Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Буын (фонетика)

**Буын (фонетика)** — сөйлеу мүшелерінің тұтастай қимылынан пайда болған бір немесе бірнеше дыбыстық тіркесі. Буынды тек дауысты дыбыстар ғана құрайды. Дауысты фонема өз алдына тұрып та, төңірегіне дауыссыздарды алып тұрып та Буын құрай алады. Буынға тән негізгі белгілер: 1) дауысты дыбыссыз Буын болмайды; 2) дауысты дыбыстың өзі де Буын бола алады (а-та, ә-же, а-па, т.б.). 3) Бір Буында бірден артық дауысты болмайды, ал сөздің құрамында қанша дауысты дыбыс болса, сонша Буын болады (жұ-ды-рық, қа-лам, мек-теп); 4) Буында мағына болмайды; 5) Тілімізде байырғы сөздер, сондай-ақ, Буындар да екі дауыссыздан басталмайды (сқақ, рза, сланов деп жазбаймыз, дұрысы: сықақ, риза, сыланов түрінде келеді); 6) қазақ тілінде басқы (сөздің басындағы) Буын ғана дауыстыдан басталуы мүмкін, қалған жағдайда (екінші, үшінші, т.б.) Буындар дауыстыдан басталмайды. Тасымалдың дауыстыдан басталмайтыны содан (кә-сіп, қыз-ғал-дақ, мә-сі); 7) сөздердің айтылуындағы Буын саны мен жазылудағы Буын саны әрқашан бір-біріне сай келуі шарт емес (айтылуда: Сар-ар-қа, кел-ал-май-ды, ал жазылуда: Са-ры-ар-қа, ке-ле ал-май-ды). Тіліміздегі сөздер бір Буынды, не көп Буынды болып келеді. Қазақ тіліндегі дауыссыз дыбыстар өздігінен жеке тұрып Буын құрай алмайды, бірақ кейбір халық тілдерінде дауыссыздардың Буын құрайтын жайлары кездеседі (чех, серб тілдерінде). Мысалы, Буын чех тіліндегі vlk (волк-қасқыр), серб тіліндегі прст (палец-саусақ) деген сөздер бір өңкей дауыссыздардың тіркесінен жасалғанмен, әрқайсысы бір-бір Буынды сөздер ретінде қаралады. Ондай дауыссыздарды Буын құраушы дауыссыздар деп атайды. Буын өзінің құрамындағы дауысты және дауыссыз дыбыстардың ретіне қарай мынадай түрлерге жіктеледі: Ашық буын — бір дауысты дыбыстың өзінен ғана тұратын немесе дауыссыз дыбыстан басталып, дауысты дыбысқа аяқталып тұратын Буын (а-ра, ұ-лы, ке-ше, қа-ла, не, а-сық, а-дым); 2) тұйық буын — дауысты дыбыстан басталып, дауыссыз дыбысқа бітетін Буын (ат, өт, ас); 3) бітеу буын— дауысты дыбыс екі жағынан дауыссыз дыбыспен қоршалып тұратын Буын (тіс, қыз, қар, мұз, құз). Бітеу Буынның бір ерекшелігі екі дауыссыз дыбыс қатар тұра беруі мүмкін. Мысалы, тарт, шәкірт. Қазақ тілінде Буын құрамындағы дыбыстардың басын құрап тұратын фонетикалық заң — үндестік заңы (сингармонизм). Үндестік заңының әсерімен Буын құрамындағы дауысты мен дауыссыз дыбыстар біркелкі жуан Буын (шана, жұлдыз) не жіңішке Буын (кө-мір, кү-шік), еріндік (жү-зүм, бү-күр) не езулік (қы-зық, жә-бір) болып айтылады. Егер тілімізде аралас (жуан, жіңішке) Буынды сөздер кездесетін болса, онда олар кірме сөз болғаны. Мысалы, педагог, параллелипипед, т.б. Буынның жуан, жіңішкелігі қазақ тілінде дауыстыларға байланысты.
# VII ғасыр[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |
| --- | --- |
| **Мыңжылдықтар:** | 1-ші мыңжылдық |
| **Ғасырлар:** | 6 ғ. — **7 ғ.** — 8 ғ. |
| **Онжылдықтар:** | 600 жж. 610 жж. 620 жж. 630 жж. 640 жж. 650 жж. 660 жж. 670 жж. 680 жж. 690 жж. |
| **Санаттар:** | Туғандар — қайтыс болғандар Пайда болғандар — Ғайып болғандар |

## Онжылдықтар және жылдар

**[[::Ғасырлар|Ғасырлар]] және [[::Мыңжылдықтар|мыңжылдықтар]]**[жасыр ▼]

| Мыңжылдықтар | Ғасырлар |
| --- | --- |
| Заманымыздан бұрынғы (ЗБ) |
| **[[::4-ші мыңжылдық ЗБ|4-ші]]**: | [[::40 ғ. ЗБ|40]] | [[::39 ғ. ЗБ|39]] | [[::38 ғ. ЗБ|38]] | [[::37 ғ. ЗБ|37]] | [[::36 ғ. ЗБ|36]] | [[::35 ғ. ЗБ|35]] | [[::34 ғ. ЗБ|34]] | [[::33 ғ. ЗБ|33]] | [[::32 ғ. ЗБ|32]] | [[::31 ғ. ЗБ|31]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық ЗБ|3-ші]]**: | [[::30 ғ. ЗБ|30]] | [[::29 ғ. ЗБ|29]] | [[::28 ғ. ЗБ|28]] | [[::27 ғ. ЗБ|27]] | [[::26 ғ. ЗБ|26]] | [[::25 ғ. ЗБ|25]] | [[::24 ғ. ЗБ|24]] | [[::23 ғ. ЗБ|23]] | [[::22 ғ. ЗБ|22]] | [[::21 ғ. ЗБ|21]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық ЗБ|2-ші]]**: | [[::20 ғ. ЗБ|20]] | [[::19 ғ. ЗБ|19]] | [[::18 ғ. ЗБ|18]] | [[::17 ғ. ЗБ|17]] | [[::16 ғ. ЗБ|16]] | [[::15 ғ. ЗБ|15]] | [[::14 ғ. ЗБ|14]] | [[::13 ғ. ЗБ|13]] | [[::12 ғ. ЗБ|12]] | [[::11 ғ. ЗБ|11]] |
| **[[::1-ші мыңжылдық ЗБ|1-ші]]**: | [[::10 ғ. ЗБ|10]] |   [[::9 ғ. ЗБ|9]] |   [[::8 ғ. ЗБ|8]] |   [[::7 ғ. ЗБ|7]] |   [[::6 ғ. ЗБ|6]] |   [[::5 ғ. ЗБ|5]] |   [[::4 ғ. ЗБ|4]] |   [[::3 ғ. ЗБ|3]] |   [[::2 ғ. ЗБ|2]] |   [[::1 ғ. ЗБ|1]] |
| Біздің Заманымыздың (БЗ) |
| **[[::1-ші мыңжылдық|1-ші]]**: |   [[::1 ғ.|1]] |   [[::2 ғ.|2]] |   [[::3 ғ.|3]] |   [[::4 ғ.|4]] |   [[::5 ғ.|5]] |   [[::6 ғ.|6]] |   [[::7 ғ.|7]] |   [[::8 ғ.|8]] |   [[::9 ғ.|9]] | [[::10 ғ.|10]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық|2-ші]]**: | [[::11 ғ.|11]] | [[::12 ғ.|12]] | [[::13 ғ.|13]] | [[::14 ғ.|14]] | [[::15 ғ.|15]] | [[::16 ғ.|16]] | [[::17 ғ.|17]] | [[::18 ғ.|18]] | [[::19 ғ.|19]] | [[::20 ғ.|20]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық|3-ші]]**: | [[::21 ғ.|21]] | [[::22 ғ.|22]] | [[::23 ғ.|23]] | [[::24 ғ.|24]] | [[::25 ғ.|25]] | [[::26 ғ.|26]] | [[::27 ғ.|27]] | [[::28 ғ.|28]] | [[::29 ғ.|29]] | [[::30 ғ.|30]] |
| **[[::4-ші мыңжылдық|4-ші]]**: | [[::31 ғ.|31]] |
# Қызыл қастылар көтерілісі

**Қызыл қастылар көтерілісі** (б.з. 17 жыл - 27 жыл) - Қытайда болған *халық көтерілісі.*

## Атауы

Бұлай аталуының себебі - көтерілісшілер *үкімет әскерлерінен* айырмашылығы болуы үшін қастарын әдейі қызыл бояумен бояп алған.

## Көтеріліс себебі мен тарихы

Көтеріліс халық бұқарасының ауыр жағдайына байланысты туды. Біздің заманымыздың 17 жылдың аяқ шенінде *Шаньдун провинциясының оңтүстігіндегі Цзюйсянь уезінде* басталды. Көтерілісті Фань Чун деген шаруа басқарды. Бір жылдың ішінде көтерілісшілердің саны 10 мың адамға жетті. Кедей шаруалардан, жалдамалы жұмысшылар мен құлдардан құралды. 21 жылы олар үкімет әскерлерін, император Ван Манның 100 мың әскерін тас-талқан етті. Алайда 27 жылдың бас кезінде Қызыл қастылар жеңіліске ұшырады.

## Дереккөздер
# Фуцзянь

*Басқа мағыналар үшін Астана (айрық) деген бетті қараңыз.*

|  |
| --- |
| Республикалық маңызы бар қала |
| Фуцзянь |
| 福建 |
| Chuxi tulou cluster |
| Әкімшілігі |
| Ел |  ҚытайҚытай |
| Ішкі бөлінісі |
605,3 млрд юан
 |
| Басшысы |
Су Шулин
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары |  |
| Жер аумағы |
122 919 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC+8
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 36 894 216 адам |
| Тығыздығы |
300,15 адам/км²
 |
| Фуцзянь шекарасы

 |

Fujian in China (+all claims hatched)
**Фуцзянь** (қыт. 福建; пиньинь Fújiàn) — Қытай Батыс провинциясы. Әкімшілік орталығы и үлкен қала аймағы — Фучжоу.Тұрғыны 36 894 216 адам(17-ші орын провинциялар арасында;көрсеткіш 2010 ж.).

## Географиясы

Бұл провинцияның жер аумағы 122 919 км².

## Әкімшілік бөлініс

Провинция 8 қалалық аймақтарға және 1 қалалық субпровинциальдық мәнге бөлінеді.

| Карта | № | Қазақша атауы | Қытайша атауы | Пиньинь | Статус |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| 1 | Фучжоу | 福州市 | Fúzhōu Shì | Қалалық аймақ |
| 2 | Сямынь | 厦门市 | Xiàmén Shì | субпровинциальды қалалық мән |
| 3 | Лунъянь | 龙岩市 | Lóngyán Shì | Қалалық аймақ |
| 4 | Наньпин | 南平市 | Nánpíng Shì | Қалалық аймақ |
| 5 | Ниндэ | 宁德市 | Níngdé Shì | Қалалық аймақ |
| 6 | Путянь | 莆田市 | Pútián Shì | Қалалық аймақ |
| 7 | Цюаньчжоу | 泉州市 | Quánzhōu Shì | Қалалық аймақ |
| 8 | Саньмин | 三明市 | Sānmíng Shì | Қалалық аймақ |
| 9 | Чжанчжоу | 漳州市 | Zhāngzhōu Shì | Қалалық аймақ |

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Фуцзянь на muhranoff.ru Мұрағатталған 24 шілденің 2019 жылы.
* PRC Fujian People’s Provincial Government Мұрағатталған 7 мамырдың 2005 жылы. (in Simplified Chinese)
* ROC Fukien Provincial Government Мұрағатталған 14 маусымның 2006 жылы. (in Traditional Chinese)
* All-text webpages Мұрағатталған 11 тамыздың 2006 жылы. by Fuzhou University, unofficial
* Fujian International Мұрағатталған 7 қарашаның 2009 жылы.: Business website with introductions on the Province
* Guide to Fujian Province
* Flickr: Photos tagged with fujian
* Large map of Fujian
# Де-факто[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Де-факто** (лат. *de facto* - *іс жүзінде; шын мәнінде бар бірақ заңды түрде бекітілмеген*) — бір мемлекетті немесе үкіметті мойындау түрі. Ол ресми түрде жүзеге асқанымен, уақытша сипат иеленеді, дипломатиялық қатынастар аясында кейбір байланыстары шектеулі болады. Ол жаңадан құрылған мемлекеттер мен үкіметтердің халықаралық құқықтарын иеленуіне, дипломатиялық жағдайын жақсартуына себепші болып, де-юре рәсіміне дейінгі үрдістерді атқарады.

## Тағы қараныз

* Статус-кво
* Де-юре
* Стандарт де-факто

## Дереккөздер
# Солтүстік

**Солтүстік** – көкжиектің басты нүктелерінің бірі. Солтүстік әлемнің Солтүстік полюске жақын жатқан аспан меридианының математикалық көкжиекпен қиылысу нүктесі ретінде анықталады.

## Пайдаланылған cілтемелер
# VI ғасыр

|  |  |
| --- | --- |
| **Мыңжылдықтар:** | 1-ші мыңжылдық |
| **Ғасырлар:** | 5 ғ. — **6 ғ.** — 7 ғ. |
| **Онжылдықтар:** | 500 жж. 510 жж. 520 жж. 530 жж. 540 жж. 550 жж. 560 жж. 570 жж. 580 жж. 590 жж. |
| **Санаттар:** | Туғандар — қайтыс болғандар Пайда болғандар — Ғайып болғандар |

## Онжылдықтар және жылдар

**[[::Ғасырлар|Ғасырлар]] және [[::Мыңжылдықтар|мыңжылдықтар]]**

| Мыңжылдықтар | Ғасырлар |
| --- | --- |
| Заманымыздан бұрынғы (ЗБ) |
| **[[::4-ші мыңжылдық ЗБ|4-ші]]**: | [[::40 ғ. ЗБ|40]] | [[::39 ғ. ЗБ|39]] | [[::38 ғ. ЗБ|38]] | [[::37 ғ. ЗБ|37]] | [[::36 ғ. ЗБ|36]] | [[::35 ғ. ЗБ|35]] | [[::34 ғ. ЗБ|34]] | [[::33 ғ. ЗБ|33]] | [[::32 ғ. ЗБ|32]] | [[::31 ғ. ЗБ|31]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық ЗБ|3-ші]]**: | [[::30 ғ. ЗБ|30]] | [[::29 ғ. ЗБ|29]] | [[::28 ғ. ЗБ|28]] | [[::27 ғ. ЗБ|27]] | [[::26 ғ. ЗБ|26]] | [[::25 ғ. ЗБ|25]] | [[::24 ғ. ЗБ|24]] | [[::23 ғ. ЗБ|23]] | [[::22 ғ. ЗБ|22]] | [[::21 ғ. ЗБ|21]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық ЗБ|2-ші]]**: | [[::20 ғ. ЗБ|20]] | [[::19 ғ. ЗБ|19]] | [[::18 ғ. ЗБ|18]] | [[::17 ғ. ЗБ|17]] | [[::16 ғ. ЗБ|16]] | [[::15 ғ. ЗБ|15]] | [[::14 ғ. ЗБ|14]] | [[::13 ғ. ЗБ|13]] | [[::12 ғ. ЗБ|12]] | [[::11 ғ. ЗБ|11]] |
| **[[::1-ші мыңжылдық ЗБ|1-ші]]**: | [[::10 ғ. ЗБ|10]] |   [[::9 ғ. ЗБ|9]] |   [[::8 ғ. ЗБ|8]] |   [[::7 ғ. ЗБ|7]] |   [[::6 ғ. ЗБ|6]] |   [[::5 ғ. ЗБ|5]] |   [[::4 ғ. ЗБ|4]] |   [[::3 ғ. ЗБ|3]] |   [[::2 ғ. ЗБ|2]] |   [[::1 ғ. ЗБ|1]] |
| Біздің Заманымыздың (БЗ) |
| **[[::1-ші мыңжылдық|1-ші]]**: |   [[::1 ғ.|1]] |   [[::2 ғ.|2]] |   [[::3 ғ.|3]] |   [[::4 ғ.|4]] |   [[::5 ғ.|5]] |   [[::6 ғ.|6]] |   [[::7 ғ.|7]] |   [[::8 ғ.|8]] |   [[::9 ғ.|9]] | [[::10 ғ.|10]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық|2-ші]]**: | [[::11 ғ.|11]] | [[::12 ғ.|12]] | [[::13 ғ.|13]] | [[::14 ғ.|14]] | [[::15 ғ.|15]] | [[::16 ғ.|16]] | [[::17 ғ.|17]] | [[::18 ғ.|18]] | [[::19 ғ.|19]] | [[::20 ғ.|20]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық|3-ші]]**: | [[::21 ғ.|21]] | [[::22 ғ.|22]] | [[::23 ғ.|23]] | [[::24 ғ.|24]] | [[::25 ғ.|25]] | [[::26 ғ.|26]] | [[::27 ғ.|27]] | [[::28 ғ.|28]] | [[::29 ғ.|29]] | [[::30 ғ.|30]] |
| **[[::4-ші мыңжылдық|4-ші]]**: | [[::31 ғ.|31]] |
# Генерал-фельдмаршал

*Генерал-фельдмаршал* фон Рихтхофеннің маршалдық таяғының көшірмесі
**Генерал-фельдмаршал** (кейде оны қысқартып «фельдмаршал» деп те атайды) — бірнеше Герман мемлекеттерінің, Қасиетті Рим империясының және Австрия империясының әскерлерінде қолданылған әскери атақ. Оған басқа әскерлерде армия генералы және герман әскери теңіз флотында гросс-адмирал атақтары сәйкес келеді.

Пруссия әскерінде және кейінірек Герман әскерінде бұл атаққа ие қолбасшылардың бірқатар артықшылықтары, мысалы, әрқашан олармен бірге жүретін жеке көмекшілері болатын. 1854 жылы «тек соғыс кезінде әскер басқарған қолбасшылар ғана фельдмаршал атағын ала алады» деген ережені бұзбастан Вильгельм ханзаданың әскери лауазымын өсіру үшін генерал-полковник деген әскери атақ енгізілді. 1870 жылы ханзада Фридрих Карл және тақ мұрагері патшазада Фридрих Вильгельм фельдмаршал болып тағайындалған алғашқы Пруссия ханзадаларына айналды.

Генерал-фельдмаршал атағы Үшінші Рейхтың жаяу әскері мен Люфтваффесінде 1941 жылға дейін ең жоғарғы атақ болып келді. Сол жылы жаңадан рейхсмаршал атағы енгізілді (оған жалғыз Һерманн Гөринг ие болып үлгерді). Генерал-фельдмаршал атағына әскери теңіз флотында гросс-адмирал атағы сәйкес келді. Үшінші Рейх күйрегеннен кейін генерал-фельдмаршал атағы алынып тасталды.

Гитлер Сталинградтың түбіндегі 6-шы армияның бәрібір Қызыл Әскерге берілуге мәжбүр болатынына көзі жеткен соң оның қолбасшысы Фридрих Паулусқа ол соңғы демі қалғанша күрессін немесе өзін-өзі өлтірсін деп фельдмаршал атағын береді. Себебі ешқашан ешбір неміс фельдмаршалы тарихта жаудың қолына тірі түспеген болатын. Бірақ Паулус бәрібір жаудың қолына беріледі. Өзіне фельдмаршал атағы берілгені туралы білгенде ол: «анау богемиялық ефрейторға бола өзімді атып өлтіретін жайым жоқ!» - деген екен.

Қазіргі таңда қайта құрылған Бундесвердегі ең жоғарғы әскери атақ — генерал. Бундесвердің жоғарғы қолбасшысының (бейбітшілік кезінде Германияның Негізгі заңының 65-ші бабы бойынша бұл қызметті қорғаныс министрі атқарады) тұрақты шешімі бойынша, генералдың барлық жауынгерлердің үстінен жүргізетін билігі ерекше. Генерал-инспектор болса қарулы күштердің жетекші штабын басқарады.

ГДР-дың Ұлттық халықтық армиясы ГДР Маршалы атағын 1982 жылғы наурыздың 25-нде тағайындады. ГДР-дың Мемлекеттік кеңесі соғыс кезінде немесе ерекше әскери жетістіктері үшін генерал әскери атағына ие адамды маршал ете алатын, бірақ бұл атақ ешкімге берілмеген күйі қалды.

## Тағы қараңыз

* Германия генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Австрия генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Қасиетті Рим империясы генерал-фельдмаршалдар тізімі
* Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери атақтардың салыстырмасы
* Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі әскери атақтардың салыстырмасы
# Қазан[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Жыл айлары**| Қаңтар |
| Ақпан |
| Наурыз |
| Сәуір |
| Мамыр |
| Маусым |
| Шілде |
| Тамыз |
| Қыркүйек |
| Қазан |
| Қараша |
| Желтоқсан |

*Басқа мағыналар үшін Қазан (айрық) деген бетті қараңыз.*

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы қазан** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **MMXXVI** |

 |

**Қазан** (лат. *October*) — қазіргі григориан күнтізбесіндегі 10-ші келетін октябрь айына сай қазақша атауы.

Ежелгі қазақ күнтізбесінің 8-ші айы. Қазіргі санмен қазанның 19 — қарашаның 17.

## Түсініктемелер

## Тағы қараңыз

* Қазақ күнтізбесі
* Григориан күнтізбесі

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: October |

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Жезөкшелік

Жезөкше
**Жезөкшелік** — өмір сүру үшін қаражат табу мақсатымен, сондай-ақ жеке басының баю мақсатын көздей отырып, өз денесін сататын (негізінен әйелдерге тән) әлеуметтік құбылыс. Жезөкшелік (маскүнемдік, есірткі құмарлық сияқты басқа әлеуметтік құбылыстар іспетті) тәртіпке сәйкес, басқа қылмыстардың (өлім, тонау, ұрлық, дене жарақаты және т.б.) жасалуына жағдай жасайды.

## Дереккөздер
# Синоним[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Синоним** (гр. *synonymos* — мағыналас, мәндес) — тұлғалары әртүрлі, мағынасы жақын сөздер.

Тілдердің дамып жетілуі, оның сөз байлығынан, оралымдағы синонимдерінің молдығынан көрінеді. Синоним ретінде жұмсалатын мәндес сөздер тобы синонимдік қатар немесе синонимдік ұя деп аталады. Синонимдік қатар құрамындағы мағыналық тұрғыдан ұйыстырып тұрған сөзді тірек сөз не доминант дейміз.

* Синонимдік қатарға енген сөздердің мағыналық тұрғыдан айырмасы болады. Мысалы, құлшыну — белсену, соғыс — ұрыс, жабу — кілттеу, қуану — шаттану сөздерінің мағыналық салмағы әртүрлі.

* Синоним сөздерді үш түрлі белгілері арқылы тануға болады:

1. мағыналық реңк (бала — перзент, ұстаз — мұғалім, келбет — түр);
2. стильдік реңк (еліру — желпілдеу, ақсақал — қария);
3. сөз қолданысындағы реңктер (өмір — ғұмыр, биік тау — бойшаң адам).

* Синонимдер мынадай жағдайларда қолданылады:

1. мәтінде бір рет пайдаланылған сөзді қайталамау үшін;
2. бір ұғымды түрлі белгілермен жан-жақты сипаттау мақсатында;
3. мағыналас екі сөз қатар келсе, алдыңғысы соңғысын анықтап, мағынасын күшейтеді. Мұндай сөз қолданысын плеоназм дейді. Мысалы, заңғар биік тау, құр бекер жүру;
4. Синонимдер фразеологизмдерде кездеседі. Мысалы, Бармақ шайнап, сан соғып, құсамен өткен өмір ғой — бұл да бір.
5. Сөздің орнына оның жеке түсінігін перифраза тәсілімен сипаттау арқылы; Мысалы, Астана деудің орнына Қазақстанның астанасы;
6. Мағынасы жағымсыз сөздерді эвфемистік тәсілмен жұмсартып, жеңілдетіп айту. Мысалы, өлді — о дүниелік болды, қартаю — жасы ұлғаю, т.б.

Стилистикалық синонимдер — стилистикалық жағынан ерекшеленетін синоним сөздер.

## Қызықты дерек

Мысалы қазақ тілінде бет деген сөздің 24 синонимы (түр, бет, келбет, ажар т.с.) бар екен

## Дереккөздер
# Кан Ю-Вэй

|  |
| --- |
| Кан Ю-Вэй |
| Kāng Yǒuwéi |
|  |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған күні | **Lua error Module:Wikidata ішіндегі 39 жолында: attempt to concatenate field '?' (a nil value).** |
| Қайтыс болған күні | 31 наурыз 1927 (1927-03-31) |
| Қайтыс болған жері |
Циндао, Шаньдун провинциясы
 |
| Азаматтығы |  Цин империясы  Қытай республикасы |
| Шығармашылығы |
| Шығармалардың тілі |
вэньянь
 |
| Мектеп/дәстүр |
неоконфуциашылдық
 |
| Негізгі қызығушылығы |
онтология, мистика, социология
 |
| Ықпал еткендер |
Ляо Пин
 |
| Ықпалды жалғастырушылар |
Лян Цичао, Тань Сытун, Май Мэнхуа
 |

**Кан Ю-Вэй** (қыт. 康有為)– қытайдың көрнекті ғалымы, 19 ғасырдың аяқ шеніндегі реформа жүргізу жолындағы қозғалыстың жетекшісі. Ол 1859 жылы 19 наурызда Гуандан провинциясы Наньхай уезінде дүниеге келген. 1887 жылы «Да тун шу» атты кітабын («Ұлы бірлік туралы кітап») жазды. Онда ол өзінің утопиялық әлеуметтік теориясын баяндап, қазіргі Қытайдың феодалдық қоғамын және Батыс елдерінің буржуазиялық құрылысын сынады. Кан Ю-вэй императорға меморандум жолдап, онда реформалар жүргізу жоспарын ұсынды, елді өнеркәсіп, сауда және мәдени жағынан дамыту жолдарын нұсқады. 1895 жылы Пянсюэхой реформалар клубын, ал 1898 жылы сәуірде Байогохой реформалар партиясын құрды. Шетелдегі Баохуанхой конституциялы-монархиялық ұйымының басшысы бола жүріп, елдегі Сунь Ят-сен басқарған қозғалысқа қарсы шықты. Кан Ю-Вэй 1927 жылы 31 наурызда Циньдаода дүниеден озды.

## Дереккөздер
# Фортепиано

Рояль

**Фортепиано** (итал. *fortepіano*, *forte* — қатты және *pіano* — ақырын) — ішекті соқпалы-клавишті рояль мен пианино музыкалық аспабының жалпы атауы. Фортепианоның алғашқы үлгісін Италияда Б.Кристофори 1709 — 11 ж. жасап шығарды. Фортепианоның екі түрі (рояль мен пианино) бар. Осы заманғы клавишті механикасы бар рояльды 19 ғасырдың басында С.Эрар (Парижде) ойлап тапқан. Фортепианоның екі педалі болады, ол дыбысты қатты немесе жайлап шығару үшін қолданылады; дыбыс көлемі 7 октава. Фортепианоның дыбыс шығаратын соқпалы балғашықтары мен ішектері сырт кескіні құстың қанатындай типылданған сандық ішіне орналастырылады. Фортепианоның ұзындығы 150-ден 270 см-ге дейін, ал ені 150 см болады. Фортепианода ойнау үшін арнайы көптеген музыкалық шығармалар (мысалы, Л. ван Бетховен, “Апассионата” сонатасы; Ф.Шуберт, “Фантазия”; Р.Шуман, “Симфониялық этюдтер”; Ф.Лист, “Кезбешілік жылдары”, т.б.) жазылды. Музыкалық орындаушылық өнерде үздік пианиношылар есімі белгілі. Олардың қатарында: Лист (Венгрия), Э.Г. Гилельс, А.Б. Гольденвейзер, К.Н. Игумно, Л.Н. Оборин, С.Т. Рихтер, В.Д. Ашкенази (Ресей), Ж.Әубәкірова, Г.Қадырбекова (Қазақстан), т.б. бар.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Pianos |
# Неопозитивизм

**Неопозитивизм** – XX ғасыр позитивизмінің субъективті-идеалистік жаңа ағымы.

Неопозитивизм өкілдері философияны теориялық таным ретінде мойындамай, философиядағы сана мен материя сияқты негізгі мәселелерді жоққа шығарды. Неопозитивизм Беркли және Юмнан басталған эмпиризм мен феноменализм дәстүріндегі позитивизмнің өзіндік эволюциялық даму кезеңі болып табылады.

Неопозитивизмнің ең ықпалды бағыты логикалық позитивизм болды. XX ғасырдың 30-жылдары Неопозитивизм көзқарасындағылардың жекелеген топтары айқындала түсті. Мәселен, Вена үйірмесінің логикалық позитивистердің (Карнап, Шлик, О.Нейрап т.б.), бер-линдік “*Эмпирикалық философия қоғамының*” логикалық позитивистерінің (Рейхенбах, Гемпель, т.б.), ағылшын аналитиктерінің прагматикалық бағыттағы америкалық өкілдерінің (Нагель, Маргенау, Бриджмен, т.б.) көзқарастары белгілі болды.

## Дереккөздер
# Сейсенбі

**Сейсенбі** — аптадағы дүйсенбі мен сәрсенбі аралығындағы күн. Халықаралық ISO 8601 стандартына сәйкес, бұл аптаның екінші күні. Кейбір дәстүрлі (иудей және христиан діндері) стандарттар бойынша аптаның үшінші күні.

## Бұл күннің өзге тілдердегі атауы

Орыс тілінде "сейсенбі" - "вторник", аптаның екінші күні деп аталады. Хорват тілінде және украин тілінде *utorak*, *вівторок*

Армян тілінде (Երեքշաբթի — *ерекшабти́*), грузин тілінде (სამშაბათი — *самшабати*) және тәжік тілінде (*сешанбе*) - барлығында да "сенбіден кейінгі үшінші күн" мағынасын білдіреді.

Латын тілінде сейсенбі атауы - *dies Martis* («Марс (құдай) күні]]»).

"Сейсенбі" сөзбе-сөз жапон тіліне аударғанда - «от күні» (火曜日).

## Сейсенбіге қатысты оқиғалар

1929 жылы 29 қазан - АҚШ-та "Қара сейсенбі" атанды, себебі бұл күні қор нарығында үлкен даурығу туып, бұның аяғы Ұлы дағдарысқа апарып соқты.

Microsoft компаниясы әр айдың екінші сейсенбісінде өзінің түгелге жуық бағдарламалары бойынша жаңартулар жүргізеді. Бірқатар жүйелік Админдер әзіл ретінде бұл күнді "қара сейсенбі" деп те атайды.

## Сейсенбі есімдер мен атауларда

* «Ruby Tuesday» (Жақұт сейсенбі) — "The Rolling Stones" тобының әні.