Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Испан тілі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Испан тілі |
|       Ресми, бірақ көп қолданылмайтын     20%-дан астам халық қолданады |
| Өз атауы: |
español, castellano
 |
| Айтылуы: |
espa'ɲol, kaste'ʎano
 |
| Елдер: |
Испания, Латын Америкасы
 |
| Ресми күйі: |
Испания, бүкіл Латын Америкасы (Бразилияны қоспағанда)
 |
| Реттейтін мекеме: |
Испан тілі академияларының ассоциациясы (Real Academia Española және өзге де 22 ұлттық испан тілі академиялары) |
| Сөйлеушілер саны: |
600 миллион адам (2023)
 |
| Рейтинг: |
4
 |
| Күйі: |
Қауіпсіздікте
 |
| Классификация |
| Санаты: |
Еуразия тілдері
 |
|
Үнді-Еуропа әулеті
италик тармағы
роман тобы
иберо-роман топ тармағы |
| Жазуы: |
латиница
 |
| Тіл коды |
| МЕСТ 7.75–97: |
исп 230
 |
| ISO 639-1: |
es
 |
| ISO 639-2: |
spa
 |
| ISO 639-3: |
spa
 |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика |

**Испан тілі** (ис. *idioma español*), немесе **кастиль тілі** (ис. *castellano*) — Испания, Оңтүстік, Орталық Америка (Гаити, Гайана, Суринам, Кіші Антиль аралдарын қоспағанда) мен Мексиканың, Кубаның (барлығы 20 елдің) әдеби және ресми тілі. Сондай-ақ, испан тілі Перуде (кечуа тілімен қатар), Боливияда (кечуа және аймара тілдерімен қатар), Пуэрто-Рикода (ағылшын тілімен қатар) ресми тіл болып саналады. Үнді-Еуропа тілдері шоғырының роман тілдері тобына жатады. Испан тілі Испанияның бұрынғы отарлары – Танжерде (Марокко), Филиппин аралдарында (тагил тілімен қатар) қолданылады. Балқан түбегінде және Орта Шығыста көне испан тілі кездеседі. Испан тілі екі диалектілік топқа (солтүстік және оңтүстік) бөлінеді. Латын Америкасы тұрғындары тілінің лексикасы мен сөздерінің айтылуында өзгешелік бар. Испан тілі Пиреней түбегіне 2-Пуни соғысы кезінде (б.з.б. 218 – 201) римдіктердің келуіне байланысты тарады. Испан әдеби тілінің қалыптасуына кастиль диалектісі негіз болғандықтан, ол көп уақыт кастиль тілі деп аталды. Қазіргі испан тілінде 5 дауысты, 18 дауыссыз (16 қатаң, 2 ұяң) дыбыс бар. Зат есім, сын есім есептелмейді. Етістік формалары өте күрделі. Жазуда латын әліпбиін қолданады. Испан тілінде дүние жүзі бойынша 600 млн-ға жуық адам сөйлейді.

## Дереккөздер
# Кариб теңізі

|  |
| --- |
|  Кариб теңізі  |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ауданы | 2 753 000 км² |
| Көлемі | 6 860 000 км³ |
| Тереңдігі | 7686 м |
| Орташа тереңдігі | 2500 м |
| Орналасуы |
| 14°31′32″ с. е. 75°49′06″ б. б.﻿ / ﻿14.5256° с. е. 75.8183° б. б.﻿ / 14.5256; -75.8183    |
| Кариб теңізі |
|  **Кариб теңізі** Ортаққорда |

**Кариб теңізі**, *Кариб теңізі* – Атлант мұхитындағы жартылай тұйық теңіз. Орталық және Оңтүстік Америка құрлықтары аралығында, Үлкен және Кіші Антиль аралдары арқылы Атлант мұхитынан бөлініп жатыр. \*Аумағы 2777 мың км², ең терең жері 7491 м. Суының орташа көл. 6745,3 мың км3. Жағалауларының кейбір жерлері таулы, кейде ойпатты келген. Батысы және Антиль аралдары бөлігі маржан (коралл) рифтерімен шектелген.

* Ірі шығанақтары: Гондурас, Дарьен, Венесуэла;
* Ірі аралдары: Куба, Гаити, Ямайка, Пуэрто-Рико.
* Климаты тропиктік. Солтүстік бөлігінде теңіз дауылдары болып тұрады. Беткі ағысы шығыстан батысқа қарай бағытталған, жылд. 1 – 3 км/сағ, \*Юкатан бұғазы маңында 6 км/сағ.
* Суының температурасы қыс айларында 25С, жазда 28С, тұзд. 36‰ шамасында.
* Теңізде балық аулау және маржан жинау кәсіпшілігі дамыған.
* Панама каналы арқылы Атлант және Тынық мұхиттарды байланыстыратын қысқа теңіз жолы қалыптасқан.
* Негізгі порттары: Маракайбо, Ла-Гуайра (Венесуэла), Картахена (Колумбия), Лимон (Коста-Рика), Колон (Панама), Санто-Доминго (Доминика Республикасы), Сантьяго-де-Куба (Куба).
* Теңіздің экономикалық және стратегиялық маңызы зор.

## Дереккөздер
# Панама (қала)

|  |
| --- |
| Астана |
| Панама |
|  |
| Әкімшілігі |
| Ел |  ПанамаПанама |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 08°57′00″ с. е. 79°32′00″ б. б.﻿ / ﻿8.95000° с. е. 79.53333° б. б.﻿ / 8.95000; -79.53333    |
| Құрылған уақыты |
1519
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 880691 адам (2013) |
| <imagemap>: 34 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:Панама |
| Панама шекарасы

 |

*Басқа мағыналар үшін Панама (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Панама** (ис. *Panamá, Ciudad de Panamá*), ресми атауы **Нуэстра-Сеньора-де-ла-Асунсьон-де-Панама** (ис. *Nuestra Señora de la Asunción de Panamá*) — Панама елiнiң астанасы және ең iрi қаласы. Ол Кариб теңiзiнің жағасында орналасқан және Панама каналының батыс жағында орналасқан қала.

## Тарихы

* 1500-1519: Испандық конкистадор Васко Нуньес де Балбоа Панама бұғазын тауып, бұл аймақты “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деп атаған.
* 1519: Панама қаласы “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деген атаумен негізделген және оның алғашқы тұрғындары оңтүстік Америка отарына барушылар болады.

* 1671: Панама қаласы қарақшы Генри Морган басшылығымен шабуылға ұшырайды және қиратылады.
* 1673: Қала ағымдағы орында қайта құрылады және оны қорғау үшін қамалдар құрылады.
* 1821: Панама Испаниядан тәуелсіздік алады және Колумбияның бөлігіне айналады.

* 1903: Панама Колумбиядан тәуелсіздік алады және АҚШ-пен келісім жасап, Панама каналын құруға рұқсат береді.
* 1914: Панама каналы ашылады және Панама қаласы халықаралық маңызды орталыққа айналады.

## Климаты

Панама қаласы тропикалық климатпен сипатталады, яғни жыл бойы жылы және ылғалды болып келеді. Жыл бойы температура шамамен 24-32 °C аралығында болады, айтарлықтай ауытқулар болмайды. Ылғалдылық жоғары, әсіресе жауын-шашынды маусымда.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

*
# XVI ғасыр

|  |  |
| --- | --- |
| **Мыңжылдықтар:** | 2-ші мыңжылдық |
| **Ғасырлар:** | 15 ғ. — **16 ғ.** — 17 ғ. |
| **Онжылдықтар:** | 1500 жж. 1510 жж. 1520 жж. 1530 жж. 1540 жж. 1550 жж. 1560 жж. 1570 жж. 1580 жж. 1590 жж. |
| **Санаттар:** | Туғандар — қайтыс болғандар Пайда болғандар — Ғайып болғандар |

## Онжылдықтар және жылдар

**[[::Ғасырлар|Ғасырлар]] және [[::Мыңжылдықтар|мыңжылдықтар]]**

| Мыңжылдықтар | Ғасырлар |
| --- | --- |
| Заманымыздан бұрынғы (ЗБ) |
| **[[::4-ші мыңжылдық ЗБ|4-ші]]**: | [[::40 ғ. ЗБ|40]] | [[::39 ғ. ЗБ|39]] | [[::38 ғ. ЗБ|38]] | [[::37 ғ. ЗБ|37]] | [[::36 ғ. ЗБ|36]] | [[::35 ғ. ЗБ|35]] | [[::34 ғ. ЗБ|34]] | [[::33 ғ. ЗБ|33]] | [[::32 ғ. ЗБ|32]] | [[::31 ғ. ЗБ|31]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық ЗБ|3-ші]]**: | [[::30 ғ. ЗБ|30]] | [[::29 ғ. ЗБ|29]] | [[::28 ғ. ЗБ|28]] | [[::27 ғ. ЗБ|27]] | [[::26 ғ. ЗБ|26]] | [[::25 ғ. ЗБ|25]] | [[::24 ғ. ЗБ|24]] | [[::23 ғ. ЗБ|23]] | [[::22 ғ. ЗБ|22]] | [[::21 ғ. ЗБ|21]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық ЗБ|2-ші]]**: | [[::20 ғ. ЗБ|20]] | [[::19 ғ. ЗБ|19]] | [[::18 ғ. ЗБ|18]] | [[::17 ғ. ЗБ|17]] | [[::16 ғ. ЗБ|16]] | [[::15 ғ. ЗБ|15]] | [[::14 ғ. ЗБ|14]] | [[::13 ғ. ЗБ|13]] | [[::12 ғ. ЗБ|12]] | [[::11 ғ. ЗБ|11]] |
| **[[::1-ші мыңжылдық ЗБ|1-ші]]**: | [[::10 ғ. ЗБ|10]] |   [[::9 ғ. ЗБ|9]] |   [[::8 ғ. ЗБ|8]] |   [[::7 ғ. ЗБ|7]] |   [[::6 ғ. ЗБ|6]] |   [[::5 ғ. ЗБ|5]] |   [[::4 ғ. ЗБ|4]] |   [[::3 ғ. ЗБ|3]] |   [[::2 ғ. ЗБ|2]] |   [[::1 ғ. ЗБ|1]] |
| Біздің Заманымыздың (БЗ) |
| **[[::1-ші мыңжылдық|1-ші]]**: |   [[::1 ғ.|1]] |   [[::2 ғ.|2]] |   [[::3 ғ.|3]] |   [[::4 ғ.|4]] |   [[::5 ғ.|5]] |   [[::6 ғ.|6]] |   [[::7 ғ.|7]] |   [[::8 ғ.|8]] |   [[::9 ғ.|9]] | [[::10 ғ.|10]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық|2-ші]]**: | [[::11 ғ.|11]] | [[::12 ғ.|12]] | [[::13 ғ.|13]] | [[::14 ғ.|14]] | [[::15 ғ.|15]] | [[::16 ғ.|16]] | [[::17 ғ.|17]] | [[::18 ғ.|18]] | [[::19 ғ.|19]] | [[::20 ғ.|20]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық|3-ші]]**: | [[::21 ғ.|21]] | [[::22 ғ.|22]] | [[::23 ғ.|23]] | [[::24 ғ.|24]] | [[::25 ғ.|25]] | [[::26 ғ.|26]] | [[::27 ғ.|27]] | [[::28 ғ.|28]] | [[::29 ғ.|29]] | [[::30 ғ.|30]] |
| **[[::4-ші мыңжылдық|4-ші]]**: | [[::31 ғ.|31]] |
# Жаңа Гранада

Жаңа Гранада
(New Granada, Viceroyalty of; қолданылатыны: Nova Granada), испан вице-королдігі, отарлау дәуірінен Оңтүстік Американың солтүстік-батысында. 1537-38ж. дейін бұл жерлерді испандықтар басып алып, [[1740ж.[[ дейін ПЕРУ вице-королдігіне бағынды. Сосын олар: қазіргі Колумбия, Панама, Венесуэла и Эквадор кіретін бөлек вице-королдік болды. Астанасы: Санта-Фе (қазіргі БОГОТА). Жаңа Гранада Испаниядан 1823ж. тәуелсіздігін алды.
# Эквадор

|  |
| --- |
| **Эквадор Республикасы República del Ecuador Ikwadur Republika** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *«Dios, patria y libertad»* |
| Әнұран: *«Salve, Oh Patria»* |
| Батыс полюс картасында |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 24 мамыр 1822 жыл (Испаниядан) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілдері** | испан тілі, кичуа, шуар |
| **Елорда** | Кито |
| **Ірі қалалары** | Кито, Гуаякиль |
| **Үкімет түрі** | Президенттік республика |
| **Президенті Вице-президенті** | Даниэль Нобоа Мария Хосе Пинто
  |
| **Мемлекеттік діні** | Зайырлы мемлекет |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 73-орын 283 561 км² 5 |
| **Жұрты** • Сарап (2016) • Санақ (2010) • Тығыздығы
 |  16 385 068 адам (66-орын) 14 483 499 адам 58,95 адам/км² (151-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  202,043 млрд. $ 11,701 $ |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  106,289 млрд. $ 6,155 $ |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,752 (жоғары) (86-орын) |
| **Валютасы** | АҚШ доллары |
| Қосымша мәліметтер |
| **ISO коды** | EC |
| **ХОК коды** | ECU |
| **Телефон коды** | +593 |
| **Уақыт белдеулері** | -5 |

**Эквадор** (ис. *Ecuador*), ресми атауы **Эквадор Республикасы** (ис. *República del Ecuador* [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor]) — мемлекет, Оңтүстік Американың солтүстік-батысында орналасқан. Испан тілінен аударғанда «экватор» деген мағынаны білдіреді.

Батысында Тынық мұхиты шайып тұр, солтүстігінде Колумбиямен, ал шығыс пен оңтүстігінде Перумен шекаралас. Эквадордың құрамына Галопогостық аралдар кіреді. Халққы 17,8 млн адам (2021).

## Тарихы

### Испандық отарлауға дейiн

Қазіргі Эквадордың аумағында әр түрлi үндiс тайпалары өмiр сүрдi - кара, киту, тумбе, каньяри және басқа. Оларлар жануарларды аулады, балықшылық және егiншiлiкпен айналысты.

Б.з. 1-шi мыңжылдық соңында жағалауда тұрған «кара» үндіс тайпасы, таулы аймақтарға шабуыл жасап, басып алды. Ондағы «киту» және т.б. тайпалардың көзін жойды. Кейіннен олар жаңа мемлекетті ашты, оны латынамерикалық әдебиетінде «Киту патшалығы» деп атайды. Біртіндеп ол нағыз мемлекетке айнала бастады.

XV ғасырда(1460 жылдар) «Киту патшалығы» Тауантинсуйу инктер тайпасымен жаулап алынды(жаулап алу 15 жыл созылды). Инктер мемлекетінің көп бөлігін кечуа үндіс тайпасы құрады. Жаулап алу нәтижесінде қазіргі Эквадор аймаіында кечуа тілі үндіс тілінде ең қатты тараған тіл болды.

## Дереккөздер
# Мысыр пирамидалары

Гиза пирамиданың көрінісі. Солдан оңға: Менкора, Хефрен және Хеопс пирамидалар. Алдыңғы үш шағын пирамидалар Менкаур пирамида - серіктерінің пирамидалары бар.
**Мысыр пирамидалары** — Мысыр жерінде орналасқан ежелгі пирамидалар кешені. Осынау зор тас құрылыстар Ежелгі Египет перғауындарының сағанасы болып саналады. Сағаналар осыдан 5-мың жыл бұрын салынған.

Ең үлкен пирамида Хеопс перғауынның әмірімен тұрғызылған.

Оның биіктігі – 147 м.

Ежелгі грек тарихшысы Геродоттың жазбасында пирамиданы 100 мың адам 20 жыл бойы салғандығы айтылады.

Пирамидалардың салынуы, құрылысы жөнінде айтылған пікірлер сан алуан. Дегенмен аптапты Египет аспаны астында мыңдаған құл тас қарумен дәу тастарды бөліп алып, оны құрылыс орнына арқанмен сүйретіп жеткізген, пирамида биіктеген сайын тас блоктарды қолмен жоғары көтерген деген пікірлер басым.

Алып құрылыстар осы күнге дейін көрушісін қайран қалдырады. Осы пирамидалар Әлемнің жеті кереметінің біріне кіреді.
# Микки Маус[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Микки Маус
**Микки Маус** (Микки тышқан ағылш. *Mickey Mouse*) – Уолт Дисней компаниясының, жалпы америка поп-мәденитетінің символы болып табылатын мультипликация кейіпкері.

Миккидің ресми «туған күні» – 1928 жыл 18 қараша. Осы күні Микки «Пароходик Вилли» атты мультфильмде көрінеді, алайда бұдан алдын «Plane Crazy» атты қысқаметражды мультфильмде де бейнеленген болатын. Тышқан жіңішке дауыспен сөйлейді.

* 1946 жылға дейін Миккиді Уолт Диснейдің өзі дыбыстады ал кейін шылым шегуден туындаған созылмалы жөтелден кейін дыбыстауды тоқтатты. Дисней компаниясы бұл жұмысты Джим МакДональдқа береді.
* 1983 жылдан 2009 жылға дейін Микки Маусты Уэйн Оллвайн дыбыстаған.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Mickey Mouse |
# Фотография[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Дүниедегі ең алғашқы фотография
**Фотография** — фотосезгіш материалдарда кескінді алудың және физикалық немесе басқа процестер кезіндегі сәулеленулерді тіркеудің тәсілдері.

Фотография процесі төмендегідей кезеңдерден тұрады: ЖСҚ-тың кескінін не сигнал әсеріне сәйкес жарықталынуы; түскен жарық әсерінен ЖСҚ–та химиялық не физикалық өзгерістердің күшейе түсуі; алынған кескінді (не сигналды) ұзақ уақыт сақтауға мүмкіндік беретін өзгерістердің тұрақтануы; алынған кескінді тексеру, санау, өлшеу, т.б. Фотография кинемотография мен түрлі түсті фтографияның пайда болуына жол ашты. Мұның өзі фотографияның адам өміріндегі рөлі мен мәнін арттырды. Ақпарат пен құжат дайындауда,кино өнерінде, полиграфияда және ғылым мен техниканың көптеген саласында фотография негізгі құрал ретінде пайдаланылады.

### Фотографиялық аппарат

Фотоаппарат (фотокамера) — нәрсенің оптикалық кескінін фотопленканың, фотопластинканың не басқа фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына түсіруге арналған оптикалық-механаникалық құрылғы. Оның әуесқойлық, кәсіби және арнаулы түрлері бар. Әуесқойлық және кәсіби фотографиялық аппаратпен адам, портрет, табиғат көріністері мен спорт жарыстары суретке түсіріледі. Фотографиялық аппараттың арнаулы түрі фототехникалық жұмыстарда, аэрофототүсіруде, микрофотографияда, т.б. қолданылады. Фотографиялық аппарат жарық өткізбейтін камера, фокустау тетігі бар линзалы не айналы-линзалы суретке түсіргіш объектив, кескін іздеуіш, фотографиялық жапқы,кассета және фотопленканы кері орау механизмінен құралады. Жарық өткізбейтін камера фотографиялық аппараттың қалған бөліктерінен тұтастырып біріктіретін қорап түрінде болады. Суретке түсіргіш объектив фотоматериалдың жарық сезгіш қабатына нәрсенің оптикалық нақты кескін түсіреді. Кейбір фотографиялық аппараттар алмалы-салмалы объективтермен (фокус аралығы айнымалы болып келетін) жабдықталады. Объективті фокустау арнайы сақинаны бұрау, объектив жиегінде межеленген индексті қашықтықты көрсететін шкала мен үйлестіру немесе бұлыңғыр шыныдағы нәрсе кескінін кмера ішіндегі нәрсе кескінімен дәл беттестіру арқылы да жүзеге асырылады. Кескін іздеуіш суретке түсірілетін нәрсенің кадрдағы орналасу қалпын анықтау үшін пайданалынады. Фотографиялық жапқы жарық сезгіш қабатқа белгілі бір уақыт аралығында жарық шоғын жіберіп отырады. Мұны сезгіш қабатқа ұзақтығы әртүрлі жарық шоғын автоматты түрде түсіру үшін фотографиялық жапқы арнаулы құрылғанымен (кідірту механизмі деп аталатын) жабдықталады.

## Дереккөздер
# Мысық

| Мысық |
| --- |
|  Мысық әртүрлі тұқымдарының алтысы |
| Амандық күйі |
|
Үй жануары |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар  |
| Жамағаты: | Хордалылар  |
| Табы: | Сүтқоретілер  |
| Сабы: | Жыртқыштар  |
| Тұқымдасы: | Мысықтәрізділер  |
| Кіші тұқымдасы: | Felinae  |
| Тегі: | *Мысық*  |
| Түрі: | Үй мысығы  |

 |
| Екі-есімді атауы |
| Felis catus Карл Линней, 1758 |
| Синонимдері |
| *Felis silvestris catus* (subjective synonym) |

**Мысық** немесе **үй мысығы** (лат. *Felis catus*) — Мысықтәрізділердің биологиялық түрі, типпен бірдей кең таралған үй жануары.

## Биологиялық сипаттамасы

Асыранды мысықтың арғы тегі — ливиялық мысық болып саналады. Африка тұрғындары оны шамамен 5 мың жыл бұрын қолға үйреткен. Қолға үйретілген басқа жануарларға қарағанда мысық арғы тегінен онша алыстамаған, сондықтан мысық тұқымдарының саны көп емес. Мысықтың денесінен бас, мойын, тұлға, құйрық, алдыңғы және артқы аяқтарды ажыратуға болады. Аяқтары тұлғасының екі жағына тарбимай, тік көтеріп тұрады.

Дене ұзындығы 46-191 см , құйрығы 15-91 см. Құйымшағы шоқтығынан жоғары. Тырнақтары тартылған (Суматра мысығынан басқаларында).

Еркектері мауығу кезінде қатты таласып, ұрысып, шулайды.

Кейбір түрлері жылына 2 рет тұқым береді. Марғаулары (3-4 ұялас балалары болады) дәрменсіз, соқыр туады. Жыртқыштар ұсақ омыртқалылармен, балықпен қоректенеді.

Мысықтың басында екі құлақ қалқаны көрінеді. Бұл - оған тән ерекшелік. Қарашығы жарық сәулесінің күшіне қарай өзгеріп тұратын бадырайған үлкен көз, қабағы мен үстіңгі ерніндегі ұзын қылшық, ешқандай түгі жоқ тақыр мұрыннан екі танау тесіктері көзге түседі.

Мысық - өте саққұлақ жыртқыш. Қорегін аулағанда дыбысын сездірмей, саусақтарының ұшындағы тырнақтарын майлы табанына жасырып алып, білдіртпей жүреді. Ол алдымен жер бауырлап, лезде арқасын бүгеді және аяқтарымен қатты серпіле олжалайтын қорегіне қарай атылады. Осы тұста саусақ ұшындағы жасырылған өткір тырнақтар тарбия ашылып, құйрығы керіледі, құйрық мысықтың бағытын реттейтін бұлқын қызметін атқарады.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Мысық |
# 23 маусым[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы маусым** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Маусымның 23** — Григориан күнтізбесінде жылдың 174-ші күні (кібісе жылдарда 175-ші). Жылдың аяғына 191 күн қалады.

## Мерекелер

* Қазақстан: Қазақстан полициясы күні
* Қазақстан: Мемлекеттік қызметші күні
* Халықаралық олимпиада күні.

## Оқиғалар

## Туғандар

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Монарх

**Монарх** ((гр.  *μόναρχος*) «егемен билеуші»; гр.  *μόνος* «бір» + гр.  *αρχός* «билеуші») — мұрагерлік немесе (кей-кезде) сайланған мемлекет басшысы (император, қаған, шахиншах (падишах), дәрежесі төменірек; патша, Цезарь, қайсер, перғауын, патша, халифа және төменгі дәреже ; князь (мағынасында; герцог, князь), тагоре, экскарх, негус, шах, Шейх, Сұлтан, Эмир, Хан, Малик, Бей, Визир, махаража);

Мұрагерлік бойынша қазіргі заманғы еуропалық монархиялар      абсолютті примогенитурия       жақсырақ патрильдік когнитивтік примогениттур       агнатикалық примогенез       элективті монархия
Абсолютті монархия - Монархтың қолында жоғарғы (мемлекет, әскери және сот билік шоғырланады қазір Азия; Ватиканда - монархия теократиялық), қазір бұл әдетте мемлекеттің ең жоғарғы заң шығарушы органымен шектеледі: содан кейін олар парламенттік немесе конституциялық монархия туралы айтады.

Парламенттік монархия - бұл монархтың билігі шектеулі конституция болған монархияның бір түрі. Конституциялық монархия жағдайында нақты заң шығарушы билік парламент, ал атқарушы - үкімет.
# Дәстүрлі қытай жазуы

**Дәстүрлі қытай жазуы** (**көне қытай жазуы**) — жеңілтілген қытай жазуына қарағанда сызық сандары көп. Қытайдың ұзақ тарихы барысында әр дәуірдің өзгерісі арқылы қазір істетіліп отырған жеңілдетілген жазуға өзгерген.

## Дереккөздер
# Шартты белгі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Шартты белгі** - жинақты каталогтарда, библиофафиялық көрсеткіштерде қолданылатын және кітапханааралық акпараттық іздестіру жүйелеріндегі құжаттардың тұрған орнын көрсететін кітапхананың қысқаша шартты белгісі.

## Дереккөздер
# Татабы

**Татабы** (ұйғырша-тибетше —дад-пи немесе кумохи, хи; араб.-парс. — кай) — ежелгі моңғол тайпасы. Алғашқы кезде Моңғолияның солтүстік шығысының бір бөлігі Маньчжурияны мекендеген. Тарихи деректерде татабылар б. з. 220 ж. белгілі бола бастаған. Қытай басқыншыларына қарсы Татабылар көршілері қидандар және түріктермен одақ құрып, 696 ж. қытайларды қирата жеңген. 845 ж. Ұйғыр қағандығы құлағаннан кейін Татабылардың бір бөлігі Моңғолияның солтүстігіне қоныс аударып, ондағы қалған ұйғыр және түрік тайпаларымен араласып кеткен. 10 ғ-дың аяқ кезінде татабы ұрпақтарының бір бөлігі Кай деген атпен Алтай және Ертіс өңірінде өмір сүрген. 11 ғ-да бұлар қимақтар құрамына енген.

## Дереккөздер