Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Борис Васильевич Спасский[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Борис Спасский |
| Борис Васильевич Спасский |
|
Спасский, 1983 жыл |
| Мемлекеттер |  КСРО  Франция  Ресей |
| Туған күні | 30 қаңтар 1937 (1937-01-30) |
| Туған жері |
Ленинград, РКФСР, КСРО
 |
| Қайтыс болған күні | 27 ақпан 2025 (2025-02-27) (88 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Мәскеу, Ресей
 |
| Лауазымы |
Гроссмейстер (1955)
 |
| Максималды рейтингі |
2690 (қаңтар 1971) |
| Марапаттары мен сыйлықтары |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |

 |
| **Борис Спасский** Ортаққорда |
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Борис Васильевич Спасский** (30 қаңтар 1937 жыл, Санкт-Петербург – 27 ақпан 2025 жыл, Мәскеу) — кеңестік, ресейлік шахматшы, шахматтан әлемнің оныншы чемпионы (1969–1972). Спасский шахматтан үш түрлі әлем чемпионатына қатысқан еді: 1966 жылы ол Тигран Петросянға жеңілді; 1969 жылы Петросянды жеңді; 1972 жылы Бобби Фишерге жеңілді.

1976 жылы Спасский Францияға көшті де, 1978 жылы Франция азаматы атанды. Ол түрлі сайыстарға қатысуын жалғастыра берді, алайда әлем чемпионына үміткерлігін жоғалтты. 1992 жылы Спасский Бобби Фишерге қарсы бейресми «қайта күресінде» жеңілді. 2012 жылы ол Франциядан кетіп, Ресейге оралды.

Спасский, оған қоса, халықаралық гроссмейстер (1955), КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері (1965), КСРО чемпионы (1961, 1973) атақтарына ие еді.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ізашары: **Тигран Петросян** | **Шахматтан әлем чемпионы** 1969—1972 | Ізбасары: **Бобби Фишер** |

| Шахматтан әлем чемпиондары |
| --- |
| 1993 жылға дейін |
|   Вильгельм Стейниц | Эмануил Ласкер | Хосе Рауль Капабланка | Александр Алехин | Макс Эйве | Михаил Ботвинник | Василий Смыслов | Михаил Таль | Тигран Петросян | Борис Спасский | Роберт Фишер | Анатолий Карпов | Гарри Каспаров |
| 1993–2006 |
| ФИДЕ нұсқасы бойынша | PCA нұсқасы бойынша |  |
| Анатолий Карпов | Александр Халифман | Вишванатан Ананд | Руслан Пономарёв | Рустам Касымджанов | Веселин Топалов | Гарри Каспаров | Владимир Крамник |
| 2006 жылдан кейін |
| Владимир Крамник | Вишванатан Ананд | Магнус Карлсен | Дин Лижэнь | Гукеш Доммараджу |
# Технократия[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

*Робот*.
**Технократия** ( гр. techne – кәсіп, өнер, шеберлік және *kratos* – билік) – қоғамдық-саяси ой бағыты. Технократия тұтас қоғамды ғылыми-техникалық ұтымдылық қағидаларымен басқаруға болады деп тұжырымдайды. Ол қағидаларды жүзеге асырушылар ретінде инжинер-техник ғалымдардың қолына билікті беру керектігін айтады.

 *Компьятерлендіру*.
Себебі, компьютерленген және роботтық техникаланған қоғамға тиімді шешімді математик, программист, экономистер ғана қабылдауға қабілетті. Олар машина тәрізді біртекті, жүйелі, догматты ойланады, түпкі мұраттары – бәсекеден жеңу, байлыққа жету. Адам машина іспеттес белгілі бір іске мамандануы, өз қызметін механизациялауы маңызды. Ал ақпараттық технология мен технологиялық революциялар өз бетімен әлеуметтік мәселелердің шешілуін және рухани жаңаруды қамтамасыз етеді. Технократияның салтанат құруының бір дәлелі ретінде бүгінгі алдыңғы қатарлы дамыған елдерде қоғамды меншік иелерінің емес, менеджерлердің басқаруын айтуға болады. Олардың *«техноқұрылымына»* инженерлерден бастап фирманың бас директорларына дейін кіреді. Барлық Технократия түрлерінің ортақ белгісі – әлеуметтік процестерді техника және өзге де бірсалалық өлшем негізінде басқаруға күш салу. Технократия саясаттың этикалық-рухани өлшемдерін ескермейді, мәдениеттің, өнердің, рухтың маңызын жоққа шығарып, гуманизмге жат қылықтарға негіз жасайды. Технократиялық тұжырымдар техникалық ғылымдар мен осы заманғы қоғамдық өндіріс мамандарының маңызы артқанының көрінісі болып табылады.

## Дереккөздер
# Куна[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Куна |
| туле, тельмалтола |
|  |
| Бүкіл халықтың саны |
|
65 000
 |
| Ең көп таралған аймақтар |
|  Панама |
| Тілдері |
|
куна тілі, испан тілі
 |
| Діні |
|
христиандық
 |

**Куна** — (*туле*, *тельмалтола*) — Панамадағы чибча тобындағы үндіс халқы. Панамадағы халық саны шамамен 65 мың адам, Колумбияда – 800–900 адам. (2000, бағалау).

## Тілі

Олар куна тілінде сөйлейді. Испан тілі кеңінен таралған.

## Діні

Олар христиан дінін ұстанады (католиктер мен протестанттар).

## Тарихы

Куна үлкен чибча халқының бір бөлігі болды және испандықтар келгенге дейін континентте өмір сүрді. Олардың саны - миллионға жуық адам болды. Олар жеткілікті дамыған - металлургияға иелік еткен және ірі тайпалық одақтар құрып, Кариб теңізінің басқа халықтарымен соғыс жүргізген.
Алайда 1536 жылы бұл аймаққа испандықтар келді, бұл жергілікті халыққа ұнамай, оларға қызу қарсылық көрсете бастады. Алайда, мүмкіндіктер тең болмады және нәтижесінде үндістер теңізге ығыстырылды, олардың саны айтарлықтай қысқарды және қалғандары аралдарға кетуге шешім қабылдады. Бұл шешім халықты құтқарды, сонымен бірге әлеуметтік және отбасылық құрылымда өзгерістерге әкелді. Куна тайпасында әйелдер толық билікке ие болды, бұған дейін оларда қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ерлердің, жауынгерлердің және аңшылардың үстемдігімен стандартты патриархат болған. Куна аңызына сәйкес, испандықтар үшін соңғы шайқасты әйел басшылары жүргізген (ер адамдар дерлік қалмаған).

Қазір олардың көпшілігі 350-ден астам аралдары бар Сан-Блас архипелагында тұрады. Елдің орталық бөлігінде шағын Куна елді мекендері бар. Билікпен жақсы қарым-қатынаста, сыртқы әлеммен тұрақты байланыста болғанына қарамастан, тайпа әлі күнге дейін ата-баба дәстүрін сақтай отырып, өз ережелерімен өмір сүреді.

## Кәсібі

Куна ауыл шаруашылығына, балық аулауға және халықаралық саудаға негізделген. Сан Блас - бүкіл Панамадағы кокос жаңғағының негізгі жеткізушісі. Өткен ғасырдан бері кокос жаңғағы ең маңызды экспорттық өнім және сауда мен айырбастың нысаны болды. Сондықтан жергілікті тұрғындар азық-түлік пен қажетті заттарды әлі күнге дейін кокоспен төлейді.
Дәстүрлі қолөнер - сатуға арналған жейделер, себеттер, гамактар ​​жасау. Көпшілігі жұмыспен қамтылған, кеңсе қызметкерлері, шағын кәсіпкерлер, зиялы қауым өкілдері бар.

## Тұрмыс салты

Қауымдастықтарды көсем және жалпы жиналыс (ерлер мен әйелдер бөлек) басқарады. Басшылар (бірнеше қауымдастықтың бірі) жылына екі рет жалпы жиын үшін жиналады. Отбасы шағын немесе үлкен матрилокальды, билік үлкен күйеу балаға мұрагер болады.

Елді мекендері әдетте жағалау бойына созылып орналасады, үйлер төртбұрышты бір отбасылық.

Киімдері негізінен креол түріне жатады. Әйелдер геометриялық бейнелері бар, үнді және христиан мифологиясының көріністері жемпірлер (мола, молакана) киеді.

## Дереккөздер
# Танах

Танахты құрайтын орама қағаздардыӊ жинағы.
**Танах** (ивр. תנַ"ךְ‎) — еврейлер інжілініӊ қағидасы, иудаизмніӊ киелі мәтіндердіӊ үш жиынтығы. Танах мәтінініӊ дәстүрлі нұсқасы *Масора* атауымен белгілі. Орта ғасырларда пайда болып, бастапқы кезде бір кітап болып шыққан.

Танах деген сөз Масораныӊ үш дәстүрлі бөлімініӊ атауларыныӊ бас әріптерінен құралған:

* *Тора*, ивр. **תּוֹרָה**‎ [tōrā] — "Ілім", немесе Мұсаныӊ бес кітабы
* *Невиим*, ивр. **נְבִיאִים**‎ [nəḇīʾīm] — "Пайғамбарлар"
* *Ктувим*, ивр. **כְּתוּבִים**‎ [kəṯūḇīm] — "Жазбалар"

## Танахтыӊ мазмұны

Танахта дүниеніӊ және адамзаттыӊ жаратылуы туралы, құдайдыӊ өсиеттері туралы және еврейлер халқыныӊ тарихы жазылған. Еврейлердіӊ сенімі бойынша, бұл кітаптарды *руах акодеш* — киелі пері берген.

## Жүйеленуі

Ғалымдар арасында Еврейлер Библиясының ортақ канонының қабылданған жылы туралы бірнеше пікір бар. Бірақ ғалымдардың басым бөлігі Хашмониам әулеті тұсында жүйеленген деген ой білдіреді.
Танах және иудаизмніӊ діни–философиялық негіздері христиандықтыӊ және исламныӊ пайда болып қалыптасуына үлкен әсер еткен.

## Дереккөздер
# Буэнос-Айрес

|  |
| --- |
| Қала |
| Буэнос-Айрес |
| Ciudad Autónoma de Buenos Aires |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Логотипі |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АргентинаАргентина |
| Статусы |
Астана
 |
| Ішкі бөлінісі |
15 коммуна, 48 аудан
 |
| Мэр |
Орасио Родригес Ларрета
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 34°35′59″ о. е. 58°22′55″ б. б.﻿ / ﻿34.59972° о. е. 58.38194° б. б.﻿ / -34.59972; -58.38194    |
| Құрылған уақыты |
1536
 |
| Алғашқы дерек |
1536
 |
| Қала статусы |
1580
 |
| Жер аумағы |
202 км²
 |
| Орташа биіктігі |
25 м
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-3
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 3 063 728 адам |
| Тығыздығы |
15 017 адам/км²
 |
| Агломерация |
14 598 065
 |
| Ұлттық құрамы |
аргентиналықтар
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
+54 011
 |
| Пошта индексі |
C1000–1499XXX
 |
| buenosaires.gov.ar  (исп.) |
| Буэнос-Айрес |
| Буэнос-Айрес шекарасы

 |
|

*Басқа мағыналар үшін Буэнос-Айрес (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Буэнос-Айрес** (ис. *Buenos Aires*; [ˈbwenos ˈai̯ɾes]) — Аргентина астанасы, әрі әкімшілік, мәдени және экономикалық орталығы, сондай ақ Оңтүстік Американың ең ірі қалаларының бірі. Буэнос-Айрес өзімен аттас провинцияның бір бөлігі саналмайды, ол 1880 жылы негізі қаланған жеке әкімшілік аудан болып табылады.

Буэнос-Айрес Аргентинаның орталық-шығыс бөлігінде, Рио-де-ла-Плата өзенінің жағалауында орналасқан. 2010 жылғы санақ бойынша халық саны 2 891 082 адамды құрады. Буэнос-Айрес Аргентинаның ең ірі қаласы саналады және әлемнің 20 ең ірі қалаларының қатарында.

Қала ресми 48 ауданға бөлінеді. Буэнос-Айрес автономды қала болып есептелінеді және Аргентинаның 24 провинциясының қатарына кіреді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Buenos Aires |

* Буэнос-Айрес қаласының ресми сайты
* Аргентина туралы барлық ақпарат. Халықаралық туристік сервер Мұрағатталған 14 желтоқсанның 2005 жылы.
* Буэнос-Айрес қаласының веб-камералары
* Буэнос-Айрестің электронды картасы
# 2 қыркүйек

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы қыркүйек** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Қыркүйектің 2** — Григориан күнтізбесінде жылдың 245-ші күні (кібісе жылдарда 246-шы). Жылдың аяғына 120 күн қалады.

Киану Ривз
#### Мейрамдар

* Вьетнам, Тәуелсіздік күні
* Ресей, Екінші дүниежүзілік соғысының аяқталуы

#### Оқиғалар

* 1789 — АҚШ Қаржы министрлігінің негізделуі.
* 1919 — АҚШ-та темір жолшылардың ереуіл жасауына тыйым салынды.
* 1971 — Бiрiккен араб Республикасы өзінің тарихи Мысыр атауын қайтарды
* 1991 — АҚШ Латвия, Литва және Эстония мемлекеттердің тәуелсіздігін мойындады.
* 1996 — Украинада гривна жаңа валютасы енгiзiлді

#### Дүниеге келгендер

* 1814 — Эрнст Курциус (en:Ernst Curtius) (1896), неміс археологы
* 1852 — Поль Бурже (1935), француз жазушысы
* 1877 — Фредерик Содди (1956), ағылшын физигі, химигі, радиоактивтік ыдырау теориясының авторы
* 1913 — Билл Шенкли (1981), «Ливерпуль» футбол клубының әйгілі бапкері.
* 1964 — Киану Ривз, америкалық киноактер

#### Қайтыс болғандар

* 1910 — Анри Руссо, француз суретшісі
* 1929 — Пауль Лени (en:Paul Leni) (1885), неміс суретшісі және режиссер.
* 1969 — Хо Ши Мин (1890), Вьетнам президенті (1951—1969 жж.)
* 1973 — Джон Рональд Руэл Толкин, ағылшын жазушысы, филолог.

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |