Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ស៊ីលឡា

អាណាចក្រស៊ីលឡា| 신라 (新羅) |
| --- |
| 57 មុនគ. – 935 ក្រោយគ. |
| **ត្រារាជ**  |
| អាណាចក្រស៊ីលឡាមុនក្រោយនៅកម្ពស់របស់វានៅឆ្នាំ 576 |
| ធានី | សរ៉ាបល់ |
| ភាសាទូទៅ | កូរ៉េបុរាណ, ចិនបុរាណ (អក្សរសាស្ត្រ) |
| សាសនា  | ពុទ្ធសាសនា, ខុងជឺ, តាវ, សាម៉ាន់ |
| រដ្ឋាភិបាល | ព្រះមហាក្សត្រ |
| នីតិបញ្ញត្តិ | ហ្វាបែក |
| 530 |
| - យុទ្ធនាការរបស់ស្តេចជីនហ៊ឺង | 551–585 |
| - អាណាចក្រស៊ីលឡាថ្មី | 668–935 |
| ប្រជាជន |
|  |
| ▪ សតវត្សទី 7  | 894,680 |
| ▪ សតវត្សទី 8  | 2,000,000 |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Preceded by** | **Succeeded by** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | សហព័ន្ធរួមជីនហាន់ |
|  | ហ្គោចូសន់ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ហ្គោរ្យ៉ូ |  |

 |

 |
| សព្វថ្ងៃជាផ្នែកនៃ | កូរ៉េខាងជើង កូរ៉េខាងត្បូង |

**អាណាចក្រស៊ីលឡា** (57 មុនគ. – 935 ក្រោយគ.) (កូរ៉េ: 신라; ហាន់ចា: 新羅; RR: *Silla*) គឺជាអាណាចក្រកូរ៉េដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនិងផ្នែកកណ្តាលរបស់ឧបទ្វីបកូរ៉េ អាណាចក្រស៊ីលឡារួមជាមួយអាណាចក្របែកជេនិង ហ្គោគូរ្យ៉ូ​ ដែលបានស្ថាបនារាជាណាចក្របីនៃកូរ៉េ។

អាណាចក្រនេះស្ថាបនាដោយព្រះម្ចាស់ហ្យុកករសេនៃស៊ីលឡា របស់រាជវង្សផាក រាជវង្សកូរ៉េត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយត្រកូលគ្យុងជូគីម (김, 金) អស់រយៈពេល ៥៨៦ ឆ្នាំ ត្រកូលមីរ្យ៉ាងផាក (박, 朴) អស់រយៈពេល ២៣២ ឆ្នាំ និងត្រកូលវ៉ុលសុងសក (석, 昔) អស់រយៈពេល ១៧២ ឆ្នាំ ចាប់ផ្តើមជាការចោទប្រកាន់មួយនៅឯសហព័ន្ធរួមសាមហាន់ ធ្លាប់មានសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយរាជវង្សស៊ុយហើយបន្ទាប់មករាជវង្សថាង​ រហូតដល់នៅទីបំផុតបានយកឈ្នះអាណាចក្រពីរផ្សេងទៀតគឺអាណាចក្របែកជេក្នុងឆ្នាំ ៦៦០ និងអាណាចក្រហ្គោគូរ្យ៉ូក្នុងឆ្នាំ ៦៦៨ ក្រោយមក អាណាចក្រស៊ីលឡាក្រោយបានកាន់កាប់ភាគច្រើននៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ខណៈដែលផ្នែកខាងជើងលេចចេញជាថ្មីនៅពេលអាណាចក្របាល់ហែ រដ្ឋស្នងតំណែងរបស់ហ្គោគូរ្យ៉ូ បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងជិត ១,០០០ ឆ្នាំ អាណាចក្រស៊ីលឡាបំបែកចូលទៅក្នុងរាជាណាចក្របីក្រោយនៃស៊ីលឡា អាណាចក្របែកជេថ្មីនិងថែបុង ប្រគល់អំណាចឱ្យអាណាចក្រហ្គោរ្យ៉ូនៅឆ្នាំ ៩៣៥។

## ឯកសារយោង

## កំណត់ចំណាំ
# លី ចុងជែ

| លី ចុងជែ |
| --- |
|  |
| កើត |  (1972-12-15) ធ្នូ 15, 1972 សេអ៊ូល, កូរ៉េខាងត្បូង |
| សញ្ជាតិ | កូរ៉េ |
| ការអប់រំ | សាកលវិទ្យាល័យដុងគុក ថ្នាក់អនុបណ្ឌិត នៅក្នុងរោងកុននិងរោងកុន |
| អាជីព | * តារាសម្តែង
* Model
 |
| ឆ្នាំដែលសម្តែង | 1993–​បច្ចុប្បន្ន |
| ភ្នាក់ងារ | * C-JeS Entertainment
* ក្រុមហ៊ុនសិល្បករ
 |
|  |
| ឈ្មោះកូរ៉េ |
| Hangul | 이정재 |
| Hanja | 李政宰 |
| Revised Romanization | I Jeong-jae |
| McCune–Reischauer | I Chŏngjae |
|  |

**លី ចុងជែ**​ (កូរ៉េ: 이정재, Lee Jung-jae, កើត 15 ធ្នូ​ 1972) ជាតារាសម្តែងប្រុសជនជាតិកូរ៉េខាងត្បូង គាត់បើកដំណើរជា Model ម៉ូដ បន្ទាប់មកចាប់ផ្តើមអាជីពសម្តែងនៅទូរទស្សន៍ ជាពិសេសយ៉ាងខ្លាំងគឺស៊េរីប្រភេទជីវិតនៅសាកលវិទ្យាល័យគឺរឿង Feelings (1994) និងល្ខោនល្បីៗ Sandglass (1994) បន្ទាប់​ពី​ការ​សម្ដែង​របស់​លោក​បាន​រីក​ចម្រើន​ក្នុង​រឿង An Affair (1998) អាជីពសម្តែងរបស់គាត់បានចាប់ផ្តើម គាត់បានសម្តែងក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើនប្រភេទ ក្នុងចំណោមពួកគេបង្ហាញពីខ្សែភាពយន្តប្រភេទមនោសញ្ចេតនាគឺ​ Il Mare (2000) និង Over the Rainbow (2000) ភាពយន្តប្រភេទកំប្លែងល្បីៗគឺ Oh! Brothers (2003) ខ្សែ​ភាព​យ​ន្ដ​ប្រភេទសកម្មភាពគឺ The Last Witness (2011) និង Typhoon (2005) ខ្សែភាពយន្តប្រភេទប្លន់​គឺ The Thieves (2012) ខ្សែភាពយន្តប្រភេទងងឹត (Flim noir) គឺ New World (2013) និងភាពយន្តអតីតកាលគឺ​ The Face Reader (2013) ក្នុងឆ្នាំ 2021 គាត់បានសម្តែងជាតួឯករបស់ស៊េរីល្ខោនប្រភេទរស់រានមានជីវិតគឺ Squid game ល្បែងមឹកមរណៈ ដោយ Netflix

## ឯកសារយោង
# E-commerce

|  |
| --- |
| **ជំពូក​នៃ** |
| **ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច** |
|  |
| **ឥវ៉ាន់ និង សេវាកម្ម​នៅ​លើ​បណ្ដាញ** |
|
ភាសាខ្មែរ
សៀវភៅអេឡិកត្រូនិក
កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ |
|  |
| **សេវាកម្ម​លក់​រាយ** |
|
ធនាគារ
ការ​កុម្ម៉ង់​ម្ហូប
ការទិញផ្កានៅលើបណ្ដាញ
ការលក់ថ្នាំនៅលើបណ្ដាញ
ការទិញ DVD នៅលើបណ្ដាញ
ដំណើរទេសចរណ៍ |
|  |
| **Marketplace services** |
|
Trading communities
Auctions •  Online wallet
Advertising
Price comparison service
Social commerce |
|  |
| **Mobile commerce** |
|
Payment · Ticketing
Banking |
|  |
| **E-procurement** |
|  |
| **Purchase-to-pay** |
|

---

ប្រអប់នេះ: * មើល
* ពិភាក្សា
* កែប្រែ
 |

E-commerce គឺ​ជា​ការ​លក់​ទំនិញ​ដោយ​ប្រើ​ប្រាស់​បច្ចេក​វិទ្យា​ធ្វើ​ជា​យាន​ដែល​អ្នក​ខ្លះ​ស្គាល់​ថា​ជា electronic commerce (ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច)។ ប្រព័ន្ឋ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច​ពឹង​ទៅ​លើ​ប្រព័ន្ឋ​បណ្តាញ ហើយ​និង​ប្រព័ន្ឋ​អ៊ីនធើណេត។ ប្រព័ន្ឋ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ការ​ទូទាត់​ប្រាក់​តាម​រយៈ​ប្រព័ន្ឋ​ធនាគារ ដោយ​អ្នក​លក់​និង​អ្នក​ទិញ​អាច​ប្រើ​ប្រាស់ វីសាកាត ម៉ាស្ទើកាត រឺ​ក៏​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​នូវ​សេវា​ទូទាត់​ប្រាក់​ដ៏​ពេញ​និយម​មួយ​ចំនួន​ដូច​ជា paypal និង Google Checkout។ ជា​ទូទៅ​ក្រោយ​ពី​ការ​ទូទាត់​ប្រាក់​តាម​ប្រព័ន្ឋ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​រួចរាល់​ហើយ​អ្នក​លក់​នឹង​អ្នក​ទិញ​នឹង​ធ្វើការ​ទំនាក់​ទំនង​គ្នា តាមរយៈ​សារ​អេឡិច​ត្រូនិច ដើម្បី​រក​វិធី​សាស្រ្ត​ដែល​ងាយ​ស្រួល​ក្នុង​ការ​បញ្ជូន​ទំនិញ​អោយ​ដល់​ដៃ​អតិថិជន​ដោយ​សុវត្ថិភាព។ ប្រព័ន្ឋ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច​អនុញ្ញាត​អោយ​អតិថិជន​ធ្វើ​ការ​ស្វែង​រក​ទិញ​ទំនិញ​ ជា​ច្រើន​ហាង​ក្នុង​ពេល​ដ៏​ខ្លី ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ចំណាយ​ពេល​វេលា​ក្នុង​ការ​ដើរ​រក​ទំនិញ។ អ្វី​ដែល​អ្នក​ត្រូវ​ការនោះ​គឺ ប័ណ្ណ​ឥណទាន កុំព្យូទ័រ និង​ប្រព័ន្ឋអ៊ីនធើណែត តែប៉ុណ្ណោះ។ តាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច អ្នក​មិន​ត្រឹម​តែ​លក់​ទំនិញ​នៅ​ក្នុង​តំបន់​របស់​អ្នក​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ អ្នក​អាច​ធ្វើ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទំនិញ និង​ធ្វើ​ការ​ពាណិជ្ជកម្ម​បាន​យ៉ាង​ទូលំ​ទូលាយ និង​ចំណាយ​ថវិកា​តិច។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ប្រព័ន្ឋ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិចត្រូនិច​មិន​ត្រឹម​តែ​អាច​អោយ​អ្នក​ធ្វើ​ការ​លក់​ទំនិញ​ប្រើប្រាស់ តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ អ្នក​ក៏​អាច​លក់​នូវ​ទំនិញ​ដែល​ជា​ប្រភេទ​បច្ចេក​វិទ្យា​បាន​ផង​ដែរ ក្នុង​នោះ​មាន​ដូច​ជា Hosting, ឈ្មោះ Doman, កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ, ល្បែង​កម្សាន្ត, ចម្រៀង, វីដេអូ និង សេវា កម្ម ទាញ​យក​​ឯកសារ។ សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ប្រព័ន្ឋ​ប្រព័ន្ឋ​ពាណិជ្ជកម្ម​អេឡិច​ត្រូនិច​បាន​ធ្វើការ​អភិវឌ្ឍ​ដោយ​ក្រុមហ៊ុនធំៗ​ជាច្រើន ក្នុង​គោល​បំណង បង្កើន​នូវ​ចំនួន​អតិថិជន​របស់​ពួក​គេ​នៅ​ពាស​ពេញ​ពិភព​លោក។ ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ តំលៃ​ដែល​ផលិត​ផល​ដែល​ត្រូវ​លក់​មាន​ការ​ខុស​គ្នា​ទៅ​តាម​តំបន់។
# កោះជ្វា

ទីតាំងកោះជ្វា
ផែនទីកោះជ្វា
**កោះជ្វា** ជាកោះមួយនៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដែលរដ្ឋធានីចាការតាតាំងនៅ។ កោះជ្វាជាកោះដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេបំផុត (១៣០លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០៦)។ កោះជ្វាក៏ជាតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់ជាងគេលើលោកផងដែរ។ វាមានផ្ទៃដី ១២៦ ៧០០គ.ម២ ធំជាងគេលំដាប់ទី១៣។ កោះជ្វាកកើតពីពំនើងផ្នត់នៃភ្នំភ្លើង។ ជួរភ្នំភ្លើងមួយបង្កើតជាទ្រនុងពីខាងកើតទៅខាងលិចនៃកោះ។ កោះជ្វាមានភាសាសំខាន់ៗ៣ ដែលប្រជាជនភាគច្រើនអាចនិយាយ២ភាសាដោយមានភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាភាសាទី២។ ប្រជាជនភាគច្រើនលើសលប់ជាមូស្លីម។ កោះជ្វាប្រជុំដោយវប្បធម៌ ជំនឿសាសនាដ៏សំបូរបែប។

## ភូមិវិទ្យា

ភ្នំសេមេរូ និង ភ្នំប៊្រូមូ នៅកោះជ្វាភាគខាងកើត
កោះជ្វាស្ថិតនៅចន្លោះកណ្ដាលរវាងកោះស៊ូម៉ាត្រាដែលនៅខាងលិចនិងកោះបាលីដែលនៅខាងកើត។ វាជាកោះធំជាងលើលំដាប់ទី១៣លើលោក។ វាមានផ្ទៃដី ១៣២ ០០០គ.ម២។ កោះជ្វាមានដើមកំនើតពីភ្នំភ្លើងស្ទើរទាំងស្រុង។ វាមានភ្នំមិនតិចជាង៣៨ទេ ដែលធ្លាប់ជាភ្នំភ្លើងរស់ បង្កើតបានជា**ទ្រនុង**រត់ពីកើតទៅលិច។ ភ្នំភ្លើងដែលខ្ពស់ជាងគេនៅកោះជ្វាគឺភ្នំសេមេរូ (៣៦៧៦ម)។ ភ្នំភ្លើងដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងជាងគេនៅកោះជ្វាក៏ដូចជានៅឥណ្ឌូនេស៊ីគឺភ្នំមេរ៉ាពី (២៩១៤ម)។ ភ្នំនិងខ្ពង់រាបទាំងឡាយខ័ណ្ឌចែកកោះជាតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នាជាច្រើន ដែលអនុគ្រោះដល់ការដាំដុះស្រូវលិចទឹក។ ទន្លេដែលវែងជាងគេនៅកោះជ្វាគឺទន្លេបេងហ្គាវ៉ាន់សូឡូ (៦០០គ.ម)។ ទន្លេនេះមានប្រភពមកពីភ្នំភ្លើងឡាវូនៅភាគកណ្ដាលកោះ ហើយហូរទៅខាងជើងនិងខាងកើតចូលទៅក្នុងសមុទ្រជ្វា។

## ប្រជាសាស្ត្រ

ភាគកណ្ដាលរដ្ឋធានី ចាការតា
កោះជ្វាជាកោះដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅឥណ្ឌូនេស៊ី(ប្រមាណ៦២%នៃប្រជាជនសរុប) និងជាកោះដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេលើពិភពលោក។ វាមានប្រជាជនរស់នៅជាង១៣០លាននាក់ និងមានដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១០២៦នាក់/គ.ម២។ ប្រហែល៤៥%នៃប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីជាជនជាតិជ្វា។

តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៧០ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបានដំនើរការកម្មវិធីប្ដូរទីលំនៅប្រជាជនកោះជ្វាទៅកាន់កោះផ្សេងៗទៀត​ដែលមិនសូវមានមនុស្សរស់នៅ។ កម្មវិធីផ្ដល់លទ្ឋផលចំរុះ រួមមានជំលោះរវាងអ្នកស្រុកនិងអ្នកចូលមកតាំងទីលំនៅថ្មីផងដែរ។

## ជាតិសាសន៍និងភាសា

ខុសពីកោះធំៗដទៃទៀតនៅឥណ្ឌូនេស៊ី ទោះបីជាវាមានប្រជាជនច្រើនកុះករក្ដី កោះជ្វាហាក់ដូចជាមានភាពស្មើសាច់នៃជាតិសាសន៍។ មានតែជនជាតិ២ទេដែលជាជនជាតិដើមរបស់កោះនេះ គឺជនជាតិជ្វានិងជនជាតិស៊ុនដា។ ជនជាតិទី៣ដែលមករស់នៅកោះជ្វាភាគខាងកើតតាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៨គឺជនជាតិម៉ាឌូរ៉ា ដែលដើមឡើយរស់នៅកោះម៉ាឌូរ៉ានៅទិសឦសានកោះជ្វា។ ជនជាតិជ្វាមានប្រមាណ២ភាគ៣នៃប្រជាជនលើកោះ ខណៈជនជាតិស៊ុនដាមាន២០% និងជនជាតិម៉ាឌូរ៉ាមាន១០%។

ភាសាដែលគេនិយាយនៅកោះជ្វា (ភាសាជ្វាត្រូវបានបង្ហាញជាពណ៌ស)
ភាសាសំខាន់ៗទាំង៣គឺ ភាសាជ្វា ភាសាស៊ុនដា និង ភាសាម៉ាឌូរ៉ា។ ភាសារាយរងដទៃទៀតមាន ភាសាបេតាវី (ជាគ្រាមភាសាម៉ាឡេមួយ) ភាសាអូស៊ីងនិងភាសាតេងហ្គើ (ប្រហាក់ប្រហែលនឹងភាសាជ្វា) ភាសាបាឌ្វី(ប្រហាក់ប្រហែលនឹងភាសាស៊ុនដា) ភាសាកាងហ្គៀន(ប្រហាក់ប្រហែលនឹងភាសាម៉ាឌូរ៉ា) និង ភាសាបាលី។ ប្រជាជនមួយភាគធំក៏និយាយភាសាឥណ្ឌូនេស៊ីជាភាសាទី២ផងដែរ។

## សាសនា

ច្រើនជាង៩០%នៃប្រជាជនកោះជ្វាជាមូស្លីម។ មានក្រុមអ្នកកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនាតូចៗនៅទូទាំងកោះផងដែរ ដែលសហគមន៍ធំរបស់ពួកគេមាននៅឆ្នេរភាគខាងកើតក្បែរកោះបាលី។ ក្រុមអ្នកកាន់គ្រឹស្តសាសនាច្រើនមាននៅទីក្រុងធំៗ។ អ្នកកាន់គ្រឹស្តសាសនានិកាយរ៉ូម៉ាន់កាតូលិកតឹងរឹងមាននៅភាគខាងត្បូងនៃកោះ។ អ្នកកាន់ព្រះពុទ្ឋសាសនាមាននៅទីក្រុងធំៗផងដែរ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីដើមកំនើតចិន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីបានទទួលស្គាល់សាសនាផ្លូវការចំនួន៦។

កោះជ្វាធ្លាប់ជាទីប្រជុំនៃសាសនានិងវប្បធម៌។ ឥទ្ឋិពលពីឥណ្ឌា បាននាំមកនូវព្រហ្មញ្ញសាសនានិកាយសិវៈ និងព្រះពុទ្ឋសាសនា ដែលបានចាក់ឬសយ៉ាងជ្រៅក្នុងសង្គមកោះជ្វា លាយឡំជាមួយប្រពៃណីនិងវប្បធម៌ដ៏សំបូរបែប។ ឥស្លាមសាសនាដែលមកក្រោយជាបណ្ដើរៗបានជំនួយទីកន្លែងរបស់សាសនា​ទាំង២មុននេះ។
# រង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន

ប្រទេស​ឬ​តំបន់​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​របស់​រង្វង់​វប្បធម៌​នៃ​តួអក្សរ​ចិន
ការបញ្ចេញមតិនៃ "រង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន" ជាភាសាសំខាន់ៗនៅក្នុងរង្វង់វប្បធម៌តួអក្សរចិន
រង្វង់វប្បធម៌នៃអក្សរចិន（**漢字文化圈**） ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារង្វង់វប្បធម៌ចិន និងរង្វង់វប្បធម៌អាស៊ីបូព៌ា សំដៅលើរង្វង់វប្បធម៌ដែលត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ចិន និងចិនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយបានប្រើអក្សរចិន និងបុរាណចិនជាភាសាសរសេរ។ ក្នុងអតីតកាលឬបច្ចុប្បន្ន។

តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់រួមមានទ្វីបអាស៊ីបូព៌ា និងរបបជុំវិញ ឬក្រុមជនជាតិភាគតិច ដែលបានគោរពតាមប្រវត្តិសាស្ត្រដល់របបដែលផ្តោតលើតំបន់ហាន។ នៅសម័យបុរាណ តំបន់ទាំងនេះភាគច្រើនជាប្រទេសកសិកម្មដែលមានប្រព័ន្ធអាណានិគម។ រាជវង្សបន្តបន្ទាប់នៃតំបន់ទំនាបកណ្តាលបានណែនាំប្រព័ន្ធរដ្ឋ និងមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ហើយបានបង្កើតវប្បធម៌ និងតម្លៃស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែបានរក្សាឯករាជ្យភាពនយោបាយដែលទាក់ទងពីតំបន់ទំនាបកណ្តាល។

តំបន់ដែលគ្របដណ្តប់ដោយរង្វង់វប្បធម៌នៃតួអក្សរចិនត្រួតលើគ្នាជាមួយអាស៊ីបូព៌ាទំនើបក្នុងកម្រិតធំ រួមមានចិនដីគោក ម៉ាកាវ ហុងកុង តៃវ៉ាន់ វៀតណាម កូរ៉េខាងជើង កូរ៉េខាងត្បូង កោះរីយូគី និងជប៉ុន។

## តំបន់ និងប្រទេស

* ចិន（中國）
	+ ហុងកុង（香港）
	+ ម៉ាកាវ（澳門）
* តៃវ៉ាន់（台湾）
* ជប៉ុន（日本）
* រ្យូគ្យូ（琉球）
* កូរ៉េខាងត្បូង（南韓, 대한민국）
* វៀតណាម（越南, Việt Nam）
* កូរ៉េខាងជើង（北韓, 조선인민주주의공화국）

## ឯកសារយោង
# មរណភាព

សួននៃសេចក្តីស្លាប់ (*Kuoleman puutarha*), ដោយហ៊ូហ្គោស៊ីមប៊ឺក (១៩០៦) ។
**មរណភាព**គឺជាចុងបញ្ចប់នៃមុខងារសំខាន់ៗនិងជីវសាស្ត្រនៃការរស់នៅ។

## មរណភាពសម័យអង្គរ

លលាដ៍ក្បាលមនុស្សគឺជានិមិត្តរូបសកលនៃការស្លាប់។
មនុស្សស្លាប់គេឥតដាក់ក្តារមឈូសទេ គេយកតែកន្ទេលក្រាលពីក្រោមយកកំណាត់សំពតក្របពីលើហើយយកទៅព្រៃហើយ។ កាលពីដើមគេក៏ប្រើទង់ព្រលឹង និងភ្លេងភ្លាំតហែរខ្មោចដែរ ហើយគេលីងលាចពីមុខ បាច់តាមផ្លូចនាំមុខខ្មោច លុះសែងទៅដល់ក្រៅក្រុងដល់កន្លែងណាស្ងាត់ កេក៏ដាក់ចោលខ្មោចនោះហើយត្រឡប់មកវិញ។ បើមានសត្វខ្លែង ឬសត្វតិរច្ឆានអ្វីដទៃទៀតស៊ីខ្មោចនោះអស់មួយរំពេចទៅគេហៅម្តាយឪពុកនោះមានភ័ព្វសំណាងល្អណាស់ តែបើគ្មានសត្វស៊ីសោះ ឬមានស៊ីដែរ តែមិនអស់វីញគេបែរជាយល់ថាឪពុកម្តាយនោះមានពៀរមានទោសទើបបានជាដូច្នោះ។ លុះរហូតមកដល់គ្រាឥឡូវនេះមានគេយកខ្មោចទៅដុតបូជាខ្លះហើយ។ ពួកអ្នកដែរមានជាប់ពូជជាកូនចៅចិនឪពុកម្តាយដែលស្លាប់ទៅ គេឥតស្លៀកពាក់សកាន់ទុក្ខទេ ប្រុសគ្រាន់តែកោរសក់ និងស្រីគ្រាន់តែកាត់សក់ខាងមុខនៅមុខថ្ងាសប៉ុនមួយទះ ក៏ចាត់ទុកថាជាការកាត់ទុក្ខដែរ។ ចំនែកស្តេចវិញមានប្រាសាទសម្រាប់កប់ប៉ុន្តែមិនដឹងថាកាប់សពទាំងមូល ឬកាប់តែឆ្អឹងទេ។

## ឯកសារយោង
# ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន

ប្រតិទិនក្រេកូរីគឺជាប្រតិទិនប្រភេទមួយដែលត្រូវបានបង្ហាញដោយសង្ឃរាជ ក្រកូរី ទី ១៣ ហើយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេក្នុងពិភពលោក។ ឆ្នាំទី ១ នៃប្រតិទិនក្រកូរីគឺ ឆ្នាំរោង ព.ស. ៥៤៥។

សង្ឃរាជ ក្រេកូរី ទី ១៣។
# ចន្ទ្រគ្រាស

សូមកុំច្រឡំជាមួយនឹងរាហូចាប់ចន្ទ្រ។

ចន្ទ្រគ្រាសថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ២០១៥
ចន្ទ្រគ្រា គឺជាដំណើរដែលព្រះចន្ទ្រ​ត្រូវបាន​បាំងពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ដោយផែនដី។ បាន​សេចក្តីថា ព្រះចន្ទ្រស្ថិតនៅចំពីក្រោយផែនដី គឺនៅក្នុងស្រមោល​របស់ផែនដី ដែល​ធ្វើឲ្យ​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​មិនអាច​ចាំង​ដល់​ព្រះចន្ទ្របាន។នៅពេលនោះ ផែនដីស្ថិតនៅត្រង់ចំកណ្តាលនៃព្រះអាទិត្យ​និង​ព្រះចន្ទ្រ គឺជាពេលដែលព្រះចន្ទ្រពេញវង់។ ចន្ទ្រគ្រាស ​មានប្រភេទផ្សេងៗ និងរយៈពេលយូរ ឬឆាប់ អាស្រ័យនៅលើទីតាំងរបស់​ព្រះចន្ទ្រនៅលើគន្លងផ្លូវរបស់ខ្លួន។

ចន្ទ្រគ្រាសទាំងស្រុង ត្រូវបានបាំងពន្លឺពេញដោយផែនដី។ ចំណែកឯជាយចន្ទ្រគ្រាស គឺព្រះចន្ទ្រត្រូវបានបាំង​ដោយផែនដី​តែពាក់កណ្តាល។ ហេតុនេះ ព្រះចន្ទ្រ​ក្លាយជា​មានពណ៌ក្រហម ព្រោះព្រះចន្ទ្រ បានទទួលចំណាំង​ពន្លឺ​ព្រះអាទិត្យ​ដែល​ចាំង​ប៉ះ​នឹង​បរិយាកាស​ជុំវិញនៃ​ផែនដីដែលមានពណ៌ខៀវ។

## ប្រភេទនៃចន្ទ្រគ្រាស
# បណ្ណាល័យជាតិអ៊ីស្រាអែល

**បណ្ណាល័យជាតិអ៊ីស្រាអែល** (הספרייה הלאומית - HaSifria HaLeumit - **National Library of Israel**) គឺជាបណ្ណាល័យជាតិនៃរដ្ឋរបស់ អ៊ីស្រាអែល នេះ។ វាគឺនៅលើបរិវេណនៃ សាកលវិទ្យាល័យហេប្រឺកើតពីក្រុងយេរូសាឡឹម.

## វិចិត្រសាល

*
*

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

វិគីមេឌា Commons មានមេឌា​ដែលបានទាក់ទងនឹង:
 National Library of Israel បណ្ណាល័យជាតិអ៊ីស្រាអែល Archived 2022-06-16 at the វេយប៊ែខ ម៉ាស៊ីន.
# មីក្រូ

**មីក្រូ** (និមិត្តសញ្ញា៖ µ) ជាបុព្វបទនៅក្នុងប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ សំដៅលើ 10−6 = 1/1 000 000 ។

បុព្វបទនេះត្រូវបានដាក់អោយប្រើនៅឆ្នាំ១៩៦០។ មីក្រូក្លាយពីភាសាក្រិចថា μικρός (មីក្រូស) ដែលមានន័យថា *តូច*។

មីក្រូម៉ែត្រ​អាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា មីក្រុង។
# វីនដូ ៩៨

**មីក្រូសូប វីនដូ ៩៨** (អង់គ្លេស: Microsoft Windows 98) គឺជាប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការរបស់មីក្រូសូប ដែលត្រូវបានគេចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី២៥ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៩៨ ដោយភាគច្រើននៃលក្ខណៈពិសេសស្រដៀងគ្នាទៅនឹងវីនដូ ៩៥។ ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈពិសេសអំពីអ៊ិនធឺណិតជាច្រើនទៀត។
# ស៊ីឌី

|  |
| --- |
|  |

ស៊ីឌី ជាពាក្យកម្ចីពីភាសាអង់គ្លេសថា CD។ CD ជាពាក្យបំព្រួញនៃពាក្យ compact disc។ ស៊ីឌីជាឌីសអុបទិកសំរាប់​ផ្ទុកទិន្នន័យឌីជីថលដូចជាសំលេងឌីជីថលជាដើម។ ស៊ីឌីលេចមុខមាត់លើទីផ្សារ​តាំងពីឆ្នាំ១៩៨២។

ស៊ីឌីស្តង់ដារមានអង្កត់ផ្ចិត ១២០មម និងអាចថតសំលេងបាន ៨០នាទី។ មីឌីស៊ីឌី មានអង្កត់ផ្ចិតពី ៦០ ទៅ ៨០មម អាចថតសំលេងបាន ២៤នាទី។

បច្ចេកវិទ្យាផលិតស៊ីឌីត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់​ក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ស៊ីឌីផ្ទុកឯកសារ (ស៊ីឌីរូម CD-ROM) ស៊ីឌីផ្ទុកសំលេងនិងឯកសារដែលអាចសរសេរបានតែម្ដង (CD-R) ស៊ីឌីអាចសរសេរឡើងវិញបាន (CD-RW) ស៊ុពើរអូឌីយ៉ូស៊ីឌី(SACD) វីដេអូស៊ីឌី(វីស៊ីឌីVCD) ស៊ុពើរវីដេអូស៊ីឌី
(SVCD) ហ្វូតូស៊ីឌី ស៊ីឌីរូបភាព ស៊ីដីអាយ ជាដើម។
# ឫស្សី

**ឫស្សី** គឺជាពពួករុក្ខជាតិមួយប្រភេទដែលដុះទំពាំងបែកចេញជាគុម្ពៗ ដើមឫស្សីមានថ្នាំងជាកង់ៗ ឬស្សីខាងក្នុងនៃដើមរបស់មានប្រហោងក្នុងយ៉ាងធំ រាងដូចស៊ីឡាំងទ្រវែង ។ ឫស្សី គឺជាក្រុមចម្រុះនៃរុក្ខជាតិផ្កាដែលមានអាយុច្រើនឆ្នាំដែលភាគច្រើនបៃតងបង្កើតបានជាក្រុមរងបាមប៊ីសូអ៊ីឌៀន (Bambusoideae) នៃគ្រួសារស្មៅផូសៀ(Poaceae)។ ឫស្សី ស្រុកមានច្រើនស្អេកស្កះ ដុះនៅជាច្រើនអនេកនៅតាមទីជនបទនិងព្រៃនៅស្រុកខ្មែរ ដើមឬស្សីបានរាប់បញ្ចូលជារុក្ខជាតិដែលលូតលាស់លឿនបំផុតក្នុងពិភពលោក។ ប្រភេទដើមឬស្សីមួយចំនួនអាចលូតលាស់បាន ៩១សង់ទីម៉ែត្រ ក្នុងរយៈពេល ២៤ម៉ោង។

ទិដ្ឋភាពដើមឫស្សីស្ថិតនៅប្រទេសជប៉ុន
ឫស្សីមានលក្ខណៈចម្រុះ និងមានសារសំខាន់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌គួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅក្នុងអាស៊ីខាងត្បូង អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាស៊ីបូព៌ា ដែលត្រូវបានប្រើសម្រាប់សម្ភារៈសំណង់ ជាប្រភពអាហារ និងជាផលិតផលឆៅ ហើយជារឿយៗត្រូវបានបង្ហាញក្នុងសិល្បៈ ដូចជានៅក្នុងគំនូរ ការងារ។ ឫស្សី ដូចជាឈើ គឺជាវត្ថុធាតុដើមធម្មជាតិដែលមានសមាមាត្រកម្លាំងខ្ពស់ដល់ទម្ងន់ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់រចនាសម្ព័ន្ធ។ សមាមាត្រកម្លាំងធៀបនឹងទម្ងន់របស់ឫស្សីគឺស្រដៀងនឹងឈើ ហើយកម្លាំងរបស់វាជាទូទៅស្រដៀងទៅនឹងឈើទន់ ឬឈើរឹង។

## ឯកសារយោង