# ទ្វីបអឺរ៉ុប

អត្ថបទនេះស្ដីអំពី ទ្វីប។  ចំពោះការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត សូមមើល ទ្វីបអឺរ៉ុប (អសង្ស័យកម្ម)។

អឺរ៉ុប|  |
| ផ្ទៃក្រឡា | 10,180,000 km2 (3,930,000 sq mi) |
| ចំនួនប្រជាជន | 739,165,030 (2011), 3rd) |
| សន្ទភាពប្រជាជន | 72.5/km2 |
| ប្រជានាម | European |
| ប្រទេស | 50 (list of countries) |
| ភាសា | List of languages |
| ល្វែងម៉ោង | UTC to UTC+6 |
| អន្តរជាល ដ.ក.ច. | .eu (European Union) |
| ទីក្រុងសំខាន់ៗ | List of metropolitan areas in Europe |

**អឺរ៉ុប** (ពីភាសាបារាំង Europe *អ៊ើរ៉ុប៉ិ៍*) គឺជា​ទ្វីប​មួយ​ក្នុងចំណោម​ទ្វីប​ទាំង ៧ នៅលើ​ពិភពលោក ដែល​ស្ថិតនៅ​ចុង​ខាងលិច​បំផុត​នៃ​​អឺរ៉ាស៊ី​។ អឺរ៉ុប ត្រូវ​ចែក​ចេញពី​ទ្វីបអាស៊ី ខាងកើត​ដោយ​ខ្សែទឹក​នៃ ជួរភ្នំ​អ៊ូរ៉ាល់ ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ សមុទ្រ​កាសព្យែន និង ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ដោយ​ជួរភ្នំ​កាវកាស​។ ក្រៅពីនេះ ទ្វីប​អឺរ៉ុប ត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​មហាសមុទ្រអាកទិក​នៅ​ខាងជើង, មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក​នៅ​ខាងលិច, សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​នៅ​ខាងត្បូង និង សមុទ្រខ្មៅ​នៅ​ប៉ែក​អាគ្នេយ៍ ព្រមទាំង​ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​។ គេ​នៅ​ពុំ​ទាន់​មាន​ការកំណត់​ខណ្ឌសីមា​ច្បាស់លាស់​សម្រាប់​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​នៅឡើយ​ទេ បើ​យើង​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​សម័យ​កាល​បុរាណ​ដ៏​យូរលង់​មក​ហើយ​នោះ គឺជា​អ្វី​ដែល​ជា​រំលោភបំពាន​ដោយ​អំណាច ដូចជា​ពាក្យ​ថា «ទ្វីប» (Continent) អាច​តំណាង​ឲ្យ​ការ​បែកចែក​ភាព​ខុសគ្នា​នូវ «វប្បធម៌និងនយោបាយ» ឬក៏លក្ខណៈ​រូបភូមិសាស្ត្រ​មួយ​។

អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​តូចជាងគេ​ទី២ បន្ទាប់ពី «អូសេអានី» ដែល​មាន​ក្រឡាផ្ទៃ​ប្រមាណ ១០,១៨០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ឬ ២% នៃ​ផ្ទៃ​ផែនដី និង ប្រហែល ៦.៨% នៃ​ផ្ទៃដី​។ អឺរ៉ុប​មាន​ប្រទេស​ប្រហែល ៥០ ដែល​រុស្ស៊ី​ជា​ប្រទេស​ធំជាងគេ​ទាំង​ផ្ទៃដី និង ប្រជាជន ចំណែក "បុរីវ៉ាទីកង់" ជា​រដ្ឋ​តូចជាងគេ​បង្អស់​។ អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើនជាងគេ​ទី៣ បន្ទាប់ពី​អាស៊ី និង អាហ្វ្រិក ដែល​មាន​ប្រជាជន ៧៣១,០០០,០០០ ឬ ប្រហែល ១១% នៃ​ប្រជាជន​ពិភពលោក​។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ តាម​របាយការណ៍​អង្គការសហប្រជាជាតិ ចំនួន​ប្រជាជន​នៅ​ទ្វីប​នេះ នឹង​ធ្លាក់​មក​នៅ​ត្រឹមតែ ៧% នៅ​ឆ្នាំ​២០៥០ ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រហែល ៦៥៣,០០០,០០០ ប៉ុណ្ណោះ​។

អឺរ៉ុប គឺជា​ទីកន្លែង​កំណើត​នៃ​«វប្បធម៌​បស្ចិមលោក»។ ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ដើរតួ​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុង​កិច្ចការ​សកលលោក​ចាប់ពី​សតវត្ស​ទី១៦​មក ជាពិសេស​ការចាប់ផ្ដើម​ធ្វើ​អាណានិគម​។ រហូត​មកដល់​សតវត្ស​ទី១៧ និង ១៨ ជនជាតិ​អឺរ៉ុប បាន​ត្រួតត្រា​ទ្វីប​អាហ្វ្រិក និង អាមេរិក ស្ទើរតែ​ទាំងមូល ព្រមទាំង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​នៃ​ទ្វីប​អាស៊ី ។ សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និង សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បាន​បញ្ចប់​នូវ​ភាព​នាំមុខ​របស់​អឺរ៉ុប​នៅក្នុង​កិច្ចការ​សកល ហើយ​បាន​ធ្វើឲ្យ​ប្រជាជាតិ​ធំៗ​ពីរ​គឺ​៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និង សហភាព​សូវៀត បាន​លេចធ្លោ​ឡើង​ជា​កំពូល​មហាអំណាច​ពិភពលោក​។ សង្គ្រាមត្រជាក់​រវាង​កំពូល​មហាអំណាច​ទាំងពីរ បាន​ខណ្ឌ​ចែក​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ជាមួយ "វាំងននដែក" ។ ការ​បង្រួបបង្រួម​ទ្វីប​អឺរ៉ុប​ឡើងវិញ បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​មាន​ការបង្កើត​ឡើង​នូវ​ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និង សហភាពអឺរ៉ុប នៅ​អឺរ៉ុបខាងលិច ហើយ​អង្គការ​ទាំងពីរ​នេះ​បាន​ពង្រីក​ខ្លួន​ទៅ​ខាងកើត​ចាប់តាំងពី​ការដួលរលំ​នៃ​សហភាព​សូវៀត នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​។

## និយមន័យ

អាល់បានី
អង់ដូរ៉ា
អាមេនី
អូទ្រីស
អាហ្សែបែហ្សង់
(Sp.)
បេឡារុស
បែលហ្ស៊ិក
បូស្នៀ
បុលការី
(Gr.)
ក្រូអាត
ស៊ីប
ឆេក
ដាណឺម៉ាក
ហ្គ្រីនឡែន
អេស្តូនី
ហ្វាំងឡង់
បារាំង
(Fr.)
អាល្លឺម៉ង់
ហ្សកហ្ស៊ី
ក្រិច
ហុងគ្រី
អ៊ីស្លង់
អៀរឡង់
អ៊ីតាលី
(It.)
(It.)
កាហ្សាក់ស្ថាន
Kos
ឡាតវី
Liech.
លីទុយអានី
លុចហ្សំប៊ួរ
ម៉ាសេដូនី
ម៉ាល់តា
ម៉ូលដាវី
ម៉ារ៉ុក
Mont
ហូឡង់
នរវេ
ប៉ូឡូញ
ព័រទុយហ្គាល់
រ៉ូម៉ានី
រុស្ស៊ី
(Rus.)
S. Mar.
ស៊ែប៊ី
ស្លូវ៉ាគី
ស្លូវ៉េនី
អេស្ប៉ាញ
ស៊ុយអែត
ស្វីស
ទួរគី
អ៊ុយក្រែន
រាជាណាចក្ររួម
CI
Faroe
Islands
(Dk.)
វ៉ាទីកង់
សមុទ្រ
ឌ្រីយ៉ាទិក
មហាសមូទ្រអាកទិក
សមុទ្រ
បាលទិក
សមុទ្របារ៉េន
ឈូងសមុទ្រ
ប៊ីស្កាយ
សមុទ្រ
ខ្មៅ
សមុទ្រ
អាសូវ
សមុទ្រ
កាសព្យែន
សមុទ្រ
សែលទិក
Skagerrak
សមុទ្រហ្គ្រីនឡែន
ឈូងសមុទ្រ
កាឌីហ្ស
សមុទ្រ
លីហ្គូរី
សមុទ្រេមឌីទែរ៉ានេ
មហាសមុទ្រ
អាត្លង់ទិក
ខាងជើង
សមុទ្រ
ខាងជើង
សមុទ្រ
នរវេ
ច្រកសមុទ្រហ្គីប្រាលតា
ហ្គីប្រាលតា UK

ពាក្យ «អឺរ៉ុប» ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ក្នុង​គោលដៅ​ច្រើនយ៉ាង​។ មូលដ្ឋាន​របស់​វា គឺ​យោង​ទៅ​តាម​លក្ខណៈ ភូមិសាស្ត្រ និង នយោបាយ​។

* តាម​លក្ខណៈ​ភូមិសាស្ត្រ អឺរ៉ុប​គឺជា​ឧបទ្វីប​ចុង​ខាងលិច​បំផុត​នៃ​ផ្ទាំង​ទ្វីប «អឺរ៉ាស៊ី» ព្រំដែន​របស់​វា​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​យ៉ាង​ជាក់លាក់ ដោយ​សមុទ្រ​នៅ​ខាងជើង ខាងត្បូង និង ខាងលិច​។ ជួរភ្នំ​អ៊ូរ៉ាល់ ជា​ធម្មតា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ថា​ជា​ព្រំដែន​ខាងកើត​នៃ​អឺរ៉ុប ជាមួយ​នឹង​ទន្លេ​អ៊ូរ៉ាល់ និង សមុទ្រ​កាសព្យែន​។ អឺរ៉ុប អាច​ត្រូវ​បាន​សន្មត​ថា​មាន​ព្រំដែន​ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត​ដោយ​ជួរភ្នំកាវកាស សមុទ្រខ្មៅ និង ផ្លូវទឹក​ភ្ជាប់​ទៅកាន់​សមុទ្រខ្មៅ និង សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ​។ ព្រំដែន​ខាងកើត និង ខាងត្បូង​ឆៀង​ខាងកើត ត្រូវ​បាន​គេ​ពិភាក្សា​ដូច​ខាងក្រោម​។

* តាម​លក្ខណៈ​នយោបាយ អឺរ៉ុប​សំដៅ​ទៅលើ​ប្រទេស​ទាំងឡាយ​ណា​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​សហភាពអឺរ៉ុប ប៉ុន្តែ​នៅ​ពេលខ្លះ​អាច​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ផ្លូវការ ឬ ញឹកញាប់ តំណាង​ឲ្យ​ទាំង​សហភាពអឺរ៉ុប រួម​ជាមួយ​បណ្ដា​ប្រទេស​មិន​មែន​សហភាពអឺរ៉ុប​ផងដែរ ឧទាហរណ៍ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប មាន​សមាជិក ៤៧ ប្រទេស និង រួមបញ្ចូល​ទាំង​សមាជិក​ទាំង ២៧ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​ផង​។

* លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត ដោយ​តាម​ទន្លាប់​ប្រជាជន​រស់នៅ​ក្នុង​តំបន់​ដូចជា​៖ អៀរឡង់ រាជាណាចក្ររួម ស្កង់ឌីណាវ និង បណ្ដា​កោះ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងជើង និង​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ ត្រូវ​បាន​កាត់ចេញពី​ទ្វីបអឺរ៉ុប ("continental" or "mainland" Europe និយាយ​ខ្លី​គឺ Europe or "the Continent") ។

## ប្រទេស និង តំបន់​នៅ​អឺរ៉ុប

 **អឺរ៉ុប** តាម​និយមន័យ​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ: ភូមិសាស្ត្រ​នៃ​ទ្វីបអឺរ៉ុប ពណ៌បៃតង, និង តំបន់​វប្បធម៌​អឺរ៉ុប ពណ៌​ខៀវជាំ (ផ្នែក​អាស៊ី នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប មាន​ពណ៌ខៀវស្រាល)​។
ផែនទី​នយោបាយ​បច្ចុប្បន្ន
ការ​ចាត់ថ្នាក់​តំបន់​តាម  *The World Factbook*
ការ​ចាត់ថ្នាក់​តំបន់​តាម "អ.ស.ប"
អឺរ៉ុប តាម​ការ​កំណត់​របស់ "សហភាពអឺរ៉ុប"
WEU • Members • Associate members • Observers • Associate partners
ក្រុមប្រឹក្សា​ប្រជាជាតិ​អឺរ៉ុប

| ឈ្មោះប្រទេស និង ទង់ជាតិ | ផ្ទៃដី (គិតជា​គ.ម២) | ប្រជាជន (០១ កក្កដា ២០០៨) | ដង់ស៊ីតេ (នាក់/១គ.ម២) | រដ្ឋ/រាជធានី |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស អាឡែន (ហ្វាំងឡង់) | 1,552 | 26,008 | 16.8 | Mariehamn |
|  អាល់បានី | 28,748 | 3,600,523 | 125.2 | Tirana |
|  អង់ដូរ៉ា | 468 | 68,403 | 146.2 | Andorra la Vella |
|  អូទ្រីស | 83,858 | 8,169,929 | 97.4 | វ្យ៉ែន |
|  អាមេនី  | 29,800 | 3,229,900 | 101 | យ៉េរ៉េវ៉ាន |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស អាហ្សែបែហ្សង់  | 86,600 | 8,621,000 | 97 | បាគូ |
|  បេឡារុស | 207,600 | 10,335,382 | 49.8 | មីនស្ក |
|  បែលហ្ស៊ីក | 30,510 | 10,274,595 | 336.8 | ប្រ៊ូស្សែល |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បូស្នៀ និង ហេហ្សេហ្គូវីណា | 51,129 | 4,448,500 | 77.5 | សារ៉ាយេវ៉ូ |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស បុលការី | 110,910 | 7,621,337 | 68.7 | សូហ្វីយ៉ា |
|  ក្រូអាត | 56,542 | 4,437,460 | 77.7 | ហ្សាហ្គ្រេប |
|  ស៊ីប  | 9,251 | 788,457 | 85 | នីកូហ្ស៊ី |
|  ឆេក | 78,866 | 10,256,760 | 130.1 | ប្រាក |
|  ដាណឺម៉ាក | 43,094 | 5,368,854 | 124.6 | Copenhagen |
|  អេស្តូនី | 45,226 | 1,415,681 | 31.3 | តាលីន |
|  Faroe Islands (ដាណឺម៉ាក) | 1,399 | 46,011 | 32.9 | Tórshavn |
|  ហ្វាំងឡង់ | 336,593 | 5,157,537 | 15.3 | ហេស៊ីនគី |
|  បារាំង  | 547,030 | 59,765,983 | 109.3 | ប៉ារីស |
|  ហ្សកហ្ស៊ី  | 69,700 | 4,661,473 | 64 | ធីប៊ីលីស៊ី |
| ទំព័រគំរូ:DE | 357,021 | 83,251,851 | 233.2 | ប៊ែរឡាំង |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ហ្គីប្រាលតា (UK) | 5.9 | 27,714 | 4,697.3 | ទីក្រុងហ្គីប្រាលតា |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ក្រិច | 131,940 | 10,645,343 | 80.7 | អាតែន |
|  Guernsey | 78 | 64,587 | 828.0 | St. Peter Port |
|  ហុងគ្រី | 93,030 | 10,075,034 | 108.3 | ប៊ូដាប៉េស្ត |
|  អ៊ីស្លង់ | 103,000 | 307,261 | 2.7 | Reykjavík |
|  អៀរឡង់ | 70,280 | 4,234,925 | 60.3 | ឌូប្ល៊ីន |
|  Isle of Man | 572 | 73,873 | 129.1 | Douglas |
|  អ៊ីតាលី | 301,230 | 58,751,711 | 191.6 | រ៉ូម |
|  Jersey | 116 | 89,775 | 773.9 | Saint Helier |
|  កាហ្សាក់ស្ថាន  | 2,724,900 | 15,217,711 | 5.6 | អាស្តាណា |
|  កូសូវ៉ូ  | 10,887 | 2,126,708 | 220 | ព្រីស្ទីណា |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ឡាតវី | 64,589 | 2,366,515 | 36.6 | រីហ្កា |
|  Liechtenstein | 160 | 32,842 | 205.3 | Vaduz |
|  លីទុយអានី | 65,200 | 3,601,138 | 55.2 | Vilnius |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស លុចហ្សំប៊ួរ | 2,586 | 448,569 | 173.5 | ទីក្រុងលុចហ្សំប៊ួរ |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ាសេដូនី | 25,333 | 2,054,800 | 81.1 | Skopje |
|  ម៉ាល់តា | 316 | 397,499 | 1,257.9 | Valletta |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ម៉ូលដូវី | 33,843 | 4,434,547 | 131.0 | Chişinău |
|  ម៉ូណាកូ | 1.95 | 31,987 | 16,403.6 | ទីក្រុងម៉ូណាកូ |
|  ម៉ុងតេណេក្រូ | 13,812 | 616,258 | 44.6 | Podgorica |
|  ហូឡង់ | 41,526 | 16,318,199 | 393.0 | អាំទែរដាំ |
| ទំព័រគំរូ:ប្រទេសន័រវេ | 324,220 | 4,525,116 | 14.0 | អូសឡូ |
|  ប៉ូឡូញ | 312,685 | 38,625,478 | 123.5 | វ័រសរ |
|  ព័រទុយហ្គាល់  | 91,568 | 10,409,995 | 110.1 | លីសបុន |
|  រ៉ូម៉ានី | 238,391 | 21,698,181 | 91.0 | Bucharest |
|  រុស្ស៊ី | 17,075,400 | 142,200,000 | 26.8 | មូស្គូ |
|  សានម៉ារីណូ | 61 | 27,730 | 454.6 | ទីក្រុងសានម៉ារីណូ |
|  ស៊ែប៊ី  | 88,361 | 9,663,742 | 109.4 | បេលហ្គ្រាត |
|  ស្លូវ៉ាគី | 48,845 | 5,422,366 | 111.0 | ប្រាទីស្លាវ៉ា |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ស្លូវ៉េនី | 20,273 | 1,932,917 | 95.3 | Ljubljana |
|  អេស្ប៉ាញ | 504,851 | 45,061,274 | 89.3 | ម៉ាឌ្រីដ |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស Svalbard and JanMayen Islands (នរវេ) | 62,049 | 2,868 | 0.046 | Longyearbyen |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ស៊ុយអ៊ែត | 449,964 | 9,090,113 | 19.7 | Stockholm |
|  ស្វីស | 41,290 | 7,507,000 | 176.8 | Bern |
| ទំព័រគំរូ:ទិន្នន័យប្រទេស ទួរគី  | 783,562 | 70,586,256 | 93 | អង់ការ៉ា |
|  អ៊ុយក្រែន | 603,700 | 48,396,470 | 80.2 | គីវ |
|  សហរាជាណាចក្រ | 244,820 | 61,100,835 | 244.2 | ឡុងដ៍ |
|  វ៉ាទីកង់ | 0.44 | 900 | 2,045.5 | វ៉ាទីកង់ |
| សរុប | 10,180,000 | 731,000,000 | 70 |

## សេដ្ឋកិច្ច

អឺរ៉ុប គឺជា​ទ្វីប​មួយ​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​នៅលើ​ផែនដី នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​។ ជាមួយ​ទ្វីប​ដទៃ អឺរ៉ុប​មាន​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​យ៉ាង​ច្រើន​ជាមួយ​ប្រទេស​នានា​របស់​ខ្លួន​។ ប្រទេស​ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​លូតលាស់​ខ្លាំង​ច្រើន​ស្ថិតនៅ​ប៉ែក​ខាងលិច ចំណែក​សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​បណ្ដា​ប្រទេស អឺរ៉ុបខាងកើត​ខ្លះ​ទើប​តែ​បាន​ស្គាល់​ភាព​រីកចម្រើន នា​ក្រោយ​ការ​រលំរលាយ​នៃ​សហភាព​សូវៀត និង យូហ្គោស្លាវី​ប៉ុណ្ណោះ​។ សហភាពអឺរ៉ុប ដែល​ជា​អង្គការ​អន្តរ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​នៃ​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ចំនួន ២៧ បាន​លេច​រូបរាង​ឡើង​ជា «តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ធំបំផុត» (largest single economic area) នៅ​លើ​ពិភពលោក​។ បច្ចុប្បន្ន សមាជិក​សហភាពអឺរ៉ុប​ចំនួន ១៥ បាន​ប្រើប្រាស់​រូបិយវត្ថុ​រួមគ្នា​តែមួយ​គឺ "អឺរ៉ូ"​។ ប្រទេស​០៥​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប បាន​ជាប់​ចំណាត់ថ្នាក់​ក្នុង​ចំណោម​១០​ប្រទេស ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​លើ​ពិភពលោក បើ​គិត​តាម​អំណាចទិញ (PPP) ។ ចំណាត់ថ្នាក់​រួមមាន​៖ អល្លឺម៉ង់ (៥), រាជាណាចក្ររួម (៦), រុស្ស៊ី (៧), បារាំង (៨) និង អ៊ីតាលី (១០) បើ​យោង​ទៅ​តាម​ទីន្នន័យ​របស់ The CIA World Factbook ។

### ឧស្សាហកម្ម​លូតលាស់​មុន​សង្គ្រាមលោកលើកទី២

បដិវត្តន៍​ឧស្សាហកម្ម បាន​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​នៅ​អឺរ៉ុប ជាពិសេស​រាជាណាចក្ររួម នា​សតវត្ស​ទី១៨ និង សតវត្ស​ទី១៩ ដែល​ជា​សម័យ​ឧស្សាហកម្ម​នៅ​អឺរ៉ុប​។ ភាព​រីកចម្រើន​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​ត្រូវ​បាន​បង្អាក់ ដោយសារ​សង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​បាន​ស្ដារសេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ និង អាច​ប្រកួតប្រជែង​ជាមួយ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន រហូតមកដល់​មុន​ការ​ចាប់ផ្ដើម​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។ ឧស្សាហកម្ម​អឺរ៉ុប បាន​រង​ការបំផ្លាញ​យ៉ាង​ដំណំ​ម្ដងទៀត ដោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២​។

### សង្គ្រាមត្រជាក់ (១៩៤៥-១៩៩០)

ក្រោយ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ សេដ្ឋកិច្ច​រាជាណាចក្ររួម បាន​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​យ៉ាង​ដំណំ និង​បាន​អូស​បន្លាយ​ស្ថានភាព​បែប​នេះ​ជាច្រើន​ទសវត្ស​បន្ត​មក​ទៀត​។ អ៊ីតាលី ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ស្ថានភាព​តោកយ៉ាក​ដែរ ប៉ុន្តែ​បាន​ស្គាល់​នូវ​ភាព​រីកចម្រើន​ឡើងវិញ​នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស និង​បាន​បង្កើន​ផលិតផល​ទ្វេដង​ពី​សម័យ​មុន​សង្គ្រាម នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៥០​។ ប្រទេស​បារាំង ក៏​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​នៃ​ភាព​រុងរឿង​ដ៏​អស្ចារ្យ​ឡើងវិញ និង​ការ​ធ្វើ​ទំនើបកម្ម​។ ក្រោយមក ប្រទេស​អេស្ប៉ាញ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់ «ហ្វ្រង់កូ» ក៏​បាន​ស្ដារ​ឡើងវិញ ហើយ​ប្រជាជាតិ​បាន​ស្គាល់​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​អស្ចារ្យ ដែល​ពុំ​ដែល​ជួបប្រទះ នា​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៦០ ដែល​គេ​បាន​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា "អច្ឆរិយហេតុ​អេស្ប៉ាញ" (Spanish miracle) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​អឺរ៉ុប​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្នុង​អំណាច​គ្រប់គ្រង​របស់​របស់​សហភាព​សូវៀត និង លើស​ពី​នេះ​ទៅទៀត បាន​ក្លាយទៅជា​សមាជិក​នៃ "ក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​កិច្ចសង្គ្រោះ​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅវិញទៅមក" (Council for Mutual Economic Assistance) ដែល​ហៅ​កាត់​ថា "កូមេកុង" (COMECON) ។ បណ្ដា​រដ្ឋ​ដែល​បាន​រក្សា​ទុក​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ទីផ្សារ​សេរី ត្រូវ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​សហរដ្ឋអាមេរិក តាម​រយៈ "ផែនការ​ម៉ារសាល" (Marshall Plan) ។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ផ្សារ​ភ្ជាប់​ទំនាក់ទំនង​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​គ្នា ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​សម្រាប់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​បង្កើន​ការ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​ឆ្លង​ប្រទេស​។ គន្លឹះ​នេះ បាន​ជួយ​ឲ្យ​ពួកគេ​ទទួល​បាន​នូវ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​បណ្ដា​នៃ​អង្គការ​សេដ្ឋកិច្ច​កូមេកុង កំពុងតែ​តស៊ូ​ពុះពារ​នៅក្នុង​មួយ​ផ្នែក​ធំ​ក្នុង​ការ​ចំណាយ​នៃ​សង្គ្រាមត្រជាក់​។ រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​១៩៩០ សហគមន៍អឺរ៉ុប​បាន​បង្កើន​សមាជិក​ពី ០៦ ទៅ ១២​។ ចំណុច​សំខាន់​គឺ​ការ​រស់រាន​ឡើងវិញ​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច បាន​នាំមុខ​រាជាណាចក្ររួម ជា​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​នៅ​អឺរ៉ុប​។

### ការលេចឡើង​នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប

ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត នៅ​អឺរ៉ុបខាងកើត​នា​ឆ្នាំ​១៩៩១​មក ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​មួយចំនួន បាន​ប្ដូរ​មក​អនុវត្ត​របប​ទីផ្សារ​សេរី​។ មាន​ជោគជ័យ​យ៉ាង​ល្អ​ប្រសើរ​ជាមួយ​ប្រទេស​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​ខ្លះ​ដូចជា ប៉ូឡូញ ហុងគ្រី និង ស្លូវ៉េនី ដែល​បាន​ធ្វើ​ការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ចំណែក​ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងកើត​ដូចជា អ៊ុយក្រែន និង​រុស្ស៊ី នៅ​តែ​រក្សា​របប​សេដ្ឋកិច្ច​ចាស់​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​បន្ត​មក​ទៀត​។ ប្រទេស​អឺរ៉ុបខាងលិច បាន​ជួយ​អឺរ៉ុបខាងកើត តាមរយៈ​ការ​បង្កើត​សហគមន៍​សេដ្ឋកិច្ច​ជាមួយ​ពួកគេ​។ បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ទាំងពីរ​បាន​ធ្វើការ​បង្រួបបង្រួម​ឡើងវិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩០ សេដ្ឋកិច្ច​អាល្លឺម៉ង់​ខាងលិច បាន​ជួប​ការ​លំបាក ដោយសារ​តែ​ត្រូវ​កសាង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ដ៏​ធំ នៃ​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់​ខាងកើត​ឡើងវិញ​។ ប្រទេស​យូហ្គោស្លាវី ដែល​មាន​ការ​វិវត្ត​ក្រោយ​គេ ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយ​សង្គ្រាម និង​នៅ​ឆ្នាំ​២០០៣ នៅតែ​មាន​កងទ័ព​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប និង​អង្គការ​ណាតូ​ជាច្រើន​ស្ថិតនៅ​កូសូវ៉ូ សាធារណរដ្ឋ​ម៉សេដូនី និង បូស្នៀ និង​ហេហ្សេហ្គូវីណា ដែល​មាន​តែ​ស្លូវ៉េនី​ប៉ុណ្ណោះ​បាន​ស្គាល់​នូវ​វឌ្ឍនភាព​ពិតប្រាកដ​។ នា​ឱកាស​ឆ្លង​សហស្សវត្ស​ថ្មី សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​ជួយ​ឲ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុប​មាន​ស្គាល់​ការ​រីកចម្រើន​យ៉ាងខ្លាំងក្លា ជាពិសេស​ប្រទេស​អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៥ ដែល​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​នាំមុខ​គេ​គឺ​៖ អាល្លឺម៉ង់ រាជាណាចក្ររួម បារាំង អ៊ីតាលី និង អេស្ប៉ាញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ប្រទេស​ចំនួន ១២ ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ទាំង ១៥ នៃ​សហភាពអឺរ៉ុប​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​តំបន់​ប្រាក់អឺរ៉ូ ដែល​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​រួម ជំនួស​ឲ្យ​រូបិយវត្ថុ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ​។ ប្រទេស ០៣ ទៀត​ដែល​មិន​ប្រើប្រាស់​ប្រាក់អឺរ៉ូ​មាន​៖ រាជាណាចក្ររួម ដាណឺម៉ាក និង ស៊ុយអែត​។

## ភាសា

ភាសា​នៅ​អឺរ៉ុប​ភាគច្រើន មាន​ទំនង​ទៅ​នឹង​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ចំនួន​០៣​គឺ​៖ ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ដែល​បាន​មកពី​ភាសាឡាតាំង​នៃ​ចក្រភព​រ៉ូម, ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ដែល​ចាប់កំណើត​ចេញ​មកពី​ភាសា​នៃ​តំបន់​ស្កង់ឌីណាវ ខាងត្បូង និង ក្រុម​ភាសាស្លាវ​។ ចំណែក​ភាសាអង់គ្លេស គឺជា​ភាសា​មួយ​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ តែ​ពាក្យ​ជាច្រើន​នៃ​ភាសាអង់គ្លេស មាន​ប្រភព​ចេញ​មកពី​ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង​។

ក្រុម​ភាសារ៉ូម៉ាំង ត្រូវ​បាន​និយាយ​ជាបឋម​នៅ​អឺរ៉ុប​ប៉ែក​ពាយ័ព្យ​ដូចជា នៅ​រ៉ូម៉ានី និង ម៉ូលដូវី ជាដើម​។ ក្រុម​ភាសាអាល្លឺម៉ង់ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​និរតី​នៃ​អឺរ៉ុប និង ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​អឺរ៉ុបកណ្ដាល​។ ក្រុម​ភាសាស្លាវ ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​ប៉ែក​កណ្ដាល ខាងកើត និង ប៉ែក​អាគ្នេយ៍​នៃ​អឺរ៉ុប​។

នៅ​មាន​ភាសា​ជាច្រើន ដែល​មិន​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ក្រុម​ភាសា​ទាំង​០៣​ខាងលើ​នេះ​។ អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ផ្សេង​ទៀត​មាន​ដូចជា​៖ ក្រុម​ភាសាបាលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាឡាតវី និង ភាសាលីទុយអានី), ក្រុម​ភាសាសែលទិក (ដូចជា​៖ ភាសាអៀរឡង់, ភាសាស្កុតហ្កាអ៊ិលិក, ភាសាម៉ានស៍, ភាសាវ៉ែល, ភាសាកូរនីស្ហ និង ភាសាប្រេតុន), ភាសាក្រិច ភាសាអាល់បានី និង ភាសាអាមេនី ។ ក្រុម​ភាសា​មួយ​ទៀត​ដែល​ផ្សេង​ពី​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​គឺ​ក្រុម​ភាសាអ៊ូរ៉ាល់ (Uralic Language) ដែល​មាន​៖ ភាសាអេស្តូនី, ភាសាហ្វាំងឡង់ និង ភាសាហុងគ្រី ត្រូវ​បាន​និយាយ​នៅ​តាម​តំបន់​នៃ​ប្រទេស​ខ្លះ​ដូចជា​៖ រ៉ូម៉ានី រុស្ស៊ី ស៊ែប៊ី និង ស្លូវ៉ាគី​។ ភាសា​មួយ​ចំនួន​ផ្សេងទៀត​ដែល​មិន​មែន​អម្បូរ​ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប​ដែរ​នោះ​មាន​ដូចជា​៖ ភាសាបាស្ក (Basque), ភាសាហ្សកហ្ស៊ី, ភាសាអហ្សែបែហ្សង់ និង ភាសា​នៃ​ជនជាតិ​ភាគតិច​នៃ​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​។

ពហុភាសានិយម និង ការ​អភិរក្ស​ភាសា​តំបន់ និង​ភាសា​ជនជាតិ​ភាគតិច ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ជា​គោលដៅ​នយោបាយ​នៃ​អឺរ៉ុប​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​។

## សូមមើលផងដែរ

* អាស៊ី
* អាហ្វ្រិក
* អាមេរិក
* អូសេអានី

## កំណត់សម្គាល់