# សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល

កុំភាន់ច្រឡំជាមួយ អាហ្វ្រិកកណ្ដាល។

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្ដាល| *Ködörösêse tî Bêafrîka* (សង់គោ) *République centrafricaine* (បារាំង) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **បាវចនា** "Unité, Dignité, Travail" (បារាំង) សាមគ្គីភាព កិត្តិយស ការងារ |
| **ភ្លេងជាតិ** La Renaissance (បារាំង) "បុនសម័យ"  |
| ទីតាំងសាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្ដាល (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | បង់គី ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | ភាសាបារាំង ភាសាសង់គោ |
| ក្រុមជនជាតិ  | បាហ្ការ៉ា • បាកា • បង់ដា • បាយ៉ាកា • ហ្វូឡា • ហ្គូបាយ៉ា • ការ៉ា • ក្រេស • អ៊ិមបាកា • ម៉ង់ឌីយ៉ា • អ៊ិងបានឌី • សារ៉ា • វីឌីរី • វ៉ូដាបេ • យ៉ាកូម៉ា • យូលូ • កានូរី • ហ្សង់ដេ • ជនជាតិផ្សេងៗទៀត |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០២០) | * ៨៩% គ្រិស្តសាសនា –៦១% ប្រូតេស្តង់ –២៨% កាតូលិក
* ៩% ឥស្លាមសាសនា
* ១% ជំនឿប្រពៃណី
* ១% សាសនាផ្សេងៗទៀត / គ្មានជំនឿសាសនា
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋនិយមប្រធានាធិបតី |
| - ប្រធានាធិបតី | ហ្វាស្ទីន-អាកកញ ធូអាដេរ៉ា |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | ហ្វីលីកស៍ ម៉ូលូវ៉ា |
| - ប្រធានរដ្ឋសភា | សាំភ្លីស សារ៉ង់ជី |
| នីតិបញ្ញត្តិ | រដ្ឋសភា |
| ឯករាជ្យភាព |
| - ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ | ១ ធ្នូ ១៩៥៨ |
| - ទទួលឯករាជ្យពីបារាំង | ១៣ សីហា ១៩៦០ |
| - ប្ដូរមករបបរាជានិយម | ៤ ធ្នូ ១៩៧៦ |
| - ព្រះរាជាភិសេកនៃបូកាហ្សាទី១ | ៤ ធ្នូ ១៩៧៧ |
| - ផ្តួលរបបរាជានិយម និងស្តារសាធារណរដ្ឋឡើងវិញ | ២១ កញ្ញា ១៩៧៩ |
| [[ |ក្រឡាផ្ទៃ]] |
| - ផ្ទៃសរុប | ៦២២,៩៨៤ គ.ម២   (ទី៤៤) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ០ |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២២) | ៥,៤៥៤,៥៣៣ (ទី១១៩) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ៧.១ នាក់/គ.ម២   (ទី២២១) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០១៩) |
| - សរុប | ៤.២៦២ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១៦២) |
| - ក្នុងម្នាក់ | ៨២៣ ដុល្លារ (ទី១៨៤) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០១៩) |
| - សរុប | ២.៣២១ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១៦៣) |
| - ក្នុងម្នាក់ | ៤៤៨ ដុល្លារ (ទី១៨១) |
| ជីនី (២០០៨) | ៥៦.៣ ខ្ពស់ · ទី២៨ |
| HDI (២០២១) |  ០.៤០៤ ទាប · ទី១៨៨ |
| រូបិយវត្ថុ | ហ្វ្រង់ CFA អាហ្វ្រិកកណ្ដាល (XAF) ប៊ីតខញ (BTC) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+១ (WAT) |
| ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទ | ថ្ងៃ/ខែ/ឆ្នាំ dd/mm/yyyy |
| ទិសបើកបរ | ស្ដាំ |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +២៣៦ |
| កូដ ISO 3166 | CF |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .cf |

**សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល** (ភាសាសង់គោ៖ *Ködörösêse tî Bêafrîka*, ភាសាបារាំង៖ *République centrafricaine*, **RCA**) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់កណ្តាលនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសឆាដនៅភាគខាងជើង ស៊ូដង់នៅភាគឦសាន ស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោនៅភាគខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋកុងគោនៅភាគនិរតី និងប្រទេសកាមេរូននៅប៉ែកខាងលិច។

សាធារណរដ្ឋមួយនេះបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ៦២០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសនេះមានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ៥.៥ លាននាក់។ សាធារណរដ្ឋ​អាហ្រ្វិក​កណ្តាល​សព្វថ្ងៃកំពុងទទួលរងនូវភ្លើងសង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ដែល​បាន​ឆាបឆេះ​​តាំង​ពី​ឆ្នាំ២០១២ មកម៉្លេះ។ ដែនដីសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលភាគច្រើនគ្របដណ្តប់ដោយតំបន់វាលស្មោងស៊ូដាណូ-គីនេ ហើយនៅភាគខាងជើងជាតំបន់សាអែល–ស៊ូដង់ និងភាគខាងត្បូងស្ថិតក្នុងតំបន់ព្រៃអេក្វាទ័រ។ ពីរភាគបីនៃទឹកដីប្រទេសទាំងមូលគឺស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេអ៊ូបង់ហ្គី (ដែលបន្តហូរចូលទៅក្នុងទន្លេកុងគោ) ហើយមួយភាគទៀតគឺស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេឆារី ដែលបន្តហូរទៅចូលបឹងឆាដ។

ទឹកដីសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានមនុស្សចូលមករស់នៅអស់ជាច្រើនសហស្សវត្សរ៍មកហើយ។ ព្រំដែនប្រទេសនេះសព្វថ្ងៃត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបារាំង ដែលធ្លាប់កាន់កាប់ជាដែនអាណានិគមនៅចុងសតវត្សទី១៩។ បន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំងនៅឆ្នាំ១៩៦០ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលត្រូវធ្លាក់ក្រោមការដឹកនាំរបស់មេផ្តាច់ការជាច្រើនរូប។

គិតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ បន្ទាប់ពីមានការតស៊ូអំពាវនាវឱ្យមានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើនលើកកន្លងមក ទីបំផុតការបោះឆ្នោតប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្សក៏បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣។ លោកអង្គ ហ្វេលីក-ប៉ាតាសេបាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកក៏​ត្រូវ​បានឧត្តម​សេនីយ៍ហ្វ្រង់ស័រ បូហ្ស៊ីហ្សេធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ចេញពីតំណែងនៅ​ឆ្នាំ២០០៣។ មួយឆ្នាំក្រោយរដ្ឋប្រហារ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយបាន​ផ្ទុះឡើង​ ហើយ​ទោះ​ជា​មានការ​ចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៧ និង​ម្តង​ទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១១ ក្តីក៏​សង្រ្គាម​ស៊ីវិលនៅតែ​​បន្ត​រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាម អាហ្វ្រិកកណ្ដាលត្រូវទទួលរងពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយបក្សសម្ព័ន្ធប្រដាប់អាវុធគ្រប់ភាគី ហើយសកម្មភាពបំពានសិទ្ធិមនុស្សទាំងនោះរួមមាន ការចាប់មនុស្សដាក់ពន្ធនាគារតាមអំពើចិត្ត ការធ្វើទារុណកម្ម និងការរឹតបន្តឹងលើសេរីភាពសារព័ត៌មាន និងសេរីភាពនៃការធ្វើដំណើរ។ល។

ទោះមានឈ្មោះជាប្រទេសដែលសំបូរទៅដោយកំណប់រ៉ែដ៏មានតម្លៃនិងធនធានផ្សេងៗទៀត ក៏ដូចជាដីដាំដុះកសិកម្មច្រើនពិតមែន ប៉ុន្តែសាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលនៅតែជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមបណ្ដាប្រទេសក្រីក្របំផុតទាំងដប់នៅលើពិភពលោកដោយមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ (យអទ) ទាបបំផុតគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧។ បើយោងទៅតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) នៅឆ្នាំ២០១៩ បានឱ្យដឹងថាប្រទេសនេះមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុតទីពីរ (នាំមុខប្រទេសនីហ្សេ) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៨៨ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៨៩។ ប្រទេសនេះផងដែរមានចំណាត់វិសមភាពសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សទាបបំផុត (IHDI) ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៥០ ក្នុងចំណោម ១៥០ ប្រទេស។ សាធារណរដ្ឋអាហ្រ្វិកកណ្តាលក៏ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណដែរថាជាប្រទេសមានកំណត់ត្រាសុខភាពមនុស្សអាក្រក់បំផុត ក៏ដូចជាប្រទេសដែលមិនសមរម្យមួយសម្រាប់ជីវិតកុមារ។

សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាលគឺជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ សហភាពអាហ្វ្រិក សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចនៃរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល អង្គការអន្តរជាតិដឺឡាហ្វ្រង់កូហ្វូនី និងចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ។ល។

## ឯកសារយោង