# ម៉ាឡាវី

សាធារណរដ្ឋម៉ាឡាវី| Republic of Malawi (អង់គ្លេស) Dziko la Malaŵi (ឆេវ៉ា) Charu cha Malaŵi (ធូមប៊ូកា) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **បាវចនា** "Unity and Freedom" (អង់គ្លេស) ("សាមគ្គីភាព​ និងសេរីភាព") |
| **ភ្លេងជាតិMlungu dalitsani Malaŵi* (ឆេវ៉ា) "O God Bless Our Land of Malawi" (អង់គ្លេស) ("ឱ ព្រះប្រទានពរជ័យដល់ទឹកដីម៉ាឡាវីនៃយើង") |
| ទីតាំងប្រទេសម៉ាឡាវី (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | លីឡុងវេ ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | អង់គ្លេស |
| ភាសាប្រចាំតំបន់ | * ឆេវ៉ា
* ធូមប៊ូកា
* ឈីយ៉ាវ
 |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ២០២៤) | * ២៥.២% ឆេវ៉ា
* ២០.៤% ធូមប៊ូកា
* ១៧.៩% លុំវេ
* ១៥.៣% យ៉ាវ
* ៥.៤% អ៊ិនងូនី
* ៥.៩% សេណា
* ៣.៨% ម៉ាហ្កាញ៉ា
* ១.៨% តុងហ្កា
* ១.០% អ៊ិនហ្កុងដេ
* ០.៦% ឡំប៊ីយ៉ា
* ០.៥% ស៊ូក្វា
* ១.១% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០១៨) | * + ៨២.៣% គ្រិស្តសាសនា
		- ៥៨.៥% ប្រូតេស្ដង់
		- ១៧.២% កាតូលិក
		- ៦.៦% និកាយគ្រិស្តផ្សេងៗទៀត
* ១៣.៨% ឥស្លាមសាសនា
* ២.១% គ្មានជំនឿសាសនា
* ១.២% ជំនឿប្រពៃណី
* ០.៦% សាសនាផ្សេងៗទៀត
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យប្រធានាធិបតី |
| - ប្រធានាធិបតី | ឡាហ្សារូស ឆាកឃ្វេរ៉ា |
| - អនុប្រធានាធិបតី | មីគែល អ៊ូហ្ស៊ី |
| - ប្រធានរដ្ឋសភា | កាធើរីន ហ្កូថានី ហារ៉ា |
| - ប្រធានតុលាការកំពូល | រីហ្ស៊ីន អ៊ីមហ្ស៊ិកាម៉ង់ដា |
| នីតិបញ្ញត្តិ | រដ្ឋសភា |
| ឯករាជ្យភាព ពីចក្រភពអង់គ្លេស |
| - អាណាព្យាបាលភាពនីយ៉ាសាឡង់ | ៦ កក្កដា ១៩០៧ |
| - វិជិតរាជ្យ | ៦ កក្កដា ១៩៦៤ |
| - ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ | ៦ កក្កដា ១៩៦៦ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ១១៨,៤៨៤ គ.ម២   (ទី៩៨) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ២០.៦ |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៤) |  ២១,២៤០,៦៨៩ (ទី៦២) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ​​១៥៣.១ នាក់/គ.ម២   (ទី៥៦) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៣) |
| - សរុប |  ៣៧.៩១៩ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១៣៧) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១,៦៦៨ ដុល្លារ (ទី១៨៦) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៣) |
| - សរុប |  ១៣.១៧៦ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១៤៩) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ៥៧៩ ដុល្លារ (ទី១៩០) |
| ជីនី (២០១៦) |  ៤៤.៧ មធ្យម |
| HDI (២០២២) |  ០.៥០៨ ទាប · ទី១៧២ |
| រូបិយវត្ថុ | ក្វាឆាម៉ាឡាវី​ (D) (MWK) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+២ (CAT) |
| ទិសបើកបរ | ឆ្វេង |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +២៦៥ |
| កូដ ISO 3166 | MW |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .mw |
|  |

**ប្រទេសម៉ាឡាវី** ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋម៉ាឡាវី** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកអាគ្នេយ៍។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សំប៊ីនៅភាគខាងលិច ប្រទេសតង់ហ្សានីនៅភាគខាងជើង និងឦសាន្ត ហើយនិងប្រទេសម៉ូសំប៊ិកនៅភាគខាងកើត ត្បូង និងនិរតី។ ម៉ាឡាវីលាតសន្ធឺងលើផ្ទៃដី ១១៨,៤៨៤ គម២ និងប្រជាជនប្រមាណជាង ២១ លាននាក់ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤)។ លីឡុងវេគឺជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសមួយនេះ។

ទឹកដីនៃប្រទេសម៉ាឡាវីសព្វថ្ងៃត្រូវបានកុលសម្ព័ន្ធអាកាហ្វូឡាចូលមករស់នៅដំបូងក្នុងកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១០។ ក្រោយបន្តិចមក ក្រុមជនជាតិបង់ធូក៏បានចូលមកដល់ទឹកដីម៉ាឡាវី និងបានបណ្ដេញកុលសម្ព័ន្ធអាកាហ្វូឡាចេញ ហើយបានបង្កើតនគរតូចៗសម្រាប់ជនជាតិខ្លួនដូចជាម៉ារ៉ាវីជាដើម។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩១ តំបន់នៃទឹកដីម៉ាឡាវីត្រូវបានអង់គ្លេសធ្វើអាណានិគមកិច្ច ហើយត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុងទឹកដីអាណាព្យាបាលអង់គ្លេសនៅអាហ្វ្រិកកណ្ដាល ហើយក៏ត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះមកថា នីយ៉ាសាឡង់ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ នីយ៉ាសាឡង់បានទទួលឯករាជ្យក្រោមនាយករដ្ឋមន្ត្រីហាស្ទីង បង់ដា ហើយឈ្មោះរដ្ឋក៏បានប្តូរម្តងទៀតមកជា ម៉ាឡាវី រហូតទល់បច្ចុប្បន្ន។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក លោកបង់ដាក៏បានឡើងកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតី និងបានផ្លាស់ប្តូរប្រទេសខ្លួនទៅជារដ្ឋឯកបក្សមួយ ហើយបានប្រកាសខ្លួនជាប្រធានាធិបតីពេញមួយជីវិត។ ទីបំផុត​នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ ប្រព័ន្ធសេរីពហុបក្សក៏ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញ ហើយលោកបង់ដាក៏បានបាត់បង់អំណាចប្រធានាធិបតីរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីចាញ់ការបោះឆ្នោតសកលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ បច្ចុប្បន្ន ម៉ាឡាវីគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សដោយមានប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោតជាប្រមុខដឹកនាំប្រទេស។ យោងទៅតាមទិន្នន័យដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ ដោយ *V-Dem Democracy* គេបានចាត់ចំណាត់ថ្នាក់ម៉ាឡាវីជាប្រទេសមានប្រជាធិបតេយ្យបំផុតទី៧៤ នៅលើពិភពលោក និងទី១១ នៅក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ម៉ាឡាវីជាប្រទេសមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយប្រទេសក្រៅភាគច្រើន និងបានសកម្មចូលរួមក្នុងវេទិកា និងអង្គការអន្តរជាតិជាច្រើនដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ សមាគមន៍ប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ សហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍អាហ្វ្រិកភាគខាងត្បូង ទីផ្សារទូទៅសម្រាប់អាហ្វ្រិកខាងកើត និងត្បូង និងសហភាពអាហ្វ្រិកជាដើម។

ម៉ាឡាវីជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយ និងកំពុងមានឈ្មោះស្ថិតក្នុងក្រុមប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច។ សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសម៉ាឡាវីច្រើនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ខណៈប្រជាជនដែលរស់នៅតាមទីជនបទកំពុងកើនឡើងក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ សូចនាករសំខាន់ៗនៃវឌ្ឍនភាពនៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច អប់រំ និងសុខាភិបាលត្រូវបានគេឃើញថាមានសន្ទុះខ្លាំងនៅចន្លោះឆ្នាំ២០០៧ និងឆ្នាំ២០០៨។

ប្រជាជន​ម៉ាឡាវីមាន​អត្រា​សង្ឃឹម​រស់​ទាប និង​អត្រា​មរណភាព​ទារក​ខ្ពស់។ មេរោគអេដស៍/ជំងឺអេដស៍មានការរីករាលដាលជាខ្លាំង ដែលនាំឱ្យមានការកាត់បន្ថយកម្លាំងពលកម្ម និងការទាមទារបន្ថែមនូវការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ប្រទេសម៉ាឡាវីនេះមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍ជាច្រើនដោយប្រជាជនខ្លួនខ្លះមួយចំនួនមានប្រភពដើមចេញពីអាស៊ី និងអឺរ៉ុប។ ប្រជាជនម៉ាឡាវីភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក ហើយមួយភាគធំនៃគ្រិស្តសាសនិកអស់នោះកាន់និកាយប្រូតេស្តង់។ ទោះកាលពីអតីតកាល ប្រទេសនេះធ្លាប់មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលបង្កឡើងដោយកង្វះឯកភាពគ្នារវាងក្រុមជនជាតិនីមួយៗក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែគិតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក ជម្លោះផ្ទៃក្នុងនោះបានថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយគំនិតនៃអត្តសញ្ញាណម៉ាឡាវីតែមួយបានកំពុងទទួលប្រជាប្រិយភាពជាថ្មី។

## ឯកសារយោង