# យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ

| សេនាប្រមុខយ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ Josip Broz Tito |
| --- |
| Јосип Броз Тито |
|  |
|  |
| ប្រធានាធិបតីយូហ្គោស្លាវី |
| **ក្នុងការិយាល័យ** 14 មករា 1953 – 4 ឧសភា 1980 |
| នាយករដ្ឋមន្ត្រី | *មើលបញ្ជី** ខ្លួនលោក (1953–1963) ពេតារ ស្តាមបូលីក (1963–1967) មីកា ស្ពីលញ៉ាក (1967–1969) មីតចា រីប៊ីឈីច (1969–1971) ជេម៉ាល់ ប៊ីយេឌីស (1971–1977) វេសេលីន ជូរ៉ាណូវីស (1977–1980)
 |
| អនុប្រធាន | *មើលបញ្ជី** អាឡិកសានដា រ៉ានខូវីច (1963–1966) ខូឆា ប៉ូប៉ូវីច (1966–1967) គ្រិស្តេ សឺរវេនកូហ្វស្គី (1971–1972) រ៉ាតូមីរ ឌូហ្គោញីច (1972–1973) មីតចា រីប៊ីឈីច (1973–1974) ពេតារ ស្តាមបូលីក (1974–1975) វ្ល៉ាឌីមៀ បាការីច (1975–1976) វីដូយេ ហ្សារកូវីច (1976–1977) ស្តេវ៉ាន់ ដូរ៉ុញស្គី (1977–1978) ហ្វាឌីល ហុក្សា (1978–1979) ឡាហ្សារ កូលីសេហ្វស្គី (1979–1980)
 |
| មុន | អ៊ីវ៉ាន រីបារ (ជាប្រធានសភាប្រជាជន) |
| បន្ទាប់ | ឡាហ្សារ កូលីសេហ្វស្គី (ជាប្រធាន​នៃ​អធិបតី) |
| ទី 19 នាយករដ្ឋមន្ត្រីយូហ្គោស្លាវី |
| **ក្នុងការិយាល័យ** 2 វិច្ឆិកា 1944 – 29 មិថុនា 1963 |
| ប្រធានាធិបតី | អ៊ីវ៉ាន រីបារ ខ្លួនលោក (ពីឆ្នាំ 1953) |
| មុន | អ៊ីវ៉ាន សូបាស៊ីច |
| បន្ទាប់ | ពេតារ ស្តាមបូលីក |
| ទី 1 អគ្គលេខាធិការនៃចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ |
| **ក្នុងការិយាល័យ** 1 កញ្ញា 1961 – 5 តុលា 1964 |
| បន្ទាប់ | ហ្គាម៉ាល អាប់ដិល ណាសឺរ |
| ទី 4 ប្រធាននៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី |
| **ក្នុងការិយាល័យ** 5 មករា 1939 – 4 ឧសភា 1980 |
|  |
| ព័ត៌មានលម្អិតផ្ទាល់ខ្លួន |
| កើត | យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស (1892-05-07)7 ឧសភា 1892 គុំរ៉ូវេស, ព្រះរាជាណាចក្រក្រូអាស៊ី-ស្លាវី, អូទ្រីស-ហុងគ្រី (ឥឡូវនេះគឺក្រូអាត) |
| ស្លាប់ | 4 ឧសភា 1980(1980-05-04) (អាយុ 87 ឆ្នាំ) លូបលយ៉ាណា, សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវេនី (ឥឡូវនេះគឺស្លូវេនី) |
| កន្លែងបញ្ចុះសព | ផ្ទះផ្កា, បែលក្រាដ, ស៊ែប៊ី ﻿ / ﻿ |
| សញ្ជាតិ | យូហ្គោស្លាវី |
| គណបក្ស​នយោបាយ | ស.ក.យ |
| ពន្ធភាព | *មើលបញ្ជី** ប៉េឡាហ្គីយ៉ា បេលូសូវ៉ា (m. 1920 – 1939) «Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.–Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.»"Marriage: ប៉េឡាហ្គីយ៉ា បេលូសូវ៉ា to យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ" Location:ទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrProp (linkback://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%99%E1%9F%89%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%94\_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9F\_%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%BC)
	+ ហឺរតា ហាស (m. 1940 – 1943) «Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.–Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.»"Marriage: ហឺរតា ហាស to យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ" Location:ទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrProp (linkback://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%99%E1%9F%89%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%94\_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9F\_%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%BC)
	+ យ៉ូវ៉ាន់កា ប៊ូឌីសាហ្វល្យេវីច (m. 1952) «Did not recognize date. Try slightly modifying the date in the first parameter.»"Marriage: យ៉ូវ៉ាន់កា ប៊ូឌីសាហ្វល្យេវីច to យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ" Location:ទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrPropទំព័រគំរូ:Placename/do-adrProp (linkback://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%99%E1%9F%89%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%94\_%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9F\_%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%8F%E1%9E%BC)
 |
| ដៃគូក្នុងស្រុក | ដាវ៉ូរយ៉ាន់កា ប៉ៅណូវីច (1943⁠–⁠1946) |
| កូន | *មើលបញ្ជី** ស្លាទីសា ប្រូហ្ស ហ៊ីនកូ ប្រូហ្ស ហ្សារកូ ឡេអូន ប្រូហ្ស អាឡិកសាន់ដារ ប្រូហ្ស
 |
| ពានរង្វាន់ | 98 អន្តរជាតិ និង 21 គ្រឿងតុបតែងយូហ្គោស្លាវី |
| ហត្ថលេខា |  |
| សេវា​យោធា |
| ភក្ដីភាព |  អូទ្រីស-ហុងគ្រី (1913–1915)  រុស្ស៊ី (1918–1920)  យូហ្គោស្លាវី (1941–1980) |
| សាខា/សេវាកម្ម | កងទ័ពអូទ្រីស-ហុងគ្រី កងទ័ពក្រហម កងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី |
| ឆ្នាំកាន់តំណែង | 1913–1915 1918–1920 1941–1980 |
| ឋានៈ | សេនាប្រមុខ |
| ពាក្យបញ្ជា | កងទ័ពរំដោះជាតិ កងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី (មេបញ្ជាការកំពូល) |
| សមរភូមិ/សង្គ្រាម | សង្គ្រាមលោកលើកទី 1 សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 |

**យ៉ូស៊ីប ប្រូហ្ស ទីតូ** (ស៊ែបូ-ក្រូអាតជាអក្សរស៊ីរីលីក: Јосип Броз, 7 ឧសភា 1892 – 4 ឧសភា 1980), ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា **ទីតូ** (ស៊ែបូ-ក្រូអាតជាអក្សរស៊ីរីលីក: Тито) ជាបដិវត្តន៍កុម្មុយនិស្ត និងរដ្ឋបុរសយូហ្គោស្លាវី បម្រើក្នុងតួនាទីផ្សេងៗគ្នាចាប់ពីឆ្នាំ 1943 រហូតដល់គាត់បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ 1980 ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 គាត់គឺជាមេដឹកនាំរបស់បក្សពួក ជារឿយៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាចលនាតស៊ូដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតនៅអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់ គាត់ក៏បានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីចាប់ពីថ្ងៃទី 14 ខែមករាឆ្នាំ 1953 រហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់នៅថ្ងៃទី 4 ខែឧសភាឆ្នាំ 1980

លោកប្រូហ្សកើត​ពី​ឪពុកជា​ជនជាតិ​ក្រូអាត និង​ម្ដាយជាជនជាតិ​ស្លូវេនី នៅ​ភូមិគុំរ៉ូវេស អូទ្រីស-ហុងគ្រី (ឥឡូវនៅប្រទេសក្រូអាត) ពង្រាងចូលបម្រើយោធា គាត់បានសម្គាល់ខ្លួនឯង ក្លាយជាសេនាធិការវ័យក្មេងបំផុតនៅកងទ័ពអូទ្រីស-ហុងគ្រីនៃពេលនោះ ក្រោយ​ពី​រង​របួស​យ៉ាង​ធ្ងន់​ធ្ងរ​និង​ត្រូវ​ទាហាន​រុស្ស៊ី​ចាប់​ខ្លួន​ក្នុង​អំឡុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី 1 គាត់ត្រូវបានគេបញ្ជូនទៅជំរុំការងារនៅភ្នំអ៊ូរ៉ាល គាត់បានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយចំនួននៃបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ 1917 និងសង្គ្រាមស៊ីវិលជាបន្តបន្ទាប់ នៅពេលគាត់ត្រលប់ទៅបាល់កង់វិញនៅឆ្នាំ 1918 លោកប្រូហ្សបានចូលព្រះរាជាណាចក្រយូហ្គោស្លាវីដែលទើបបង្កើតថ្មី ដែលជាកន្លែងដែលគាត់បានចូលរួមជាមួយបក្សកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី ក្រោយមកគាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសជាអគ្គលេខាធិការ ក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីនៃសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី (1939–1980) ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 បន្ទាប់ពីការលុកលុយរបស់ណាស៊ីក្នុងតំបន់ លោកបានដឹកនាំចលនាទ័ពព្រៃយូហ្គោស្លាវី ដែលជាបក្សពួក (1941–1945) នៅចុងបញ្ចប់នៃសង្គ្រាម បក្សពួក — ដោយមានការគាំទ្រពីសហភាពសូវៀតដែលឈ្លានពាន — បានឡើងកាន់អំណាចលើប្រទេសយូហ្គោស្លាវី

បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម លោកគឺជាប្រធានស្ថាបត្យកររបស់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី (ស.ស.ស.យ.) ធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទាំងពីរ (1944–1963), ជាប្រធានាធិបតី (ក្រោយមកប្រធានាធិបតីអស់មួយជីវិត) (1953–1980) និងជាសេនាប្រមុខយូហ្គោស្លាវី ឋានៈខ្ពស់បំផុតនៃកងទ័ពប្រជាជនយូហ្គោស្លាវី (ក.ប.យ.) ទោះបីជាគាត់ជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃកូមីនហ្វមក៏ដោយ គាត់បានក្លាយជាសមាជិកកូមីនហ្វមដំបូងគេដែលប្រឆាំងនឹងអនុត្តរភាពសូវៀតនៅឆ្នាំ 1948 លោកគឺជាអ្នកដឹកនាំតែមួយគត់នៅក្នុងពេលវេលារបស់ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីនដើម្បីចាកចេញពីកូមីនហ្វមហើយចាប់ផ្តើមជាមួយកម្មវិធីសង្គមនិយមរបស់ប្រទេសគាត់ ដែលមានធាតុផ្សំនៃសង្គមនិយមទីផ្សារ អ្នក​សេដ្ឋកិច្ច​សកម្ម​នៅ​អតីត​ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី រួមទាំងហ្សារ៉ូស្លាហ្វ វ៉ាណិក ដែលកើតនៅឆេក និង ប្រង់កូ ហូរវ៉ាត ដែលកើតនៅយូហ្គោស្លាវីបានលើកកម្ពស់គំរូនៃសង្គមនិយមទីផ្សារដែលត្រូវបានគេហៅថាគំរូអ៊ីលីរៀន ក្រុមហ៊ុនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសង្គមដោយបុគ្គលិករបស់ពួកគេ និងរចនាសម្ព័ន្ធលើការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងរបស់កម្មករ ពួកគេបានប្រកួតប្រជែងក្នុងទីផ្សារបើកចំហ និងសេរី លោកទីតូបានគ្រប់គ្រងដើម្បីរក្សាភាពតានតឹងជនជាតិភាគតិចឱ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងដោយផ្ទេរអំណាចឱ្យបានច្រើនតាមតែអាចធ្វើទៅបានទៅឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗ រដ្ឋធម្មនុញ្ញយូហ្គោស្លាវីឆ្នាំ 1974 បានកំណត់សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវីជា "សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធនៃប្រជាជាតិ និងជាតិស្មើគ្នា រួបរួមដោយសេរីលើគោលការណ៍ភាតរភាព និងឯកភាពគ្នាក្នុងការសម្រេចបាននូវផលប្រយោជន៍ជាក់លាក់ និងរួម"សាធារណរដ្ឋនីមួយៗក៏ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិក្នុងការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង និងការបំបែកខ្លួនផងដែរ ប្រសិនបើធ្វើឡើងតាមរយៈបណ្តាញផ្លូវច្បាប់ ជា​ចុងក្រោយ លោកទីតូបានផ្តល់ឱ្យកូសូវ៉ូនិងវ៉ូយវ៉ូឌីណា ខេត្តចំនួនពីរនៃប្រទេសស៊ែប៊ី ការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវស្វ័យភាព រួមទាំងអំណាចវេតូតាមការពិតនៅក្នុងសភាស៊ែប៊ី លោកបានកសាងទំនៀមទម្លាប់ដ៏មានឥទ្ធិពលនៃបុគ្គលិកលក្ខណៈនៅជុំវិញខ្លួនគាត់ ដែលត្រូវបានថែរក្សាដោយសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តយូហ្គោស្លាវី បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់គាត់ 12 ឆ្នាំបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់ នៅពេលដែលលទ្ធិកុម្មុយនិស្តបានដួលរលំនៅអឺរ៉ុបខាងកើត យូហ្គោស្លាវីបានរលាយ និងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្រ្គាមអន្តរជាតិជាបន្តបន្ទាប់

ទោះ​បី​ជា​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្លះ​រិះគន់​ប្រធានាធិបតី​របស់​លោក​ថា​ជា​អ្នក​ផ្តាច់ការ​ក៏​ដោយ អ្នក​ផ្សេង​ទៀត​មើល​ឃើញ​ថាលោកទីតូជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដ៏​សប្បុរស លោកគឺជាបុគ្គលសាធារណៈដ៏មានប្រជាប្រិយមួយរូបទាំងនៅក្នុងប្រទេសយូហ្គោស្លាវី និងនៅក្រៅប្រទេស ចាត់ទុកជានិមិត្តសញ្ញាបង្រួបបង្រួម គោលនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់លោកបានរក្សាការរួមរស់ដោយសន្តិភាពនៃប្រជាជាតិនៃសហព័ន្ធយូហ្គោស្លាវី លោក​ទទួល​បាន​ការ​ចាប់​អារម្មណ៍​ពី​អន្តរជាតិ​បន្ថែម​ទៀត​ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ចលនា​មិន​ចូល​បក្ស​សម្ព័ន្ធជាមួយចាវ៉ាហាឡាល នេរូនៃប្រទេសឥណ្ឌា ហ្គាម៉ាល អាប់ដិល ណាសឺរនៃអេហ្ស៊ីប និងក្វាមេ អិនគ្រូម៉ានៃហ្គាណា ជាមួយនឹងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអំណោយផលខ្ពស់នៅបរទេសនៅក្នុងប្លុកសង្គ្រាមត្រជាក់ទាំងពីរ លោកបានទទួលការតុបតែងបរទេសចំនួន 98 ប្រទេស រួមទាំង​ Legion of Honour និង Order of the Bath

## ឯកសារយោង