Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ជនជាតិចិនហាន់

**ប្រជាជនចិនហាន** ( Chinese ) ឬ **ជនជាតិហាន** ( Chinese ) គឺជា ក្រុមជនជាតិភាគតិច អាស៊ីបូព៌ា និងជា ប្រជាជាតិដែល មានដើមកំណើតនៅ ប្រទេសចិន ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ពួកគេមានដើមកំណើតនៅ តំបន់អាងទន្លេលឿង នៃប្រទេសចិនសម័យទំនើប។ ពួកគេបង្កើតជា ក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោក ដែលបង្កើតបានប្រហែល 18% នៃ ចំនួនប្រជាជនពិភពលោក ហើយមាន ក្រុមរង ជាច្រើនដែលនិយាយ ភាសាចិនផ្សេងៗគ្នា ។ ប្រជាជនចិនហានប្រមាណ 1.4 ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកត្រូវបានប្រមូលផ្តុំជាចម្បងនៅក្នុង សាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ( ចិនដីគោក ) ដែលពួកគេមានចំនួនប្រហែល 92% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ នៅ សាធារណរដ្ឋចិន (តៃវ៉ាន់) ពួកគេបង្កើតបានប្រហែល 97% នៃចំនួនប្រជាជន។ ជន​ជាតិ​ចិន​ហាន​ក៏​មាន​ប្រមាណ ៧៥% នៃ​ចំនួន​ប្រជាជន​សរុប​នៃ ​ប្រទេស​សិង្ហបុរី ។
# អក្សរចិន

តួអក្សរចិន
**អក្សរចិន**（**漢字**）ដែលត្រូវបានបង្កើតសម្រាប់ការសរសេរភាសាចិន ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងរង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន ហើយជាតួអក្សរដែលប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយ និងអភិវឌ្ឍខ្ពស់តែមួយគត់នៅក្នុងពិភពលោក។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូង និងបង្កើតដោយបុព្វបុរសរបស់ប្រជាជនចិននៃអរិយធម៌ទន្លេលឿងនៅក្នុងប្រទេសចិនបុរាណ ហើយពុម្ពអក្សររបស់វាក៏បានទទួលការកែលម្អ និងការវិវត្តរយៈពេលវែងផងដែរ។
# ពាក្យកម្ចី

**ពាក្យកម្ចី** គឺជាពាក្យដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងពាក្យនៃភាសាមួយទៀត ។ ឬ ពាក្យកម្ចី អាចមានទំនាក់ទំនងតាមរយៈ វប្បធម៌ សាសនា ពាណិជ្ជកម្ម សង្គ្រាម នយោបាយជាដើម។ នៅលើពិភពលោកយើងនេះ ជាតិសាសន៍នីមួយៗតែងតែមានវប្បធម៌អរិយធម៌ទំនាក់ទំនងគ្នាដូចជាភាសាជាដើម ប្រទេសនីមួយៗដែលមានព្រំដែនជាប់គ្នា ឬ ប្រទេសណាមួយដែលមានឥទ្ធិពលលើប្រទេសមួយទៀត តែងតែផ្សព្វផ្សាយនូវវប្បធម៌អរិយធម៌របស់ខ្លួនទៅឲ្យជាតិសាសន៍មួយទៀត ឧទាហរណ៍ដូចជា ប្រទេសកម្ពុជាមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសសៀមនិងយួន តែងតែមានឥទ្ធិពលភាសារបស់ខ្លួនមកលើភាសាខ្មែរ ឧទាហរណ៍: **ពាក្យដែលខ្មែរកម្ចីពាក្យសៀម** កាលពីក្នុងបុរាណសម័យព្រេងនាយ, ដោយសារប្រទេសមានព្រំដែនជាប់គ្នា, ខ្មែរនិងសៀម ធ្លាប់តែទៅមកប្រាស្រ័យរកគ្នា, ជនជាតិទាំងពីរនេះ ក៏តែងតែយកសម្ដីគ្នា ពីជាតិមួយទៅជាតិមួយទៅប្រើឬយកមកប្រើពុំប្រកែប្រកាន់អ្វីឡើយមានដូចជា តឹក, តាខេ, មហោរី,សន្លប់,អង្វរ,ហោ,ទីនាំំង,សង,សង់ខ្យា(សរសេរជា:ស័ងខយ៉ា) , ក្លងខែក, រំខាន, ហោណាំង,សម,កាពិ,ម៉ត,សៅហ្មង,សួន...។ **ពាក្យដែលខ្មែរកម្ចីពីយួន** មានដូចជា សឿង, ញ៉ាក, ដ, ឆៀក,មឹក...។ ខ្មែរបានទទួលនូវឥទ្ធិពលសាសនាឥណ្ឌាដែលមានដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនា និង ព្រហ្មញ្ញាសាសនា ដូច្នេះខ្មែរបានកម្ចីពាក្យបាលីសំស្ក្រឹតភាគច្រើននៃពាក្យបាលី-សំស្ក្រឹត ដូចជាពាក្យ ប្រទេស,វត្ត,វិហារ,អក្សរ,អប្សរ,កវី,កោដិ,ព្រាហ្មណ៍,មហោស្រព,តន្ត្រី,សម័យ,អនាគត,ប្រសើរ,ទ្រព្យ,សុរិយ...។ ពាក្យសំស្ក្រឹតសុទ្ធ ដូចជា ហោរា , វរ្ម័ន...។ ពាក្យបាលីសុទ្ធ ដូចជា កតវេទី,កតញ្ញុតា,កតិកា...។ ប្រទេសខ្មែរបានស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមនិយមបារាំងចាប់តាំងពីពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៩មក ពាក្យខ្មែរមួយចំនួនត្រូវបានកម្ចីពីពាក្យនៃភាសាបារាំងដូចជាពាក្យ កៅស៊ូ,ប៉ែល,អំពូល...។ ពាក្យនៃភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានខ្មែរកម្ចីមានដូចជាពាក្យ កុំព្យូទ័រ ...។ ពាក្យចិនមួយចំនួនក៏បានកម្ចីដោយប្រើប្រាស់ក្នុងភាសាខ្មែរដូចជាពាក្យ ចុងភៅ (ពាក្យ:ភៅ ជាពាក្យចិន) គុយទាវ (ពាក់:គុយ ពាក្យខ្មែរពាក្យ:ទាវ ជាពាក្យចិន អានថា:ធៀវ) ខោ ... ។ ប្រទេសខ្មែរក៏មានវប្បធម៌អរិយធម៌ផ្ទាល់ខ្លួនក៏បានសាយភាយនៅភាសារបស់ខ្លួននៅប្រទេសក្បែរខាងរបស់ខ្លួនដូចជាប្រទេសថៃលាវឱ្យជាតិសាសន៍ទាំងពីរនេះកម្ចីលើភាសាខ្មែរ ដូចជាពាក្យ កើត,ក្រុង,កន្ត្រៃ,សារាយ,ខ្ទម,ឆ្លាត<ឈ្លាស,កំំំណើត,កំណត់,ដោយ,ច្បាប់,ទិតៀន<តំណះ,ខ្នែង,ខែ,សំំខាន់,សំរាប់,នាង,បំំំពេញ,ចំនួន...។

## កម្ចី

•ពាក្យខ្មែរកម្ចីសៀម

•ពាក្យខ្មែរកម្ចីបាលីសំស្ក្រឹត

## ឯកសារយោង
# អក្ខរកម្ម

**អក្ខរកម្ម** គឺជាសមត្ថភាពក្នុងការអាននិងសរសេរ។ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះណែនាំថា ការសិក្សាអំពី "អក្ខរកម្ម" ជាគោលគំនិតអាចបែងចែកជាពីរសម័យកាលៈ សម័យមុនឆ្នាំ១៩៥០ ដែលអក្ខរកម្មត្រូវបានយល់ថាជាអក្ខរកម្ម (ការទទួលស្គាល់ពាក្យ និងអក្សរ) ; ហើយរយៈពេលក្រោយឆ្នាំ១៩៥០ នៅពេលដែលអក្ខរកម្មចាប់ផ្តើមបន្តិចម្តងៗត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគំនិត និងដំណើរការកាន់តែទូលំទូលាយ រួមទាំងទិដ្ឋភាពសង្គម និងវប្បធម៌នៃការអាន និងការសរសេរ និង អក្ខរកម្មមុខងារ ។

 អត្រាអក្ខរកម្មសម្រាប់មនុស្សពេញវ័យ ឆ្នាំ២០១៥ ឬការសង្កេតថ្មីៗបំផុត
## ការដកស្រង់
# បែកជេ

អាណាចក្របែកជេ| 백제 (百濟) |
| --- |
| ១៨ មុនគ.ស–ក្រោយឆ្នាំ៦៦០ |
| បែកជេនៅកំពូលនៅឆ្នាំ៣៧៥ |
| ធានី | * វីរ្យេ (១៨ មុនគ.ស – ៤៧៥ ក្រោយគ,)
* អ៊ុងជីន (៤៧៦–៥៣៨)
* សាប៊ី (៥៣៨–៦៦០)
 |
| ភាសាទូទៅ | បែកជេ (អំបូរភាសាកូរ៉េ), ចិនបុរាណ (អក្សរសាស្ត្រ) |
| សាសនា  | ពុទ្ធសាសនា, លទ្ធិខុងជឺ, សាសនាតាវ, លទ្ធិសាម៉ាន់ |
| រដ្ឋាភិបាល | ព្រះមហាក្សត្រ |
| ៣៤៦–៣៧៥ |
| - សេចក្តីផ្តើមនៃព្រះពុទ្ធសាសនា | ៣៨៥ |
| ប្រជាជន |
|  |
| ▪ សតវត្សទី៧  | ប្រហែល ៧៦១,៥០០ |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ប៊ូយ៉រ |
|  | Goguryeo |
|  | សហព័ន្ធរួមម៉ាហាន់ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| បង្រួបបង្រួមស៊ីលឡា |  |

 |

 |
| សព្វថ្ងៃជាផ្នែកនៃ | កូរ៉េខាងជើង កូរ៉េខាងត្បូង |

|  |
| --- |
| Korean name |
| Hangul | 백제 |
| Hanja | 百濟 |
| Revised Romanization | Baekje |
| McCune–Reischauer | Paekche |

**អាណាចក្របែកជេ** ឬ **ផែកឆេ** (កូរ៉េ: 백제; ហាន់ចា: 百濟; RR: *Baekje*) គឺជាអាណាចក្រកូរ៉េដែលមានទីតាំងនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសកូរ៉េពី ១៨ មុនគ.ស ដល់ឆ្នាំ ៦៦០ ជាផ្នែកមួយនៃរាជាណាចក្របីនៃកូរ៉េ រួម​ជា​មួយ​នឹងហ្គោគូរ្យ៉ូនិងស៊ីលឡា

អាណាចក្របែកជេបង្កើតឡើងដោយព្រះម្ចាស់អុនចូ ព្រះរាជបុត្រទីបីរបស់ជូម៉ូ និងព្រះនាងសូ សរណូ អ្នកស្ថាបនិករបស់អាណាចក្រហ្គោគូរ្យ៉ូ នៅវីរ្យេសុង (សេអ៊ូលភាគខាងត្បូងបច្ចុប្បន្ន) អាណាចក្របែកជេ ដូចអាណាចក្រហ្គោគូរ្យ៉ូ បាន​អះអាង​ថា​នឹង​ទទួល​បាន​ជោគជ័យរបស់អាណាចក្រប៊ូយ៉រ រដ្ឋមួយដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅម៉ាន់ជូរីបច្ចុប្បន្ន នៅជុំវិញពេលវេលានៃការដួលរលំរបស់ហ្គោចូសន់

អាណាចក្របែកជេជម្មើសជំនួសប្រយុទ្ធ និងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយអាណាចក្រហ្គោគូរ្យ៉ូនិងស៊ីលឡាជារាជាណាចក្របីនៃកូរ៉េបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងលើឧបទ្វីប នៅលើកំពូលរបស់វានៅសតវត្សទី៤ អាណាចក្របែកជេគ្រប់គ្រងភាគច្រើននៃឧបទ្វីបកូរ៉េខាងលិច នៅ​ភាគ​ខាង​ជើង​នៃ​​ព្យុងយ៉ាង ហើយ​អាច​មាន​សូម្បី​តែ​ទឹកដី​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន ដូចជានៅក្នុងលៀវស៊ី ទោះបីជាទស្សនៈនេះមានភាពចម្រូងចម្រាសក៏ដោយ បានក្លាយជាមហាអំណាចសមុទ្រក្នុងតំបន់ដ៏សំខាន់ ជាមួយទំនាក់ទំនងនយោបាយ និងពាណិជ្ជកម្មជាមួយចិន និងជប៉ុន

អាណាចក្របែកជេគឺជាមហាអំណាចដែនសមុទ្រ ជំនាញដែនសមុទ្រ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាហ្វីនីស៊ីនៃអាស៊ីបូព៌ា ជាឧបករណ៍ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព្រះពុទ្ធសាសនាទូទាំងអាស៊ីបូព៌ា និងវប្បធម៌ទ្វីបទៅកាន់ប្រទេសជប៉ុន

ក្នុងឆ្នាំ ៦៦០ អាណាចក្រនេះត្រូវបានចាញ់ដោយរាជវង្សថាងនិងអាណាចក្រស៊ីលឡា ហើយទីបំផុតត្រូវបានដាក់ជូនទៅអាណាចក្របង្រួបបង្រួមស៊ីលឡា

## ឯកសារយោង
# នាម

**នាម** គឺជាពាក្យសម្រាប់សម្គាល់ឈ្មោះ សត្វ វត្ថុ រុក្ខជាតិទីកន្លែង ស្ថានភាពឬគំនិតអ្វីមួយ។

## ប្រភេទ​នាម

ប្រភេទ​របស់​នាម មាន​ចំនួន៨៖

1. សាធារណនាម (*ឧទាហរណ៍៖ ពូ, មីង, ជីដូន, ជីតា,...។ល។*)
2. អសាធារណនាម (*ឧទាហរណ៍៖ ពូសុខ, មីង​សុភី, សាលា​សន្ធរម៉ុក, ខែត្រ​ក្រចេះ,...។ល។*)
3. ការកនាម (*ឧទាហរណ៍៖ អ្នក​រក​ស៊ី, អ្នក​ភ្ជួរ, អ្នក​រត់, អ្នក​មាន, អ្នក​ល្អ, អ្នក​ស្រែ, ធរណីវិទូ, គណិត​វិទូ, កម្មករ, កម្មការនី,...។ល។*)
4. ករណនាម (*ឧទាហរណ៍៖ លំងាក, លំហាត់, លំនឹង, កំណែ, កំណើន, កំណើតniger, ចំណង់, nigeria*
5. *ដំណល់, តំណែង,...។ល។*)

## ភាសាអង់គ្លេស

ក្នុងភាសាអង់គ្លេស មានការសិក្សាទំរង់ផ្សេងៗ របស់នាម៖

### Countable និង Uncountable Nouns

Countable Noun ជានាមដែលអាចរាប់បាន ដូចជា៖ ឆ្មា, ឆ្កែ, ទន្សាយ...
Uncountable Noun ជានាមដែលមិនអាចរាប់បាន ដូចជា៖ ខ្យល់, ចិត្ត, គំនិត...
លក្ខណៈសំគាល់នាមរាប់មិនបានក្នុងភាសាអង់គ្លេស៖

1. មិនអាចរាប់បាន, e.g. Sand, water, oil...
2. ធាតុ, e.g. Bread, gold, iron...
3. ក្រុម, e.g. Hair, money...

នាមរាប់មិនបាន មិនអាច៖

1. ប្រើជាមួយ a, an, one, two...
2. ប្រើជា plural

### Possessive Case

ករណីកម្មសិទ្ធ (Possessive Case) មានទំរង់៖

1. N1 + 's + N2 (ប្រែ N2 របស់ N1), e.g. My dog's food.
2. N1 + s' + N2 សំរាប់ N1 ជា នាមពហុវចនៈបញ្ចប់ដោយ -s

## ឯកសារ​យោង

## អត្ថបទ​ទាក់​ទង

* វេយ្យាករណ៍
* វេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរ
* វេយ្យាករណ៍ភាសាអង់គ្លេស
* ថ្នាក់ពាក្យ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| មើល | ថ្នាក់ពាក្យ​ក្នុង​ភាសាខ្មែរ |  |

---

|  |
| --- |
| ខាង​ក្រោម​នេះ​គឹ​ជា​បញ្ជី​រាយ​ឈ្មោះ​ថ្នាក់​ពាក្យ​ខ្មែរ ផ្សេង​ទៀត​ដែល​អ្នក​គួរ​ដឹង៖ |
|  នាម  **·**  គុណនាម  **·**  គុណកិរិយា ឬ និបាតសព្ទ  **·**  កិរិយាសព្ទ  **·**  ធ្នាក់ ឬ ស្នៀត ឬ អាយតនិបាត  **·**  ឈ្នាប់ ឬ សន្ធានសព្ទ ឬ ចំណង  **·**  សព្វនាម  **·**  ឧទានសព្ទ |
# កិរិយាស័ព្ទ

**កិរិយាស័ព្ទ** គឺ​ជា​ពាក្យ​ដែល​សម្ដែង​នូវ​អំពើធ្វើ ឬ​ពោល​នូវ​ដំណើរ ដូច​ជា​ពាក្យ៖ ដើរ, ឈរ, អង្គុយ, ដេក, ស៊ី, ផឹក, ងូត, ស្ដី, យំ, សរសេរ, វាយ, ធាក់, ហក់, លោត, ធ្វើ, តែង,...។ល។ ពាក្យ​កិរិយា​សព្ទ​មាន​ប្រធាន កាល​ណាគេ​ចង​ជា​ប្រយោគដូច​ជា​៖ ខ្ញូំ​ដើរ... "ខ្ញុំ" គឺ​ជា​ប្រធាន​នៃ "ដើរ"។ កិរិយា​មាន​ពីរ​យ៉ាង​គឺ៖ សកម្មកិរិយា និង អកម្មកិរិយា

## សកម្មកិរិយា

កិរិយា​សព្ទ​ប្រកប​ដោយ​កម្ម គឺ​កិរិយា​សព្ទ​ដែល​កាល​ណា​និយាយ ត្រូវ​ស្រែក​ហៅ​អំពើ​ដែល​ត្រូវ​ធ្វើ​មក​ផង, ដូច​ជា ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ជាដើម : ធ្វើ​ការ, ស៊ី​បាយ,ទទួល​សំបុត្រ​ វាយ​ស្គរ, បិទ​ទ្វារ; ការ, បាយ, សំបុត្រ, ស្គរ, ទ្វារ ជា កម្ម “អំពើ” របស់ ធ្វើ, ស៊ី, ទទួល, វាយ, បិទ ដែល​ជា សកម្ម​កិរិយា; ហៅ​ថា សកម្ម​ធាតុ ក៏​បាន (ព. វ.) ។

## កិរិយាអកម្ម

កិរិយា​ដែល​មាន​អំពើ​គ្រប់​គ្រាន់​នឹង​ខ្លួន​ឯង​ហើយ ដូច​ជា​ពាក្យ៖ ខ្ញុំ​កើត, យើង​ទៅ, វា​ស្លាប់, កប៉ាល់​ចេញ, ក្លើ​ខ្ញុំ​មក, ប្អូន​ខ្ញុំ​ដល់, ឈើ​ងាប់, សត្វ​ហើរ, ទឹក​ហូរ, គោ​បោល,...។

* កិរិយា​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា៖ ហេតុ​កិរិយា គឺ​ជា​កិរិយា​ដែលធ្វើ​អំពើ​ទៅ​គេ ដូច​ជា៖ បង្រៀន គឺ​ធ្វើ​អំពើ​ទៅ​គេ។
* កិរិយា​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា៖ សុទ្ធ​កិរិយា គឺ​ជា​កិរិយា​ដែល​ធ្វើ​អំពើ​ចំពោះ​ខ្លួន​ឯង ដូច​ជា៖ រៀន គឺ​ធ្វើ​អំពើ​ចំពោះ​ខ្លួន​ឯង។

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| មើល | ថ្នាក់ពាក្យ​ក្នុង​ភាសាខ្មែរ |  |

---

|  |
| --- |
| ខាង​ក្រោម​នេះ​គឹ​ជា​បញ្ជី​រាយ​ឈ្មោះ​ថ្នាក់​ពាក្យ​ខ្មែរ ផ្សេង​ទៀត​ដែល​អ្នក​គួរ​ដឹង៖ |
|  នាម  **·**  គុណនាម  **·**  គុណកិរិយា ឬ និបាតសព្ទ  **·**  កិរិយាសព្ទ  **·**  ធ្នាក់ ឬ ស្នៀត ឬ អាយតនិបាត  **·**  ឈ្នាប់ ឬ សន្ធានសព្ទ ឬ ចំណង  **·**  សព្វនាម  **·**  ឧទានសព្ទ |

## ឯកសារ​យោង

* សៀវភៅ វេយ្យាករណ៍​ខ្មែរ ដោយ​សាស្ត្រាចារ្យ ពូវ អ៊ុម នៅ ព.ស ២៥១៥, គ.ស ១៩៧២