# ប៉េរូ

សាធារណរដ្ឋប៉េរូ| República del Perú (ភាសាអេស្ប៉ាញ) Piruw Ripuwlika (ភាសាកេជូរ៉ា) Piruwxa Ripuwlika (ភាសាអៃម៉ារ៉ា) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **បាវចនាFirme y feliz por la unión* ("ម៉ឺងម៉ាត់ និងសុភមង្គលដល់សហភាព") |
| **ភ្លេងជាតិ** Himno Nacional del Perú (អេស្ប៉ាញ) ("ភ្លេងជាតិប៉េរូ")

---

**ភ្លេងយាត្រា:** Marcha de Banderas (អេស្ប៉ាញ) "ភ្លេងយាត្រានៃទង់ជ័យ"  |
| **ត្រាជាតិ** Gran Sello del Estado (អេស្ប៉ាញ) មហាត្រានៃរដ្ឋប៉េរូ |
| ទីតាំងប្រទេសប៉េរូ (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | លីម៉ា ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | អេស្ប៉ាញ |
| សហភាសាផ្លូវការ | * ភាសាកេជូរ៉ា
* ភាសាអៃម៉ារ៉ា
* ភាសាជនជាតិដើមដទៃៗទៀត
 |
| ក្រុមជនជាតិ (ឆ្នាំ ២០១៧) | * ៦០.២០% ចម្រុះ
* ២៥.៧៥% ជនជាតិដើម
* ៥.៨៩% ស្បែកស
* ៣.៥៧% ស្បែកខ្មៅ
* ០.១៦% អាស៊ីបូព៌ា
* ១.១០% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត
* ៣.៣២% មិនបញ្ជាក់
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០១៧) | * + ៩៤.៥% គ្រិស្តសាសនា
		- ៧៦.០% កាតូលិក
		- ១៨.៥% និកាយគ្រិស្តសាសនាផ្សេងៗទៀត
* ៥.១% គ្មានជំនឿសាសនា
* ០.៤% សាសនាផ្សេងៗទៀត
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី |
| - ប្រធានាធិបតី | ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ |
| - អនុប្រធានាធិបតីទីមួយ | *ទំនេរ* |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | លូអ៊ីស អារ៉ូយ៉ូ សាន់ឆេស |
| - ប្រធានសមាជជាតិ | ហ៊្វែណានដូ រ៉ូស្ពីយីអូស៊ី (ស្ដីទី) |
| នីតិបញ្ញត្តិ | សមាជនៃសាធារណរដ្ឋ |
| - សភាជាន់ខ្ពស់ | ព្រឹទ្ធសភា |
| - សភាជាន់ទាប | សភាតំណាងរាស្ត្រ |
| ទទួលឯករាជ្យពីអេស្ប៉ាញ |
| - ប្រកាសឯករាជ្យភាព | ២៨​ កក្កដា​ ១៨២១ |
| - បង្រួបបង្រួម | ៩ ធ្នូ ១៨២៤ |
| - ទទួលស្គាល់ | ១៤ សីហា ១៨៧៩ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ១,២៨៥,២១៦ គ.ម២   (ទី១៩) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ០.៤១% |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៣) | ៣៤,៣៥២,៧២០ (ទី៤៣) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ​​២៣ នាក់/គ.ម២   (ទី១៩៧) |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៦) |
| - សរុប |  $៦៩៩.០៨៣ ពាន់លានដុល្លារ (ទី៤៦) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ២០,១១៦ ដុល្លារ (ទី៩៩) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៦) |
| - សរុប |  ៣៨០.៩០០ ពាន់លានដុល្លារ (ទី៤៦) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១០,៩៦០ ដុល្លារ (​ ទី៨៦) |
| ជីនី (២០២១) |  ៤០.២ មធ្យម |
| HDI (២០២២) |  ០.៧៦២ ខ្ពស់ · ទី៨៧ |
| រូបិយវត្ថុ | សូលប៉េរូ​ (PEN) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC−៥ (PET) |
| ទិសបើកបរ | ស្ដាំ |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +៥១ |
| កូដ ISO 3166 | PE |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .pe |
|  |

**ប្រទេសប៉េរូ** ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការ **សាធារណរដ្ឋប៉េរូ** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។ ប៉េរូមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់នឹងប្រទេសអេក្វាឌ័រ និងកូឡុំប៊ី នៅខាងកើតជាប់នឹង ប្រទេសប្រេស៊ីល នៅភាគអាគ្នេយ៍ជាប់នឹងប្រទេសបូលីវី ខាងត្បូងជាប់ប្រទេសឈីលី ហើយនៅភាគខាងត្បូង និងខាងលិចជាប់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ ប្រទេសប៉េរូគឺជាប្រទេសមហាចម្រុះមួយពោលគឺគ្របដណ្ដប់ដោយតំបន់ភូមិសាស្ត្រខុសៗគ្នា មានចាប់ពីវាលទំនាបស្ងួតនៃតំបន់ឆ្នេរប៉ាស៊ីហ្វិកនៅឯភាគខាងលិច ដល់កំពូលភ្នំអាន់ដេស ដែលលាតសន្ធឹងពីភាគខាងជើងទៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសរហូតដល់តំបន់ត្រូពិចនៃព្រៃត្រូពិចអាម៉ាហ្សូន នៅភាគខាងកើតជាមួយនឹងទន្លេអាម៉ាហ្សូន។ ប្រទេសប៉េរូមានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣២ លាននាក់ ខណៈរដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតមានឈ្មោះថា លីម៉ា។ ប៉េរូគ្របដណ្ដប់លើផ្ទៃដីសរុប ១,២៨៥,២១៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលនាំឱ្យប៉េរូជាប្រទេសមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី១៩ នៅលើពិភពលោក និងធំជាងគេទីបីនៅទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង។

ទឹកដីប៉េរូគឺជាទីកំណើតនៃវប្បធម៌ជាច្រើនកាលពីសម័យបុរាណ និងមជ្ឈិមសម័យ ហើយមានប្រវត្តិអរិយធម័ដ៏ចំណាស់បំផុតមួយអាយុកាលតាំងពីសហស្សវត្សរ៍ទី ១០ មុន គ.ស.។ វប្បធម៌ និងអរិយធម៌មុនសម័យអាណានិគមដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមាន៖ អរិយធម៌ការ៉ាល់–ស៊ូប៉េ (អរិយធម៌ដំបូងបំផុតនៅទ្វីបអាមេរិក និងចាត់ទុកថាជាទីកំណើតមួយនៃអរិយធម៌មនុស្សជាតិ) វប្បធម៌ណាតកា ចក្រភពវ័រី និងទីអាវ័នណាក រាជាណាចក្រគូស្កូ និងចក្រភពអ៊ីងកា ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋធំបំផុតនៅទ្វីបអាមេរិកមុនសម័យកូឡុំ។ ចក្រភពអេស្ប៉ាញបានចូលមកកាន់កាប់ទឹកដីប៉េរូនិងតំបន់ជុំវិញនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ ហើយព្រះបាទឆាលស៍ទី៤ ក៏បានបង្រួមទឹកដីទាំងនោះដាក់ក្រោមអធិបតេយ្យភាពនៃអនុរាជាណាចក្រថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រប៉េរូ ជាមួយនឹងរាជធានីនៅលីម៉ា។

ប៉េរូបានប្រកាសឯករាជ្យជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២១ បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់យុទ្ធនាការយោធាដឹកនាំដោយលោកប៊ែណារដូ អូហ៊ីហ្គីងស៍ លោកហូសេ ដេសានម៉ាទីន និងស៊ីម៉ន បូលីវ៉ា និងជាពិសេស សមរភូមិអៃយ៉ាគូឆូ ដោយនាំឱ្យប៉េរូទទួលឯករាជ្យភាពពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៨២៤។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំបន្តបន្ទាប់ ប្រទេសប៉េរូឯករាជ្យថ្មីថ្មោងត្រូវប្រឈមនឹងអស្ថិរភាពនយោបាយ មុនពេលអាជីវកម្មក្វាណូបានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងនយោបាយមានស្ថិរភាពឡើងវិញ។ មកដល់សតវត្សរ៍ទី២០ ប៉េរូត្រូវស៊ូទ្រាំនឹងអស្ថិរភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចម្តងទៀត រួមមានជម្លោះផ្ទៃក្នុងជាមួយនឹងក្រុមប្រឆាំងតាមតំបន់ព្រៃភ្នំ។ មកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសប៉េរូបានសម្របខ្លួនចូលទីផ្សារនវសេរីតាមរយៈការអនុវត្ត*ផែនការវែរដេ* ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកអាល់ប៊ឺតូ ហ្វូជីម៉ូរី និងលោកវ្លាឌីំមីរ៉ូ ម៉ុងតេស៊ីណូស។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសប៉េរូបានរីកលូតលាស់យ៉ាងរលូន ខណៈអត្រានៃភាពក្រីក្ររបស់ប្រជាជនបានថយចុះជាបណ្ដើរៗ។ ក៏ប៉ុន្តែតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ មក ប្រទេសមួយនេះត្រូវរងនឹងវិបត្តិសង្គមនយោបាយដ៏យូរអន្លាយ បង្កឡើងដោយសមាជជាតិ និងថ្មីៗនេះដោយជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។

ប្រទេសប៉េរូគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យតំណាង ដែលបែងចែកទៅជា ២៥ តំបន់។ វិស័យជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចម្បងរបស់ប្រទេសនេះរួមមាន អាជីវកម្មរ៉ែ ផលិតកម្ម កសិកម្ម នេសាទ និងបូករួមជាមួយវិស័យដែលកំពុងរីកលូតលាស់មួយចំនួនទៀតដូចជា ទូរគមនាគមន៍ និងបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តជាដើម។ ប៉េរូសមាជិកដ៏សកម្មមួយកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក សម្ព័ន្ធប៉ាស៊ីហ្វិក កិច្ចព្រមព្រៀងទូលំទូលាយ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយសម្រាប់ភាពជាដៃគូអន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក និងអង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោកជាដើម ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចកណ្តាល។

## កំណត់សម្គាល់

## ឯកសារយោង