Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# អង់តាកទិក

**អង់តាកទិក** (ការបញ្ចេញសំឡេងខ្មែរ: [ɑŋŋ'taːk-tɨc],អានថា: អង់'តាកទិច)គឺជាទ្វីបនៅខាងត្បូងបង្អស់នៃផែនដី ដែលស្ថិតក្នុងអក្ខោសានខាងត្បូងតាមភូមិសាស្ត្រ។ វាត្រូវបានតាំងនៅតំបន់អង់តាកទិកនៃអឌ្ឍគោលខាងត្បូង ស្ទើរតែភាគខាងត្បូងទាំងមូលនៃរង្វង់អង់តាកទិក និង ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមហាសមុទ្រអង់តាកទិក។ ក្នុងផ្ទៃក្រឡា ១៤,០លាន គម២ (៥,៤លាន ការ. ម៉ាយ.) វាគឺជាទ្វីបធំទីប្រាំខាងផ្ទៃដីបន្ទាប់ពី អាស៊ី អាហ៊្វ្រិក អាមេរិកខាងជើង និង អាមេរិកខាងត្បូង។

*
*
*
*
*

មហាសមុទ្រអង់តាកទិក
# កណ្ដុរ

កណ្តុរផ្ទះ (*Mus musculus*)
**កណ្តុរឬសត្វកណ្តុរពហុវចនៈ,** គឺជាសត្វដ៏តូច ថនិកសត្វ ។ ចរិតលក្ខណៈ សត្វកណ្ដុរត្រូវបានគេដឹងថាមានច្រមុះចង្អុល ត្រចៀកមូលតូច កន្ទុយដែលមានប្រវែងរាងកាយ និងមានអត្រាបង្កាត់ពូជខ្ពស់។ ប្រភេទសត្វកណ្ដុរដែលល្បីជាងគេគឺ កណ្តុរផ្ទះ ជាធម្មតា ( *Mus musculus* )។ សត្វកណ្តុរក៏ពេញនិយមជា សត្វចិញ្ចឹម ផងដែរ។ នៅកន្លែងខ្លះ កណ្ដុរវាល ខ្លះមាននៅក្នុងស្រុក។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដឹង​ថា​ចូល​លុក​លុយ​ផ្ទះ​ដើម្បី​រក​អាហារ និង​ទី​ជម្រក។

កណ្តុរត្រូវបានសម្គាល់ពី កណ្តុរ តាមទំហំរបស់វា។ ជាទូទៅ នៅពេលរកឃើញសត្វកកេរ muroid ឈ្មោះទូទៅ របស់វារួមបញ្ចូលពាក្យថា *កណ្ដុរ* ប្រសិនបើវាតូចជាង ឬ *កណ្តុរ* ប្រសិនបើវាធំជាង។ ពាក្យទូទៅ *កណ្តុរ* និង *កណ្ដុរ* គឺមិនជាក់លាក់ តាមនិទ្ទេស។ សត្វកណ្ដុរធម្មតាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុង genus *Mus* ប៉ុន្តែពាក្យ *Mouse* មិនត្រូវបានកំណត់ចំពោះសមាជិកនៃ *Mus* ហើយក៏អាចអនុវត្តចំពោះប្រភេទសត្វពីប្រភេទផ្សេងទៀតដូចជា កណ្ដុរក្តាន់ <i id="mwKg">Peromyscus</i> ជាដើម។

សត្វកណ្ដុរក្នុងផ្ទះដែល លក់ជាសត្វចិញ្ចឹមច្រើនតែមានទំហំខុសគ្នាខ្លាំងពីកណ្តុរផ្ទះទូទៅ។ នេះគឺដោយសារការបង្កាត់ពូជ និងលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗនៅក្នុងព្រៃ។ ពូជកណ្តុរដែលល្បីជាងគេគឺ កណ្តុរមន្ទីរពិសោធន៍ ពណ៌ស។ វាមានលក្ខណៈឯកសណ្ឋានបន្ថែមទៀតដែលសមស្របនឹងការប្រើប្រាស់របស់វាក្នុងការស្រាវជ្រាវ។

ឆ្មា, ព្រៃ សត្វឆ្កែ, កញ្ជ្រោង, បក្សីនៃព្រៃ, សត្វពស់ និងសូម្បីតែប្រភេទជាក់លាក់នៃការ arthropods ត្រូវបានដឹងថាសត្វកណ្តុរចំណីយ៉ាងខ្លាំងលើ។ បើទោះជាយ៉ាងនេះក្តី សត្វកណ្ដុរនៅតែមានច្រើន។ ដោយសារតែភាពប្រែប្រួលគួរឱ្យកត់សម្គាល់របស់វាទៅនឹង បរិស្ថាន ស្ទើរតែទាំងអស់ កណ្តុរគឺជា ប្រភេទថនិកសត្វដែល ជោគជ័យបំផុតដែលរស់នៅលើផែនដីសព្វថ្ងៃនេះ។

នៅក្នុងបរិបទជាក់លាក់ សត្វកណ្ដុរអាចចាត់ទុកថាជា សត្វចង្រៃ ។ Vermin គឺជាប្រភពដ៏សំខាន់នៃការខូចខាត ដំណាំ ដូចដែលពួកវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាបណ្តាលឱ្យខូចខាតរចនាសម្ព័ន្ធនិងរីករាលដាល ជំងឺ ។ សត្វ​កណ្ដុរ​ចម្លង​ជំងឺ​តាម ​លាមក ​របស់​វា ហើយ​ច្រើន​តែ​ជា​អ្នក ​ចម្លង​ប៉ារ៉ាស៊ីត ។ នៅអាមេរិកខាងជើង ការដកដង្ហើមធូលីដែលប៉ះនឹងការបញ្ចេញរបស់កណ្តុរត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង មេរោគ hantavirus ដែលអាចនាំអោយ មានរោគសញ្ញា hantavirus pulmonary Syndrome (HPS) ។

នៅក្នុងព្រៃ សត្វកណ្ដុរត្រូវបានស្គាល់ថាបង្កើតរន្ធដ៏ស្មុគស្មាញ។ រូងទាំងនេះមានច្រកចូលវែងៗ ហើយត្រូវបានបំពាក់ដោយផ្លូវរូងក្រោមដី។ នៅក្នុងប្រភេទសត្វយ៉ាងហោចណាស់មួយ ការរចនាស្ថាបត្យកម្មនៃប្រហោងគឺជាលក្ខណៈហ្សែន។

## ឯកសារយោង
# កណ្ដុរ (Rat)

| Rats Temporal range: Early Pleistocene – Recent |
| --- |
|  |
| The common brown rat (*Rattus norvegicus*) |
| Scientific classification |
| រជ្ជៈ: | Animalia |
| Phylum: | Chordata |
| Class: | Mammalia |
| លំដាប់: | Rodentia |
| Superfamily: | Muroidea |
| អំបូរ: | Muridae |
| Subfamily: | Murinae |
| Genus: | Rattus Fischer de Waldheim, 1803 |
| Species |
|
64 species |
| សមនាម |
| Stenomys Thomas, 1910 |

**កណ្ដុរ** (អង់គ្លេស: Rat) គឺជាសត្វកកេរដែលមានទំហំមធ្យម កន្ទុយវែង ប្រភេទសត្វកណ្តុរត្រូវបានរកឃើញនៅទូទាំងលំដាប់សត្វកកេរ ប៉ុន្តែសត្វកណ្ដុរដែលមានលក្ខណៈធម្មតាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រភេទ Rattus ប្រភេទសត្វកណ្តុរផ្សេងទៀតរួមមាន Neotoma (កណ្តុរកញ្ចប់) Bandicota (កណ្ដុរបង់ឌីឃូត) និង​ Dipodomys (កណ្ដុរកង់ហ្គូរូ)

កណ្តុរជាធម្មតាត្រូវបានសម្គាល់ពីសត្វកណ្តុរតាមទំហំរបស់វា ឈ្មោះទូទៅនៃសត្វកកេរត្រកូលកណ្ដុរដ៏ធំមួយនឹងរួមបញ្ចូលពាក្យ "rat"​ ខណៈពេលដែលឈ្មោះរបស់ត្រកូលកណ្ដុរតូចជាងនឹងរួមបញ្ចូល "mouse" ពាក្យទូទៅ Rat និង Mouse គឺមិនជាក់លាក់តាមនិទ្ទេស នៅលើពិភពលោកមានសត្វកណ្ដុរចំនួន 56 ប្រភេទដែលគេស្គាល់។

## ឯកសារយោង