# ផែនដី

**ផែនដី**
Earth|  |
| Designations
 |
| Alternate name(s) | ភពខៀវ, ថេរ៉ា, ភពផែនដី |
| លក្ខណៈទូទៅនៃគន្លងគោចរ |
| Epoch J2000.0 |
| Aphelion | 152,097,701 km 1.0167103335 AU |
| Perihelion | 147,098,074 km 0.9832898912 AU |
| Semi-major axis | 149,597,887.5 km 1.0000001124 AU |
| Eccentricity | 0.016710219 |
| Orbital period | 365.256366 ថ្ងៃ 1.0000175 yr |
| Average orbital speed | 29.783 km/s 107,218 km/h |
| Inclination | 1°34'43.3" ទៅ យន្ដហោះដែលមិនចេះរីងស្ងួត |
|  |

**ផែនដី** (អង់គ្លេស: Earth) គឺ​ជា​ភពទី​៣ ពី​ព្រះអាទិត្យ​ ហើយ​ក៏​ជា​ភព​ណែន​បំផុត និង ធំបំផុត​ទី៥ ក្នុង​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ។ វា​ក៏​ជា​ភព​ដី​មួយ​ ក្នុង​ចំណោម​ភព​ដី​ទាំង៤ របស់​ប្រព័ន្ធ​ព្រះអាទិត្យ។

ផែនដី​ គឺ​ជាទី​តាំង របស់​វត្ថុ​មាន​ជីវិត​ជា​ច្រើន​អំបូរ​ផង​ដែរ ដោយ​រាប់​ទាំង​មនុស្ស​ផង។ វា​ជា​អង្គ​តារាសាស្រ្ត​​តែ​មួយគត់ ដែល​គេ​រក​ឃើញ​មាន​ជីវិត​ស្ថិត​នៅ។​​ ផែន​ដី​បាន​កើត​ឡើង​ ៤,៥៧ ពាន់លាន​ឆ្នាំ​មុន ហើយ​ជីវិត​បាន​កកើត​ឡើង ក្នុង​កំឡុង​ប៉ុន្មាន​ពាន់លានឆ្នាំ​មក​នេះ។ ស្រទាប់​​ជីវិត​របស់​ផែនដី(Biosphere) បាន​កែប្រែ​បរិយាកាស​ និង លក្ខខណ្ឌ​អជីវិត​ផ្សេងទៀត របស់​ភព​នេះ អោយ​ទៅមាន​ការ​សាយ​កូន នៃ​សរីរាង្គ​រស់​នៅ​ត្រូវ​ការ​ខ្យល់ ក៏​ដូច​ជា​ការ​បង្កើត​នូវ​ស្រទាប់​អូសូន ដែល​រួម​គ្នា​ក្លាយ​ជា​ ដែន​ម៉ាញ៉េទិច​ផែនដី សំរាប់​ទប់​នូវ​ចំណាំង​ព្រះអាទិត្យ​គ្រោះថ្នាក់ ហើយ​អនុញ្ញាត​អោយ​មាន​ការ​កកើត​ជីវិត​នៅ​លើដី។ លក្ខណៈ​មុខងារធម្មតា​របស់ផែន​ដី ក៏ដូច​ជា​ប្រវត្តិ​ភូមិសាស្រ្ត និង គន្លង​របស់​វា បាន​ផ្ដល់​អោយ​ជីវិត​ស្ថិត​ស្ថេរ​បាន​នៅ​ក្នុង​កំឡុង​ពេល​នេះ។ ភពផែន​ដី​ ត្រូវ​បាន​គេ​ប៉ាន់​ប្រមាណ​ថា​ នឹងទ្រទ្រង់​ជីវិត​ យ៉ាង​តិច​ណាស់​ក៏​សំរាប់​រយះពេល ៥០០ លាន​ឆ្នាំ​ទៀត​ដែរ។គេ​ចែក ស្រទាប់​ខាង​ក្រៅ​របស់​ផែន​ដី​ ជា​ ចំណែក​រឹង​ជា​ច្រើន,​ រឺ​ក៏​ហៅ​ថា ស្រទាប់​តិចតូនិច(Tectonic Plate) ដែល​ធ្វើ​ចលនាឆ្លង​កាត់​ផ្ទៃ​ផែនដី អស់រយះ​កាល​រាប់​លាន​ឆ្នាំ​មក​ហើយ។ ប្រហែល​ ៧១%​ របស់​ផ្ទៃ​ផែន​ដី ត្រូវ​គ្របដណ្ដប់​ដោយ​ ទឹក​សមុទ្រ​ប្រៃ ហើយ​ក្រៅ​ពីនេះ​គឺជា ទ្វីប​ និង​ កោះ ដែល​វា​ទាំង​ពីរ​មាន បឹង និង ធនធានទឹក​ផ្សេង​ទៀត ក្នុង​ការ​ចូលរួម​បង្កើត​ជា​ ស្រទាប់​ទឹក(Hydrosphere)។ ទឹក​រាវ ដែល​មាន​សារៈសំខាន់​សំរាប់​គ្រប់​ជីវិត​ដែល​គេ​ដឹង​ទាំង​អស់ គឺ​មិន​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ ក្នុង​ចំនួន​សមតា ណាមួយ​ទេ​ នៅ​លើ​ផ្ទៃ​ភព​ដទៃ​ទៀត។ ប៉ូល​របស់ផែនដី សឹង​តែ​ត្រូវ​បាន​គ្រប​ដណ្ដប់​ទាំង​ស្រុង​ដោយ​ទឹកកករឹង (ផ្ទាំង​ទឹក​កក​ អង់តាកទិច) រឺ ទឹកសមុទ្រ​កក (គំរបទឹកកក អាចទិច)។ ផ្ទៃ​ខាង​ក្នុង​ផែនដី នៅ​តែមានសកម្មភាព ដែល​មានសំបក​រឹង​មធ្យម, ស្នូល​ខាង​ក្រៅ​រាវ ដែល​បង្កើត​ជា​ដែន​ម៉ាញ៉េទិច​ផែនដី និង ស្នូល​ដែក​ខាង​ក្នុង​រឹង។

ផែនដីគឺជាភពដំបូងបំផុតដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានទឹករាវនៅលើផ្ទៃរបស់វា ហើយក៏ជាទីកន្លែងតែមួយគត់នៅក្នុងចក្រវាឡដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីសំចតនៃជីវិត។ ផែនដីមានដែនម៉ាញេទិក​​​, រួមនឹងបឋមស្រទាប់ខ្យល់នីត្រូ-អុកស៊ីហ្សែន, ការពារផ្ទៃផុតពីចំនះថាមពល(ការជះថាមពលដែលបង្ថឡើងក្រោមរូបភាពរលកឬបំណែកតូចៗ ក្នុងលំហ)ដែលមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតរស់នៅ។ ស្រទាប់ខ្យល់ ក៏បំរើជាខែលមួយបង្កនូវអាកាសភូត(meteors)តូចៗវិញ ដើម្បីដុតកំទេចមុននឹងចំនះថាមពលទាំងនោះសំរុកទៅលើផ្ទៃផែនដី។

ផែនដីបានកកើតកន្លងមកខ្ទង់ 4.57 [ពាន់កោដិ]ឆ្នាំ ហើយរណបភព​(ចក្រវាឡរណប=satellite)​របស់វាគឺព្រះច័ន្ទបានវិលជុំវិញផែនដីកន្លងមកប្រមាណ 4.53 ពាន់កោដិឆ្នាំ។ បច្ចុប្បន្ន ផែនដីវិលជុំវិញ ព្រះអាទិត្យមួយដងក្នុងរាល់366.26ដងវិលជុំវិញអាក្សខ្លួនឯង(ស្មើនឹង 365.26 ទិវាសុរិយៈ), ដំណាក់កាលមួយត្រូវបានស្គាល់ថាជាទំព័រពិតនៃឆ្នាំ។ ទំរេត 23.4° នៃអ័ក្សធ្វើអោយមានបំរែបំរួល រដូវនានាលើផ្ទៃនៃផែនដី។

## ប្រវត្តិ

ផែនដីនិងភពផ្សេងទៀតបានកើតឡើងពី 4.6 - 4,8 ពាន់លានឆ្នាំមុន។ ពួកគេត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយឧស្ម័នដែលនៅសល់ពីកញ្ចក់ដែលបង្កើតព្រះអាទិត្យ។ ព្រះចន្ទប្រហែលជាត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងភពផែនដីនិងភពតូចជាង (ជួនកាលគេហៅថាថាយ៉ា) អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រជឿថាផ្នែកខ្លះនៃភពទាំងពីរបានបែកបាក់ - ក្លាយទៅជាទំនាញផែនដី។

ផែនដី និងភពដទៃទៀតបានកកើតឡើងតាំងពីជាង 4.6 - 4.8 ពាន់លានឆ្នាំមុនមកម៉្លេះ ។ ចំហាយទឹកដំបៅផ្កាយដុះកន្ទុយនិងអាចម៍ផ្កាយប៉ះនឹងផែនដីបានធ្វើឱ្យមហាសមុទ្រ ក្នុងរយៈពេលមួយពាន់លានឆ្នាំ (ប្រហែល 3,8 ពាន់លានឆ្នាំមុន) ជីវិតដំបូងបានវិវត្តនៅក្នុងសម័យអាកធៀន។ បាក់តេរីខ្លះបង្កើតការសំយោគរស្មីសំយោគដែលអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិធ្វើម្ហូបអាហារពីពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងទឹក។ នេះបានបញ្ចេញឧស្ម័នអុកស៊ីសែនជាច្រើនចូលទៅក្នុងបរិយាកាសឬខ្យល់ធ្វើឱ្យផ្ទៃផែនដីសមស្របសម្រាប់ជីវិត។ អុកស៊ីសែននេះក៏បានបង្កើតស្រទាប់អូហ្សូនដែលការពារផែនដីពីវិទ្យុសកម្មអ៊ុលត្រាវីយូអាក្រក់ពីព្រះអាទិត្យ។ ការការពារនេះបានធ្វើឱ្យអ្វីៗអាចផ្លាស់ទីពីមហាសមុទ្រជ្រៅទៅផ្ទៃខាងលើ។ តាំងពីយូរយារមកហើយដីស្ទើរតែទាំងអស់នៅកន្លែងតែមួយ។ នេះហៅថាមហាទ្វីប។ មហាទ្វីបដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដំបូងបំផុតត្រូវបានគេហៅថា Rodina ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ដ្រជឿថាមិនយូរប៉ុន្មានទេមានពេលមួយ (Cryogenian) នៅពេលដែលផែនដីស្ទើរតែគ្របដណ្ដប់ដោយផ្ទាំងទឹកកកក្រាស់នេះត្រូវបានគេហៅថាទ្រឹស្ដីផែនដីព្រិល

## **អ្វីដែលវាត្រូវបានធ្វើឡើង**

A rough size comparison of Earth and the other three terrestrial planets, Mercury, Venus and Mars.
ផែនដី គឺជាភពមួយនេះមានន័យថាវាត្រូវបានបង្កើតឡើងពីថ្មដ៏រឹងមាំមួយដូចជា​ ឧស្ម័នយក្ស វាគឺជាភពធំជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមភពទាំងបួនដែលមានទំហំធំនិងអង្កត់ផ្ចិត។

#### ទម្រង់រូបរាង

រូបរាងរបស់ផែនដីគឺជា oblate sphroid នេះមានន័យថាវាមានរាងជាស្វ៊ែរតែវានៅជុំវិញកណ្តាល បរិវេណនៃផែនដីគឺប្រហែល 40.000 គីឡូម៉ែត្រ​​ទំហំមធ្យមនៃផែនដីគឺប្រហែល 12,700 គីឡូម៉ែត្រចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅលើផែនដីគឺជាកំពូលភ្នំអេវឺរ៉េសដែលមានកម្ពស់ 8,848 ម៉ែត្រពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រចំណុចធម្មជាតិទាបបំផុតគឺក្រោមបាតសមុទ្រម៉ារៀនៀនដែលមានកម្ពស់ត្រឹមតែ 10.911 ម៉ែត្រក្រោមកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ដោយសារតែពំនូកដីនៅកណ្តាលឬអេក្វាទ័រចំណុចខ្ពស់បំផុតពីមជ្ឈមណ្ឌលរបស់ផែនដីគឺនៅលើកំពូលភ្នំគីមបូរ៉ាហ្សូនៅអេក្វាឌ័រ។

A diagram of the inside of the Earth, showing the different layers.
#### រចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃក្នុង

នៅខាងក្នុងផែនដីគឺស្រដៀងនឹងភពដីគោកដទៃទៀត វាមានស្រទាប់ថ្មខាងក្រៅដែលហៅថាសំបក អ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលរស់នៅលើផែនដីគឺនៅលើកំពូលនៃសំបកនេះ ខាងក្រោមនេះគឺជាស្រទាប់ថ្មក្រាស់ដែលត្រូវបានគេហៅថាអាវធំ នៅក្រោមនោះគឺស្រទាប់រាវស្តើងដែលហៅថាស្នូលខាងក្រៅហើយបន្ទាប់មកស្នូលដែកខាងក្នុងរឹង កម្រាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរថ្មកែវ នៅលើដីមានកម្រិតជាមធ្យមពី 30-50 គីឡូម៉ែត្រ។ ក្រោមមហាសមុទ្រនៅកន្លែងខ្លះវាមានកម្ពស់ត្រឹមតែ 6 គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ។ នៅខាងក្នុងនៃផែនដីមានកម្តៅខ្លាំងកំដៅនៃស្នូលខាងក្រៅអាចខ្ពស់ដល់ 7000 ° C (12630 ° F) ។

#### ផ្លាកទិចតូនិក

A map showing the Earth's major tectonic plates.
ផែនដី គឺជាភពដីគោកតែមួយគត់ដែលមានចលនាចាន។ ដោយសារតែផ្ទាំងកញ្ចក់ទ្វារសំបកផែនដីគឺអណ្ដែតលើថ្មរាវក្រាស់នៃសំបកខាងក្រោម។ សំបកត្រូវបានចែកចេញជាផ្នែកដែលហៅថាចាន។ ចានទាំងនេះធ្វើអន្តរកម្មនៅពេលពួកគេធ្វើចលនាបណ្តាលឱ្យមានការរញ្ជួយដីនិងការបង្កើតភ្នំភ្លើងនិងជួរភ្នំ។ កន្លែងដែលចានជួបប្រជុំត្រូវបានគេហៅថាព្រំដែន។ វាមានបីប្រភេទនៃបន្ទាត់ចាន: ស្ថាបនា, បំផ្លិចបំផ្លាញនិងបំលែង។

* នៅចានចានដែលមានភាពខុសប្លែកគ្នាពីរបន្ទះផ្លាស់ទីពីគ្នាទៅវិញទៅមកហើយម៉ាញ៉េក្តៅ (ថ្មរាវ) ត្រូវបានរុញទៅមុខតាមរយៈស្នាមប្រេះ។ ប្រភេទនៃព្រំដែនទាំងនេះធ្វើឱ្យបែកបាក់ពីមហាសមុទ្រភ្នំភ្លើងឬភ្នំ។ ឧទាហរណ៍: ជួរភ្នំពាក់កណ្តាលសមុទ្រ; ជ្រលងភ្នំដ៏ធំ។

* នៅឯព្រំដែនចានមួយដែលបង្រួបបង្រួម (ចំនុចបំផ្លិចបំផ្លាញ) បន្ទះពីររុញទៅមុខគ្នា។ កោះនេះបង្កើតជាកោះភ្នំភ្លើងភ្នំភ្លើងនិងជួរភ្នំខ្ពស់។ ឧទាហរណ៏: ភ្នំហិម៉ាឡៃ; អាន់ដេស; ធ្នូកោះជប៉ុន។

* នៅឯព្រំប្រហោងប្លាស្ទិកមានបន្ទះពីររុញគ្នាទៅវិញទៅមក។ នៅពេលដែលពួកវារំកិលគ្នាទៅវិញទៅមក។ ប្រភេទនៃព្រំដែនចាននេះបណ្តាលឱ្យមានការរញ្ជួយដី។ ឧទាហរណ៍: San Andreas Fault ។

#### ផ្ទៃដីខាងក្រៅ

ផែនដីផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។ ផ្ទៃខាងលើជាង 70% ត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយទឹក។ ផ្ទៃទឹកនៅក្រោមទឹកមានលក្ខណៈដូចៗគ្នាជាច្រើនដូចជាទឹកសមុទ្រខាងលើដែលមានភ្នំភ្លើងភ្នំនិងត្រែឬអន្លង់។ 30% មិនគ្របដណ្តប់ដោយទឹកគឺភាគច្រើនព្រៃឈើវាលខ្សាច់វាលទំនាបភ្នំនិងខ្ពង់រាប។ អរិយធម៌របស់មនុស្សបាននាំឱ្យមានកំណើននគរូបនីយកម្ម - កំណើនទីក្រុង។

រឿងជាច្រើនអាចផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃផែនដី។ ការប៉ះទង្គិចចានគឺជាមូលហេតុចម្បងនៃការផ្លាស់ប្តូរប៉ុន្តែមានមួយចំនួនផ្សេងទៀតដូចជាសំណឹកពីខ្យល់និងភ្លៀងសំណឹកដោយមហាសមុទ្រឬផលប៉ះពាល់ពីផ្កាយព្រះគ្រោះ។ មានដុំថ្មសំខាន់ៗបីប្រភេទដែលបង្កើតបានជាផ្ទៃផែនដី:

* ថ្មអុកស៊ីសែនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅពេលដែលម៉ាម៉ាឬធូលីធ្យូងថ្មលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃហើយត្រជាក់។ នៅពេលដែលវាត្រជាក់វាប្រែទៅជាថ្មឬរឹងមាំ។

* សិលាសិលាត្រូវបានផលិតចេញពីដីល្បាប់ដូចជាខ្សាច់ឬថ្មតូចៗផ្សេងទៀតដែលត្រូវបានកំទេចនិងរុំព័ទ្ធយ៉ាងជិតគ្នា។

* ថ្មមេដែកដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅពេលដែលទាំងពីរប្រភេទផ្សេងទៀតត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរដោយសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ឬទាបនិងសម្ពាធ។

#### Hydrosphere

ទឹកទាំងអស់នៅលើផែនដីនៅលើដីឬនៅក្នុងបរិយាកាសគឺជាផ្នែកមួយនៃ hydrosphere ប្រហែល 97,5% នៃទឹកទាំងអស់គឺជាទឹកប្រៃ។ប្រហែលពាក់កណ្តាលកសាបបច្ចុប្បន្ននេះមទឹកកក។ [12]មហាសមុទ្រស្រូបយកឬស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីត ឧស្ម័នដែលបន្ថែមឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់និងកំដៅផែនដី។ ទឹកនៅលើភពផែនដីមិនហួតដូចភពអង្គារទេ ព្រោះភពផែនដីមានម៉ាសធំនិងមានCO2

#### បរិយាកាស

បរិយាកាសរបស់ភពមួយគឺជាស្រទាប់នៃឧស្ម័នផ្សេងៗដែលនៅជុំវិញវា។ វាត្រូវបានរក្សាទុកនៅទីនោះតាមទំនាញផែនដី។ បរិយាកាសរបស់ផែនដីត្រូវបានបង្កើតឡើងពីអាសូត 78% 21% អុកស៊ីសែននិងបរិមាណតិចតួចនៃឧស្ម័នផ្សេងៗទៀត។ ល្បាយនេះត្រូវបានគេហៅថាខ្យល់។ លើសពីនេះទៀតមានស្រទាប់ឧស្ម័នអូហ្សូនដែលហៅថាស្រទាប់អូហ្សូន។ អូហ្សូនស្រូបយកវិទ្យុសកម្មអ៊ុលត្រាវីយូឡេចេញពីព្រះអាទិត្យ។ កាំរស្មីអ៊ុលត្រាវីយូឡេនមានគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្សដូច្នេះហើយបើគ្មានជីវិតស្រទាប់អូហ្សូននឹងមិនអាចទៅរួចទេ។ បរិយាកាសក៏ការពារផែនដីពីគ្រោះថ្នាក់ដោយឧបទ្ទវហេតុនិងអាចម៍ផ្កាយតូចៗ។ នេះគឺដោយសារតែពួកគេដុតឡើងដោយសារតែការកកិតទាំងអស់ខណៈដែលពួកគេបានហើរតាមរយៈវា។ វាក៏អាចជួយរក្សាកំដៅផែនដីផងដែរ។ ឧស្ម័នមួយចំនួនរួមទាំងកាបូនឌីអុកស៊ីតនិងមេតានសកម្មភាពដូចជាភួយនៅជុំវិញផែនដីពួកគេអន្ទាក់កំដៅនៅក្រោមវារក្សាភពផែនដីក្តៅ។ នេះត្រូវបានគេហៅថាឥទ្ធិពលផ្ទះកញ្ចក់ធម្មជាតិ។ នៅពេលមនុស្សបង្កើតរោងចក្រនិងរោងចក្រថាមពលដើម្បីធ្វើចរន្តអគ្គិសនីការដុតត្រូវបានជាប់ទាក់ទង។ ការបំភាយឧស្ម័នអនុញ្ញាតឱ្យបញ្ចេញកាបោនឌីអុកស៊ីតច្រើន។ កាបូនឌីអុកស៊ីតនេះឡើងចូលទៅក្នុងបរិយាកាសហើយអន្ទាក់ជាច្រើនមានកំដៅច្រើន។ នេះហៅថាការឡើងកម្តៅផែនដី។

#### អាកាសធាតុ និងវដ្តនៃទឹក

ខ្យល់ក្តៅបានកើនឡើង។ នៅពេលវាឡើងវាកាន់តែត្រជាក់ម្តងទៀតហើយធ្លាក់។ នេះត្រូវបានគេហៅថាចរន្តវិលវល់។ នៅពេលដែលខ្យល់ក្តៅប៉ះនឹងខ្យល់អាកាសខ្យល់ខុសៗគ្នាកើតឡើង។ ចរន្តអគ្គីសនីគឺជាមូលហេតុនៃអាកាសធាតុស្ទើរតែទាំងអស់នៅលើផែនដី។ នៅពេលដែលវាក្តៅនៅលើផ្ទៃទឹកហួតហើយក្លាយជាចំហាយទឹកឬចំហាយទឹក។ ទឹកក្តៅនេះឡើងក្តៅ។ នៅពេលវាឡើងវាកាន់តែត្រជាក់។ នៅពេលដែលវាត្រជាក់វាត្រលប់ទៅទឹកម្តងទៀត។ នេះបណ្តាលឱ្យមានពពកនិងភ្លៀង។ វាត្រូវបានគេហៅថាវដ្តទឹក។

## គន្លង និងបង្វិលជុំ

ផែនដីត្រូវការរយៈពេល 24 ម៉ោងដើម្បីបញ្ចប់មួយថ្ងៃនិងប្រហែល 365 ថ្ងៃដើម្បីបញ្ចប់មួយឆ្នាំ។ តាមពិតផែនដីត្រូវការ 365.24 ថ្ងៃដើម្បីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ។ ដើម្បីធ្វើឱ្យគ្រប់ចំនួនថ្ងៃប្រចាំឆ្នាំ ជារៀងរាល់ឆ្នាំត្រូវបន្ថែមមួយថ្ងៃបន្ថែមរៀងរាល់បួនឆ្នាំម្តងធ្វើឱ្យឆ្នាំទីបួនមាន 366 ថ្ងៃ។ នេះគឺជាឆ្នាំបង្គ្រប់មួយ។ ផែនដីជាមធ្យមគឺចម្ងាយ 150 លានគីឡូម៉ែត្រពីព្រះអាទិត្យហើយធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿន 30 ម៉ាយក្នុងមួយវិនាទីឬក៏ 108,000 ម៉ាយក្នុងមួយម៉ោង។

ព្រះច័ន្ទវិលជុំវិញភពផែនដីក្នុងចម្ងាយជាមធ្យម 250,000 ម៉ាយល៍។ វាត្រូវបានចាក់សោរជាប់ទៅនឹងផែនដីដែលមានន័យថាវាតែងតែមានផ្នែកដូចគ្នាដែលប្រឈមនឹងផែនដី។ វាត្រូវចំណាយពេលប្រហែលមួយខែដើម្បីបញ្ចប់គន្លងមួយ។

ផែនដី គឺជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យនិងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យរួមជាមួយវត្ថុតូចៗរាប់ពាន់និងភពប្រាំបី។ ព្រះអាទិត្យនិងប្រព័ន្ធថាមពលព្រះអាទិត្យដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់រន្ធ Orion នៃ Galaxy Milky Way ហើយនឹងត្រូវចំណាយពេលប្រហែល 10,000 ឆ្នាំក្រោយ។

## កំណត់ចំណាំ

## មើលផងដែរ

* ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ
* List of planets
* Age of the Earth
* Earth Day
* Geology
* Outer space

## ឯកសារយោង

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

វិគីនានុក្រមខ្មែរ
វិគីនានុក្រមខ្មែរមានអត្ថន័យពាក្យ] ​អំពី:
Earth** and **earth "Solar Views". Calvin J. Hamilton. Retrieved 06-08-2009. `{{cite web}}`: Check date values in: `|accessdate=` (help)
* "NASA – Earth". Nasa. Archived from the original on 2005-03-10. Retrieved 06-08-2009. `{{cite web}}`: Check date values in: `|accessdate=` (help)