Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ប្រជុំកោះម៉ាឡេ

កុំភាន់ច្រឡំជាមួយ Maritime Southeast Asia។

ប្រជុំកោះម៉ាឡេ| World map highlighting Malay Archipelago |
| ភូមិសាស្ត្រ |
| ទីតាំង | Maritime Southeast Asia, មេឡាន្យាង |
| ចំនួនកោះសរុប | 25,000 |
| កោះសំខាន់ៗ | ជ្វា, លូហ្សុន, បរនេអូ, មីនដាណាវ, ញូហ្គីណេ, ស៊ូឡាវេស៊ី, ស៊ូម៉ាត្រា |
| ផ្ទៃដី | ២៨៧០០០០ km២ (១១០៨០០០ sq mi) |
|  ព្រុយណេ |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | បង់ដាសេរីបេហ្គាវ៉ាន់ |
|  ទីម័រខាងកើត |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | ឌីលី |
|  ឥណ្ឌូនេស៊ី |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | ចាកាតា |
|  ម៉ាឡេស៊ី |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | គូឈីង |
|  សិង្ហបុរី |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | សាំងហ្គាពួរ |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ប៉ាពូញ៉ូហ្គីណេ |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | ព័រ ម៉ូរ៉េសប៊ី |
|  ហ្វីលីពីន |
| ការតាំងទីលំនៅធំបំផុត | ទីក្រុងកេហ្សុន |
| ប្រជាសាស្រ្ត |
| ចំនួនប្រជាជន | ៣៨០ ០០០ ០០០  |
| ក្រុមជនជាតិ | Predominantly Austronesians, with minorities of Negritos, Papuans, Melanesians, Overseas Chinese, Arabs descendants, and Overseas Indians |

**ប្រជុំកោះម៉ាឡេ** ( ម៉ាឡេ: Kepulauan Melayu , Tagalog , Cebuano ) ជា ប្រជុំកោះ រវាង អាសុីអាគ្នេយ៍ដីគោក និង អូស្ត្រាលី ។ គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា " **ពិភព​ម៉ាឡេ** ​" " **នូសានតារ៉ា** ​" " **ឥណ្ឌូ​បូព៌ា** ​" **ប្រជុំ​កោះ​ឥណ្ឌូ - អូស្ត្រាលី ប្រជុំ​កោះ​គ្រឿងទេស** និង​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ទៀត​តាម​ពេល​វេលា។ ឈ្មោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​យក​ចេញ​ពី​គោល​គំនិត​អឺរ៉ុប​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី ១៩ នៃ ​ពូជសាសន៍​ម៉ាឡេ ដែល​ក្រោយ​មក​ផ្អែក​លើ​ការ​ចែកចាយ ​ភាសាជនជាតិអូទ្រីស ។

ស្ថិតនៅចន្លោះមហាសមុទ្រ ឥណ្ឌា និង ប៉ាស៊ីហ្វិក ប្រជុំកោះជាង 25,000 កោះ និងកូនកោះតូចៗជាប្រជុំកោះធំជាងគេតាមតំបន់ និងទីបួនដោយ ចំនួនកោះ នៅលើ ពិភពលោក ។ រួមមាន ប្រ៊ុយណេ ទីម័រខាងកើត ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី (រួមទាំងម៉ាឡេស៊ីខាងកើត ) ប៉ាពួញូហ្គីណេ ហ្វីលីពីន និង សិង្ហបុរី ។ ពាក្យ​នេះ​មាន​ន័យ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង ​សមុទ្រ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។

## ឯកសារយោង
# ទ្វារសមុទ្រមលក្កា

ផែន​ទី​ទី​តាំង​ច្រក​មលក្កា

**ច្រកមលក្កា** (ឬ ម៉ាឡាកា) (Strait of Malacca) ជាច្រកសមុទ្រតូចចង្អៀតមួយដែលខណ្ឌចែកឧបទ្វីបមឡាយូ ជាមួយកោះស៊ូម៉ាត្រា។ វាមានប្រវែង ៨០៥ គ.ម និងមានទទឹងមធ្យម ២,៨ គ.ម។

## សារសំខាន់សេដ្ឋកិច្ច

ច្រក​មលក្កា​ជា​ច្រក​ប្រកប​​ដោយ​យុទ្ឋសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ជា​ច្រក​ដឹក​ទំនិញ​តាម​សមុទ្រ​មមា​ញឹក​មួយ​របស់​ពិភព​លោក ប្រហាក់​ប្រហែល​នឹង​ព្រែក​ជីក​ស៊ុយអែស និង ព្រែក​ជីក​ប៉ាណាម៉ា ដែរ។ ច្រក​នេះ​ជា​ផ្លូវ​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា និង មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ វា​ជា​ច្រក​សមុទ្រ​ត​ភ្ជាប់​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​ធំៗ របស់​អាស៊ី ដូច​ជា ឥណ្ឌា ចិន ជប៉ុន កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង និង តៃវ៉ាន់។ មាន​កប៉ាល់​ដឹក​ទំនិញ​លើស​ពី ៥ ម៉ឺន​គ្រឿង​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ​ជា​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ ដោយ​ដឹក​នាំទំនិញ ១ ភាគ ៤ របស់​ពិភព​លោក​ រួម​មាន ប្រេង​កាត ផលិតផល​ឧស្សាហកម្ម​របស់​ចិន និង​កាហ្វេ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ផលិតផល​ប្រេង​កាត​ពិភព​លោក ១ ភាគ ៤ ត្រូវ​បាន​ដឹក​ឆ្លង​កាត់​ច្រក​នេះ ពី​ប្រទេស​ផ្គត់​ផ្គង់​នៅ​ឈូងសមុទ្រពែក្ស មក​ប្រទេស​ទី​ផ្សារ​អាស៊ី មាន​ចិន ជប៉ុន និង កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។ តាម​ការ​ប៉ាន់​ស្មាន ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៦ បញ្ជាក់​ថា មាន​ប្រេង​កាត ១៥ លាន​បារ៉ែល​ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ​ ឆ្លង​កាត់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។

## គ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ

ការ​ប្លន់​តាម​សមុទ្រ​កើន​ឡើង​ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ នេះ។ មាន​ការ​វាយ​ប្រហារ​លើ​នាវា​ដឹក​ទំនិញ ២៥ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៤, ២២០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០០ និង​ជាង ១៥០ ករណី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣។ ចាប់​តាំង​ពី​មាន​កំណើន​ចោរកម្ម​តាម​សមុទ្រ​មក កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និង សិង្ហបុរី បាន​ពង្រឹង​សន្តិសុខ ដោយ​ចេញ​នាវា​ល្បាត​តំបន់​នោះ​តាំង​ពី​ខែកក្កដា ២០០៤។

គិត​តាំង​ពីឆ្នាំ ១៨៨០ មាន​នាវា ៣៤ គ្រឿង​បាន​លិច។ គ្រោះ​ថ្នាក់​មួយ​ទៀត គឺ​ផ្សែង​មក​ពី​ភ្លើង​ឆេះព្រៃ​នៅ​កោះ​ស៊ូម៉ាត្រា ដែល​កម្រិត​គំហើញ​មក​ត្រឺម ២០០ ម៉ែត្រ ដែល​​បង្ខំ​​ឲ្យ​​នាវា​​ទាំង​​ឡាយ​បន្ថយ​ល្បឿន។

## សំណើ​បន្ទូរ​បន្ថយ​ភាព​កក​កុញ​នៅ​ច្រកមលក្កា

ប្រទេស​ថៃ​បាន​អភិវឌ្ឍ​គម្រោង​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​សក្ដានុពល​របស់​ច្រក​សមុទ្រ​នេះ។ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​បាន​ស្នើ​ជា​ច្រើន​ដង​ឲ្យ​​ជីក​ព្រែក​ជីក កាត់​តាម​តំបន់​ចម្រៀក​ដី**ក្រះ** ដែល​អាច​កាត់​ចម្ងាយ​​ផ្លូវ​​បាន ៩៦០ គ.ម. ក្នុង​​ការ​​ដឹក​​ជញ្ជូន​​ពី​​មហាសមុទ្រ​ឥណ្ឌា​ទៅ​មហាសមុទ្រ​ប៉ាស៊ីហ្វ៊ិក។ ការ​​ធ្វើ​បែប​នេះ​អាច​​នឹង​កាត់​ប្រទេស​ថៃ​ជា​ ២ ផ្នែក និង​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់​កាត់​តំបន់​មាន​ជន​មុស្ល៊ិម​ភាគ​ច្រើន​​នៅ​ខេត្ត​បត្តានី​ចេញ​ពី​ថៃ​ផង​ដែរ។ នៅឆ្នាំ ២០០៤ ប្រទេស​ចិន​បាន​ស្នើ​ជា​សម្ងាត់​ក្នុង​ការ​ចេញ​ថ្លៃ​ចំណាយ​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​ការ​ជីក​ព្រែក។ ទោះ​ជា​មាន​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​អ្នក​នយោបាយ​ថៃ​ជា​ច្រើន​ក៏​ដោយ សំណើ​​ឲ្យ​ជីកព្រែកនេះមិនអាចទៅមុខបានទេ ដោយសារការចំណាយទាំងហិរញ្ញវត្ថុនិងការបំផ្លាញប្រព័ន្ឋអេកូឡូស៊ី។

សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ គឺ​ឲ្យ​សាងសង់បំពង់បង្ហូរប្រេងកាត់តាមចំរៀកដីក្រា ដើម្បីបង្ហូរប្រេងកាតពីកប៉ាល់នៅម្ខាងទៅកប៉ាល់នៅម្ខាងទៀត។ សំណើ​នេះ​ត្រូវ​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា អាច​កាត់​បន្ថយ​តម្លៃ​ផ្គត់​ផ្គង់​ប្រេង​កាត​ទៅ​អាស៊ី​បាន ០,៥$/បារ៉ែល (៣$/ម៣)។ មីយ៉ាន់ម៉ាក៏បានលើកនូវសំណើ​អំពី​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ស្រដៀង​នេះ​ដែរ។ មាន​សំណើ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​អំពី​ការ​ស្ថាបនា​បំពង់​បង្ហូរ​ប្រេង​ពី​មជ្ឍិមបូព៌ា​មក​ប្រទេស​ចិន ដែល​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​នៅ​ខែ​តុលា ២០០៤។
# ហ្គាណា

សាធារណរដ្ឋហ្គាណា|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **បាវចនា** "Freedom and Justice" "សេរីភាព និងយុត្តិធម៌" |
| **ភ្លេងជាតិ** "God Bless Our Homeland Ghana" "ព្រះប្រទានពរដល់មាតុភូមិរបស់យើង ហ្គាណា"  |
|  |
| ធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | អាក្រា ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | អង់គ្លេស |
| ភាសាជាតិ | * ដាហ្គារ៉េ
* ដាកបានី
* ដាំងមេ
* អេវ៉េ
* ហ្វ្រាហ្វ្រា
* ហ្គា
* ហ្គោនចា
* អិនហ្សេម៉ា
* ទ្វី
* ហ្វង់ទី
* ភាសា​សញ្ញាហ្គាណា
 |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ជំរឿនឆ្នាំ ២០២១) | * ៤៥.៧% អាកាន់
* ១៨.៥% ម៉ូឡេ-ដាកបុន
* ១២.៨% អេវ៉េ
* ៧.១% ហ្គា-អាដាំងបេ
* ៦.៤% ហ្គូរម៉ា
* ៣.២% ហ្គួន
* ២.៧% ហ្គូរូនស៊ី
* ២.០% ម៉ានដេ
* ១.៦% ផ្សេងៗ / មិនបានបញ្ជាក់
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ជំរឿនឆ្នាំ ២០២១) | * ៧១.៣% គ្រិស្តសាសនា
* —៤៩.០% ប្រូតេស្តង់
* —២២.៤% គ្រិស្តសាសនាផ្សេងៗ
* ១៩.៩% ឥស្លាមសាសនា
* ៣.២% ជំនឿប្រពៃណី
* ១.១% គ្មានសាសនា
* ៤.៥% ផ្សេងៗ / មិនបានបញ្ជាក់
 |
| រដ្ឋាភិបាល | សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីរដ្ឋឯកតា |
| - ប្រធានាធិបតី | ណាណា អាគូហ្វូ-អាដដូ |
| - អនុប្រធាន | ម៉ាហាមូឌូ បាវូមៀ |
| - ប្រធានរដ្ឋសភា | អាល់បាន បាកប៊ីន |
| - ចៅក្រម | ក្វាស៊ី អានីន-យេបូអា |
| នីតិបញ្ញត្តិ | សភា |
| ឯករាជ្យ ពីសហរាជាណាចក្រ |
| - សាធារណរដ្ឋ | ១ កក្កដា ១៩៦០ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប |  គ.ម២   (ទី ៨០) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ៤.៦១ (១១,០០០ គីឡូម៉ែត្រ2; ៤,២៤៧ ម៉ាយ2) |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) | ៣២,១០៣,០៤២ (ទី ៤៧) |
| - ជំរឿន (ឆ្នាំ ២០២១) | ៣០,៧៩៣,៦០៨ |
| - ដង់ស៊ីតេ | ១០១.៥ នាក់/គ.ម២   (ទី ១០៣) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៩) |
| - សរុប | ២២៦ ពាន់​លានដុល្លារ |
| - ក្នុងម្នាក់ | ៨,៣៤៣ ដុល្លារ |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២០) |
| - សរុប | ៧៣.៥៩៤ ពាន់​លានដុល្លារ |
| - ក្នុងម្នាក់ | ២,៣៧៤ ដុល្លារ |
| ជីនី (២០១៦) |  ៤៣.៥ មធ្យម |
| HDI (២០១៩) |  ០.៦១១ មធ្យម · ទី ១៣៨ |
| រូបិយវត្ថុ | សេឌី (GHS) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC  (GMT) |
| ទិសបើកបរ | ស្ដាំ |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +២៣៣ |
| កូដ ISO 3166 | GH |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .gh |

**ហ្គាណា** មានជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋហ្គាណា** គឺជាប្រទេសមួយនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច។  វាស្ថិតនៅលើឈូងសមុទ្រហ្គីណេ និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក នៅភាគខាងត្បូង ដោយមានព្រំប្រទល់ជាមួយ កូតឌីវ័រ នៅភាគខាងលិច បួគីណាហ្វាសូ នៅភាគខាងជើង និង តូហ្គោ នៅភាគខាងកើត។  ប្រទេសហ្គាណាមានផ្ទៃដី 238,535 km2 (92,099 sq mi) ដែលលាតសន្ធឹងលើជីវចម្រុះ ដែលមានចាប់ពីតំបន់ឆ្នេរសាវ៉ាណា រហូតដល់ព្រៃត្រូពិច។  ជាមួយនឹងប្រជាជនជាង 31 លាននាក់ ហ្គាណាគឺជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទីពីរនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច បន្ទាប់ពីនីហ្សេរីយ៉ា។  រាជធានី និងទីក្រុងធំជាងគេគឺ អាក្រា ។

## ឯកសារយោង
# មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក

ផែនទីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក
**មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក** គឺជាមហាសមុទ្រធំទី២លើពិភពលោកបន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាមានផ្ទៃក្រលាប្រមាណ ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល១ភាគ៥នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល។ មហាសមុទ្រនេះលាតមានសណ្ឋានជាអក្សរ **S** លាតសន្ធឹងតាមរយៈបណ្ដោយ ខណ្ឌដោយទ្វីបអាមេរិកពីខាងលិច និងដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិកពីខាងកើត។ ខ្សែអេក្វាទ័រខណ្ឌចែកមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជា២គឺ៖ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និង មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូង។

## អំពីឈ្មោះ

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ជាភាសាអង់គ្លេសថា **The Atlantic Ocean**។ ឈ្មោះនេះក្លាយមកពីភាសាក្រិច ថា **Atlas** ដែលជាឈ្មោះរបស់ទេវៈមួយអង្គក្នុងទេវកថាក្រិច។ ហេតុនេះពាក្យថាអាត្លង់ទិក មានន័យថា **មហាសមុទ្ររបស់អាត្លាស**។

## ភូមិវិទ្យា

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកហ៊ុំព័ទ្ឋពីខាងលិចដោយទ្វីបអាមេរិកខាងជើងនិងអាមេរិកខាងត្បូង។ នៅភាគខាងជើងនិងឦសាន វាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ កំរងកោះអាកទិកកាណាដា ហ្គ្រីនលែន អាយស្លែន កោះចេនម៉ាយិន កំរងកោះស្វាលបាដ និងទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប។ វាភ្ជាប់ទៅមហាសមុទ្រអាកទិកដោយ ច្រកដាណឺម៉ាក សមុទ្រហ្គ្រីនលែន សមុទ្រណរវេយ និង សមុទ្របារិន។ នៅខាងកើត វាត្រូវបានខណ្ឌដោយទ្វីបអ៊ឺរ៉ុបនិងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ នៅភាគអាគ្នេយ៍ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដោយខណ្ឌដោយខ្សែបណ្ដោយខាងកើតទី ២០០ ចាប់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស។ ទៅទ្វីបអង់តាកទិក។ មានប្រទេសខ្លះកំនត់ថា មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកលាតសន្ធឹងទៅខាងត្បូងទៅទល់នឹងទ្វីបអង់តាកទិកតែម្ដង។ តែមានខ្លះទៀតកំនត់ថាវាលាតសន្ធឹងទៅទល់តែសមុទ្រខាងត្បូងទេ។ នៅភាគនិរតី ច្រកដ្រេក (Drake Passage) តភ្ជាប់វាទៅមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ តំនភ្ជាប់សាងសង់ដោយមនុស្សដែលតភ្ជាប់វាទៅមហាសុមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក គឺព្រែកជីកប៉ាណាម៉ា។ តំបន់ដែនទឹកផ្សេងទៀតដែលជាប់ជាមួយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមាន សមុទ្រការ៉ាអ៊ីប សមុទ្រមេឌីទែររ៉ានេ ឈូងសមុទ្រម៉ិចស៊ិច ឆកហាត់សុន សមុទ្រខាងជើង សមុទ្របាល់ទិក និង សមុទ្រសែលទិក។

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកជាមហាសមុទ្រមានទំហំធំទី២បន្ទាប់ពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ វាគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃក្រលា ១០៦,៤លានគ.ម២ (ប្រហែល២២%នៃផ្ទៃផែនដីទាំងមូល)។ ជំរៅជាមធ្យមគឺ ៣ ៣៣៩ម។ ជំរៅជ្រៅបំផុតគឺ ៨ ៦០៥ម នៅជ្រលងពឺតូរីកូ។ ទទឹងរបស់វាប្រែប្រួលពី ២៨៤៨គ.ម រវាងប្រេស៊ីលនិងសៀរ៉ាឡេអូន ទៅជាង ៦៤០០គ.ម។

## សណ្ឋានដីបាតមហាសមុទ្រ

(ហួសពីសមត្ថភាពបកប្រែ)

## លក្ខណៈទឹក

មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានកំរិតជាតិប្រៃជាមធ្យម ខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំនោមហាសមុទ្រទាំង៤។ កំរិតភាពប្រៃនៅផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលពី ៣.៣% ទៅ ៣.៧%។ កំរិតភាពប្រៃប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹងនិងរដូវ។ តំលៃនៃកំរិតភាពប្រៃលើផ្ទៃទឹកខាងលើរងឥទ្ធិពលពី រំហួត កំនរអាកាស កំរិតទឹកហូរចូលពីទន្លេ និង ការរលាយទឹកកកសមុទ្រ។ កំរិតជាតិប្រៃទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ខាងជើងអេក្វាទ័រ(ដោយមានទឹកភ្លៀងត្រូពិចធ្លាក់ច្រើន) ។ កំរិតជាតិប្រៃខ្ពស់ជាងគេមាននៅរយៈទទឹងទី ២៥០ ខាងជើងនិងខាងត្បូងអេក្វាទ័រ គឺនៅតំបន់អនុត្រូពិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់តិចនិងមានរំហួតខ្លាំង។

សីតុណ្ហភាពផ្ទៃទឹកខាងលើប្រែប្រួលតាមរយៈទទឹង ប្រព័ន្ឋចរន្តទឹក និងរដូវ។ សីតុណ្ហភាពប្រែប្រួលពី -២០ ទៅ ២៩០។ សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាងគេគឺនៅខាងជើងអេក្វាទ័រ ហើយសីតុណ្ហភាពទាបជាងគេគឺនៅតំបន់ប៉ូល។

## ប្រវត្តិ

ការបែកនៅប៉ង់ហ្គៀដែលផ្ដល់កំនើត​ដល់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកសព្វថ្ងៃ
# ប្រទេសប៉ូឡូញ

សាធារណរដ្ឋប៉ូឡូញ| *Rzeczpospolita Polska* (ភាសាប៉ូឡូញ) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **ភ្លេងជាតិ** "*Mazurek Dąbrowskiego*" "ប៉ូឡូញមិនទាន់បាត់បង់ទៅទេ"Duration: 43 seconds.0:43 |
| ទីតាំងប្រទេសប៉ូឡូញនៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុប |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | វ៉ាសូរី ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | ភាសាប៉ូឡូញ |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ២០១១) | * ៩៨% ជនជាតិប៉ូល
* ២% ជនជាតិផ្សេងៗ
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០១៩) | * ៩០% គ្រិស្តសាសនា —៨៦% កាតូលិក —៤% និកាយដទៃទៀត
* ៦% គ្មានជំនឿសាសនា
* ១% សាសនាផ្សេងៗ
* ៣% គ្មានចម្លើយ
 |
| រដ្ឋាភិបាល | សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភាឯកភូត |
| - ប្រធានាធិបតី | អង់ដ្រីយ ឌូដា |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | ម៉ាតេអ៊ូស ម៉ូរ៉ាវីកគី |
| នីតិបញ្ញត្តិ | រដ្ឋសភា |
| - សភាជាន់ខ្ពស់ | ព្រឹទ្ធសភា |
| - សភាជាន់ទាប | *សេម* |
| និម្មិតកម្ម |
| - ពិធីប្រោះទឹកមន្តប៉ូឡូញ | ១៤ មេសា ៩៦៦ |
| - ព្រះរាជាណាចក្រប៉ូឡូញ | ១៨ មេសា ១០២៥ |
| - សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី | ១ កក្កដា ១៥៦៩ |
| - ការបែងចែកប៉ូឡូញ | ២៤ តុលា ១៧៩៥ |
| - សាធារណរដ្ឋទីពីរ | ១១ វិច្ឆិកា ១៩១៨ |
| - រដ្ឋាភិបាលនិរទេស | ១៧ កញ្ញា ១៩៣៩ |
| - សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត | ១៩ កុម្ភៈ ១៩៤៧ |
| - សាធារណរដ្ឋទីបី | ៣១ ធ្នូ ១៩៨៩ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ៣១២,៦៩៦ គ.ម២   (ទី៦៩) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ១.៤៨ (គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥) |
| ប្រជាជន |
| - ជំរឿន (ឆ្នាំ ២០២១) |  ៣៨,១៧៩,៨០០ (ទី៣៨) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ១២៣ នាក់/គ.ម២   (ទី៨៣) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) |
| - សរុប |  ១.៥២៥ ទ្រីលានដុល្លារ (ទី១៩) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ៤០,៣៤១ ដុល្លារ (ទី៣៩) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) |
| - សរុប |  ៧២០ ពាន់លានដុល្លារ (ទី២២) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១៩,០៥៦ ដុល្លារ (ទី៤៤) |
| ជីនី (២០១៩) |  ២៨.៥ ទាប |
| HDI (២០១៩) |  ០.៨៨០ ខ្ពស់ណាស់ · ទី៣៥ |
| រូបិយវត្ថុ | ស្លូទី (PLN) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+១ (CET) |
| - រដូវក្តៅ (DST) | UTC+២ (CEST) |
| ទិសបើកបរ | ស្តាំ |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +៤៨ |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .pl |

**ប្រទេសប៉ូឡូញ** (ភាសាប៉ូឡូញ៖ Polska, ប្រកបថា "ប៉ូល–ស្កា") ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា **សាធារណរដ្ឋ​ប៉ូឡូញ** គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅតំបន់​អឺរ៉ុបកណ្តាល។ ប្រទេសនេះមានខេត្តរដ្ឋបាលចំនួន ១៦ និងបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីចំនួន ៣១២,៦៩៦ គម២។ វាមានចំនួនប្រជាជនជាង ៣៨ លាននាក់ ហើយជារដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុបដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតទីប្រាំ។ ប៉ូឡូញមានរដ្ឋធានីឈ្មោះថា វ៉ាសូរី។

ប្រទេសប៉ូឡូញ​មាន​ព្រំប្រទល់​ខាងលិច​ជាប់​នឹង​ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ខាងត្បូង​ជាប់​នឹង​សាធារណរដ្ឋ​ឆែក និងប្រទេស​ស្លូវ៉ាគី ភាគខាងកើត​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន បេឡារុស និងលីទុយអានី ហើយ​និង​ខាង​ជើង​ជាប់​នឹង​សមុទ្រ​បាល់ទិក និងអូប្លាស​កាលីនីនក្រាដរបស់ប្រទេស​រុស្ស៊ី។

## កំណត់សម្គាល់

## ឯកសារ​យោង
# មហាសមុទ្រអាកទិក

មហាសមុទ្រអាកទិក
**មហាសមុទ្រអាកទិក** (ជា​ភាសាអង់គ្លេស​៖ Arctic Ocean, ភាសាបារាំង​៖ Océan Arctique) មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​អឌ្ឍគោល​ខាងជើង និង ខាងចុង​បំផុត​នៅ​តំបន់​អាកទិក នៃ​ប៉ូលខាងជើង គឺជា​មហាសមុទ្រ​ដែល​តូចជាងគេ និង រាក់​ជាងគេ​បង្អស់​ក្នុង​ចំណោម​មហាសមុទ្រ​ទាំង​០៥​។ អង្គការ​ទឹក​អន្តរជាតិ បាន​ទទួលស្គាល់​ថា វា​ជា​មហាសមុទ្រ​មួយ បើទោះជា​អ្នកសាគរសាស្ត្រ​មួយចំនួន បាន​សន្មត​ថា​វា​គឺជា "សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​អាកទិក" ឬ ហៅ​យ៉ាង​សាមញ្ញ​ថា "សមុទ្រអាកទិក" ដោយ​ចាត់ថ្នាក់​ថា​ជា "សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ" នៃ​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​។

មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​ព័ន្ធ​ស្ទើរតែ​ជុំវិញ​ដោយ "អឺរ៉ាស៊ី" និង "អាមេរិកខាងជើង" ។ មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​គ្របដណ្ដប់​មួយភាគធំ​ដោយ​ទឹកកក​សមុទ្រ​ពេញ​មួយ​ឆ្នាំ​។ សីតុណ្ហភាព និង​កំហាប់អំបិល​នៃ​មហាសមុទ្រអាកទិក ប្រែប្រួល​ទៅតាម​រដូវកាល ដូចជា​ការកក និង​រលាយ​នៃ​ទឹកកក ហើយ​កំហាប់អំបិល​របស់​វា មាន​កម្រិត​ទាបជាង​កំហាប់អំបិល​មធ្យម​នៃ​មហាសមុទ្រ​ទាំង​០៥ ដោយសារតែ "រំហួត" មាន​កម្រិត​ទាប ទឹកសាប​មាន​បរិមាណ​ច្រើន​ហូរចាក់​ពី​ទន្លេ និង​ប្រភពទឹក​ជាច្រើន ព្រមទាំង​តំណភ្ជាប់ និង​លំហូរចេញ​ទៅ​ផ្ទៃទឹក​នៃ​មហាសមុទ្រ​ខាងក្រៅ ដែល​មាន​កំហាប់អំបិល​ខ្ពស់​ជាង​មាន​កម្រិត​។ នា​រដូវក្ដៅ ទឹកកក​ត្រូវ​បាន​ថយ​ចុះ​ប្រមាណ​៥០%​។ "មជ្ឈមណ្ឌល​ទិន្នន័យ​ព្រិល និង​ទឹកកក​ជាតិ" (National Snow and Ice Data Center) បាន​ប្រើប្រាស់​ផ្កាយរណប​ដើម្បី​ទាញយក​ទិន្នន័យ​ប្រចាំថ្ងៃ អំពី​ផ្ទៃទឹកកក​នៃ​មហាសមុទ្រអាកទិក និង​អត្រា​រលាយ ដើម្បី​ធ្វើការ​ប្រៀបធៀប​ទៅនឹង​អត្រា​មធ្យម និង អត្រា​នៃ​ឆ្នាំ​ណាមួយ​។

## ភូមិសាស្ត្រ

មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​បាន​កំណត់​រាង​ជា​រង្វង់មូល និង​គ្របដណ្ដប់​លើ​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រហែល **១៤,០៥៦,០០០** គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែល​ស្ទើរតែ​ប៉ុន​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។ មហាសមុទ្រ​នេះ មាន​ឆ្នេរ​ប្រវែង **៤៥,៣៩០** គីឡូម៉ែត្រ​។ មហាសមុទ្រអាកទិក មាន​លក្ខណៈ​ស្ទើរតែ​បិទ វា​ត្រូវ​ព័ន្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​ផ្ទាំងទ្វីប "អឺរ៉ាស៊ី" "អាមេរិកខាងជើង" "កោះហ្គ្រីនឡែន" និង បណ្ដា​កោះ​ជាច្រើន​ទៀត​។ មហាសមុទ្រអាកទិក ត្រូវ​រួមបញ្ចូល​ដោយ​៖ ឈូងសមុទ្របាហ្វីន (Baffin Bay), សមុទ្របារ៉េន (Barents Sea), សមុទ្រព្យូហ្វត (Beaufort Sea), សមុទ្រឆុកឈី (Chukchi Sea), សមុទ្រស៊ីបេរីខាងកើត (East Siberian Sea), សមុទ្រហ្គ្រីនឡែន (Greenland Sea), ឈូងសមុទ្រហុតសុន (Hudson Bay), ច្រកសមុទ្រហុតសុន (Hudson Strait), សមុទ្រការ៉ា (Kara Sea), សមុទ្រឡាប់តែវ (Laptev Sea), សមុទ្រស ( White Sea) និង ផ្ទៃទឹក​មួយចំនួន​ទៀត​។ មហាសមុទ្រ​នេះ ត្រូវ​បាន​ភ្ជាប់​ទៅកាន់ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក តាមរយៈ "ច្រកសមុទ្រប៊េរីង" (Bering Strait) និង ភ្ជាប់​ទៅកាន់ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក តាមរយៈ សមុទ្រហ្គ្រីឡែន និង​សមុទ្រឡាប្រាឌ័រ (Labrador Sea) ។
# សមុទ្រអារ៉ាប់

**សមុទ្រអារ៉ាប់** គឺជាតំបន់នៃសមុទ្រនៅភាគខាងជើងនៃមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ព្រំប្រទល់ខាងលិចដោយ ឧបទ្វីបអារ៉ាប់,ឈូងសមុទ្រអាដែន និង ប្រឡាយព្រែកសមុទ្រហ្គ័រដាហ្វុយ នៅភាគពាយព្យដោយឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ និង អ៊ីរ៉ង់ នៅខាងជើងជាប់ប៉ាគីស្ថាន ខាងកើតដោយឥណ្ឌា និងនៅភាគអាគ្នេយ៍ដោយ សមុទ្រឡាកាឌីវ និង ម៉ាល់ឌីវ នៅភាគនិរតីដោយ ប្រទេសសូម៉ាលី ។ ផ្ទៃដីសរុបរបស់វាគឺ ៣,៨៦២,០០០ គីឡូម៉ែត្រ២ (១,៤៩១,០០០  ម៉ាយ) និងជម្រៅអតិបរមារបស់សមុទ្រនេះគឺ ៤,៦៥២ម៉ែត្រ (១៥,២៦២ ហ្វីត) ឈូងសមុទ្រអាដែន នៅភាគខាងលិចភ្ជាប់សមុទ្រអារ៉ាប់ទៅសមុទ្រក្រហម តាមរយៈច្រកសមុទ្រ បាប់-អល់-ម៉ាន់ដេប ហើយ ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ស្ថិតនៅភាគពាយព្យដែលភ្ជាប់វាទៅ ឈូងសមុទ្រពែរ្ស ។

| សមុទ្រអារ៉ាប់ |
| --- |
|  |
|  |
| ទីតាំង | អាហ្វ្រិកខាងកើត, អាស៊ីខាងលិច និង អាស៊ីខាងត្បូង |
| Coordinates | ﻿ / ﻿ |
| ប្រភេទ | សមុទ្រ |
| ប្រទេសជាប់ជុំវិញ | ឥណ្ឌា អ៊ីរ៉ង់ ម៉ាល់ឌីវ អូម៉ង់ ប៉ាគីស្ថាន សីស្ហែល សូម៉ាលី ស្រីលង្កា យេម៉ែន |
|  |
| Max. width | 2,400 km (1,500 mi) |
| ផ្ទៃក្រឡា | 3,862,000 km2 (1,491,000 sq mi) (៣,៦០០,០០០ ទៅ ៤,៦០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅក្នុងប្រភពផ្សេងៗ) |
| ជម្រៅអតិបរមា | 4,652 m (15,262 ft) |

 សមុទ្រ​អារ៉ាប់​កំណត់​ដោយ​អង្គការ​ជលសាស្ត្រ​អន្តរជាតិ
## ជីវសាស្ត្រ

## ឯកសារយោង
# សមុទ្របូហៃ

|  |
| --- |
| សមុទ្របូហៃ |
|  |
| ផ្ទៃទឹក | ៧៨ ០០០គ.ម២ |
| ប្រភេទ | ឈូងសមុទ្រ |
| ទីតាំង | សមុទ្រលឿង មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក |
| ប្រទេសជាប់ជុំវិញ |  ចិន |
| អនុតំបន់ទឹក | ឆកសមុទ្របូហៃ ឆកសមុទ្រឡៃចូ ឆកសមុទ្រលាវតុង |

**សមុទ្រ​បូហៃ** (ជា​ភាសាអង់គ្លេស៖ Bohai Sea , ជាភាសាចិន៖ 渤海) ជា​ឈូងសមុទ្រ​ខាង​ក្នុង​បំផុត​របស់​សមុទ្រលឿង។ នៅ​ខាងត្បូង​វា​ជាប់​នឹង​ឧបទ្វីបសានតុង ចំនែក​នៅ​ខាង​កើត​វា​ជាប់​នឹង​ឧបទ្វីបលាវតុង ដែល​ខណ្ឌ​ចែក​សមុទ្របូហៃ​នឹងឆកសមុទ្រកូរ៉េ។ ដោយ​ហេតុ​តែ​វា​ជា​សមុទ្រ​ដែល​នៅជិត​ជាង​គេ​ទៅ​នឹង​ទីក្រុងប៉េកាំង រដ្ឋធានី​របស់​ប្រទេសចិន វា​បាន​ក្លាយ​ជា​ផ្លូវទឹក​ដែល​មាន​សកម្មភាព​មមាញឹក​មួយ​របស់​ពិភពលោក។ សមុទ្របូហៃ​តភ្ជាប់​ទៅ​សមុទ្រលឿង​តាម​ច្រកបូហៃ​។ នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ គេ​បាន​រកឃើញ​មាន​រ៉ែប្រេងកាត​និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​នៅ​ក្រោម​បាត​សមុទ្រ​នេះ​ផងដែរ។
# ស៊ីតថល

ស៊ីតថល
**ស៊ីតថល** (អង់គ្លេស:Seattle, អក្សរអន្តរជាតិ:siːˈætəl) គឺជាទីក្រុងដ៏សំខាន់ នៅភាគខាងជើងបំផុតក្នុងសហរដ្ឋជាប់គ្នា និងជាទីក្រុងដ៏ធំបំផុតនៅទិសពាយព្យប៉ាស៊ីភ្វិក និងរដ្ឋវ៉ាស៊ីនតោន ។ វា គឺជាកំពង់ផែសមុទ្រដ៏សំខាន់មួយបានតាំងនៅ លើបួរដីដ៏ចង្អៀតមួយរវាង ផាខ់ហ្គិត សោនដ៍ និង(ដៃនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីភ្វិក)មួយហើយ និងបឹងវ៉ាស៊ីនតោនប្រហែល114 miles (183 km) ភាគខាងត្បូងនៃព្រំដែនសហរដ្ឋអាមេរិក-កាណាដាហើយវាត្រូវបានឲឈ្មោះតាម មេកន្ទ្រាញ សៀលថ៍ *ស៊ីតថល* នៃកុលសម្ព័ន្ធដើមឌូវែមមីស្ឆ និងស៊ូឃ្វែមមីស្ឆ ។ ស៊ីតថលគឺជាមជ្ឈមណ្ឌល នៃតំបន់ស្ថិតិទីរួមក្រុងស៊ីតថល-តាខូម៉ា-ប៊ីឡេវ្យូ--តំបន់ទីរួមក្រុងដ៏ធំបំផុតទី១៥ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកហើយធំបំផុតក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកភាគពាយព្យ ។ ស៊ីតថលគឺជា ទីរួមស្រុក នៃស្រុកឃីង ហើយក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ វប្បធ៌ម និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយក្នុងតំបន់ ។ ជំរឿនឆ្នាំ២០១០បានបង្ហាញថាស៊ីតថលជាផ្ទះ នៃអ្នកតាំងទីលំនៅជាអចិន្ត្រៃយ៍៦០៨,៦៦០ខាង ក្នុងតំបន់ទីរួមស្រុក ភាគខ្លះនៃអ្នកស្រុក៣.៤លាននាក់ ។T កំពង់ផែស៊ីតថលផងដែរ ក៏ធ្វើជាព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិស៊ីតថល-តាកូម៉ាគឺជាច្រកពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាស៊ី និងដំណើរកំសាន្តទៅអាឡាស្កា ហើយក៏ជាកំពង់ផែដ៏ធំបំផុតទី៨ ក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងការផ្ទុកចំណុះហិបទំនិញបានច្រើន ។

## ឯកសារយោង
# វ៉ាន់ខូវឺ

| City of Vancouver |
| --- |
| Clockwise from top: Downtown Vancouver from False Creek, The University of British Columbia, Lions Gate Bridge, view from the Granville Street Bridge, Burrard Bridge, The Millennium Gate (Chinatown), and totem poles in Stanley ParkClockwise from top: Downtown Vancouver from False Creek, The University of British Columbia, Lions Gate Bridge, view from the Granville Street Bridge, Burrard Bridge, The Millennium Gate (Chinatown), and totem poles in Stanley Park |
| បាវចនា: "By Sea, Land, and Air We Prosper" |
|

[[file:ទំព័រគំរូ:Location map Canada British Columbia|240px|វ៉ាន់ខូវឺ is located in ទំព័រគំរូ:Location map Canada British Columbia]]<div style="position: absolute; z-index: 2; top: **Expression error: Unrecognized punctuation character "[".**%; left: **Expression error: Unrecognized punctuation character "[".**%; height: 0; width: 0; margin: 0; padding: 0;">[[File:ទំព័រគំរូ:Location map Canada British Columbia|6x6px|City of Vancouver|link=|alt=]]<div style="font-size: 90%; line-height: 110%; z-index:90; position: relative; top: -1.5em; width: 6em; **Expression error: Unrecognized punctuation character "[".**">City of Vancouver
Where Vancouver is located in British Columbia |
| Country | Canada |
| Province | British Columbia |
| Region | Lower Mainland |
| Regional District | Metro Vancouver |
| រដ្ឋាភិបាល |
|  • Mayor | Gregor Robertson (Vision Vancouver) |
|  • City Council | George Affleck Elizabeth Ball Hector Bremner Adriane Carr Melissa De Genova Heather Deal Kerry Jang Raymond Louie Andrea Reimer Tim Stevenson |
| ផ្ទៃក្រឡា |
|  • City | ១១៤.៩៧ គម2 (៤៤.៣៩ ម៉ាយ ការ) |
|  • Metro | ២៨៧៨.៥២ គម2 (១១១១.៤០ ម៉ាយ ការ) |
| រយៈកំពស់ | ០−១៥២ m (០−៥០១ ft) |
| ប្រជាជន (2011) |
|  • City | ៦០៣៥០២ |
|  • សន្ទភាព | ៥២៤៩/km2 (១៣៥៩០/sq mi) |
| ល្វែងម៉ោង | PST (ម.ស.ស.-8) |
|  • រដូវក្តៅ (DST) | PDT (UTC-7) |
| Postal code span | V5K to V6Z |
| ក្រមផ្ទៃដាល | 604, 778 |
| គេហទំព័រ | City of Vancouver Website |

**វ៉ាន់ខូវឺ** (អង់គ្លេស: Vancouver) គឺជាទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រនិងជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់មួយនៅលើដីគោកនៃភាគនិរតីនៃរដ្ឋព្រីធីសកូឡុំបៀ ប្រទេសកាណាដា។ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនជាង ៦៣០.០០០ នាក់។
# មហាអំណាចកណ្ដាល

| មហាអំណាចកណ្ដាល *Mittelmächte* (អាល្លឺម៉ង់) *Központi hatalmak* (ហុងគ្រី) *İttifak Devletleri* (តួកគី) *Централни сили* (ប៊ុលការី)
  |
| --- |
| ១៩១៤–១៩១៨ |
| មហាអំណាចកណ្ដាលគិតត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៥

---

* ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់
* អូទ្រីស-ហុងគ្រី
* ចក្រភពអូតូម៉ង់
* ព្រះរាជាណាចក្រប៊ុលការី
 |
| សម័យកាលប្រវត្តិសាស្រ្ត | សង្គ្រាមលោកលើកទី១ |
|  |
| ▪ សម្ព័ន្ធភាពទ្វេភាគី (អាល្លឺម៉ង់ / អូទ្រីស-ហុងគ្រី) | ៧ តុលា ១៨៧៩ |
| ▪ បង្កើតឡើង  | ២៨ មិថុនា ១៩១៤ |
| ▪ សម្ព័ន្ធភាពអាល្លឺម៉ង់–អូតូម៉ង់ | ២ សីហា ១៩១៤ |
| ▪ សន្ធិសញ្ញាប៊ុលការី–អាល្លឺម៉ង់  | * ៦ កញ្ញា ១៩១៥ (សម្ងាត់)
* ១៤ តុលា ១៩១៥ (សាធារណៈ)
 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | សម្ព័ន្ធភាពទ្វេភាគី (១៨៧៩) |
|  | សម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគី (១៨៨២) |
|  | សម្ព័ន្ធភាពអាល្លឺម៉ង់–អូតូម៉ង់ |
|  | សម្ព័ន្ធភាពអូតូម៉ង់–ប៊ុលការី |
|  | សន្ធិសញ្ញាប៊ុលការី–អាល្លឺម៉ង់ (១៩១៥) |

 |  |

 |

* មេដឹកនាំនៃមហាអំណាចកណ្ដាល (ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ)៖
* ព្រះអធិរាជវិលហែមល៍ទី២ នៃអាល្លឺម៉ង់,
* ព្រះអធិរាជ និងមហាក្សត្រហ្វ្រង់ ហ្សូសែហ្វ នៃអូទ្រីស-ហុងគ្រី,
* ព្រះស៊ុលតង់មេម៉េដទី៦ នៃចក្រភពអូតូម៉ង់,
* ត្សារហ៊្វែឌីណង់ទី១ នៃប៊ុលការី
* ចំណងជើងក្នុងរូបសរសេរថា៖
* "Vereinte Kräfte führen zum Ziel"
* "កម្លាំងរួបរួមនាំឱ្យសម្រេចគោលដៅ"

**មហាអំណាចកណ្ដាល** ឬអាចហៅបានថា **សម្ព័ន្ធភាពត្រីភាគី** ឬ **ចក្រភពកណ្ដាល** គឺជា​សម្ព័ន្ធភាពមួយក្នុងចំណោមសម្ព័ន្ធភាពសំខាន់ពីរ​ដែល​បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នានៅក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី១។ សម្ព័ន្ធភាពនេះមានសមាជិកដូចជា៖ ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី ចក្រភពអូតូម៉ង់ និងព្រះរាជាណាចក្រ​ប៊ុលការី។ រដ្ឋដែលនៅក្រោមអាណានិគមនៃមហាប្រទេសទាំងនេះក៏បានចូលរួមប្រយុទ្ធជាមួយភាគីមហាអំណាចកណ្តាលដែរដូចជា នូវែលគីនេអាល្លឺម៉ង់ និងអាហ្រ្វិកខាងកើតអាល្លឺម៉ង់ជាដើម រហូតដល់ដែនដីអាណានិគមទាំងនោះត្រូវបានវាយកាន់កាប់ដោយក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត។

អាល្លឺម៉ង់ និង​អូទ្រីស-ហុងគ្រី បាន​ចង​សម្ពន្ធភាព​ជាមួយគ្នា​នៅ​ថ្ងៃទី​០៧ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៨៧៩ ហើយ​ក្រោយមក​ប្រទេស​អ៊ីតាលី បាន​ចូលរួម​នៅ​ថ្ងៃទី​២០ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៨៨២ បង្កើត​បាន​ជា​"សម្ព័ន្ធត្រីភាគី" (Triple Alliance) ដែល​មាន​ទិសដៅ​ការពារ​ការគំរាមកំហែង ពី​មហាអំណាច​ខាងក្រៅ​ប៉ុណ្ណោះ​។ នៅពេល​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ បាន​ចាប់ផ្ដើម ក្នុង​ករណី​ទំនាស់ ដែល​បង្កឡើង​ដោយ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី ចង់​អូសទាញ​អ៊ីតាលី​ឲ្យ​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​អ៊ីតាលី ស្ដីពី​ការប្រកាសសង្គ្រាម​របស់​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ខាងលើ​ប្រឆាំង​ស៊ែប៊ី ដោយ​អ៊ីតាលី​បាន​ប្រកាស​អព្យាក្រឹតភាព​នៅក្នុង​ទំនាស់​នេះ​។ ក្រោយមក​អ៊ីតាលី បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩១៥ ប៉ុន្តែ​បាន​ចូលរួម​ខាង​ប្លុកសម្ព័ន្ធមិត្ត ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី ដែល​ជា​ដៃគូ​ចាស់​របស់ខ្លួន​ក្នុង​សម្ព័ន្ធត្រីភាគី​។

ក្រោយ​ការផ្ទុះសង្គ្រាម​នៅ​អឺរ៉ុប ក្នុងកំលុង​ខែ​សីហា ១៩១៤ ចក្រភពអូតូម៉ង់ បាន​ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម​នៅ​ចុង​ខែ​តុលា ដោយ​ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រភពរុស្ស៊ី ដែល​ជា​លទ្ធផល​នៅក្នុង​ការប្រកាសសង្គ្រាម​ដោយ​អនុសញ្ញាត្រីភាគី (Triple Entente) ។

បុលការី គឺជា​ប្រទេស​ចុងក្រោយ ដែល​បាន​ចូលរួម​ធ្វើសង្គ្រាម​ប្រឆាំង​ប្លុកសម្ព័ន្ធមិត្ត ដោយ​វាយប្រហារ​លើ​ស៊ែប៊ី ជាមួយ​កងទ័ព​អាល្លឺម៉ង់ និង អូទ្រីស-ហុងគ្រី នៅ​ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩១៥ ដែល​បណ្ដាលមក​អំពី​ការ​អន់ចិត្ត​ក្រោយ​បរាជ័យ​របស់ខ្លួន នៅក្នុង​សង្គ្រាមបាលកង់លើកទី២​ជាមួយ ស៊ែប៊ី ក្រិច រ៉ូម៉ានី និង ចក្រភពអូតូម៉ង់

## ឯកសារយោង
# យូណេស្កូ

យូណេស្កូ|  |
| ទង់ជាតិអង្គការយូណេស្កូ |
| ស្ថាបនា | 16 វិច្ឆិកា 1945 (1945-១១-16) |
| ប្រភេទ | ទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ |
| ទី​ស្នាក់ការកណ្ដាល | ប៉ារីស, ប្រទេសបារាំង |
| អង្គការ​មេ | ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ |
| គេហទំព័រ | en.unesco.org |

**យូណេស្កូ**​មកពីភាសាអង់គ្លេស UNESCO ជាពាក្យបំព្រួញរបស់ United Nations Educational Scientific and Cultural Organization បកប្រែជាភាសាខ្មែរថា​ អង្គការសិក្សាវិទ្យាសាស្រ្តអប់រំ និងវប្បធម៌នៃ អង្គការសហប្រជាជាតិ។ អង្គការនេះជាទីភ្នាក់ងារពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ​ ដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៥។ គោលបំណងរបស់ អង្គការនេះគឺបង្រួបបង្រួមអោយមានសន្តិភាព ស្ថេរភាព ដោយលើកតំកើងមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យ អប់រំ វិទ្យាសាស្រ្ត និង វប្បធម៌ ជាពិសេសការគោរពជាសកល ដើម្បីអោយមាន យុត្តិធម៌ មានការគោរពច្បាប់ និងសិទ្ធិមនុស្ស។

យូណេសស្កូមានសមាជិក ១៩៣ ប្រទេស​ និង​ ៦ សមាគមន៍។ អង្គការនេះមានទីតាំង នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង ដែលមានការិយាល័យ ចំនួន ៥០ផ្នែក វិទ្យាស្ថាននិងមជ្ឈមណ្ឌលពិសេសៗជាច្រើន នៅទូទាំងពិភពលោក។

ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកនៃអង្គការនេះនៅឆ្នាំ ១៩៥១ ហើយបានបើកការិយាល័យនៅឆ្នាំ១៩៩១។

កម្ពុជាបានព្យាយាមដាក់បញ្ចូលប្រាសាទជាច្រើនចូលក្នុងអង្គការយូណេស្កូ។