Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ជនជាតិអាមេនី

ជនជាតិអាមេនី| Հայեր |
| --- |
| ផែនទីបង្ហាញអំពើប្រទេសដែលមានជនជាតិអាមេនីរស់នៅ |
| ចំនួនប្រជាជនសរុប |
| ៨លាននាក់ទៅ១០លាននាក់ |
| តំបន់ដែលមានចំនួនប្រជាជនសំខាន់ៗ |
| Armenia     2,961,514 |
| Russia | 1,182,388–2,900,000 |
| United States | 1,000,366–1,500,000 |
| Turkey | 60,000 300,000–5,000,000 (Hidden Armenians) |
| France | 250,000–750,000 |
| Georgia | 168,191 |
|   ∟ Abkhazia | 41,907 |
| Lebanon | 150,000 |
| Iran | 120,000 |
| Ukraine | 100,000 (2001) |
| Brazil | 100,000 |
| Germany | 90,000–110,000 |
| Greece | 80,000 |
| Argentina | 70,000 |
| Canada | 68,855 |
| Uzbekistan | 50,000–70,000 |
| Poland | 40,000–80,000 |
| Belgium | 40,000 |
| Spain | 40,000 |
| Bulgaria | 30,000 |
| Syria | 25,000–30,000 |
| Kazakhstan | 25,000 |
| Australia | 22,526 |
| United Kingdom | 18,000–20,000 |
| Uruguay | 15,000–20,000 |
| Iraq | 10,000 (2011) |
| United Arab Emirates | 8,000–10,000 |
| Netherlands | 5,689–8,374 (2021) |
| Israel and Palestine | 2,000–10,000 |
| Romania | 1,361–10,000 (2011) |
| Azerbaijan | 50-1,000 |
| ភាសា |
| ភាសាអាមេនី |
| សាសនា |
| ភាគច្រើនគ្រិស្តសាសនា ភាគតិចឥស្លាមសាសនា |

ជនជាតិអាមេនីជាជនជាតិដើមនៃប្រទេសអាមេនីដែលមានដើមកំណើតនៅទីតាំងនៅភ្នំខ្ពង់រាបអាមេនី អាសុីខាងលិច រួមទាំងប្រទេសអាមេនីសព្វថ្ងៃដែលពួកគេរស់នៅទីនោះរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ

## ប្រវត្តិសាស្រ្ត

ជនជាតិអាមេនីត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជនជាតិមានវ័យចំណាស់មួយផងដែល ដូនតារបស់ពួកបានរស់នៅតំបន់ខ្ពង់រាបអាមេនីចាប់ពីឆ្នាំ ៣០០០ទៅ២០០០ មុនគ.ស ក្នុងសតវត្សទី៦ ជនជាតិអាមេនីត្រូវបានត្រួតត្រាដោយអាណាចក្រពែរ្ស(អ៊ីរ៉ង់)ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩០ក្រោយគ.ស អាមេនីបានក្លាយជាអាណាចក្រឯករាជ្យ ក្រោមស្ដេច ធីហ្គេន បាននាំអោយអាមេនីក្លាយជាអាណាចក្រដ៏មានឥទ្ធិពលក្នុងតំបន់កូកាស៊ីស រីករាលដាលដល់ លីបង់និងតំបន់ខ្លះៗរបស់តួកគី និង អ៊ីរ៉ង់

ស្រ្តីជនជាតិអាមេនី
ជនជាតិអាមេនីក៏ជាជនជាតិដំបូងគេបង្អស់ដែលគោរពប្រតិបត្តិតាមសាសនាគ្រិស្ដ វាក៏ជាកត្តានាំអោយជនជាតិនេះប្រមូលផ្ដុំគ្នាក្លាយជាជនជាតិមួយ ក្រោយឆ្នាំ៤០០គ.ស អាណាចក្រអាមេនីត្រូវបានររាំងដោយ អាណាចក្រប៊ីហ្សីនទីន ពីខាងលិច និង ពែរ្សពីខាងកើត ក្រោយមកមានជនជាតិផ្សេងៗបានឈ្លានពានអាណាចក្រនេះដូចជា តួក ម៉ុងហ្គោល អារ៉ាប បើទោះបីពួកគេត្រូវបានគេឈ្លានពានរហូតក៏ដោយ ក៏ពួកគេអាចរក្សា វប្បធម៍ ប្រពៃណី សាសនា ពួកគេដែល

ក្រោយពីមានការឈ្លានពានឥតឈប់ឈរ ជនជាតិអាមេនីបានផ្លាស់ពីទៅតំបន់ ស៊ីលីសៀ(ខាងត្បូងបំផុតរបស់ប្រទេសតួកគី)

ពួកគេបានបង្កើតអាណាចក្រថ្មីនៅទីនោះ ហើយពួកគេមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយ បូជាចាអ៊ឺរ៉ុបផងដែល

ចាប់ពីឆ្នាំ១៥០០គ.ស មកអូតូម៉ង់បានកាន់កាប់អាណាចក្រនេះភាគខាងលិច និងភាគខាងកើតកាន់កាប់ដោយពែរ្ស ហើយក្រោយពីមានសង្គ្រាមរវាង រុស្សី ជាមួយ អូតូម៉ង់និងពែរ្ស មកដែនដីអាមេនីភាគខាងកើតត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រភពរុស្សី ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើទី១ អូតូម៉ង់បានសម្លាប់ជនជាតិអាមេនីជាច្រើន បណ្ដាលអោយពួកគេខ្លះរត់ទៅរុស្សី និងប្រទេសផ្សេងៗទៀត ដែលគេហៅវា ថា អំពើប្រល័យពូជសាសន៍អាមេនី ក្រោយពីចក្រភពរុស្សីបានដួល អាមេនីបានប្រកាសខ្លួនជាប្រទេសឯករាជ្យ នៅឆ្នាំ១៩១៨ តែមិនយូរប៉ុន្មាន សូវៀតបានវាយឈ្លានពានកាន់កាប់ប្រទេសនេះវិញក្នុងឆ្នាំ១៩២០ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ១៩៩១ អាមេនីបានក្លាយជាប្រទេសឯករាជ្យម្ដងទៀត នៅឆ្នាំ១៩៩១

Cite error: `<ref>` tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding `<references group="lower-alpha"/>` tag was found.
# គុម្ភៈ (ខែ)

**គុម្ភៈ** គឺជាខែនៅក្នុង ប្រតិទិនសុរិយគតិរបស់ឥណ្ឌា ។ វាត្រូវគ្នាទៅនឹងសញ្ញារាសីចក្រនៃ អាក្វេរៀស ហើយត្រួតលើគ្នាជាមួយនឹងពាក់កណ្តាលទីពីរនៃខែមករា និងប្រហែលពាក់កណ្តាលទីមួយនៃខែកុម្ភៈ នៅក្នុង ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន ។

នៅក្នុងអត្ថបទ វេទ ខែ គុម្ភៈ ត្រូវបានគេហៅថា **តបស** (IAST: Tapas) ប៉ុន្តែនៅក្នុងអត្ថបទបុរាណទាំងនេះ វាមិនមានសមាគមរាសីចក្រទេ។ ខែ​សុរិយ​គតិ​នៃ​ខែ​គុម្ភៈ ត្រួត​លើ​គ្នា​នឹង​ខែ​តាម​ច័ន្ទគតិ ផល្គុន ក្នុង​ប្រតិទិន​ចន្ទគតិ​ហិណ្ឌូ។ គុម្ភៈ គឺជាចុងបញ្ចប់នៃរដូវរងាសម្រាប់ឧបទ្វីបឥណ្ឌា។ វា​ត្រូវ​បាន​នៅ​មុន​ខែ​សុរិយ​គតិ​នៃ ​មករា ​ហើយ​បន្ទាប់​ដោយ​ខែ​សុរិយ​គតិ​នៃ ​មិនា ​។ ខែព្រះអាទិត្យមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាជំរុញឱ្យឈ្មោះរបស់ គុម្ភៈមេល ដែលបានជិះកង់រយៈពេល ១២ ឆ្នាំ ជាកន្លែងដែលអ្នកធម្មយាត្រាហិណ្ឌូប្រមូលផ្តុំពីរាប់សិបលានទៅកន្លែងធម្មយាត្រាមួយក្នុងចំណោមកន្លែងធម្មយាត្រាចំនួន ៤ នៅប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុនពេលវាចាប់ផ្តើម។

ខែ គុម្ភៈ ត្រូវបានគេហៅថា *មសី* នៅក្នុងប្រតិទិនហិណ្ឌូតាមិល។ អត្ថបទសំស្រ្កឹតនៃសម័យបុរាណ និងមជ្ឈិមសម័យនៃប្រទេសឥណ្ឌា មានភាពខុសប្លែកគ្នានៅក្នុងការគណនារបស់ពួកគេអំពីរយៈពេលនៃ គុម្ភៈ ដូចជាពួកគេធ្វើជាមួយខែផ្សេងទៀត។ ជាឧទាហរណ៍ *ព្រះសុរិយាសិទិ្ធន្ត* គណនាថិរវេលារបស់ គុម្ភៈ គឺ ២៩ ថ្ងៃ ១៩ ម៉ោង ៤១ នាទី និង ១២ វិនាទី។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ *អ៌្យសិទ្ធន្ត* ​គណនា​ថិរវេលា​នៃ​ខែ​គុម្ភៈ គឺ ២៩ ថ្ងៃ ១៩ ម៉ោង ២៤ នាទី និង ០ វិនាទី។

គុម្ភៈ ក៏ជាសញ្ញាហោរាសាស្រ្តនៅក្នុងប្រព័ន្ធហោរាសាស្ត្រឥណ្ឌា ដែលត្រូវនឹង អាក្វេរៀស (ហោរាសាស្រ្ត)។

គុម្ភៈ ក៏ជាខែទីប្រាំមួយនៅក្នុង ប្រតិទិន ធារៀន សម្រាប់ភព ព្រះអង្គារ នៅពេលដែល ព្រះអាទិត្យ ឆ្លងកាត់ផ្នែកខាងកើតនៃក្រុមតារានិករ អាក្វេរៀស ដូចដែលបានឃើញពីភពអង្គារ។

## ឯកសារយោង
# អធិកមាស

អធិកមាស ( ភាសាសំស្ក្រឹត: अधिकमास Adhikamāsa) ហៅផងដែរថា **អធិក-មស**, **មល-មាស** និង **បុរុសោត្តម-មាស** គឺជាខែអន្តរកាល នៅក្នុង ប្រតិទិនហិណ្ឌូ ដែលត្រូវបានបញ្ចូលដើម្បីរក្សា ប្រតិទិនតាមច័ន្ទគតិ ឱ្យស្របនឹងខែនៃឆ្នាំ។ អធិកមាស គឺជាខែតាមច័ន្ទគតិបន្ថែមដែលត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រតិទិនសុរិយគតិរៀងរាល់បីឆ្នាំម្តង ដូច្នេះថាឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ និងឆ្នាំព្រះអាទិត្យត្រូវបានធ្វើសមកាលកម្ម រួមជាមួយនឹងវដ្ត និងរដូវកសិកម្ម។

## និរុត្តិសាស្ត្រ

*អធិក* សំដៅលើពាក្យ សំស្ក្រឹត សម្រាប់បន្ថែម ចំណែក *មាស* មានន័យថា ខែ។

## ទិដ្ឋភាពទូទៅ

នៅពេលដែល ព្រះអាទិត្យ មិនឆ្លងចូលទៅក្នុង *រាសី* ថ្មី (30° sidereal zodiac) ប៉ុន្តែគ្រាន់តែបន្តផ្លាស់ទីក្នុង *រាសី* ក្នុង ខែតាមច័ន្ទគតិ (មុនពេល ព្រះច័ន្ទថ្មី ) បន្ទាប់មកខែតាមច័ន្ទគតិនឹងត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមដំណើរដំបូងដែលនឹងមកដល់។ វាក៏នឹងយក epithet *អធិក* ឬ "បន្ថែម" ផងដែរ។ ការផ្លាស់ប្តូរព្រះអាទិត្យពី *រាសី* មួយទៅមួយ ហៅថា *សង្ក្រាន្ត* ។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើខែតាមច័ន្ទគតិបានកន្លងផុតទៅដោយគ្មាន *ថ្ងៃសង្ក្រាន្ត* ហើយការឆ្លងកាត់បន្ទាប់គឺចូលទៅក្នុង មេសា (Aries) នោះខែនេះដោយគ្មានការឆ្លងកាត់ត្រូវបានដាក់ស្លាកថា អធិក ចេត្រ ។ ខែបន្ទាប់នឹងត្រូវបានដាក់ស្លាកយោងទៅតាមការឆ្លងកាត់របស់វាជាធម្មតាហើយនឹងទទួលបាន epithet *និជ* ("ដើម") ឬ *សុទ្ធ* ("ស្អាត") ក្នុងករណីនេះ និជ ចេត្រ ។ ពាក្យ បឋម (ទីមួយ) Chaitra និង ទ្វិតិយ (ទីពីរ) ចេត្រ ក៏អាចត្រូវបានគេប្រើផងដែរ។

ការពិពណ៌នាខាងលើគឺសម្រាប់ប្រព័ន្ធ អមន្ត ។ សម្រាប់ឧទាហរណ៍ដូចគ្នានេះដែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធ បុនិមន្ត វានឹងជាពាក់កណ្តាលទីមួយនៃ ចេត្រ បន្ទាប់មក អធិក ចេត្រ បន្ទាប់មកពាក់កណ្តាលទីពីរនៃ ចេត្រ ។

មួយខែបន្ថែម ឬ អធិកមាស ធ្លាក់រៀងរាល់ ៣២.៥ ខែជាមធ្យម។ ឆ្នាំ​សុរិយ​គតិ​មាន​រយៈពេល​៣៦៥​ថ្ងៃ និង​ប្រហែល​៦​ម៉ោង ហើយ​ឆ្នាំ​តាម​ច័ន្ទគតិ​មាន​៣៥៤​ថ្ងៃ។ នេះបណ្តាលឱ្យមានគម្លាត ១១ ថ្ងៃ ១ ម៉ោង ៣១ នាទី និង ១២ វិនាទី រវាងឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ និងឆ្នាំព្រះអាទិត្យ។ ដោយសារគម្លាតនេះកើនឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ វាប្រហាក់ប្រហែលក្នុងរយៈពេលពី ២,៣ ឆ្នាំទៅមួយខែ។ គ្មាន អធិកមាស ធ្លាក់ក្នុងកំឡុងខែ មាគសិរ ទៅ មាឃ ។ អធិកមាស ក្នុងអំឡុងខែ កក្តិក គឺកម្រមានណាស់ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេល ២៥០ ឆ្នាំ (១៩០១-២១៥០ គ.ស.) វាបានកើតឡើងម្តងគឺនៅឆ្នាំ ១៩៦៣ គ.ស.។

## ការគណនាវិទ្យាសាស្ត្រ

ព្រះច័ន្ទ ចំណាយពេលប្រហែល 27.3 ថ្ងៃដើម្បីបង្កើតគន្លងពេញលេញមួយជុំវិញផែនដី។ ផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យម្តងក្នុងរយៈពេល 365.2422 ថ្ងៃ (= ល្បឿនគន្លងផែនដី 29.79 គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយវិនាទី) ។ ផែនដី និងព្រះច័ន្ទក្នុងរយៈពេល 27.3 ថ្ងៃបានផ្លាស់ប្តូរជាប្រព័ន្ធប្រហែល 1/12 នៃផ្លូវជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ នេះមានន័យថា ចាប់ពីព្រះច័ន្ទពេញមួយទៅព្រះច័ន្ទពេញបន្ទាប់ ព្រះច័ន្ទត្រូវធ្វើដំណើរ 2.2 ថ្ងៃបន្ថែម មុនពេលវាលេចឡើងម្តងទៀតជាព្រះច័ន្ទពេញវង់ ដោយសារខ្សែកោងនៃគន្លងផែនដីជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ នេះបង្កើតភាពខុសគ្នា 10.87 ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំរវាងឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ និងឆ្នាំព្រះអាទិត្យ។ ដើម្បីទូទាត់សងសម្រាប់ភាពខុសគ្នានេះ ខែបន្ថែមត្រូវបានបន្ថែមបន្ទាប់ពីរៀងរាល់ 32.5 ខែជាមធ្យម។
# យូអេហ្វអូ

រូបថតនៃ UFO ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍នៅ ផាសេក រដ្ឋ ជឺមស៊ី ថតនៅថ្ងៃទី 31 ខែកក្កដាឆ្នាំ 1952
**វត្ថុហោះមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ ឬ យូអេហ្វអូ** ( **UFO** ) ហៅផងដែរថា **UAP** ( **បាតុភូតពីលើអាកាសមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណ** ) គឺជាបាតុភូតពីលើអាកាសដែលគេយល់ឃើញ ដែលមិនអាចកំណត់អត្តសញ្ញាណ ឬពន្យល់បានភ្លាមៗ។ នៅលើការស៊ើបអង្កេត យូអេហ្វអូ ភាគច្រើនត្រូវបាន កំណត់ ថាជាវត្ថុដែលគេស្គាល់ ឬបាតុភូតបរិយាកាស ខណៈមួយចំនួនតូចនៅតែមិនអាចពន្យល់បាន។

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងអង្គការដែលមានមន្ទិលសង្ស័យដូចជា គណៈកម្មាធិការសម្រាប់ការស៊ើបអង្កេតមន្ទិលសង្ស័យ បានផ្តល់ការពន្យល់ដ៏ប្រពៃសម្រាប់ យូអេហ្វអូ មួយចំនួនធំដែលអះអាងថាត្រូវបានបង្កឡើងដោយបាតុភូតធម្មជាតិ បច្ចេកវិទ្យារបស់មនុស្ស ការវង្វេង ឬបោកបញ្ឆោត។ ក្រុមតូចប៉ុន្តែសំលេងនៃ " ufologists " ពេញចិត្តនឹងសម្មតិកម្មដែល មិនសមហេតុសមផល វិទ្យាសាស្រ្តក្លែងក្លាយ ដែលខ្លះហួសពីការអះអាងអំពីការទៅលេងក្រៅភពធម្មតា ហើយជួនកាលជាផ្នែកនៃ សាសនាថ្មី ។

ខណៈពេលដែលការមើលឃើញមិនធម្មតាត្រូវបានគេរាយការណ៍នៅលើមេឃពេញមួយប្រវត្តិសាស្រ្ត យូអេហ្វអូជាច្រើន មិនបានសម្រេចបាននូវភាពល្បីល្បាញខាងវប្បធម៌បច្ចុប្បន្នរបស់ពួកគេរហូតដល់អំឡុងពេលក្រោយ សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ដែលកើនឡើងកំឡុង សម័យអវកាស ។ សតវត្សទី ២០ បានឃើញការសិក្សា និងការស៊ើបអង្កេតលើរបាយការណ៍ យូអេហ្វអូ ដែលធ្វើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាល (ដូចជា គម្រោង Grudge and Sign in United States និង Project Condign in United Kingdom) ក៏ដូចជាដោយអង្គការ និងបុគ្គលផងដែរ។
# មហាសមុទ្រឥណ្ឌា

ផែនទីមហាសមុទ្រឥណ្ឌា
**មហាសមុទ្រឥណ្ឌា** (Indian Ocean) ជាមហាសមុទ្រធំទី៣នៅលើផែនដី ដែលគ្របដណ្ដប់ប្រមាណ ២០%នៃផ្ទៃទឹកលើផែនដី។ វាលាតសន្ឋឹងខាងជើងទល់នឹងទ្វីបអាស៊ី(រួមបញ្ចូលទាំងឧបទ្វីបឥណ្ឌា) ខាងលិចទល់នឹងទ្វីបអាហ្វ្រិក ខាងកើតទល់នឹងឥណ្ឌូចិន ប្រជុំកោះស៊ុនដា និង អូស្ត្រាលី ហើយខាងត្បូងទល់នឹងសមុទ្រខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី២០oខាងកើត ដែលរត់កាត់ពីជ្រោយអាហ្គុលហាស់ទៅខាងត្បូង។ មហាសមុទ្រឥណ្ឌាត្រូវបានខណ្ឌចែកពីមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកដោយខ្សែបណ្ដោយទី១៤៧oខាងកើត។