# អក្សរតៃណយ

អក្សរ **តៃណយ** (សរសេរថា *Thai Noi* ) ឬ អក្សរ **ឡាវ ពុហាន**គឺជា អក្សរព្រាហ្មិ ដែលប្រើជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៅ ប្រទេសលាវ និង អ៊ីសាន តាំងពីប្រហែលឆ្នាំ 1500 នៃគ.ស.។ អក្សរលាវ សហសម័យគឺជាកូនចៅផ្ទាល់ ហើយបានរក្សាទម្រង់អក្សរជាមូលដ្ឋាន។ អក្សរនេះភាគច្រើនបានបោះបង់ចោលការប្រើប្រាស់នៅក្នុងតំបន់អ៊ីសាននៃ ប្រទេសថៃ ដោយសារតែគោលនយោបាយ Thaification របស់រដ្ឋាភិបាលថៃ ដែលបានកំណត់វប្បធម៌ថៃកណ្តាល ដូចជា អក្សរថៃ ទូទាំងប្រទេស។

## ឈ្មោះ

អក្សរ​តៃ​ណយ ( Northeastern Thai : /ák sɔ̆ːn tʰáj nɔ̑ːj/</link> , cf ។ លាវ: ອັກສອນໄທນ້ອຍ BGN/PCGN *Akson Tai Noy*) ត្រូវបានគេហៅផងដែរ*ថា តូឡាវ* ( Northeastern Thai: /to: láːo/ ។ លាវ: ໂຕລາວ ) ដែលក្នុងសម័យ ឥសាន និងឡាវ នឹងក្លាយជា តូ*ឡាវ* ( Northeastern Thai </link> /tuːa láːo/</link> និង លាវ: ຕົວລາວ </link> រៀងៗខ្លួន។ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ជា​ភាសា​ឡាវ​ថា *Lao ពុហាន* ( លាវ: ລາວບູຮານ /lāːw būːhǎ n/ ) ដែលមានន័យថា បកប្រែថា ancient Lao ឡាវបុរាណ ' ។ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​លាវ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​សំដៅ​ទៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ថា​ជា​អក្សរ*​ Akson Lao Deum* ( លាវ: ອັກສອນລາວເດີມ /ák sɔ̆ːn láːo d̀ɤːm/, cf ។ Northeastern Thai RTGS *Akson Lao Doem*, បកប្រែថា Original Lao script )។ អក្សរ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ផង​ដែរ​ថា *Tua Wiang* ដែល​មាន​ន័យ​ថា "អក្ខរក្រមវៀង​" ។

## ប្រវត្តិសាស្ត្រ

អក្សរតៃណយ/លាវ និងអក្សរថៃ កើតចេញពីអក្សរតៃដូនតាទូទៅ ដែលបច្ចុប្បន្នជាអក្សរថៃខាងជើង ដែលជាការសម្របតាម អក្សរខ្មែរ បង្គត់ដោយឥទ្ធិពលនៃ អក្សរមន ដែលសុទ្ធសឹងជាកូនចៅនៃ អក្សរបល្លវនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌា។ អក្សរ ហ្វាកខាំ តំណាងឱ្យគំរូដើមសម្រាប់អក្សរ តៃណយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ ឡានឆាង ។ គំរូពិតដំបូងនៃសិលាចារឹកនៅតៃណូយត្រូវបានផ្តល់ដោយស្ទីលដែលរកឃើញនៅ ថាក់ខេក ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ ១៤៩៧។

សតវត្សទី 16 នឹងឃើញការបង្កើតនូវចំណុចសំខាន់ៗជាច្រើននៃភាសាឡាវសហសម័យ។ ពួកអាចារ្យបានបោះបង់ចោលការប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ ឬភាសាឡាវ ដែលសរសេរជាអក្សរខ្មែរ ដោយយកទម្រង់អក្សរកាត់ដែលមានលក្ខណៈសាមញ្ញ ហើយឥឡូវនេះគេស្គាល់នៅក្នុងប្រទេសថៃថា *តៃណូយ* ។ ការផ្សព្វផ្សាយ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ បានផ្សព្វផ្សាយអក្ខរកម្ម ខណៈដែលព្រះសង្ឃបានបម្រើការជាគ្រូបង្រៀន បង្រៀនការអាន និងការសរសេរ ព្រមទាំងជំនាញមូលដ្ឋានផ្សេងទៀត ហើយអក្សរ តៃណយ គឺជាអក្សរខាងលោកិយដែលប្រើសម្រាប់អក្សរផ្ទាល់ខ្លួន កត់ត្រា និងផ្លាកសញ្ញា ព្រមទាំង ថតរឿងខ្លី និង *ក្លោន* ( Northeastern Thai /kɔːn/</link> , cf ។ លាវ: ກອນ BGN/PCGN *kon* ) កំណាព្យ​ដែល​តែង​ត្រូវ​បាន​បញ្ចូល​ក្នុង​បទ​ចម្រៀង​ប្រពៃណី។ ភ័ស្តុតាងដំបូងបំផុតនៃអក្សរនៅក្នុងប្រទេសថៃឥឡូវនេះគឺសិលាចារឹកនៅ ព្រះធាតុស្រីបុនរឿង នៅ Nong Bua Lamphu ចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ 1510 ហើយភស្តុតាងចុងក្រោយបង្អស់គឺចុះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ 1840 នៃគ.ស។ និង ប្រាសាទដែលសាងសង់ក្នុងបច្ចុប្បន្ន ឥសាន នៅតែបង្ហាញអក្សរតៃណយនៅលើផ្ទាំងគំនូរ ហើយទោះបីជាសៀមនឹងធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងរឿងខ្លះក៏ដោយ ក៏ការគ្រប់គ្រងប្រចាំថ្ងៃនៅតែទុកអោយស្តេចដែលនៅសល់ និងព្រះអង្គម្ចាស់ឡាវផ្សេងៗ ដែលបម្រើការជាអភិបាលមឿង។

 ផ្ទាំងគំនូរ​ ​វត្ត​ភូតារាម ក្នុង ​ខេត្ត​មហាសារខាម ។ កាល​ពី​រជ្ជកាល​ស្តេច​សៀម​រាមា​ទី ៣ (១៧៨៨-១៨៥១) ការ​សរសេរ​គឺ​ជា​អក្សរ​តៃ​ណយ
 សិលាចារឹកជាភាសាឡាវ ពុហាន ដែលកត់ត្រាអំពីការសាងសង់ ការតុបតែង និងការបើកវត្ត Sahasahatsarama ឬ វត្តស៊ីសាកេត ទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍។ បញ្ចប់ឆ្នាំ 1824 ។
ការប្រើប្រាស់អក្សរនេះត្រូវបានហាមឃាត់នៅ ឥសាន ក្នុងឆ្នាំ 1871 ដោយព្រះរាជក្រឹត្យ និងបន្ថែមដោយអក្សរថៃ បន្តដោយកំណែទម្រង់ដែលបានកំណត់ភាសាថៃជាភាសារដ្ឋបាលនៃតំបន់ក្នុងឆ្នាំ 1898 ប៉ុន្តែក្រឹត្យក្រមទាំងនេះមានផលប៉ះពាល់តិចតួច ដោយសារការអប់រំត្រូវបានធ្វើឡើងក្រៅផ្លូវការតាមភូមិព្រះសង្ឃ។ ភាសាសរសេរបានរស់រានមានជីវិតដល់កម្រិតមួយរហូតដល់ការដាក់ចេញនូវគោលនយោបាយ Thaification រ៉ាឌីកាល់នៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ដោយសារតែវប្បធម៌ថៃកណ្តាលត្រូវបានលើកកំពស់ជាស្តង់ដារជាតិ ហើយការបង្ហាញទាំងអស់នៃវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ និងជនជាតិភាគតិចត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ។ ឯកសារជាច្រើនត្រូវបានរឹបអូស និងដុតបំផ្លាញ អក្សរសិល្ប៍សាសនាត្រូវបានជំនួសដោយកំណែច្បាប់ថៃ និងសាលារៀនដែលមានតែភាសានិយាយ និងសរសេរជាភាសាថៃប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងតំបន់។ ជាលទ្ធផល មានតែមនុស្សមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ ដូចជាអ្នកជំនាញខាងសិក្សា ព្រះសង្ឃដែលថែទាំបណ្ណាល័យព្រះវិហារ និងមនុស្សចាស់មួយចំនួនក្នុងវ័យជឿនលឿន ដែលស្គាល់ និងអាចអានឯកសារដែលសរសេរជាអក្សរតៃណយ។ ប្រការនេះបាននាំឱ្យភាសាឥសានជាភាសានិយាយជាចម្បង ហើយនៅពេលដែលគេសរសេរ បើនិយាយទាំងអស់ វាត្រូវបានសរសេរជាអក្សរថៃ និងអនុសញ្ញាអក្ខរាវិរុទ្ធ ដែលឃ្លាតឆ្ងាយពីដើមកំណើតឡាវ។

 ផ្នែក​នៃ​អត្ថបទ​ច្បាប់​បុរាណ​ដែល​សរសេរ​ជា​អក្សរ​តៃ​ណយ​នៅ​លើ​ស្លឹកត្នោត។ អក្សរនេះត្រូវបានហាមប្រាមក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ប៉ុន្តែបានរស់រានមានជីវិតនៅប្រទេសឡាវជាអក្សរឡាវទំនើប។
នៅ​ប្រទេស​លាវ តៃ​ណយ​នៅ​រស់​រាន​មាន​ជីវិត​ដោយ​មាន​ការ​កែប្រែ​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា ​អក្សរ​ឡាវ ។ អក្សរឡាវគឺជាកូនចៅផ្ទាល់របស់តៃណយ ហើយបន្តតួនាទីរបស់ខ្លួនជាភាសាសរសេរផ្លូវការនៃភាសាឡាវនៃធនាគារខាងឆ្វេង ព្រមទាំងអក្សរដែលប្រើដើម្បីចម្លងភាសាជនជាតិភាគតិច។ នៅក្នុងភាសាឥសាន្ត ការកើនឡើងនៃការប្រឈមមុខនឹងតៃណយត្រូវបានផ្តល់ជូនដោយវគ្គសិក្សាភាសា និងអក្សរសាស្ត្រអ៊ីសានរបស់ សាកលវិទ្យាល័យខនកែន គិតត្រឹមឆ្នាំ 2004។ លើសពីនេះ សាកលវិទ្យាល័យ មហាចុឡាឡុងកន ក្នុង ខេត្ត ខនកែន បានបង្កើតដោយឯករាជ្យនូវអក្សរ "ថៃណយថ្មី" ដែលរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធ 5 សម្លេង ដើម្បីសម្រួលអក្សរសម្រាប់សិស្សដែលមានបំណងចង់អាន និងសរសេរ តៃណយ ។ ក្នុងឆ្នាំ 2012 សាកលវិទ្យាល័យខនកែនបានបង្កើត *កម្មវិធីថែរក្សា និងរស់ឡើងវិញវប្បធម៌ឥសាន* រយៈពេល 4 ឆ្នាំ (ICMRP) ដែលនិយាយអំពីការអភិវឌ្ឍន៍កម្មវិធីសិក្សាភាសាឥសាន្តដើម្បីធ្វើអោយភាសាមានភាពរស់រវើកឡើងវិញ។ អក្សរ តៃណយ ត្រូវបានជ្រើសរើសជាប្រព័ន្ធសរសេរសម្រាប់គម្រោងនេះ ដោយសារការប្រើប្រាស់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សំណេរខាងលោកីយ៍ ក៏ដូចជាសម្រាប់ការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅ ឥសាន មុនពេលដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអប់រំថៃ។ លទ្ធផលសំខាន់ៗនៃកម្មវិធីគឺកម្មវិធីសិក្សាភាសាឥសានដំបូងគេដែលត្រូវបានអនុម័តជាផ្លូវការសម្រាប់សិស្សបឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សា ស្លាកសញ្ញាផ្លូវភាសាថៃ-អ៊ីសាន-អង់គ្លេសដំបូងគេក្នុងក្រុង (មានអក្សរតៃណយ) នៅ ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ សៀវភៅតាមដានរបស់កុមារសម្រាប់រៀនអក្សរតៃណយ។ អក្សរ តៃណយ ស្ដង់ដារដែលបង្ហាញនៅក្នុងផ្ទាំងរូបភាពអក្ខរក្រម កាតពន្លឺសម្រាប់បង្រៀនភាសា តៃណយ និងវចនានុក្រមថៃ-អ៊ីសាន-អង់គ្លេស ពហុភាសា 16,000 ពាក្យដែលប្រើអក្សរ តៃណយ។

 'សារៈមន្ទីរស្រីឧប៊ុនរតនារាម' សរសេរជាភាសាអង់គ្លេស និងភាសាឥសាន ជាអក្សរតៃណយ។ នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​បកប្រែ​ជា Northeastern Thai ជាអក្សរថៃ ដូចគ្នាបេះបិទនឹងភាសាថៃ និង លាវ: ພິພິດທະພັນສີອຸບົນຣັດຕະນາຣາມ នៅឡាវសហសម័យ។
## ច​រិ​ក​លក្ខណៈ

ព្យញ្ជនៈ តៃណយ ត្រូវបានសរសេរផ្ដេកពីឆ្វេងទៅស្តាំ ចំណែកស្រៈវិញគឺសរសេរពីមុខ លើ ខាងក្រោម និងក្រោយអក្សរ អាស្រ័យលើស្រៈ។ ស្គ្រីបមិនមានអក្សរធំ ឬអក្សរតូចទេ។ មិនមានចន្លោះរវាងពាក្យទេ។ ប្រយោគត្រូវបានបញ្ចប់ដោយដកឃ្លា។

អក្សរ​តៃ​ណយ​មាន​លេខ​រៀង​ខ្លួន​ដែល​ស្រដៀង​នឹង​លេខ​ដែល​មាន​ក្នុង​អក្សរ​ឡាវ។

### ព្យញ្ជនៈ

អក្សរ តៃណយមានព្យញ្ជនៈដំបូងចំនួន 27 ។

### ចង្កោមព្យញ្ជនៈ

ព្យញ្ជនៈចង្កោម គឺជាព្យញ្ជនៈដំបូងដែលមានព្យញ្ជនៈពីរ បញ្ចូលគ្នាជាអក្សរមួយ។

រូបភាពខាងក្រោមបង្ហាញពីឧទាហរណ៍មួយចំនួន៖

### ព្យញ្ជនៈចុងក្រោយ

អក្សរ តៃណយ មានអក្សរជាពិសេសសម្រាប់ព្យញ្ជនៈនៅក្នុងទីតាំងចុងក្រោយនៃពាក្យមួយ។ មានព្យញ្ជនៈចុងក្រោយចំនួន ១១ សរុបសម្រាប់សំឡេង ៨ ផ្សេងៗគ្នា។

### ស្រៈ

អក្សរ តៃណយ មានស្រៈចំនួន 29 ដែលបង្កើតឡើងដោយអក្សរសាស្ត្រជាច្រើន។

## យូនីកូដ

ការព្យាយាមអ៊ិនកូដ តៃណយ ជា យូនីកូដ ត្រូវបានធ្វើឡើង។

## ពុម្ពអក្សរ

អ្នកអាចទាញយកពុម្ពអក្សរ តៃណយនៅលើគេហទំព័រ IsanGate ។