.Scot. "The Hare in Folk-lore" *The Folk-Lore Journal*. Volume 1, 1883
* Gibbons, J. S., Herbert, K., Lascelles, G., Longman, J. H., Macpherson, H. A., & Richardson, C. 1896. *The Hare: Natural history*.

## ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು

* BBC Nature section about hares

ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಲೇಖನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೊಲ
# ತಲೆಬುರುಡೆ

ಇಲಿಯ ತಲೆಬುರುಡೆ
**ತಲೆಬುರುಡೆ**ಯು ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿನ ತಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಳೆಯುಳ್ಳ ರಚನೆ. ಅದು ಮುಖದ ರಚೆನಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಿದುಳಿಗೆ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕುಹರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ: ಮೆದುಳು ಕೋಶ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಡಿಬಲ್. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ನ್ಯೂರೋಕ್ರೇನಿಯಮ್ ಮತ್ತು ವಿಸರೋಕ್ರೇನಿಯಮ್ ಅಥವಾ ಮುಖದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ. ವಿಸರೋಕ್ರೇನಿಯಮ್ ತನ್ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಎಲುಬಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಡಿಬಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೆಫ಼ಲೈಜ಼ೇಶನ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಮಿದುಳು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಕಿವಿಗಳು, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯಂತಹ ಹಲವು ಇಂದ್ರಿಯ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಈ ಇಂದ್ರಿಯ ರಚನೆಗಳು ಮುಖದ ಅಸ್ಥಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಿದುಳಿನ ರಕ್ಷಣೆ, ಸ್ಟೀರಿಯೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಕಣ್ಣುಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ದೂರದ ಧ್ವನಿ ಸ್ಥಳೀಕರಣವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಕಿವಿಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಕೊಂಬಿರುವ ಗೊರಸುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಕೊಂಬುಗಳಿಗೆ (ಮುಮ್ಮೂಳೆ ಮೇಲೆ) ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಂಯೋಜಿತ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೂಳೆಗಳಿಂದ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ರಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಲೆಬುರುಡೆಯು ಅನೇಕ ಫ಼ಾರೇಮನ್‍ಗಳು, ಫ಼ಾಸಾಗಳು, ವಾಳಗಳು, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕುಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಸೈನಸ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತಲೆಬುರುಡೆಯಲ್ಲಿ ಫ಼ೇನೆಸ್ಟ್ರಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಂಧ್ರಗಳಿರುತ್ತವೆ.

ಮಾನವ ತಲೆಬುರುಡೆಯೆಂದರೆ ಮಾನವ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದಲ್ಲಿ ತಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಳೆಯುಳ್ಳ ರಚನೆ. ಅದು ಮುಖದ ರಚನೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗಾಗಿ ಕುಹರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕಶೇರುಕಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳಂತೆ, ಇದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಗಾಯವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂರೋಕ್ರೇನಿಯಮ್ ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಮೆದುಳುಕಾಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ನೀಡುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಪಾಲ ಕುಹರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಪಾಲ ಮೂಳೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬುರುಡೆ ಟೋಪಿಯನ್ನು (ತಲೆಚಿಪ್ಪು) ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

## ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
# ಉಗುರುಳಿ

Steel woodworking chisel.
Neolithic stone chisels from Schleswig-Holstein, Germany around 4100 to 2700 BCE
**ಉಗುರುಳಿ** ನಿಮ್ನ (ಕಾನ್ ಕೇವ್) ಅಥವಾ ಹಳ್ಳದಂತೆ ಬಾಗಿರುವ ಅಲಗು ಇರುವ ಹತ್ಯಾರು (ಗೌಜ್). ಇದರಿಂದ ದುಂಡಗಿರುವ (ವೃತ್ತಾಕಾರದ) ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಅಥವಾ ಕೊರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಹತ್ಯಾರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಕತ್ತರಿಸುವ ತುದಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾರಾಗಿರುವುದು ಒಂದು; ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾರಾಗಿರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು. ಮರವನ್ನು ಕೊರೆಯಲು ಇದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಉಗುರುಳಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು ಪುಸ್ತಕ ರಟ್ಟುಹಾಕುವವರ, ವೈದ್ಯರ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಉಪಕರಣ ಗಳಾಗಿಯೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.