# ក្វាងតុង

| Guangdong 广东 |
| --- |
| Province |
| Name |
|  • Chinese | 广东省 |
|  • Hanyu Pinyin | *Guǎngdōng shěng* |
|  • Cantonese Jyutping | *Gwong2dung1 saang2* |
|  |
|  |
| [[File:|250px|none|alt=|From top to bottom, left to right: Canton Tower in Guangzhou, Shenzhen Bay, Hong Kong–Zhuhai–Macau Bridge, Views of Mount Danxia]]From top to bottom, left to right: Canton Tower in Guangzhou, Shenzhen Bay, Hong Kong–Zhuhai–Macau Bridge, Views of Mount Danxia |
| Map showing the location of Guangdong ProvinceMap showing the location of Guangdong Province |
| Country |  China |
| ដាក់ឈ្មោះតាម | Abbreviated from "*Guǎngnándōng Lù*" (A "*lù*" (often translated “Circuit”) was equal to a province or a state in Song China) 广 = wide, vast, expanse 东 = east literally, "At the East of the Expanse" (Guangxi being the West) |
| Capital (and largest city) | Guangzhou |
| Divisions | 21 prefectures |
| រដ្ឋាភិបាល |
|  • ប្រភេទ | Province |
|  • Body | Guangdong Provincial People's Congress |
|  • CCP Secretary | Huang Kunming |
|  • CPPCC chairman | Huang Chuping |
| ផ្ទៃក្រឡា |
|  • សរុប | ១៧៩៨០០ គម2 (៦៩៤០០ ម៉ាយ ការ) |
| ចំណាត់ថ្នាក់ផ្ទៃក្រឡា | 15th |
| កម្ពស់ខ្ពស់បំផុត | ១៩០២ m (៦២៤០ ft) |
| ប្រជាជន (2020) |
|  • សរុប | ១២៦,០១២,៥១០ |
|  • ចំណាត់ថ្នាក់ | 1st |
|  • សន្ទភាព | ០.០០០៧០/km2 (០.០០១៨/sq mi) |
|  • ចំណាត់ថ្នាក់សន្ទភាព | 7th |
| ប្រជានាម | Cantonese, Guangdongese |
| Demographics |
|  • Ethnic composition | Han – 99% Zhuang – 0.7% Yao – 0.2% |
|  |
| ក្រមអ.ម.អ. ៣១៦៦ | CN-GD |
| GDP (2021) | ¥12.44 trillion $1.96 trillion (nominal) $ 2.98 trillion (PPP) |
|  - per capita | CNY 98,403 USD 15,570 (nominal) (8th) USD 23,598 (PPP) |
| HDI (2019) |  0.793 high · 6th |
| គេហទំព័រ | gd.gov.cn (in Chinese) |

**ខេត្តក្វាងតុង ឬ ខេត្តក្វាងទុង** គឺជាខេត្តឆ្នេរសមុទ្រមួយនៅភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន នៅច្រាំងខាងជើងនៃភាគខាងត្បូងនៅសមុទ្រចិន ។ ទីរួមខេត្តគឺក្វាងចូវ ។ ជាមួយនឹងចំនួនប្រជាជន ១២៦.០១ លាន (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០) នៅទូទាំងផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ១៧៩ ៨០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៦៩ ៤០០) ខេត្តក្វាងតុង គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសចិន និងជាខេត្តធំជាងគេទី១៥តាមតំបន់ ព្រមទាំងផ្នែករងនៃប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោក (បន្ទាប់ពីរដ្ឋឧត្តាប្រាដេសក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា)។ សេដ្ឋកិច្ចរបស់វាមានទំហំធំជាងខេត្តដទៃទៀតក្នុងប្រទេសនិងជាសេដ្ឋកិច្ចថ្នាក់ក្រោមជាតិធំជាងគេទី៣លើពិភពលោក ជាមួយនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប(បន្ទាប់បន្សំ)ចំនួន១.៩៥ពាន់លានដុល្លារ (12.4 ពាន់ពាន់លាន CNY) ក្នុងឆ្នាំ២០២១។ តំបន់សេដ្ឋកិច្ចដីសណ្តទន្លេគុជខ្យង ដែលជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចធំរបស់ចិន គឺជាស្នូលសម្រាប់ បច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ការផលិត និង ពាណិជ្ជកម្មបរទេស ។ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់នេះគឺជាទីក្រុងកំពូលចំនួនពីរក្នុងចំណោម ទីក្រុងកំពូលទាំងបួនរបស់ប្រទេសចិន និង ទីក្រុងលំដាប់កំពូលចំនួនពីររបស់ប្រទេសចិនដោយ GDP ទីក្រុងក្វាងចូវ ជាទីរួមនៃខេត្តនិង ទីក្រុងសិនជិន ដែលជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសដំបូងគេក្នុងប្រទេស។ ទីក្រុងទាំងពីរនេះស្ថិតក្នុងចំណោមទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុត និងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយឥឡូវនេះបានក្លាយជាទីក្រុងធំជាងគេចំនួនពីររបស់ពិភពលោក និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុឈានមុខគេនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ។

ខេត្តក្វាងតុង បានវ៉ាដាច់ខេត្តហេនអាន និង សានដុង ទៅជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុត នៅក្នុងប្រទេសចិនក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ ដោយបានចុះឈ្មោះ ៧៩.១ ។ អ្នករស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍រាប់លាននាក់ និង ៣១ ជនចំណាកស្រុករាប់លាននាក់ដែលរស់នៅក្នុងខេត្តយ៉ាងហោចណាស់ប្រាំមួយខែនៃឆ្នាំ ចំនួនប្រជាជនសរុបគឺ 104,303,132 នៅក្នុង ជំរឿនឆ្នាំ 2010 ដែលស្មើនឹង 7.79 ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជន ចិនដីគោក ។ នេះធ្វើឱ្យវាក្លាយជាផ្នែករងរដ្ឋបាលកម្រិតទីមួយដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៃប្រទេសណាមួយក្រៅពី អាស៊ីខាងត្បូង ។ ការកើនឡើងចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីជំរឿនមានកម្រិតតិចតួច ជាខេត្តដែលបានចុះឈ្មោះមនុស្ស 108,500,000 នាក់ក្នុងឆ្នាំ 2015។ ភាគច្រើននៃខេត្តក្វាងទុងប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ កោះ Pratas នៅ សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាផ្នែកមួយនៃ ស្រុកស៊ីជីន, Kaohsiung, តៃវ៉ាន់ (ROC); កោះនេះធ្លាប់ជាផ្នែកនៃខេត្តក្វាងទុង មុនពេល សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន ។

ក្វាងទុងមានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ។ វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃ ផ្លូវសូត្រសមុទ្រ នៃប្រទេសចិនបុរាណ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1989 មក ក្វាងទុងបានឈរនៅលើកំពូល តារាងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងចំណោមផ្នែកថ្នាក់ខេត្តទាំងអស់ ដោយក្នុងនោះ Jiangsu និង Shandong ស្ថិតនៅលំដាប់ទីពីរ និងទីបី។ នៅឆ្នាំ 2020 ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់ក្វាងទុងមានចំនួន 11 ពាន់ពាន់លានយន់ (1.7 ពាន់ពាន់លានដុល្លារ) លើសពីប្រទេសកាណាដា (1.64 ពាន់ពាន់លានដុល្លារ) និងកូរ៉េខាងត្បូង (1.63 ពាន់ពាន់លានដុល្លារ) ដែល ជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុត ទី 9 និងទី 10 របស់ពិភពលោក។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសមួយ វានឹងក្លាយជា ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី 9 នៅឆ្នាំ 2020 និង មានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី 11 ។ ខេត្តនេះបានរួមចំណែកប្រមាណ 9% នៃទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចសរុបរបស់ចិនដីគោក ហើយជាកន្លែងសម្រាប់កន្លែងផលិត និងការិយាល័យនៃសាជីវកម្មចិន និងបរទេសជាច្រើនប្រភេទ។ ក្វាងទុងបានទទួលផលប្រយោជន៍ពីភាពជិតរបស់វាទៅនឹងមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុនៃ ទីក្រុងហុងកុង ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ភាគខាងត្បូង។ ក្វាងទុង​ក៏​រៀបចំ​ពិព័រណ៍​នាំ​ចូល​និង​នាំ​ចេញ​ធំ​ជាង​គេ​នៅ​ប្រទេស​ចិន​ដែរ​គឺ ​ពិព័រណ៍ Canton ដែល​រៀប​ចំ​នៅ​ទី​រួម​ខេត្ត​ក្វាងចូវ។

បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមនៃតំបន់ Lingnan ក្នុង រាជវង្ស Qin ជនអន្តោរប្រវេសន៍មកពី តំបន់ទំនាបកណ្តាល បានផ្លាស់ប្តូរចូល និងបង្កើត វប្បធម៌ក្នុងស្រុក ជាមួយនឹងរចនាប័ទ្មពិសេសមួយ។ ជាមួយនឹងចលនាខាងក្រៅរបស់ ប្រជាជនក្វាងទុង ភាសា ហា ក កា និងកាតាំង តន្ត្រី ម្ហូប អូប៉េរ៉ា និង ពិធីតែ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយពាសពេញប្រទេស អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងប្រទេសដទៃទៀត។ ក្វាងទុងក៏ជាស្រុកកំណើតរបស់បិតានៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប និងជាស្ថាបនិកនៃសាធារណរដ្ឋចិន គឺ ស៊ុន យ៉ាតសេន ដែលក្រោយមកគាត់បានប្រកាសជា រដ្ឋាភិបាលយោធា នៅក្នុង សម័យសង្រ្គាម ។ តំបន់រដ្ឋបាលពិសេស ពីរនៃ ហុងកុង និង ម៉ាកាវ ស្ថិតនៅក្នុងវិសាលភាពនៃឥទ្ធិពលវប្បធម៌ក្វាងទុង ហើយវប្បធម៌ក្វាងទុងនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើ ជនជាតិចិន នៅ សិង្ហបុរី និង ម៉ាឡេស៊ី ។

ក្វាងទុងក៏ជាខេត្តឈានមុខគេមួយក្នុងការស្រាវជ្រាវ និងអប់រំក្នុងប្រទេសចិន។ ក្វាងទុងមាន គ្រឹះស្ថានឧត្តមសិក្សា ចំនួន 160 ដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី 1 នៅក្នុងតំបន់ កណ្តាលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន និងទី 2 ក្នុងចំណោមខេត្ត/ក្រុងទាំងអស់របស់ប្រទេសចិនបន្ទាប់ពី Jiangsu ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ 2022 ទីក្រុងធំៗចំនួនពីរជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ក្នុង ទីក្រុងកំពូលទាំង 30 នៅលើពិភពលោក (ទីក្រុង Guangzhou ទី 10 និងទីក្រុង Shenzhen ទី 28) ដោយលទ្ធផលស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ ដូចដែលបានតាមដានដោយ Nature Index ។

## ឯកសារយោង