# កាហ្សាក់ស្ថាន

**សាធារណរដ្ឋកាហ្សាក់ស្ថាន**| Қазақстан Республикасы (ភាសាកាហ្សាក់) កាហ្សាក់ស្តាន រេស្ពូប្ល៊ីកាស៊ី Республика Казахстан (ភាសារុស្ស៊ី) រេស្ពូប្ល៊ីកា កាហ្សាក់ស្តាន  |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **ភ្លេងជាតិ** Менің Қазақстаным មេនិញ កាហ្សាក់ស្តានិម "កាហ្សាក់ស្ថានខ្ញុំ" Duration: 1 minute and 40 seconds.1:40 |
| ទីតាំងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី | អាសតាណា ﻿ / ﻿ |
| ទីក្រុងធំបំផុត | អាល់ម៉ាទី ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | ភាសា​កាហ្សាក់ ភាសារុស្ស៊ី |
| អក្សរផ្លូវការ | គីរីឡុស ឡាតាំង |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ២០២៣) | * ៧០.៧%​ កាហ្សាក់
* ១៥.២% រុស្ស៊ី
* ៣.៣% អ៊ូសបេក
* ១.៩% អ៊ុយក្រែន
* ១.៥%​ អ៊ុយហ្គឺរ
* ១.១% អាល្លឺម៉ង់
* ១.១% តាតារ
* ៥.២% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០២១) | * ៦៩.៣% ឥស្លាមសាសនា
* ១៧.២% គ្រិស្តសាសនា
* ០.២% សាសនាផ្សេងៗទៀត
* ១៣.៣% គ្មានជំនឿសាសនា / គ្មានចម្លើយ
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយមក្រោមរដ្ឋាភិបាលផ្ដាច់ការ |
| - ប្រធានាធិបតី | កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | អូលចាស បេកតេណូហ្វ |
| នីតិបញ្ញត្តិ | សភាតំណាងរាស្ត្រ |
| - សភាជាន់ខ្ពស់ | ព្រឹទ្ធសភា |
| - សភាជាន់ទាប | ម៉ាហ្ស៊ីលីស |
| និម្មិតកម្ម |
| - ខាន់ចក្រកាហ្សាក់ | ១៤៦៥ |
| - រដ្ឋស្វ័យភាពអាឡាស់ | ១៣ ធ្នូ ១៩១៧ |
| - សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតស្វយ័ត | ១៩ មិថុនា ១៩២៥ |
| - សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀត | ៥ ធ្នូ ១៩៣៦ |
| - ប្រកាសអធិបតេយ្យភាព | ២៥ តុលា ១៩៩០ |
| - ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ | ១០ ធ្នូ ១៩៩១ |
| - ប្រកាសឯករាជ្យពីសហភាពសូវៀត | ១៦ ធ្នូ ១៩៩១ |
| - ទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ | ២៦ ធ្នូ ១៩៩១ |
| - រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន | ៣០ សីហា ១៩៩៥ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ២,៧២៤,៩០០ គ.ម២   (ទី​៩) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ១.៧ |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២០) |  ១៨,៧១១,៥៦០ (ទី​៦៤) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ៧ នាក់/គ.ម២   (ទី​២៣៦) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៤) |
| - សរុប |  ៦៩៦.៩០៣ ពាន់លានដុល្លារ (ទី៤១) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ៣៤,៤៧៦ ដុល្លារ (ទី៥៦) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៤) |
| - សរុប |  ២៩០.៩៩៤ ពាន់លានដុល្លារ (ទី៤៩) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១៤,៣៩៥ ដុល្លារ (ទី៦៤) |
| ជីនី (២០១៨) |  ២៧.៨ ទាប |
| HDI (២០២១) |  ០.៨១១ ខ្ពស់ណាស់ · ទី៥៦ |
| រូបិយវត្ថុ | តាំងកា (₸) (KZT) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+៥ / +៦ (លិច / កើត) |
| កូដ ISO 3166 | KZ |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .kz .қаз |

**ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន** (ភាសាកាហ្សាក់៖ Қазақстан; ភាសារុស្ស៊ី៖ Казахстан) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋកាហ្សាក់ស្ថាន** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង ចិននៅភាគខាងកើត រីឯប្រទេសកៀគីស្ថាន អ៊ូសបេគីស្ថាន និងតួកមេនីស្ថានវិញស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានរដ្ឋធានីនៅ អាសតាណា (ធ្លាប់ហៅថា "ន័រស៊ុលតង់") និងមានទីក្រុងធំបំផុតហៅ អាល់ម៉ាទី។ កាហ្សាក់ស្ថានគឺជាប្រទេសដែលគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រធំជាងគេ ហើយជាប្រទេសធំបំផុតទីប្រាំបួននៅលើពិភពលោក និងមានប្រជាជនចំនួន ១៨.៨ លាន់នាក់។

ទឹកដីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានបច្ចុប្បន្នត្រូវបានមនុស្សចូលមកតាំងទីលំនៅដំបូងចាប់តាំងពីយុគប៉ាឡេអូលីទិកមកម៉្លេះ។ នៅបុរាណកាល ក្រុមជនជាតិអ៊ីរ៉ង់ផ្សេងៗដូចជា សាកា ម៉ាស្សាជេត្ត និងស៊ីតថ៍ បានចូលមករស់នៅលើទឹកដីកាហ្សាក់ស្ថានតាមរយៈការពង្រីកវាតទីរបស់ចក្រភពអាឆេមីនីដ្ស៍របស់ពួកគេ។ ក្រុមជនជាតិតួកស៊ីគបានចូលមកដល់ដែនដីប្រទេសនេះនៅប្រហែលដើមសតវត្សទី៦។ នៅសតវត្សទី១៣ ទឹកដីកាហ្សាក់ត្រូវបានត្រួតត្រាដោយចក្រភពម៉ុងហ្គោល ដឹកនាំដោយជេនហ្គិស ខាន់។ បន្ទាប់ពីការបែកបាក់រដ្ឋហ្វូងមាសនៅក្នុងសតវត្សទី១៥ ខាន់ចក្រកាហ្សាក់ក៏បានរំលេចឡើង។ ដល់សតវត្សទី១៨ ខាន់ចក្រកាហ្សាក់ត្រូវបែកបាក់ចេញជាបីបក្សសម្ព័ន្ធ ហើយក៏ត្រូវចក្រភពរុស្ស៊ីក្ដោបយកទឹកដីបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១៩ ទឹកដីកាហ្សាក់ទាំងមូលក៏ស្ថិតនៅក្រោមអំណាចរុស្ស៊ីជាផ្លូវការ។ បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧ និងសង្រ្គាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី ទឹកដីរដ្ឋបាលកាហ្សាក់ស្ថានត្រូវបានគេរៀបចំជាច្រើនលើក។ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៦ ទើបព្រំដែនសព្វថ្ងៃបានលេចចេញជារូបរាងឡើងតាមរយៈការប្រកាសរដ្ឋសូវៀតថ្មីហៅ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតកាហ្សាក់ស្ថាន។ កាហ្សាក់ស្ថានត្រូវជាសាធារណរដ្ឋសូវៀតចុងក្រោយបង្អស់ដែលប្រកាសឯករាជ្យចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១។

ប្រទេសនេះគ្របដណ្តប់លើតំបន់អាស៊ីកណ្តាលទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ ដោយ ផសស (ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប) ក្នុងតំបន់ប្រមាណ ៦០ ភាគរយគឺមានប្រភពចេញពីប្រទេសនេះ ជាចម្បងតាមរយៈឧស្សាហកម្មប្រេងកាត និងឧស្ម័ន ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កាហ្សាក់ស្ថានក៏សម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែជាច្រើនផងដែរ។ កាហ្សាក់ស្ថានជាប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីកណ្ដាល។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះបានប្រកាន់យកប្រព័ន្ធឯកត្តរដ្ឋ (ឯកភូត) សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ប៉ុន្តែតាមការពិត កាហ្សាក់ស្ថានត្រូវស្ថិតនៅក្រោមរបបផ្ដាច់ការដោយគ្មានការបោះឆ្នោតដោយសេរីនោះឡើយ។ ប៉ុន្តែទោះបីជាយ៉ាងណា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម និងកំណែទម្រង់នយោបាយផ្សេងៗត្រូវបានចាត់អនុវត្តបណ្ដើរៗ បន្ទាប់ពីការលាលែងពីតំណែងរបស់ប្រធានាធិបតីនុរស៊ុលតង់ ណាហ្សាបាយ៉េហ្វនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។ កាហ្សាក់ស្ថាន គឺជារដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក, សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ, អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ, សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី, អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខសមូហភាព, អង្គការសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប, អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម, អង្គការរដ្ឋតួកស៊ីគ និងអង្គការវប្បធម៌អន្តរជាតិតួកស៊ីគ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ

នៅសតវត្សទី១៣ ជនជាតិកាហ្សាក់ជាម្ចាស់ស្រុក ដែលជនជាតិកើតឡើងដោយសារការរួមបញ្ចូលក្នានៃជនជាតិទួរគី និងពួកកុលសម្ព័ន្ធជនជាតិម៉ុងកូល ដែលកម្រនឹងរួមគ្នាជាជាតិសាសន៍តែមួយ បានផ្លាស់ទីលំនៅមករស់នៅលើតំបន់ប្រទេសនេះ។ ទឹកដីនេះត្រូវបានប្រទេសរុស្ស៊ីវាយយកនៅសតវត្សទី១៨ ហើយប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ក្លាយជាសហភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ ១៩៣៦។ ក្នុងកំឡុង កម្មវិធីកសិកម្មកោះវីជីន នាទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០ និង ១៩៦០ ពលរដ្ឋសូវៀតត្រូវបានជម្រុញក្នុងការដាំដុះនៅវាលស្មៅខាងជើងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន។ ការហូរចូលនៃពួកជនបរទេស(ភាគច្រើនជាជនជាតិរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែមានខ្លះទៀតមកពីប្រទេសផ្សេងៗផងដែរ) បានធ្វើឲ្យរបាយប្រជាជនមានការផ្លាស់ប្ដូរ ហើយបានក៏បានធ្វើចំនួនប្រជាជនដែលមិនមែនជាជនជាតិកាហ្សាក់មានការកើនឡើងផងដែរ។ ឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៩១ កើតមានឡើងដោយសារអ្នកចំណូលថ្មីដ៏ច្រើនលើសលប់ទាំងនោះបានធ្វើការចាកចេញទៅប្រទេសរបស់ពួកគេវិញ។ បញ្ហាថ្មីដែលចោទឡើងរួមមាន៖

* ការអភិវឌ្ឍអត្តសញ្ញាជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាមួយ
* ពង្រីកការអភិវឌ្ឍនៃធនធានថាមពលដ៏ធំនៅក្នុងប្រទេស ហើយនាំចេញធនធានទាំងនោះទៅក្នុងទីផ្សារពិភពលោក
* សម្រេចឲ្យបាននូវវិទ្យាសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចទទួលយកបាន ដែលមានដូចជា ការនាំប្រេង ហ្គាស ចេញទៅខាងក្រៅប្រទេស ការរុករកមណ្ឌលរ៉ែ និងពង្រឹងទំនាក់ទំនាក់ជាមួយប្រទេសជិតខាង ហើយប្រទេសមហាអំណាចផ្សេងទៀត។

## ភូមិសាស្ត្រ

### ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ

ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានស្ថិតនៅក្នុងអាស៊ីកណ្ដាល ហើយស្ថិតនៅខាងជើងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ទឹកដីមួយផ្នែកតូចនៅខាងលិចទន្លេអ៊ូរាល់ គឺស្ថិតនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប។

### កូអរដោនេភូមិសាស្ត្រ

ប្រទេសនេះស្ថិតចន្លោះខ្សែស្របទី៤៨ នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងខ្សែបណ្ដោយទី៦៨នៃរយៈបណ្ដោយខាងកើត។

### ផ្ទៃដី

ផ្ទះកាហ្សាក់ស្ថាន
តេង កាហ្សាក់ស្ថាន
ចានសាច់សេះ
ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានមានផ្ទៃដីសរុប២ ៧១៧ ៣០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណតូចជារដ្ឋតិចសាសចំនួន៤ ហើយចែកជាដែនគោកចំនួន ២ ៦៦៩ ៨០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ និងដែនទឹកចំនួន ៤៧ ៥០០ គីឡូម៉ែតទ្វេគុណ។ ព្រំប្រទល់របស់ប្រទេសមានប្រវែងសរុប១២ ០១២គីឡូម៉ែត ដែលជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនប្រវែង១ ៥៣៣គីឡូម៉ែត ជាប់សាធារណរដ្ឋគីរ៍ហ្គីហ្ស៍ស្ថានប្រវែង១ ០៥១គីឡូម៉ែត ជាប់សហព័ន្ធរុស្ស៊ីប្រវែង៦ ៨៤៦គីឡូម៉ែត ជាប់តូមិននីស្ថានប្រវែង៣៧៩គីឡូម៉ែត និងជាប់សាធារណរដ្ឋអ៊ុយប៊ែគីស្ថានប្រវែង២ ២០៣គីឡូម៉ែត។ ប្រទេសនេះគ្មានព្រំប្រទល់ឆ្នេរសមុទ្រទេ តែគួរកត់សម្គាល់ផងដែរថា ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ជាប់នឹងសមុទ្រ​អារ៉ាល់ផងដែរ តែឥឡូវត្រូវបានគេបញ្ចូលជាដែនទឹកពីរ គឺសមុទ្រ​អារ៉ាល់ប្រវែង១ ០៧០គីឡូម៉ែត និងសមុទ្រ​កាសព្យែនប្រវែង១ ៨៩៤គីឡូម៉ែត។

## បញ្ជីទីក្រុងនៅកាហ្សាក់ស្ថាន

|    ទីក្រុង ឬទីប្រជុំជនធំបំផុតនៅក្នុងកាហ្សាក់ស្ថាន |
| --- |
|  | ចំណាត់ថ្នាក់លេខ |  | តំបន់ | ប្រជ. |  |
|  អាល់ម៉ាទី  នុរស៊ុលតង់ | 1 | អាល់ម៉ាទី | អាល់ម៉ាទី | 1,854,656 |  ស៊ីមកេនត៍  ការ៉ាហ្គានដា |
| 2 | នុរស៊ុលតង់ | នុរស៊ុលតង់ | 1,078,384 |
| 3 | ស៊ីមកេនត៍ | តួគីស្ថាន | 1,009,086 |
| 4 | ការ៉ាហ្គានដា | ការ៉ាកាន់ឌី | 497,712 |
| 5 | អាកតូបេ | អាកតូបេ | 487,994 |
| 6 | តារ៉ាហ្ស | ចាមប៊ីល | 357,791 |
| 7 | ប៉ាវឡូដារ | ប៉ាវឡូដារ | 333,989 |
| 8 | អូស្កេមេន | កាហ្សាក់ស្ថានខាងកើត | 331,614 |
| 9 | សេមេយ៍ | កាហ្សាក់ស្ថានខាងកើត | 323,138 |
| 10 | អាទីរ៉ាវ | អាទីរ៉ាវ | 269,720 |

## កំណត់សម្គាល់

## ឯកសារយោង