# ម៉ាដាហ្កាស្កា

សាធារណរដ្ឋម៉ាដាហ្កាស្កា| *Repoblikan'i Madagasikara* (ម៉ាឡាហ្កាស៊ី) *République de Madagascar* (បារាំង) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **បាវចនាFitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana* (ម៉ាឡាហ្កាស៊ី) *Amour, Patrie, Progrès* (បារាំង) ក្ដីស្រឡាញ់ មាតុភូមិ វឌ្ឍនភាព |
| **ភ្លេងជាតិRy Tanindrazanay malala ô!* (ម៉ាឡាហ្កាស៊ី) *Ô Terre de nos ancêtres bien-aimés!* (បារាំង) "ឱ ទឹកដីនៃបុព្វបុរសរបស់យើង!"  |
| ទីតាំងប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | អង់តាណាណារីវ៉ូ ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | ភាសាម៉ាឡាហ្កាស៊ី • ភាសាបារាំង |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ២០០៤) | * ២៦% មេរីណា
* ១៥% បេតស៊ីមីសារ៉ាកា
* ១២% បេតស៊ីលេអូ
* ៧% ត្ស៊ីមីហេធី
* ៦% សាកាឡាវ៉ា
* ៥% អង់តៃសាកា
* ៥% អង់តាដ្វា
* ២៤% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០២០) | * ៨៤.៧% គ្រិស្តសាសនា —៤៥.៨% ប្រូតេស្តង់ —៣៨.១% កាតូលិក —០.៨% និកាយផ្សេងៗទៀត
* ៧.៣% គ្មានជំនឿសាសនា
* ៤.៧% ជំនឿប្រពៃណី
* ៣.១% ឥស្លាមសាសនា
* ០.៣% សាសនាផ្សេងៗទៀត
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី ក្រោមអំណាចយោធា |
| - ប្រធានាធិបតី | មីគែល រ៉ង់ឌ្រីអានីរីណា (បណ្ដោះអាសន្ន) |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | រូហ្វាំង ហ្សាហ្វីសំបូ |
| នីតិបញ្ញត្តិ | សភាតំណាងរាស្ត្រ |
| - សភាជាន់ខ្ពស់ | ព្រឹទ្ធសភា |
| - សភាជាន់ទាប | រដ្ឋសភា |
| និម្មិតកម្ម |
| - ព្រះរាជាណាចក្រ | ១៥៤០ |
| - ធ្លាក់ក្រោមអាណានិគមបារាំង | ៦ សីហា ១៨៩៦ |
| - ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ | ១៤ តុលា ១៩៥៨ |
| - ប្រកាសឯករាជ្យ | ២៦ មិថុនា ១៩៦០ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ៥៨៧,០៤១ គ.ម២   (ទី៤៦) |
| - ផ្ទៃទឹក | ៥៥០១ គ.ម២  |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ០.៩ |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) | ២៨,១៧២,៤៦២ (ទី៥២) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ៣៥.២ នាក់/គ.ម២   |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) |
| - សរុប |  ៥១.៨ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១១៧) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១,៧៩០ ដុល្លារ (ទី១៨២) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) |
| - សរុប |  ១៥.១០ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១៣៩) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ៥២២ ដុល្លារ (ទី១៨៨) |
| ជីនី (២០១២) |  ៤២.៦ មធ្យម |
| HDI (២០២១) |  ០.៥០១ ទាប · ទី១៧៣ |
| រូបិយវត្ថុ | អារីអារី (MGA) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+៣ (EAT) |
| - រដូវក្តៅ (DST) | UTC+៣ (មិនសង្កេត) |
| ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទ | ថ្ងៃ/ខែ/ឆ្នាំ dd/mm/yyyy |
| ទិសបើកបរ | ស្ដាំ |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +២៦១ |
| កូដ ISO 3166 | MG |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .mg |

**ប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កា** ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋម៉ាដាហ្កាស្កា** គឺជាប្រទេសកោះមួយស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រពីឆ្នេរតំបន់អាហ្រ្វិកខាងកើត។ ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៥៩២,៨០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ម៉ាដាហ្កាស្កាគឺជាប្រទេសកោះធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោកបន្ទាប់ពីប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។

ប្រទេសនេះមានប្រជាជនសរុបប្រមាណ ៣០ លាននាក់ដែលភាគច្រើនរស់នៅលើកោះម៉ាដាហ្កាស្កា (កោះធំជាងគេទីបួននៅលើពិភពលោក) និងរួមទាំងកោះតូចៗជាច្រើនទៀត។ បន្ទាប់ពីមហាទ្វីបហ្កុងដ្វាណាបានបែកបាក់ ទឹកដីម៉ាដាហ្កាស្កាបុរាណក៏បានបំបែកចេញពីឧបទ្វីបឥណ្ឌានៅប្រហែល ៨៨ លានឆ្នាំមុន ដែលជាហេតុនាំឱ្យពពួករុក្ខជាតិ និងសត្វទាំងឡាយនៅលើទឹកដីនេះមានការវិវត្តក្នុងលក្ខណៈឯកោ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយទើបប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កាសំបូរទៅដោយជីវចម្រុះ ដោយទឹកដីខ្លួនជាង ៩០% ជាទីជម្រករបស់សត្វព្រៃគ្រប់ប្រភេទ។

វត្តមានរបស់មនុស្សនៅម៉ាដាហ្កាស្កាដំបូងបានកើតឡើងក្នុងកំឡុង ឬមុនពាក់កណ្តាលសហវត្សទី ១ នៃគ.ស. ដោយការចូលមក តាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអូស្ត្រូណេស៊ី ដែលអ្នកជំនាញបានសន្មតថាមនុស្សទាំងនោះមានដើមកំណើតមកពីឥណ្ឌូណេស៊ី។ នៅប្រហែលសតវត្សទី ៩ នៃគ.ស. ជនចំណាកស្រុកបង់ធូបានឆ្លងច្រកសមុទ្រម៉ូសំប៊ិកពីអាហ្វ្រិកខាងកើតដើម្បីតាំងទីលំនៅថ្មីលើដែនកោះម៉ាដាហ្កាស្កា។ ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗទៀតក៏បានមកតាំងលំនៅលើកោះម៉ាដាហ្កាស្កាជាបន្តបន្ទាប់ដោយក្រុមនីមួយៗតែងចូលរួមចំណែកលើកតម្កើនជីវិតវប្បធម៌ម៉ាឡាហ្កាស៊ី។ ក្រុមជនជាតិម៉ាឡាហ្កាស៊ីជារឿយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជាក្រុមរងចំនួន ១៨ ឬច្រើនជាងនេះដែលក្រុមធំជាងគេគឺ មេរីណា នៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។

រហូតមកដល់ចុងសតវត្សទី ១៨ កោះម៉ាដាហ្កាស្កាត្រូវបានគ្រប់គ្រង ហើយត្រូវបែងចែកជាចំណែកៗដោយសម្ព័ន្ធភាពសង្គមនយោបាយថ្មី។ ចាប់ផ្ដើមនៅដើមសតវត្សទី ១៩ ដែនដីភាគច្រើនត្រូវបានបង្រួបបង្រួម និងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះរាជាណាចក្រម៉ាដាហ្កាស្កា ដែលមានក្រុមអភិជនមេរីណានៅពីក្រោយ។ របបរាជានិយមនៅម៉ាដាហ្កាស្កាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៨៩៧ នៅពេលដែលកោះនេះត្រូវបានបារាំងចូលមកត្រួតត្រាបញ្ចូលទៅក្នុងចក្រភពអាណានិគមបារាំង ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៦០ កោះនេះក៏ទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញមកវិញ។ តាំងពីទទួលបានស្វ័យភាពមក រដ្ឋម៉ាដាហ្កាស្កាបានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធម្មនុញ្ញចំនួនបួនលើក។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ម៉ាដាហ្កាស្តាបានជួបនូវវិបត្តិនយោបាយដ៏ធំមួយ និងជាលទ្ធផល ប្រធានាធិបតីម៉ាក រ៉ាវ៉ាឡូម៉ាណាណាត្រូវបានបង្ខំឱ្យលាលែងពីតំណែង ហើយអំណាចប្រធានាធិបតីត្រូវបានផ្ទេរទៅ អង់ឌ្រី រ៉ាចូអែលីណានៅខែមីនា ឆ្នាំ២០០៩។ រដ្ឋាភិបាលអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានស្ដារឡើងវិញនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែលលោកហេរី រ៉ាចាអូណារីមាំព្យានីណាបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតនាឆ្នាំ ២០១៣ ដែលសហគមន៍អន្តរជាតិចាត់ទុកថាជាការបោះឆ្នោតប្រកបដោយយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាព។ ម៉ាដាហ្កាស្កាគឺជា សមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអាហ្វ្រិក (AU) សហគមន៍អភិវឌ្ឍន៍អាហ្វ្រិកខាងត្បូង (SADC) និងអង្គការអន្តរជាតិដឺឡាហ្រ្វង់កូហ្វូនី។

ម៉ាដាហ្កស្កាស្ថិតនៅក្នុងចំណោមប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច បើយោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ភាសាម៉ាឡាហ្កាស៊ី និងបារាំង គឺជាភាសាផ្លូវការរបស់រដ្ឋ។ គ្រិស្តសាសនាគឺជាសាសនាដ៏និយមបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ខណៈដែលជនជាតិភាគតិចមួយចំនួននៅតែបន្តអនុវត្តជំនឿប្រពៃណី។ អេកូទេសចរណ៍ និងកសិកម្ម ផ្គួបផ្សំជាមួយនឹងការវិនិយោគបន្ថែមក្នុងវិស័យអប់រំ សុខាភិបាល និងសហគ្រាសឯកជន គឺជាធាតុសំខាន់នៃយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍របស់ប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កា។ នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោករ៉ាវ៉ាឡូម៉ាណាណា រាល់ការវិនិយោគទាំងឡាយបាននាំឱ្យមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្ពស់ ប៉ុន្តែអត្ថប្រយោជន៍ពីការវិនិយោគមិនបានចែកទៅប្រជាជនស្មើៗគ្នានោះឡើយ ដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតមានភាពតានតឹងជុំវិញតម្លៃជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ និងការធ្លាក់ចុះកម្រិតជីវភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនក្រីក្រ និងវណ្ណៈកណ្ដាលមួយភាគ។ សេដ្ឋកិច្ចជាតិបានធ្លាក់ចុះជាដំណំនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ដោយសារវិបត្តិនយោបាយ ហើយនៅឆ្នាំ ២០០៧ គុណភាពនៃជីវិតនៅតែមានកម្រិតទាបនៅឡើយសម្រាប់ប្រជាជនភាគច្រើន។ បច្ចុប្បន្ន ម៉ាដាហ្កាស្កាកំពុងជួបប្រទះនឹងគ្រោះទុរ្ភិក្ស ដែលអ្នកជំនាញអះអាងថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុជាមូលហេតុចម្បង។

## ឯកសារយោង