# 1993 жыл

| Жылдар
 |
| --- |
|  1989 · 1990 · 1991 · 1992 —  **1993**  — 1994 · 1995 · 1996 · 1997
 |
| Онжылдықтар
 |
| 1970 жж. · 1980 жж. — **1990 жж.** — 2000 жж. · 2010 жж. |
| Ғасырлар
 |
| XIX ғасыр

```
— **XX ғасыр**
```

 **— XXI ғасыр** |

|  |
| --- |
| II мыңжылдық
 |
| XVIII ғасыр

```
— XIX ғасыр
—  **XX ғасыр**
```

 **— XXI ғасыр**

```
— XXII ғасыр
```
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890 жж. |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900 жж. |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910 жж. |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920 жж. |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930 жж. |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940 жж. |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950 жж. |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960 жж. |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970 жж. |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980 жж. |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990 жж. |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000 жж. |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
|  |

**1993 жыл басқа күнтізбелерде**| Грегориан күнтізбесі | 1993 *MCMXCIII* |
| Юлиан күнтізбесі | 1992 — 1993 (14 қаңтардан бастап) |
| Рим қаласының құрылуынан бастап | 2745 — 2746 (4 мамырдан бастап) |
| Византия күнтізбесі | 7501 — 7502 (14 қыркүйектен бастап) |
| Еврей күнтізбесі  | 5753 — 5754
ה'תשנ"ג — ה'תשנ"ד |
| Ислам күнтізбесі | 1413 — 1414 |
| Армения күнтізбесі | 1442 *ԹՎ ՌՆԽԲ*
 |
| Қытай күнтізбесі | 4689 — 4690 壬申 — 癸酉 қара маймыл — қара қораз |
| Ефиопия күнтізбесі | 1985 — 1986 |
| Инду күнтізбесі |  |
| - *Викрам самват* | 2049 — 2050 |
| - *Шака самват* | 1915 — 1916 |
| - *Кали-юга* | 5094 — 5095 |
| Иран күнтізбесі | 1371 — 1372 |

**1993 жыл** — Григориан күнтізбесі бойынша аптаның бесінші күні, яғни жұмада басталады. Кібісе жыл емес.

Бұл біздің заманымыздың 1993 жылы, II мыңжылдықтың 993-жылы, XX ғасырдың 93-жылы, 20 ғасырдың 10-онжылдығының 3-жылы, 1990 жылдардың 4-жылы болып табылады.

## Оқиғалар

### Қаңтар

Президенттер Джордж Буш пен Борис Ельцин 1993 жылы 3 қаңтарда Мәскеу Кремлінің Владимир залында START II шартына қол қойды.
* 1 қаңтар:
	+ Чехословакия - Чехия мен Словакияға бейбіт түрде бөлінді.
	+ Еуропалық экономикалық қауымдастық сауда кедергілерін жояды және біртұтас еуропалық нарықты құрады.
* 3 қаңтар – Мәскеуде президенттер Джордж Буш (АҚШ) мен Борис Ельцин (Ресей) стратегиялық қаруларды қысқарту туралы екінші келісімге қол қойды.
* 13 қаңтар - Химиялық қару туралы конвенцияға (CWC) АҚШ президент Джордж Буш қол қойды.
* 17 қаңтар - АҚШ-тың Бағдад маңындағы ядролық деп есептелетін нысандарға зымырандық соққысы болды.
* 19 қаңтар - Чехия мен Словакия БҰҰ-ға қабылданды.
* 20 қаңтар - Билл Клинтонның Америка Құрама Штаттарының президенті ретінде инаугурациясы. Джордж Буштың өкілеттігі аяқталды.
* 22 қаңтар – Мәскеуде ТМД мемлекет басшыларының кездесуі өтті. Тоғыз мемлекеттің жетеуі (Украина мен Түркіменстанды қоспағанда) басшылары Достастық Хартиясына қол қойды.

### Ақпан

* 2 ақпан - Өзбекстан президенті Ислам Кәрімов әрбір азаматқа өмір бойына 500 гектарға дейінгі жер телімін алу құқығын беретін «Жерге жеке меншік құқығы туралы» жарлыққа қол қойды.
* 7 ақпан - Лихтенштейнде парламенттік сайлау өтті.
* 10 ақпан - Италия үкіметі жоғары лауазымды тұлғаларға қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалынан кейін отставкаға кетті.
* 14 ақпан - Литвада президент сайлауы өтті.
* 15 ақпан - Словакияның Ұлттық кеңесі Михал Ковачты елдің тұңғыш президенті етіп сайлады.
* 25 ақпан - Кубада Ұлттық ассамблеяға алғашқы тікелей сайлау өтті. Ресми түрде сайлаушылардың 99,6%-ы қатысты.

### Наурыз

* 2 наурыз - Сургут қаласында ТМД-ның мұнай және газ жөніндегі үкіметаралық кеңесі құрылды.
* 12 наурыз - Солтүстік Корея Ядролық қаруды таратпау туралы шарттан шығатынын және халықаралық инспекторларды өз аумағына кіргізуден бас тартқанын жариялады.
* 27 наурыз - Цзян Цзэминь Қытай Халық Республикасының төрағасы қызметіне кірісті.
* 29 наурыз – Лос-Анджелесте 65-ші Оскар марапаттау рәсімі өтті.

### Сәуір

* 5 сәуір - Nvidia құрылды.
* 8 сәуір – Македония Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымына «бұрынғы Югославия Македония Республикасы» уақытша атауымен қабылданды.
* 15 сәуір - Түркіменстан президенті Сапармұрат Ниязов түркімен тілінің кириллицадан латын графикасына көшетінін мәлімдеді.
* 22 сәуір – Mosaic веб-шолғышының бірінші нұсқасы шығарылды
* 23 сәуір - Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы туберкулезді жаһандық денсаулық сақтау саласындағы төтенше жағдай деп жариялады.
* 27 сәуір - Эритреяның тәуелсіздігін Біріккен Ұлттар Ұйымы жариялады және растады.

### Мамыр

* 5 мамыр – Қырғыз Республикасының бірінші конституциясы қабылданды.
* 10 мамыр - Қырғызстанда жаңа ұлттық валюта сом енгізілді.
* 14 мамыр:
	+ ТМД экономикалық одағы құрылды.
	+ Эстония, Литва және Словения Еуропа Кеңесіне мүше болды.
* 19 мамыр - Америка Құрама Штаттары Анголаның ресми үкіметін мойындағанын жариялады.
* 24 мамыр - Эритрея Эфиопиядан тәуелсіздік алды.
* 25 мамыр - Гаагада бұрынғы Югославия үшін халықаралық қылмыстық трибунал құрылды.
* 28 мамыр – Монако және Эритрея БҰҰ-ның толыққанды мүшесі болды

### Маусым

* 4 маусым - Әзірбайжандағы әскери путч.
* 5 маусым - Сомалидегі Могадишода БҰҰ күштерімен бірге қызмет ететін 24 пәкістандық әскер қаза тапты.
* 6 маусым - Моңғолияда тұңғыш рет жалпыхалықтық президент сайлауы өтті.
* 15 маусым - Кубадан соңғы Ресей әскерлері кетті.
* 23 маусым - Гаитиге халықаралық санкциялар салынды.
* 25 маусым - Лит Литваның жаңа валютасы ретінде енгізілді.
* 30 маусым - Чехия мен Словакия Еуропа Кеңесіне мүше болды

### Шілде

Amiga CD32 ойын консолі.
* 16 шілде - Amiga CD32, CD-ROM пайдаланатын алғашқы 32 биттік ойын консолі Лондонда таныстырылды.
* 26 шілде – 7 тамыз – Ресейдегі ақша реформасы.
* 27 шілде - Microsoft Windows NT 3.1 нұсқасын шығарды.
* 28 шілде - Андорра БҰҰ-ға қабылданды

### Тамыз

* 3 тамыз – Валдис Биркавс Латвияның премьер-министрі болды.
* 9 тамыз:
	+ Морихиро Хосокава Жапонияның премьер-министрі қызметіне кірісті.
	+ Бельгия королі Альберт II ағасы, король Бодуэн I қайтыс болғаннан кейін тоғыз күн өткен соң қызметіне кірісті.
* 28 тамыз - Онг Тенг Чон Сингапурдың халық сайлаған тұңғыш президенті болды.
* 31 тамыз - Ресей Литвадан әскерлерін шығаруды аяқтады.

### Қыркүйек

* 2 қыркүйек - Өзбекстанда 2000 жылға дейін кириллицаны латын әліпбиіне ауыстыру туралы жарияланды.
* 13 қыркүйек - Вашингтонда Израиль мен Палестинаны азат ету ұйымы арасындағы бейбіт келісімге (Қағидалар декларациясы) қол қойылды, онда Израиль әскерлерінің Газа секторы мен Иерихоннан шығарылуы қарастырылды;
* 17 қыркүйек - Ресей әскерлері Польшадан шығарылды.
* 21 қыркүйек - 3 қазан - Ресейдегі Конституциялық дағдарыс.
* 22 қыркүйек - Ефим Звягильский Украина премьер-министрінің міндетін атқарушы болды.
* 24 қыркүйек - Әзірбайжан ТМД-ға толыққанды мүше ретінде қосылды.
* 30 қыркүйек - Ресей мен Сан-Марино дипломатиялық қатынас орнатты.

### Қазан

* 2 қазан - Мәскеудегі Смоленская алаңында Жоғарғы кеңес жақтастары мен полиция мен ОМОН арасында қақтығыс болды.
* 3 қазан - Әзірбайжанда президент сайлауы өтті. Хейдар Әлиев 98,8% дауыс жинап жеңіске жетті.
* 4 қазан - Ақ үйді үкімет танктері атқылауы. Борис Ельциннің Мәскеудегі оқиғаларды «алдын ала жоспарланған фашистік-коммунистік көтеріліс» деп сипаттаған Ресей азаматтарына жолдауы.
* 5 қазан - Қытай ядролық сынақ өткізіп, іс жүзінде дүниежүзілік мораторийді тоқтатты.
* 7 қазан - Румыния Еуропа Кеңесіне қосылды.
* 8 қазан
	+ Грузия президенті Эдуард Шеварднадзе Грузияның ТМД-ға қосылғанын жариялады;
	+ Халықаралық қауымдастық Оңтүстік Африкаға қарсы санкцияларды алып тастады.
* 22 қазан - Мәжіліс (парламент) шешімімен Сапармұрат Ниязов әлемдегі барлық түркімендердің көшбасшысы болып жарияланды. Оның атағы кейін «Ұлы Түркіменбашы» атанды.
* 31 қазан - Перудың жаңа Конституциясы бекітілді.

### Қараша

* 1 қараша - Маастрихт шарты (Еуропалық Одақ туралы шарт) күшіне енді. Еуропалық экономикалық қауымдастық Еуропалық Одаққа айналды.
* 12 қараша – Лондон конвенциясы: радиоактивті қалдықтарды теңізге тастауға тыйым салынады.
* 14 қараша - Референдумда Пуэрториколықтар Достастық болып қалуға аз дауыс берді.
* 15 қараша - Өзбекстанда уақытша ақша бірлігі сом-купон енгізілді.
* 22 қараша – Армения өзінің ұлттық валютасы драмды енгізді.
* 29 қараша – Молдовада ұлттық валюта – Молдова лейі айналымға енгізілді.
* 30 қараша – Ресей Федерациясының мемлекеттік елтаңбасы бекітілді.

### Желтоқсан

* 2 желтоқсан - Колумбияда Меделлин есірткі картельінің басшысы Пабло Эскобарды полиция атып өлтірді.
* 9 желтоқсан - БҰҰ Оңтүстік Африкаға қарсы мұнай эмбаргосын алып тастады.
* 14 желтоқсан:
	+ Әзірбайжан ТМД-ға мүше болды
	+ Апас Жұмағұлов Қырғызстанның премьер-министрі болды.
* 22 желтоқсан - Оңтүстік Африка парламенті нәсілдік теңдікті қамтамасыз ететін өтпелі конституцияны қабылдады.
* 30 желтоқсан – Израиль мен Ватикан дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

### Қазақстанда

1993 жылғы теңге үлгілері.
* 13 қаңтар – «Мемлекеттік шекара туралы» және «Шекара әскерлері туралы» заңдар қабылданып, еліміздің шекарасын құқықтық ресімдеу басталды.
* 28 қаңтар - Қазақстан Республикасының Конституциясы қабылданды.
* 16 ақпан - Алматыда БҰҰ өкілдігі жұмыс істей бастады.
* 26 ақпан - "Қазақстан Республикасының Мемлекеттік шекарасы туралы" заң күшіне енді, ол республика аумағының тұтастығы, бөлінбейтіндігі және қол сұғылмаушылығы қағидаттарын растады.
* 10 наурыз - Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына сәйкес 1993-1995 жылдарға арналған мемлекетсіздендіру мен жекешелендірудің ұлттық бағдарламасы жарияланды.
* 6 сәуір - Алматыда Шеврон корпорациясының басқарушы директоры Кеннет Деррдің қатысуымен "Теңізшевройл" БК құру туралы келісімге қол қойылды. Сол күні Президент "Теңізшевройл" бірлескен кәсіпорнының қызметі туралы жарлыққа қол қойды. Мәміле "ғасыр келісімшарты" деп аталды.
* 18 сәуір - Алматыда дүниежүзілік экономикалық форум өтті, оған әлемнің 30 елінен 100-ден астам ірі халықаралық және ұлттық компаниялардың, фирмалар мен банктердің басшылары жиналды.
* 22 тамыз - Қазақ КСР Компартиясының Орталық комитетін 25 жылға жуық басқарған және 1986 жылы қызметінен кеткен Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев өмірден озды.
* 5 қараша - Болашақ стипендиясы құрылды.
* 15 қараша - Қазақстан рубльдік аймақтан кетті, теңге ресми валютаға айналады. Жаңа ақша айналымға 1 теңге - 500 кеңес рубль қатынасында енгізілді.
* 13 желтоқсан – Жоғарғы Кеңес өзін-өзі тарату және барлық өкілеттіктерді жаңа сайлауға дейін президентке беру туралы шешім қабылдады, бұл іс жүзінде президенттік басқару формасына көшуді білдірді.
* желтоқсан - Доллар бағамы 5 теңге 25 тиын құрады.

## Туғандар

*Тағы қараңыз: Санат:1993 жылы туғандар*

* 30, тамыз — Ержан Аленов, әнші

## Қайтыс болғандар

*Тағы қараңыз: Санат:1993 жылы қайтыс болғандар*

## Тағы қараңыз

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: 1993 |

  1993 жыл
## Дереккөздер

| 1993 жылға арналған күнтізбе |
| --- |
| Қаңтар

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

 | Ақпан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |

 | Наурыз

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

 |
| Сәуір

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |

 | Мамыр

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |  |  |  |  |  |  |

 | Маусым

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |

 |
| Шілде

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |

 | Тамыз

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |  |  |  |  |  |

 | Қыркүйек

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |  |

 |
| Қазан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

 | Қараша

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |  |  |  |  |  |

 | Желтоқсан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |

 |