# ម៉ូសំប៊ិក

សាធារណរដ្ឋម៉ូសំប៊ិក| República de Moçambique (ភាសាព័រទុយហ្កាល់) |
| --- |
|
**ទង់ជាតិវរលញ្ឆករ** |
| **ភ្លេងជាតិ** Pátria Amada (ព័រទុយហ្កាល់) ("មាតុភូមិជាទីស្នេហា") |
| ទីតាំងប្រទេសម៉ូសំប៊ិក (ក្រហម) នៅលើភូគោល |
| រដ្ឋធានី និង ទីក្រុងធំបំផុត | ម៉ាពូតូ ﻿ / ﻿ |
| ភាសាផ្លូវការ | ព័រទុយហ្កាល់ |
| ភាសាប្រចាំតំបន់ | * ម៉ាឃូអា
* សេណា
* ស៊ីស្យូណា
* លុំវេ
* ស្វាហ៊ីលី
 |
| សាសនា (ឆ្នាំ ២០២០) | * ៥៥.៨% គ្រិស្តសាសនា
* ២៦.១% ជំនឿប្រពៃណី
* ១៧.៥% ឥស្លាមសាសនា
* ០.៥% គ្មានជំនឿសាសនា
* ០.៣% សាសនាផ្សេងៗទៀត
 |
| រដ្ឋាភិបាល | ឯកត្តរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីក្រោមរដ្ឋាភិបាលផ្ដាច់ការ |
| - ប្រធានាធិបតី | ដានីញែល ឆាប៉ូ |
| - នាយករដ្ឋមន្ត្រី | ម៉ារីយ៉ា បិនវីនដាលីវី |
| នីតិបញ្ញត្តិ | រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋ |
| ឯករាជ្យភាព ពីព័រទុយហ្កាល់ |
| - ប្រកាសឯករាជ្យ | ២៥ មិថុនា ១៩៧៥ |
| - សង្គ្រាមស៊ីវិលម៉ូសំប៊ិក | ១៩៧៧–១៩៩២ |
| - រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន | ២១ ធ្នូ ២០០៤ |
| ក្រឡាផ្ទៃ |
| - ផ្ទៃសរុប | ៨០១,៥៩០ គ.ម២   (ទី៣៥) |
| - ផ្ទៃទឹក (%) | ២.២ |
| ប្រជាជន |
| - ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៤) | ៣៤,៨៨១,០០៧ (ទី៤៥) |
| - ដង់ស៊ីតេ | ​​២៨.៧ នាក់/គ.ម២   |
| GDP (PPP) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៣) |
| - សរុប |  ៥៣.៧១០ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១២១) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ១,៥៨៤ ដុល្លារ (ទី១៨៧) |
| GDP (ចារឹក) | ប៉ាន់ស្មាន (ឆ្នាំ ២០២៣) |
| - សរុប |  ២១.៩៣៦ ពាន់លានដុល្លារ (ទី១២៨) |
| - ក្នុងម្នាក់ |  ៦៤៧ ដុល្លារ (ទី១៨៥) |
| ជីនី (២០១៩) |  ៥០.៤ ខ្ពស់ |
| HDI (២០២២) |  ០.៤៦១ ទាប · ទី១៨៣ |
| រូបិយវត្ថុ | មេទីកាល់​ (MZN) |
| ល្វែងម៉ោង | UTC+២ (CAT) |
| កូដហៅទូរស័ព្ទ | +២៥៨ |
| កូដ ISO 3166 | MZ |
| ដែនកម្រិតខ្ពស់ | .mz |
|  |

**ប្រទេសម៉ូសំប៊ិក** ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា **សាធារណរដ្ឋម៉ូសំប៊ិក** គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាហ្រ្វិកអាគ្នេយ៍។ ម៉ូសំប៊ិកមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងមហាសមុទ្រឥណ្ឌានៅភាគខាងកើត ប្រទេសតង់សានីនៅភាគខាងជើង ប្រទេសម៉ាឡាវីនិងហ្សាំប៊ីនៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេសស៊ីមបាវ៉េនៅប៉ែកកខាងលិច និងប្រទេសអេស្វាទីនីហើយអាហ្វ្រិកខាងត្បូងនៅភាគនិរតី។  ប្រទេសមួយនេះផងដែរត្រូវបានបំបែកចេញពីប្រទេសកូម័រ ម៉ាយ៉ុត និងប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កាដោយផ្លូវសមុទ្រម៉ូសំប៊ិកទៅភាគខាងកើត។ ម៉ាពូតូគឺជារដ្ឋធានី និងត្រូវជាទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសម៉ូសំប៊ិក។

នៅចន្លោះសតវត្សរ៍ទី៧​ និងទី១១ ជនជាតិស្វាហ៊ីលីបានកសាងទីប្រជុំជនតូចៗនៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃប្រទេសម៉ូសំប៊ិកសព្វថ្ងៃ បង្កបង្កើតបានជាវប្បធម៌ និងភាសាស្វាហ៊ីលីខុសប្លែកពីជនជាតិដទៃនៅក្នុងតំបន់។ មកដល់មជ្ឈិមសម័យ ក្រុងកំពង់ផែទាំងនោះត្រូវបានពាណិជ្ជករមកពីគ្រប់ទិសទីក្នុងតំបន់ចូលមកធ្វើជំនួញដូចជា សូម៉ាលី អេត្យូពី អេហ្ស៊ីប អារ៉ាប់ ពែរ្ស និងសម្បីតែឥណ្ឌា។ ដំណើរមកដល់របស់អ្នករុករកជនជាតិព័រទុយហ្កាល់ម្នាក់ឈ្មោះវ៉ាស្កូដាកាម៉ានៅក្នុងឆ្នាំ១៤៩៨ បាននាំមកនូវទំនាក់ទំនងថ្មីរវាងជនជាតិអឺរ៉ុប និងអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់ រួចក៏បានវិវត្តបន្តិចម្តងៗទៅជាអាណានិគមកិច្ច និងការចូលមកតាំងទីលំនៅអចិន្ត្រៃយ៍ដោយជនជាតិព័រទុយហ្កាល់នៅក្នុងឆ្នាំ១៥០៥។ បន្ទាប់ពីស្ថិតនៅក្រោមអាណានិគមព័រទុយហ្កាល់អស់ជាងបួនសតវត្សរ៍ ទីបំផុតប្រទេសម៉ូសំប៊ិកក៏បានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ដោយបានប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតម៉ូសំប៊ិក។ ត្រឹមរយៈពេលតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះក្រោយទទួលបានឯករាជ្យ ប្រទេសម៉ូសំប៊ិកត្រូវធ្លាក់ខ្លួនចូលទៅក្នុងវិបត្តិសង្គ្រាមស៊ីវិលដ៏រ៉ាំរ៉ៃដែលបានអូសបន្លាយពីឆ្នាំ១៩៧៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩២។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ប្រទេសម៉ូសំប៊ិកបានរៀបចំការបោះឆ្នោតសេរីពហុបក្សជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ហើយមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ ម៉ូសំប៊ិកនៅតែជារដ្ឋដែលមានប្រព័ន្ធនយោបាយដ៏ស្ថេរភាពបំផុតមួយនៅក្នុងតំបន់។ ប៉ុន្តែទោះជាបែបនេះក្ដី ម៉ូសំប៊ិកនៅតែប្រឈមនឹងវិបត្តិបះបោរដ៏តូចមួយនៅជាយតំបន់ខាងត្បូងពីរដ្ឋធានីរបស់ខ្លួនដែលជាតំបន់សម្បូរអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម។

ប្រទេសម៉ូសំប៊ិកគឺសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិស្ទើរគ្រប់ប្រភេទ ថ្វីបើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួចភាគច្រើនអាស្រ័យលើវិស័យជលផល និងកសិកម្មជាចម្បងរួមជាមួយនឹងកំណើនឧស្សាហកម្មម្ហូបអាហារ និងភេសជ្ជៈ ផលិតកម្មគីមី អាលុយមីញ៉ូម និងប្រេងកាតជាដើម។ វិស័យទេសចរណ៍នៅក្នុងប្រទេសនេះគឺកំពុងងើបឡើងបន្តិចម្តងៗ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០១ មក កំណើន ផសស របស់ប្រទេសម៉ូសំប៊ិកបានហក់ឡើងខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៤/១៥ មក គេបានសង្កេតឃើញថាមានតំហយនៃការចំណាយក្នុងគ្រួសារ និងកំណើនវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ម៉ូសំប៊ិកបច្ចុប្បន្ននៅតែជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្រ និងកង្វះខាតការអភិវឌ្ឍន៍បំផុតមួយនៅលើពិភពលោក ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទាបចំពោះផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ការអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស ទំហំវិសមភាពខ្ពស់ និងអាយុសង្ឃឹមរស់ជាមធ្យមនៅទាប។

ប្រទេសនេះមានប្រជាជនរស់នៅប្រមាណ ៣៤,៧៧៧,៦០៥ នាក់ដោយក្នុងនោះមានវត្តមានក្រុមជនជាតិជាង ២,០០០ ក្រុម ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ម៉ូសំប៊ិកមានអត្រាប្រជាជនកើនឡើងប្រមាណ ២.៩៦% បើធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០២៣ ដោយចំនួនភាគច្រើនជាជនជាតិបង់ធូ។ ថ្វីមានជនជាតិច្រើន តែម៉ូសំប៊ិកមានភាសាផ្លូវការតែមួយប៉ុណ្ណោះនុះគឺ ភាសាព័រទុយហ្កាល់ ដែលគេច្រើននិយមប្រើប្រាស់នៅតាមតំបន់ទីប្រជុំជនជាភាសាទីមួយ ឬទីពីរ ហើយជាទូទៅជាភាសាជំនួយរវាងប្រជាជនម៉ូសំប៊ិកក្មេងៗដែលមានលទ្ធភាពទទួលបានការអប់រំផ្លូវការ។ ភាសាសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន ភាសាម៉ាឃូអា សេណា ស៊ីស្យូណា ឆេវ៉ា និងស្វាហ៊ីលី។ សាសនាធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសនេះគឺគ្រិស្តសាសនា ខណៈប្រជាជនផ្សេងទៀតប្រតិបត្តិសាសនាឥស្លាម និងជំនឿប្រពៃណីអាហ្វ្រិកផ្សេងៗ។

## ឯកសារយោង