Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# សម្របសម្រួលល្វែងម៉ោងសកល

តំបន់ពេលវេលាបច្ចុប្បន្ន
**សម្របសម្រួលម៉ោងសកល** ឬ **UTC** គឺជាស្តង់ដារពេលវេលាចម្បងដែលពិភពលោកគ្រប់គ្រងនាឡិកា និងពេលវេលា។ វាគឺក្នុងរយៈពេលប្រហែលមួយវិនាទីនៃពេលវេលាពន្លឺព្រះអាទិត្យជាមធ្យម (ដូចជា UT1 ) នៅរយៈបណ្តោយ ០° (នៅ IERS ឯកសារយោងខ្សែបណ្តាយ ជាម៉ោងបឋមដែលប្រើបច្ចុប្បន្ន) ហើយមិនត្រូវបានកែតម្រូវសម្រាប់ពេលវេលាសន្សំពន្លឺថ្ងៃទេ។ វា​គឺ​ជា​អ្នក​ស្នង​តំណែង​ពីពេលវេលាមធ្យមហ្គ្រេននិដ្យ៍ (GMT) យ៉ាង​មាន​ប្រសិទ្ធភាព។

## ឯកសារយោង
# ទីសម្គាល់

ទីសម្គាល់ (អង់គ្លេស: Sign) ជាសញ្ញា គ្រឿងសម្គាល់ ការអស្ចារ្យ ដែលបង្កប់ទៅដោយគោលបំណងខាងវិញ្ញាណ។ វាជាសញ្ញាដែលត្រូវបានធ្វើឲ្យដឹង ដោយព្រះចេស្ដាដ៏អស្ចារ្យរបស់ព្រះ ជាហេតុដ៏អស្ចារ្យ ឬការអស្ចារ្យ ដែលត្រូវបានបើកសម្ដែងដោយព្រះចេស្ដា និងព្រះវត្តមានរបស់ព្រះ។ វាអាចកើតឡើងដោយព្រះជាអ្នកធ្វើផ្ទាល់ ឬកើតឡើងតាមរយៈពួកអ្នកដែលព្រះបានចាត់ឲ្យមក។

## សាសនាគ្រីស្ទ

លោក St. Augustine គឺជាមនុស្សដំបូងដែលបានសំយោគទ្រឹស្ដីបុរាណ និងទ្រឹស្ដីហែលលិនីស (Hellenistic) ស្ដីអំពីទីសម្គាល់។ ចំពោះគាត់ ទីសម្គាល់គឺជាអ្វីដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីសម្គាល់អ្វីផ្សេងទៀត និងដើម្បីឲ្យអ្វីៗទាំងនោះផុសឡើងនៅក្នុងគំនិត។ ទីសម្គាល់ដ៍សាមញ្ញភាគច្រើនជាពាក្យដែលត្រូវបានថ្លែង និងកត់ត្រា (DDC 1.2.2; 2.3.4-2.4.5)។ ទោះបីជាមិនអាចបរិយាយបានទាំងស្រុងអំពីព្រះក៏ដោយ ក៏អូហ្គើស្ទីន (Augustine) បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ទីសម្គាល់ជាច្រើន ទំនងជាបង្ហាញឲ្យឃើញពីទំនាក់ទំនងរវាងព្រះ និងមនុស្ស យោងតាមបទគម្ពីរ (DDC 1.6.6)។ អូហ្គើស្ទីនបានគាំទ្រជាសាធារណៈ និងបានធ្វើឲ្យបានប្រសើរឡើងដល់ទ្រឹស្ដីបុរាណ និងទ្រឹស្ដីហែលលិនីស ស្ដីអំពីទីសម្គាល់នានា។

ទីសម្គាល់មានមុខងារជាសញ្ញាសម្គាល់ដែលបង្ហាញពីអ្វីដែលនឹងកើតឡើង (*res significans*, DDC 3.9.13)។ ព្រះបានប្រទានទីសម្គាល់ជាច្រើនជាមធ្យោបាយសម្ដែងអង្គទ្រង់។ គ្រីស្ទានត្រូវតែចេះបកស្រាយទីសម្គាល់ទាំងនោះ ដើម្បីយល់នូវការបើកសម្ដែងខាងព្រះ។

## ឯកសារយោង
# ភាសាឡាតាំង

| ភាសាឡាតាំង |
| --- |
| *Lingua latīna* |
| Latin inscription, in the Colosseum |
| ការបញ្ចេញសំឡេង | ទំព័រគំរូ:IPA-la |
| ដើមកំណើតនៅ | * Latium
* Roman Kingdom / Republic / Empire
* + Early modern Europe
* Armenian Kingdom of Cilicia (*lingua franca*)
* Vatican City
 |
| ជាតិពន្ធុ​ ​(ជនជាតិ) | Latins |
| Era | Vulgar Latin developed into Romance languages, 6th to 9th centuries; the formal language continued as the scholarly *lingua franca* of Catholic countries medieval Europe and as the liturgical language of the Catholic Church. |
| អំបូរភាសា | Indo-European
* Italic
	+ Latino-Faliscan
		- **ភាសាឡាតាំង**
 |
| ប្រព័ន្ធសរសេរ | Latin alphabet  |
| ស្ថានភាពផ្លូវការ |
| ភាសាផ្លូវការនៅក្នុង | * Sovereign Military Order of Malta
* បុរីវ៉ាទីកង់
 |
| គ្រប់គ្រងដោយ | * Antiquity: Roman schools of grammar/rhetoric
* Today: Pontifical Academy for Latin
 |
| កូដភាសា |
| ISO 639-1 | `la` |
| ISO 639-2 | `lat` |
| ISO 639-3 | `lat` |
| ហ្គ្រតតូឡក | `lati1261` |
| Linguasphere | `51-AAB-a` |
| Map indicating the greatest extent of the Roman Empire (c. 117 AD) and the area governed by Latin speakers (dark red). Many languages other than Latin were spoken within the empire. |
| Range of the Romance languages, the modern descendants of Latin, in Europe. |
|

**ភាសាឡាតាំង**គឺជាភាសាចាស់ដែលអ្នករ៉ូមាំងប្រើសម្រាប់ការទាក់ទង ដែលគ្មានអ្នកនិយាយក្នុងបច្ចុប្បន្នហើយ។ ប៉ុន្តែនៅតែមានមនុស្សជាច្រើននាក់ដែលសិក្សាភាសាឡាតាំងនៅក្នុងអនុវិទ្យាល័យបែបអង់គ្លេស (English Grammar school)

ព្រះសហគមន៍កាតូលិក (Catholic Church) នៅតែប្រើភាសាឡាតាំងជាភាសាផ្លូវការ។

ពាក្យបែបវិទ្យាសាស្រ្តជាច្រើនពាក្យ គឺជាពាក្យដែលជាភាសាឡាតាំងឬបង្កើតឡើងពីភាសាឡាតាំង. ភាសាជាច្រើនដែលមានការប្រើនៅបច្ចុប្បន្ន បានអភិវឌ្ឍពីភាសាឡាតាំង ដោយហៅក្រុមភាសានេះថា **ក្រុមភាសារ៉ូម៉ាន់ (អង់គ្លេស: Romance languages)** ភាសាសំខាន់នៅក្នុងក្រុមភាសានេះមាន៖ ភាសាបារាំង (French), ភាសារ៉ូម៉ានី (Romanian), ភាសាអ៊ីតាលី (Italian), ភាសាព័រទុយហ្គាល់ (Portuguese) និងភាសាអេស្ប៉ាញ់ (Spanish)។ ភាគច្រើននៃ ភាសាក្រុមឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងភាសាឡាតាំងមួយចំនួន។

## ឯកសារយោង
# ប្រទេស

**ប្រទេស**​ គឺជាតំបន់ដែលមានភាពរួបរួមកិច្ចការនយោបាយមួយ។ នេះក៏ជាតំបន់ដែលមានរដ្ឋាភិបាលតែមួយនិងមានសិទិ្ធអំណាចគ្រប់គ្រងទឹកដី។ ប្រទេសមួយគឺជាអង្គភាពភូមិសាស្ត្រ និងនយោបាយ ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែន រដ្ឋាភិបាល និងអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសគឺជាអង្គភាពនយោបាយដាច់ដោយឡែក និងគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង ដែលបង្កើតឡើងដោយក្រុមមនុស្សរស់នៅក្នុងទឹកដីដែលបានកំណត់ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានប្រព័ន្ធនយោបាយ និងច្បាប់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ប្រទេសនានាមានច្បាប់ផ្ទាល់ខ្លួន រូបិយប័ណ្ណ និងរដ្ឋាភិបាលដែលធ្វើការសម្រេចចិត្តអំពីបញ្ហាដូចជា គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ទំនាក់ទំនងការបរទេស វិស័យការពារជាតិ និងសុខុមាលភាពសង្គម។ គោលគំនិតនៃប្រទេសមួយគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ប្រព័ន្ធអន្តរជាតិនៃរដ្ឋជាតិ ហើយមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ដំណើរការនៃនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ដែនដីដែលបានសម្គាល់នៅលើផែនទីពិភពលោកនេះ ភាគច្រើនជាប្រទេសដែលមានអធិបតេយ្យភាព ជាមួយនឹងការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិពេញលេញ (តង្កៀបបង្ហាញពីប្រទេសនៃដែនដីដែលបានសម្គាល់ដែលមិនមែនជារដ្ឋអធិបតេយ្យ)។ ទឹកដីខ្លះជាប្រទេសនៅក្នុងសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាប្រទេសបែបនេះ (ឧ. តៃវ៉ាន់) ហើយដែនដីមួយចំនួនដែលត្រូវបានសម្គាល់មួយចំនួនត្រូវបានជំទាស់អំពីប្រទេសណាដែលពួកគេជាកម្មសិទ្ធិ (ឧ. កាស្មៀរ) ឬប្រសិនបើពួកគេជាប្រទេសនៅក្នុងសិទ្ធិរបស់ពួកគេ (ឧ. សាហារ៉ាខាងលិច (ដែនដី) ឬរដ្ឋដែលគេស្គាល់ដោយឈ្មោះដូចគ្នា)។
## និយមន័យ

បើតាមវចនានុក្រមខ្មែរ(ជាពាក្យបាលីសំស្ក្រឹត បា.បទេស; សំ.ប្រទេឝ )មានអត្ថន័យថា ទី, តំបន់, កន្លែងទួទៅ, ស្រុក, ដែន ។ ល ។ នានាប្រទេស ប្រទេសផ្សេងគ្នា ។ អ្នកនានាប្រទេស មនុស្សអ្នកនៅក្នុងដែនផ្សេងឬដែលមកអំពីដែនផ្សេង ។ សរីរប្រទេស សព៌ាង្គកាយ គឺរូបរាងកាយទាំងមូល ។

## បណ្តាប្រភេទ

### រដ្ឋ

### ជាតិ

### សហភាព

## ជាតិ, ប្រទេស និង រដ្ឋ ៖ ការប្រៀបធៀបមួយ

==មើលផងដែរ==បែកធ្លាយ

* ​បញ្ជីរាយនាមប្រទេស
* ​ទីក្រុង

## ឯកសារបង្អែក

## បណ្តាខ្សែភ្ជាប់ក្រៅ

នៅប្រទេសមួយបានមានប្រជាជន​ភាសា​និង​សាសន៏ផ្សេងៗ​ដូចនៅប្រទេសឥណ្ឌា។
នៅខេមរភាសាកែប្រែពាក្យ​ស្រុកដូច​*ប្រទេស*​ប៉ុន្តែ​ពាក្យនោះ​គឺជា​តំបន់នៅក្នុងប្រេទស។​

## ការបែងចែក

មានការបែងចែកច្រើននៅប្រទេសទាំងអស់​ដូចជា

* ​**ស្រុក**​ដូចនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលមាន២៤ខេត្ត/ក្រុង ក្នុងនោះមាន ១៨៥ ខណ្ឌ/ស្រុក ។
* ​**នាយកដ្ឋានសុរិយោដី**​ដូចនៅប្រទេសបារាំង។
* ​**រដ្ឋ**​ដូចនៅ​សហរដ្ឋអាមេរិក។
# ប្រជានាម

**ប្រជានាម** (អង់គ្លេស: demonym; /ˈdɛmənɪm/; δῆμος *dẽmos* "people, tribe", ὄνομα *ónoma* "name") គឺជាពាក្យហៅអ្នករស់នៅ ឬជនជាតិនៅកន្លែងមួយ ដែលមកពីឈ្មោះកន្លែងនោះ។

## ឯកសារយោង
# ល្វែងម៉ោង

## UTC offsets worldwide

|  |
| --- |
| Time zones map. |
|

| UTC−12:00 ... UTC−07:00 | UTC−06:00 ... UTC−01:00 | UTC±00:00 ... UTC+05:45 | UTC+06:00 ... UTC+11:30 | UTC+12:00 ... UTC+14:00 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Oceania / North America / Antarctica | North and South America / Antarctica | Europe / Africa / Asia / Antarctica | Asia / Antarctica | Asia / Oceania / Antarctica |
| No DST in summer | DST in summer | No DST in summer | DST in summer | No DST in summer | DST in summer | No DST in summer | DST in summer | No DST in summer | DST in summer |
|  | −12:00 |  | −12:00 /−11:00 N: US- |  | −06:00 |  | −06:00 /−05:00 N: US-, MX- |  | ±00:00 IS |  | ±00:00 /+01:00 N: GB, IE, PT |  | +06:00 RU-, KZ-- |  | +06:00 /+07:00 |  | +12:00 KI-, RU- |  | +12:00 /+13:00 S: NZ- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | +06:30 MM |  | +06:30 /+07:30 |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | +12:45 |  | +12:45 /+13:45 S: NZ |
|  | −11:00 US- |  | −11:00 /−10:00 |  | −05:00 BO, CO, PA, PE |  | −05:00 /−04:00 N: CA-, CU, US- |  | +01:00 TN, CG, CD-, DZ, NE, NG |  | +01:00 /+02:00 N: AT, BA, BE, CH, CZ, DE, DK, ES-, FR, HR, HU, IT, LI, LU, MK, NL, NO, PL, SE, SI, SK
 S: NA |  | +07:00 RU-, MN-, VN, LA, TH, KH, ID- |  | +07:00 /+08:00 |  | +13:00 KI- |  |  |
|  |  |  |  |  | −04:30 VE |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | −10:00 US- |  | −10:00 /−09:00 US- |  | −04:00 |  | −04:00 /−03:00 S: AQ- |  | +02:00 Europe: BY |  | +02:00 /+03:00 N: FI, EE, LV, LT, UA, BG, GR, MD, RO, TR |  | +08:00 CN, HK, ID, MN-, MY, RU, PH, SG, TW, |  | +08:00 /+09:00 |  | +14:00 KI- |  |  |
|  |  |  |  |  | −03:30 |  | −03:30 /−02:30 S: CA- |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | −09:00 |  | −09:00 /−08:00 N: US- |  | −03:00 AR |  | −03:00 /−02:00 S: BR- |  | +03:00 Europe: BY, RU-, Africa: KE, SD, SO, SS, ER, Asia: IQ, SA |  | +03:00 /+04:00 |  | +09:00 RU-, JP, KP, KR, ID- |  | +09:00 /+10:00 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | +03:30 |  | +03:30 /+04:30 IR |  | +09:30 |  | +09:30 /+10:30 AU- |
|  | −08:00 |  | −08:00 /−07:00 N: CA-, US-, MX- |  | −02:00 |  | −02:00 /−01:00 |  | +04:00 RU-, GE |  | +04:00 /+05:00 |  | +10:00 RU- |  | +10:00 /+11:00 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | +04:30 AF |  |  |  |  |  |  |
|  | −07:00 US-, MX- |  | −07:00 /−06:00 N: CA-, US-, MX- |  | −01:00 |  | −01:00 /±00:00 |  | +05:00 KZ-, PK |  | +05:00 /+06:00 |  | +11:00 RU- |  | +11:00 /+12:00 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | +05:30 IN |  |  |  | +11:30 NF |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | +05:45 NP |  |  |  |  |  |  |

XX = ISO 3166-1 alpha-2 country code, XX- = parts of the country, N = North, S = South, UTC = Universal Coordinated Time, DST = Daylight Saving Time
 |
# ភីឡាដេលផ្យា

ភីឡាដេលផ្យា
**ភីឡាដេលផ្យា** (English:Philadelphiaˌអក្សរអន្តរជាតិ:fɪləˈdɛlfiə) គឺជាទីក្រុងបំផុតនៅឯ ផេនស៊ីលវ៉ានា (Pennsylvania) និងជាទីក្រុងមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទីប្រាំក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ។

តាមរយះជំរឿនស.រ.អា ឆ្នាំ២០១០ អត្រាប្រជាជនទីក្រុងដែលត្រឹមត្រូវគឺ ១,៥២៦,០០៦នាក់ ។ តំបន់ទីរួមក្រុងភីឡាដេលផ្យាដ៏ធំមែនទែនមានអត្រាប្រជាជន៦.១លាននាក់ និងជាតំបន់រថភ្លើងក្រោមដីដ៏ធំបំផុតទី៥របស់ប្រទេស ។
ទីក្រុងនេះដែលសណ្ដូកប្រហែល 80 miles (130 km)ទៅខាងត្បូងឈៀងខាងលិច នៃទីក្រុង ញូ យ៉ខ ។ ក៏ជាទីផ្សាអ្នកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដ៏ធំបផុតទីបួន របស់ប្រទេស ដែលបានធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ ដោយការស្រាវជ្រាវប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៀលសិន(NIelsen) ។

## ឯកសារយោង

## តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ

វិគីមេឌា Commons មានមេឌា​ដែលបានទាក់ទងនឹង:
 Philadelphia ភីឡាដេលផ្យា (អង់គ្លេស)
# កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស

| កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស  |
| --- |
| ឯកសារ:Guinness World Records logo.svgGuinness World Records Limited |
| ប្រទេស | ចក្រភពអង់គ្លេស |
| គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ | ជីម ផាទីសុនគ្រុប |
| បោះពុម្ពជាភាសាអង់គ្លេស | 27 August 1955 (27 August 1955)ទំព័រគំរូ:Sndpresent |
| ប្រភេទមេឌា (ទម្រង់) | * សៀវភៅ
* ទូរទស្សន៍
 |

កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស ដែលត្រូវបានគេស្គាល់តាំងពីការចាប់ផ្តើមរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៩ ថាជា សៀវភៅកំណត់ត្រាហ្គីនណេស និងនៅក្នុងការបោះពុម្ពលើកមុនៗរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកថាជា សៀវភៅកំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស គឺជា សៀវភៅយោង របស់អង់គ្លេសដែលបោះពុម្ពផ្សាយជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយរាយបញ្ជី កំណត់ត្រាពិភពលោក ទាំងសមិទ្ធផលរបស់មនុស្ស និងភាពហួសហេតុនៃពិភពធម្មជាតិ។ លោកហ៊ូ ប៊ីវើរ បានបង្កើតគំនិតនេះដើម្បីដោះស្រាយអំណះអំណាងដែលបានជជែកវែកញែកនៅក្នុង បារ ហើយបងប្អូនភ្លោះ ណ័ររិស និង រុស ម៉ាកខ្វីរទ័រ បានសហការបង្កើតសៀវភៅនេះនៅ ទីក្រុងឡុងដ៍ នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥៥។

ការបោះពុម្ពលើកដំបូងបានឈរនៅលំដាប់កំពូលនៃបញ្ជីសៀវភៅលក់ដាច់បំផុតនៅចក្រភពអង់គ្លេសនៅបុណ្យណូអែលឆ្នាំ ១៩៥៥។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ សៀវភៅនេះត្រូវបានចេញផ្សាយជាអន្តរជាតិ ហើយគិតត្រឹមការបោះពុម្ពឆ្នាំ ២០២៦ ឥឡូវនេះវាស្ថិតនៅក្នុងឆ្នាំទី ៧១ នៃការបោះពុម្ពផ្សាយ ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅក្នុង ១០០ ប្រទេស និង ៤០ ភាសា និងរក្សាកំណត់ត្រាជាង ៥៣,០០០ នៅក្នុងមូលដ្ឋានទិន្នន័យរបស់វា។

សិទ្ធិផ្តាច់មុខ អន្តរជាតិនេះបានពង្រីកលើសពីការបោះពុម្ព ដើម្បីរួមបញ្ចូល រឿងភាគទូរទស្សន៍ និង សារមន្ទីរ ។ ប្រជាប្រិយភាពនៃសិទ្ធិផ្តាច់មុខនេះបានធ្វើឱ្យ *កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស* ក្លាយជាប្រភពអន្តរជាតិចម្បងសម្រាប់ការចុះបញ្ជី និងការផ្ទៀងផ្ទាត់កំណត់ត្រាពិភពលោកមួយចំនួនធំ។ អង្គការនេះជួលអ្នកវិនិច្ឆ័យកំណត់ត្រាដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃការកំណត់ និងការបំបែកកំណត់ត្រា។

បន្ទាប់ពីមានម្ចាស់ជាបន្តបន្ទាប់ សិទ្ធិផ្តាច់មុខនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុន ជីម ផាទីសុនគ្រុប ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៨ ដោយទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់ខ្លួនបានផ្លាស់ប្តូរទៅ សៅឃ្វៃ ផ្លាហ្សា, ខេណារី វ៉ាហ្វ, ទីក្រុងឡុងដ៍ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៨ មក *កំណត់ត្រាពិភពលោកហ្គីនណេស* បានតម្រង់ទិសគំរូអាជីវកម្មរបស់ខ្លួនឱ្យឆ្ងាយពីការលក់សៀវភៅ និងឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតកំណត់ត្រាពិភពលោកថ្មីជាលំហាត់ផ្សព្វផ្សាយសម្រាប់បុគ្គល និងអង្គការ ដែលទទួលបានការរិះគន់។

## ឯកសារយោង
# សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ

Harvard Yard as seen from the Smith Campus Center
**សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ** (ភាសាអង់គ្លេស៖ Harvard University) គឺជាសាកលវិទ្យាល័យស្រាវជ្រាវអាយវីលិគឯកជន នៅទីក្រុងឃែមប្រ៊ិជ រដ្ឋម៉ាសាជូសិត បានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៦៣៦ ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននិងទ្រព្យសម្បត្តិបានធ្វើឱ្យវាមួយនៃសាកលវិទ្យាល័យដ៏មានកិត្យានុភាពបំផុតក្នុងពិភពលោក ។
ដើមឡើយបង្កើតឡើងដោយសភារដ្ឋម៉ាសាជូសិត និងឆាប់មានឈ្មោះបន្ទាប់សម្រាប់លោក ចន ហាវើដ សាកលវិទ្យាល័យហាវើថ៊ដ (ជួយលើកដំបូងរបស់ខ្លួន), សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ គឺជាស្ថាប័នរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចាស់បំផុតនៃការរៀនខ្ពស់ជាង និងសាជីវកម្មហាវើត (ជាផ្លូវការប្រធាននិងសមាជិកនៃមហាវិទ្យាល័យហាវ៉ាដ) ត្រូវបាន សាជីវកម្មលក្ខណៈជួលរបស់ខ្លួនជាលើកដំបូង។ ទោះបីជាមិនមានទំនាក់ទំនងជាផ្លូវការជាមួយនឹងនិកាយណាមួយ, ដើមមហាវិទ្យាល័យបណ្តុះបណ្តាចម្បងបព្វជិត Congregationalist និង Unitarian ។ រាងកាយកម្មវិធីសិក្សានិងសិស្សរបស់ខ្លួនត្រូវបានគេ secularized ជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងអំឡុងពេលសតវត្សរ៍ទី១៨ និងដោយសតវត្សទី១៩ សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ បានផុសឡើងជាការបង្កើតវប្បធម៌កណ្តាលក្នុងចំណោមឥស្សរជនទីក្រុងបូស្តុន។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលអាម៉េរិកកាន់តំណែងជាយូរមកហើយលោកប្រធាន ឆាល វីល្លៀម អេលៀត (១៨៦៩-១៩០៩) ផ្លាស់ប្តូរនៅមហាវិទ្យាល័យហើយបានជាប់ចូលទៅក្នុងសាលារៀនដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈមួយសាកលវិទ្យាល័យស្រាវជ្រាវទំនើប ។ សាកលវិទ្យាល័យហាវើដ ជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃសមាគមអាមេរិសាកលវិទ្យាល័យនៅឆ្នាំ១៩០០ ។ លោក James កីឡាករ Bryant Conant ដឹកនាំសាកលវិទ្យាល័យបានតាមរយៈមហាទំនាបនិងសង្រ្គាមលោកលើកទី II និងបានចាប់ផ្តើមធ្វើកំណែទម្រង់កម្មវិធីសិក្សានិងបន្ធូរចូលបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម។ នេះជាមហាវិទ្យាល័យបរិញ្ញាបត្រក្លាយជា coeducational បន្ទាប់ពីការរួមបញ្ចូលគ្នាឆ្នាំ 1977 របស់ខ្លួនជាមួយនឹង Radcliffe បាន College បាន។
សាកលវិទ្យាល័យនេះត្រូវបានរៀបចំទៅជាអង្គភាពដាច់ដោយឡែកចំនួនដប់ដប់សិក្សាមហាវិទ្យាល័យនិងវិទ្យាស្ថាន Radcliffe បានសម្រាប់ការសិក្សាកម្រិតខ្ពស់ដែលមានសាខានៅទូទាំងតំបន់ទី្រកុងបូស្តុន: 209 ហិចតារបស់ខ្លួន (85 ហិកតា) បរិវេណសាលាចម្បងគឺត្រូវផ្តោតលើទីធ្លាសាកលវិទ្យាល័យ Harvard នៅ Cambridge ប្រមាណ 3 ម៉ាយល៍ (5 គីឡូម៉ែត្រ) ភាគពាយព្យនៃទីក្រុងបូស្តុន! កន្លែងសាលាអាជីវកម្មនិងអត្តពលកម្មដែលរួមទាំងសាកលវិទ្យាល័យ Harvard ពហុកីឡដ្ឋានត្រូវបានគេដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅទូទាំងទន្លេលោក Charles នៅសង្កាត់ Allston សាលាសុខាភិបាលពេទ្យធ្មេញនិងសាធារណៈបូស្តុនហើយគឺនៅក្នុងតំបន់វេជ្ជសាស្ត្រមហាវិទ្យាល័យ Longwood ។ សាកលវិទ្យាល័យ Harvard មានអំណោយទានពិសិដ្ឋហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំបំផុតនៃ ស្ថាប័នសិក្សាណាមួយនៅលើពិភពលោកដែលឈរនៅ $ 32,3 ពាន់លានដុល្លារកាលពីខែមិថុនាឆ្នាំ 2013 ។
សាកលវិទ្យាល័យ Harvard គឺមានទំហំធំ, សាកលវិទ្យាល័យស្រាវជ្រាវលំនៅដ្ឋានខ្ពស់។ នេះបានចំណាយនាមករចូលរួមគឺខ្ពស់ប៉ុន្តែសាកលវិទ្យាល័យអំណោយទានពិសិដ្ឋដែលមានទំហំធំអនុញ្ញាតឱ្យវាដើម្បីផ្តល់ជូននូវកញ្ចប់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដ៏សប្បុរស។ វាប្រតិបត្តិការសិល្បៈជាច្រើនវប្បធម៌និងសារមន្ទីរវិទ្យាសាស្ត្រជាមួយ សាកលវិទ្យាល័យបណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យ Harvard ដែលជាប្រព័ន្ធសិក្សានិងឯកជនដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកបណ្ណាល័យចំនួន 79 បណ្ណាល័យបុគ្គលដែលមានចំនួនជាង 18 លានបរិមាណ។

វាមានអតីតនិស្សិតលេចធ្លោជាច្រើន។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកក្បាលប្រាំបីនិងបរទេសជាច្រើនរបស់រដ្ឋត្រូវបានបញ្ចប់ការសិក្សា។ វាជារស្មីនៃ 62 មហាសេដ្ឋីដែលកំពុងរស់នៅនិង 359 រ៉ូអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសនេះផងដែរ។ បច្ចុប្បន្នជ័យលាភីពានរង្វាន់ណូបែលមួយចំនួន 150 នាក់ត្រូវបានទំនាក់ទំនងដែលជានិស្សិតមហាវិទ្យាល័យឬបុគ្គលិក។

## ឯកសារយោង
# អង្គការណាសា

អង្គការណាសា|  |
| ការិយាល័យរបស់អង្គការណាសា ក្នុងរដ្ឋ វ៉ាស៊ីនតោន |
| អំពីអង្គការ |
| អក្សរកាត់ | NASA |
| បានបង្កើតឡើង | កក្កដា 29, 1958 (1958-០៧-29) |
| ប្រភេទ | ទីភ្នាក់ងារអវកាស |
| ការិយាល័យកណ្តាល | Washington, D.C ﻿ / ﻿ |
| អ្នកគ្រប់គ្រង | លោក ប៊ីល ណេលសាន់ |
| នាយក | លោក ប៉ាមេឡា មែលរ៉ូយ |
| បុគ្គលិក | 17,960 ក្នុងឆ្នាំ 2022 |

**អង្គការណាសា** ដែលមានឈ្មោះពេញជាផ្លូវការថា **រដ្ឋបាលអាកាសចរណ៍និងអវកាសជាតិ** (ភាសាអង់គ្លេស៖ National Aeronautic and Space Administration; **NASA**; /ˈnæsə/) គឺជាភ្នាក់ងារឯករាជ្យមួយនៃរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលទទួលខុសត្រូវលើកម្មវិធីអវកាសស៊ីវិល ការស្រាវជ្រាវអាកាសចរ និងការស្រាវជ្រាវអវកាស។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1958 វាត្រូវបានទទួលជោគជ័យពីគណៈកម្មាធិការជាតិសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រ អាកាសចរ ដើម្បីផ្តល់ការអភិវឌ្ឍអវកាសអាមេរិកជាការដាច់ដោយឡែកស៊ីវិល ធ្វើឱ្យមានការអនុវត្តដោយសន្តិភាពក្នុង វិទ្យាសាស្ត្រអវកាស។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អង្គការជាតិអវកាសនិងអាកាសចរអាមេរិក បានដឹកនាំកម្មវិធីស្វែងរកអវកាសភាគច្រើនរបស់អាមេរិក រួមមានគម្រោង Mercury គម្រោង Gemini គម្រោងអាប៉ូឡូចុះចតលើព្រះចន្ទ ក្នុងឆ្នាំ 1968–1972 ស្ថានីយអវកាស ស្កាយឡេប និង យានអវកាស។ បច្ចុប្បន្ន អង្គការជាតិអវកាសនិងអាកាសចរអាមេរិក គាំទ្រស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ និង កម្មវិធីនាវិកពាណិជ្ជកម្ម និងត្រួតពិនិត្យការអភិវឌ្ឍ

## ប្រវត្តិ

**ណាសា** ម ានដើមកំណើតមកពីគណៈកម្មិទ្យាសាស្ត្រ អាកាសយាននិក (គ.ជ.ស.អ)។ ទោះបីជាអាមេរិកជាជាតិដំបូងនៃការហោះហើរក៏ដោយ ក្នុងឆ្នាំ 1914 សហរដ្ឋអាមេរិកបានដឹងថា នឹងបាត់បង់សមត្ថភាពអាកាសចរ ប្រៀបធៀបនឹងអឺរ៉ុប។ ដើម្បីដណ្ដើមយកមកវិញនូវភាពជាមេដឹកនាំអាកាសចររបស់អាមេរិក ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញរដ្ឋសភា បានបង្កើតផ្នែកអាកាសចរនៃកងសញ្ញាលេខ 1 នៃកងទ័ពអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ 1914 ហើយបង្កើត (គ.ជ.ស.អ) ក្នុងឆ្នាំ 1915 ដើម្បីជំរុញការស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍអាកាសចរ។ ក្នុងរយៈពេលបួនសិបឆ្នាំបន្ទាប់ (គ.ជ.ស.អ) បានធ្វើការស្រាវជ្រាវអាកាសចរ ដើម្បីគាំទ្រកងទ័ពអាកាសអាមេរិក និង កងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក និងវិស័យអាកាសចររបស់ស៊ីវិល។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរបញ្ចប់ (គ.ជ.ស.អ) បានចាប់អារម្មណ៍នឹងប្រព័ន្ធនាវាមីស៊ីលនិងយន្តហោះល្បឿនលឿន ដោយបានអភិវឌ្ឍនិងធ្វើតេស្ត Bell X-1 ក្នុងកម្មវិធីសហការជាមួយកងទ័ពអាកាសអាមេរិក។ ការចាប់អារម្មណ៍របស់ (គ.ជ.ស.អ) ទៅលើអវកាស បានចេញមកពីកម្មវិធីនាវាមីស៊ីលរបស់ខ្លួននៅអង្គភាពស្រាវជ្រាវយន្តហោះគ្មានអ្នកបើកបរ។