# Янцзы

| Янцзы |
| --- |
| қыт. 长江 |
|  Өзеннің ағысы Нанкиннің тұсында |
| Сипаттамасы |
| **Ұзындығы** | 6300 км |
| **Су алабының ауданы** | 1808500 км² |
| **Су алабы** | Шығыс Қытай теңізі |
| **Өзендердің су алабы** | Янцзы су алабы |
| **Су шығыны** | 31900 м³/с |
| **Бастауы** |  |
|  • Орналасқан жері | Тибет |
|  • Биіктігі | 5170 м |
|  • Координаттары | 32°36′14″ с. е. 90°53′46″ ш. б.﻿ / ﻿32.60389° с. е. 90.89611° ш. б.﻿ / 32.60389; 90.89611    |
| **Сағасы** | Шығыс Қытай теңізі |
|  • Орналасқан жері | Шаңхай мен Цзянсу |
|  • Координаттары | 31°23′37″ с. е. 121°58′59″ ш. б.﻿ / ﻿31.39361° с. е. 121.98306° ш. б.﻿ / 31.39361; 121.98306    |
| **Еңістігі** | 0 м/км |
| Орналасуы |
|  Янцзы өзенінің су алабының картасы: |
| **Ел** |  Қытай |
|  |

**Янцзы**, **Чаңжиаң** (қыт. дәст. 長江, жеңіл. 长江, пінин: *Cháng Jiāng*, сөзбе-сөз: «ұзын өзен»; төменгі ағысындағы тарихи атауы — қыт. дәст. 揚子江, жеңіл. 扬子江, пінин: *Yángzǐ Jiāng*) — Еуразиядағы ең ұзын және мол сулы, әлемдегі үшінші ең ұзын өзен. Қытайдың аумағымен ағады.

## Географиялық сипаттамасы

Ұзындығы 5800 км, су жиналатын алабының аумағы 1808,5 мың км².

Бастауын Тибет таулы қыратының орталық бөлігіндегі 5500 метр биіктіктегі Тангла және Кукушили жоталарындағы мұздықтардан алып, Шығыс Қытай теңізіне атырау жасап (ауданы 80 мың км²) құяды.

Янцзы аңғар, арна және ағын ерекшеліктеріне қарай 3 бөлікке бөлінеді:

* жоғарғы ағысы – бастауынан Ибинь қаласына дейін (2700 км),
* орта ағысы – Ичан қаласына дейін (1020 км)
* төмен ағысы – атырауына дейін (2080 км).

Янцзы өзенінің алабы.*Жоғары ағысында* терең, тар шатқалмен су құлама жасап ағады, еңісі 5 мың метрден асады.

*Орта ағысы* қырқалы Сычуань қазаншұңқыры және қатпарлы жоталар үстімен өтеді, еңісі 251 метр, орташа ені 300 – 600 метр, шатқалдардағы тереңдігі 80 – 110 мтр, ағыс жылдамдығы 5 – 7 м/с.

*Төмен ағысы* аллювийлік Цзянхань және Солтүстік Қытай жазығының оңтүстік бөлігімен ағады. Еңісі 80 метр, орташа ені 600 метрден 2 км-ге дейін, ағыс жылдамдығы 1 м/с. Ірі салалары Ялунцзян, Миньцзян, Цзялинцзян, Ханьшуй (Цзюйхэ). Оң жақ жағалауындағы Дунтинху, Поянху көлдері өзеннің су ағысын реттеп отырады. Орташа су ағымы 34 мың м³/с; су режимі муссондық; жазда су деңгейінің ауытқу шегі жазық бөлігінде 10 метрге дейін көтеріледі. Янцзы және оның салаларында су тасқынынан қорғану үшін ұзындығы 2,7 мың км-дей көтерме бөгеттер (дамбылар) тұрғызылған. Өзеннің тек жоғары бөлігі ғана қатады, 2850 км бойы кеме жүзеді. Төмен бөлігі Ұлы каналмен жалғастырылған. Теңіз суының көтерілуі сағасынан 700 км-ге дейін таралады. Янцзы жыл сайын 280 – 300 миллион тонна тасындылар мен тосқындарды шайып әкетеді. Егістік (негізінен күріш алабы) суаруға пайдаланылады. Янцзы – Қытайдың басты су магистралі. Алабындағы су жолының жалпы ұзындығы 17 мың км. Өзен бойында Нанкин, Ухань, Чунцин, Чэнду, т. б. өнеркәсіп орталықтары, атырауында Шаңхай қаласы орналасқан.

## Тармақтары

Янцзы тармағында 700 өзен бар. Ең ірілері:

* Ялунцзян
* Миньцзян
* Цзялинцзян
* Туо
* Ханьшуй (Цзюйхэ)

## Орта айлық су шығыны (64 жылдың мәліметтері бойынша)

## Янцзы өзеніндегі ірі қалалар

* Паньчжихуа
* Ибинь
* Лучжоу
* Чунцин
* Ичан
* Цзинчжоу
* Шаши
* Шишоу
* Юэян
* Сяньнин
* Ухань
* Эчжоу
* Хуанши
* Хуанган
* Чаоху
* Чичжоу
* Цзюцзян
* Аньцин
* Тунлин
* Уху
* Хэфэй
* Чучжоу
* Мааньшань
* Тайчжоу
* Янчжоу
* Чжэньцзян
* Нанкин
* Нантун
* Шанхай

### Суреттер

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
| Янцзы Нанкин қаласының тұсында |  |  | Таңгула мұздықтары өзен қайнар көзі болып табылады |

## Сілтемелер

* Нанкин

## Дереккөздер