Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ауа винті

АТР-72 ұшағының Ауа винті
**Ауа винті** - авиациялық қозғалтқыш білігіндегі айналдыру моментін тарту күшіне түрлендіретін қозғалтқыш. Ол поршеньді және турбовинтті қозғалтқыштармен жұмыс істейтін ұшақтарда, тікұшақтарда, дирижабльдер мен аэрошаналарда қолданылады.

Ауа винті айналғанда винт қалақшасынан серпілген ауа ағыны аэродинамикалық күш туғызады. Ауа винті үш қалақшалық, төрт қалақшалық, ал жеңіл ұшақтар үшін екі қалақшалы етіп жасайды. Қалақша үшін әдетте дюраллюминий, кейде болат, ал жеңіл ұшақтар үшін ағаш не пластмасса пайдалынады. Ауа винтінің пайдалы әсер коэффициентін арттыру және айналу жылдамдығын оптимальды шамаға келтіру үшін айнымалы адымды винт қолданылады.

## Дереккөздер

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ауа винті**
# Цзян Цзэминь

Цзянь Цземин
**Цзянь Цземин** (қыт. 江泽民) (17.8.1926 ж. т., ҚХР, Ужиянсу провинциясы, Янчжу қ. - 30.11.2022) — саяси қайраткер, Қытай Халық Республикасының төрағасы (*президент*і) (1993 — 2002), Қытай коммунистік партиясы ОК-нің бас хатшысы (1989 — 2002), Орт. Әскери кеңестің төрағасы (1990 — 2004). Шанхайдағы Көлік ун-тінің электрқозғалтқыштар ф-тін бітірген (1947).

* 1950 — 55 ж. Шанхайдағы з-тарда бас инженердің орынбасары, цех жетекшісі, партия ұйымының хатшысы қызметтерін атқарды.
* 1955 — 56 ж. Мәскеу қаландағы Сталин атынд. машина жасау з-тында мамандығын жетілдірді.
* 1956 — 62 ж. Чанчунь машина жасау з-тында басшылық қызметтер атқарды.
* 1962 — 80 ж. Ухань механика ғыл.-зерт. ин-тының директоры, механика министрлігі сыртқы экон. байланыстар басқармасының бастығы болды.
* 1980 — 89 ж. электроника өнеркәсібі министрінің орынбасары, министрі, Шанхай қ-ның мэрі, Шанхай қалалық партия к-тінің хатшысы сияқты жауапты қызметтер атқарды.
* 1989 ж. студенттердің Пекиндегі бас көтеруінен кейін бұрынғы басшылық орындарынан кетіп, Қытай коммунистік партиясы ОК-нің бас хатшысы болып сайланды.
* 1990 ж. ҚХР Орт. Әскери кеңесінің төрағасы,
* 1993 ж. наурызда ҚХР төрағасы болып сайланды.
* 2002 ж. қарашада ҚХР-дың төрағасы, ҚКП ОК-нің Бас хатшысы міндетінен өз еркімен босады. Цзянь Цземин — Дэн Сяопиннің саяси бағытын жалғастырды. Оның басшылығы кезінде Қытай экономикасы қауырт дамып, халықар. беделі өсті. ҚХР мен Қазақстан Республикасы арасында дипломат. қатынас орнап, екі елдің арасындағы шекара нақты анықталып, шекараға байланысты мәселелердің бәрі түбегейлі шешілді. Қытай мемлекетінің басшысы ретінде ол бірнеше рет ресми сапармен Қазақстанда болып қайтты. Бұл сапарлардан кейін екі ел арасындағы мәдени, сауда, достық, көршілік қатынастар нығая түсті.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Jiang Zemin |

## Ciлтемелер

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, XVIII том
# Көпір[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Прагадағы Карл көпірі
**Көпір** — әр түрлі кедергілерді (өзен, сай, жол т.б.) басып өтуге арналған өткелдік құрылыс. Пайдалану мақсатына немесе транспорт түріне қарай К. автомоб. жолы көпірі, темір жол көпірі, жүргіншілер көпірі, *акведук* және көпір-каналдар болып, ал орналасу орыны бойынша қалалық көпір, *жолөтпе, виадук*, *эстакада* т.б. болып ажыратылады.

**Көпір**:

1. - қандай да бір табиғи немесе жасанды кедергілерден өту үшін үстіне жол төселетін инженерлік құрылыс . Пайдалану мақсатына, көлік түріне қарай: автокөлік жол көпірі, темір жол көпірі, жүргіншілер көпірі, акведук және канал-көпірлер;
2. - жол жалғасын кедергілерден (өзеннен, сайдан, жырадан, темір жолдан жөне т.б.) өткізу үшін салынатын кұрылыс. Көпірдің өзен, сай, жыра секілді табиғи кедергілерден және су, газ құбырлары секілді жасанды кедергілерден өтуге арналып салынатын түрлері көп;
3. - қайсыбір кедергіден өту үшін салынған құрылыс жол ғимараты.

## Дереккөздер
# Мэй Ланьфан

**Мэй Ланьфан** – Қытай әртісі және Бейжің операсындағы әйел рөлдерін сомдаушы. Бейжің операсының алтын дәуіріндегі төрт ұлы «дань»-ның бірі.

Шын есімі – Мэй Лань. 1894 жылы 22 қазанда Ұлы Цин мемлекетінің Цзянсу провинциясындағы Тайчжоу қаласында Бейжің операсы әртістерінің отбасында дүниеге келген.

Төрт ұрпақтан бері «дань» рөлін сомдаған. Сондықтан 8 жасында театр өнерін меңгере бастайды. Мэй Ланьфан Жапонияға (1919, 1924 және 1956), АҚШ-қа (1930) және КСРО-ға (1932, 1935 және 1952) гастрольдік сапармен барған.

1955 жылы құрылған Қытай Бейжің операсы театрының бірінші директоры болады.

1961 жылы 8 тамызда Бейжіңде қайтыс болған. Оның құрметіне 1986 жылы Бейжіңде Мэй Ланьфан музей үйі ашылады.

2008 жылы режиссер Чэнь Кайгэ «Мэй Ланьфан» фильмін түсіреді. Бейжің операсының үлкен театр Мэй Ланьфанның атында.

## Дереккөздер
# Усу

2000 жылдың наурыз айында Усу тауы 22 жылдан кейін алғаш рет атқылады.
Атқылау нәтижесінде 13 мың адам жедел түрде қоныс аударуға мәжбүр болды.
Жанартаудың атқылауы жер сілкінісінен кейін екі күн өткен соң басталды. Усу жанартауы атқылау барысында құрылысын өзгерткен.

Усу шыңында О-Усу, Ко-Усу және Шова-Шинзан сияқты лава күмбездері бар.
1663 жылы Хоккайдодағы Усу жанартауында ауқымды атқылау орын алған.
Усу тауы белсенді стратожанартау болып табылады.
Ол Жапониядағы Хоккайдода орналасқан Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағында тұр.

2008 жылы дәл Тоя көліндегі Усу тауының жанындағы G8 шыңына альпинистер көтерілді.
Усу жанартауы - белсенді жанартау
Бүл жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған
Жапонияның Хоккай- до аралы Усу жанар- тауының атқылай беруі байланысты үнемі жанартаулық қауіп- қатерде қалған.

Бул жанартау өткен 100 жыл аясында төрт рет атқылаған екен.
Усу тауының оңтүстік шетінде шағын кальдералар пайда болған.
Хоккайдо аралындағы көрнекті орындар Сикотцу-Тоя Ұлттық саябағындағы Усу тауында орналасқан.

## Әдебиет

* Алматы: «Аруна» баспасы. 208 бет. Сер.: «1100 қызықты дерек».
# Кодзики[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Кодзики, манускрипт Синпукудзи-бон (жапон. 真福寺本)
**Кодзики** (жап. *古事記* немесе ふることふみ) — Жапонияның ежелгі жазбаша жылнамасы, көне жапон тілінде жазылған әдебиетінің ескерткіші.

Оны үкіметтің тапсыруы бойынша 712 жылы Оно Ясумаро (туған жылы белгісіз - 723) құрастырған. 3 томнан тұрады. "Құдайлар заманы" дейтінінен бастап Суйко империясына дейінгі (593-628) дәуірді қамтиды. 1 - томда құдайлар туралы аңыздар бар. Ал 2-3 томдарында болған тарихи оқиғалар туралы баяндалады.

## Дереккөздер
# Асахи

**Асахи** ("Көтерілген күн") - Жапонияның "Асахи симбунся" компаниясы шығаратын, жалпы халықтық бес ықпалды газетінің бірі.. 1979 жылы құрылған. Штаб-пәтері мен редакциясы Токиода. Ел әкімшіліктерінде жергілікті жаңалықтармен бет ауыстыратын филиалдары бар. Редакция күн сайын басылымның 15-ке дейін таңертеңгі және кешкі шығарылымдарын шығарады.

Таралымы 10 млн. асады. Газет кертартпалық бағыт ұстайды. Жапон тіліндегі басылымдарымен бірге ағылшын тілдес баламасы да бар. "Асахи" техникалық жарақтандыруы бойынша алдыңғы қатарда. Токиодағы кеңсесінің төбесінде тікұшақтарға арналған алаңы бар, газет шығару үшін соңғы буын техникалары пайдаланылады, күн батареяларының энергиясы қолданылады, репортерлар байланыстың ұялы құралдарымен жарақтандырылған.

## Дереккөздер
# Саке[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Саке** — ашытылған күріштен алынған шарап. Жылылай шағын шыныаяққа құйып береді. Кейде үй температурасымен немесе шетіне тұз себілген ағаш қораппен салқындатып береді.

## Дереккөздер
# Гонконг қытайлық университеті[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Гонконг қытайлық университет.  |
| Ұраны: |
| ағылш. *Through learning and temperance to virtue* |
|  Университет атауы |
| Шынайы аты | қыт. 香港中文大學 |
| Халықаралық атауы | The Chinese University of Hong Kong |
|  Жалпы сипаттамасы |
| Құрылған жылы | 1963 ж. |
| Түрі | Мемлекеттік университет |
|  Орналасуы |
| Орналасқан жері | Гонконг |
|  Әкімшілік |
|  Негізгі көрсеткіштер |
| Студенттер | 19 861 |
| Шетел студенттері | 3 614 |
| Бакалавриат | 16 379 |
| Магистратура | 1 599 |
| Докторантура | 1 883 |
| өңдеу  |

**Гонконг қытайлық университеті** (қыт. 香港中文大學, ағылш. *The Chinese University of Hong Kong*, **CUHK**) — Гонконгтағы мемлекеттік жоғары оқу орны.

## Сипаттамасы

Гонконг университетінен кейінгі Гонконгтың ең ежелгі университеттерінің бірі. Университеттің ұраны - «博文約禮», ол қытай тілінен аударғанда «интеллектуалды ой өрісін кеңейту және сыпайылық шеңберінде қалу» дегенді білдіреді. Оқу орнындағы білім беру қытай және ағылшын тілдерінде жүзеге асырылады. 2016 ж. QS ең үздік университеттердің рейтингіне сәйкес Гонконг қытайлық университеті әлемде 44-орынды иеленсе, Гонконгта 3-орынға ие болып отыр.

## Белгілі түлектер мен оқытушылар

* Яу Шинтун
* Яо Эндрю
* Чжань Юаньдин

## Дереккөздер
# Камфора ағашы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Камфора ағашы,** камфора лавры (Cіnnamomum comphora) – лавр тұқымдасына жататын мәңгі жасыл ағаш. Биіктігі 20 – 50 м. Жапырағы хош иісті; гүлі өңсіз, ақшыл, ұсақ. Өсімдіктің барлық бөлігінде эфирлі камфора майы болады, бұдан камфора алынады. Камфора ағашының жабайы түрі Қытайда (әсіресе, Тайвань, Хомнань аралдарында), Оңтүстік Жапонияда өседі және осы жерлерде қолдан да егеді.

## Сілтемелер

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том
# Ақ тырна

| Ақ тырна |
| --- |
|  Ақ тырна |
| Амандық күйі |
| Сурет:Status IUCN3.1 CR.svg Жойылу қаупіндегілер
(IUCN3.1)  |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар  |
| Жамағаты: | Хордалылар  |
| Табы: | Құстар  |
| Сабы: | Тырнатәрізділер  |
| Тұқымдасы: | Gruidae  |
| Тегі: | *Grus*  |
| Түрі: | G. leucogeranus  |

 |
| Екі-есімді атауы |
| Grus leucogeranus Pallas, 1773 |
|  Migration routes, breeding and wintering sites |
| Синонимдері |
| *Bugeranus leucogeranus* *Sarcogeranus leucogeranus* |

**Ақ тырна** (лат. *Grus leucogeranus*) — тырналар тұқымдасының бір түрі. Қазақстанның батыс және орталық аймақтарын көктемгі (сәуір — мамыр) және күзгі (тамыз — қазан) ұшу кезінде қоныстайды. Бұл кезде Наурызым қорығында, Ырғыз және Торғай өзендері мен Арал теңізі жағалауында жиі кездеседі. Сирағының төменгі жағы қауырсынсыз, құйрығы қысқа. Мойны, аяғы ұзын. Қанатының қарымы 2 метрге, салмағы 10 кг-ға дейін жетеді. Қанаты ақ, қанатының ұшы қара, тұмсығы қызыл. Суат маңын, көбінесе батпақты жерлерді мекен етеді. Өсімдік дәнімен, ұсақ жәндіктермен қоректенеді. Ұясын шөп арасына, кейде тайыз су бетіне салады. Сәуір—мамырда 2-3 шұбар жұмыртқа туып, оларды мекиені 1 айға жуық басады. Жыл құсы. Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Grus leucogeranus |

Жойылып кету жағдайында тұрған түр, Солтүстік Азияның эндемик. ХТҚО-ның Қызыл кітабына тіркелген. Түрдің жалпы саны 1,5 мыңнан аспайды. Қазақстанда ұшып өтетін ақ тырналар тек Қорғалжын қорықтарында ғана қорғалады. Ақ тырнаның қоныс аудару жолында орналасқан Торғой қорығын құруды тездету қажет. 1981 жылдан Халықараралық “Ақ тырна” жобасына сәйкес Ресейдің Окскі қорығында, Американың Барабу, Германияның Вальсроде питомнигінде қолдан өсірілуде.

## Сыртқы сілтеме

* Ақ тырна

## Дереккөздер
# Әли Хаменеи өлтірілуі

|  |
| --- |
| Әли Хаменеи өлтірілуі |
| Негізгі қақтығыс: Ирандағы соғыс (2026) |
|
Хаменеи, 2026 жылғы 12 ақпан, өліміне 16 күн қалғанда |
| Түрі | * Авиасоққы
* нысаналы өлтіру
 |
| Орналасуы |
Тегеран, Иран
 |
| Координаттары | 35°41′31″ с. е. 51°23′56″ ш. б.﻿ / ﻿35.69194° с. е. 51.39889° ш. б.﻿ / 35.69194; 51.39889    |
| Жоспарлаған | * Израиль
* ∟Моссад
* АҚШ
* ∟Орталық барлау агенттігі
 |
| Нысанасы |
Әли Хаменеи мен байланысты ирандық басшылар
 |
| Күні |
28 ақпан 2026
 |
| Орындаған | * Израиль Әскери-әуе күштері
* **Қолдаған: АҚШ Әскери-әуе күштері
* АҚШ Әскери-теңіз күштері
 |
| Нәтижесі |
Сәтті
* Уақытша басшылық кеңесі келесі күні құрылды
* Моджтаба Хаменеи әкесінің орнын алады
 |
| Қайтыс болғандар |
8 (Хаменеиді санағанда)
 |
| **Ортаққордағы Assassination of Ali Khamenei** |

2026 жылғы 28 ақпанда Израильдің Тегеранға әуе соққылары кезінде Иран жоғарғы көсемі Әли Хаменеи өлтірілді. Хаменеидің өлімін Иран үкіметі 1 наурызда растады. Оның өлімі Америка Құрама Штаттары мен Израильдің кең ауқымды бірлескен операциясының бөлігі ретінде болды, онда бірнеше көшбасшылардың қайда екенін анықтау үшін АҚШ Орталық барлау агенттігінің барлау мәліметтері пайдаланылды.

Хаменеидің операция кезінде қаза тапқаны туралы Израильдің алғашқы хабарламаларынан кейін АҚШ президенті Дональд Трамп пен Израиль премьер-министрі Биньямин Нетаньяху Хаменеидің қайтыс болғанын мәлімдеді. Иранның мемлекеттік БАҚ-ы оның қайтыс болғанын растағаннан кейін, үкімет 40 күндік аза тұту және жеті күндік мемлекеттік демалыс жариялады. Fars News Agency Хаменеидің қызы, күйеу баласы, үш немересі және келіні де шабуылдарда қаза тапқанын хабарлады. Хаменеидің әйелі Мансуре Ходжастех Багерзаде 2 наурызда жарақаттарынан қайтыс болды.

Аты аталмаған АҚШ шенеуніктерінің айтуынша, 2025 жылғы 15 маусымда он екі күндік соғыс кезінде Израильдің Хаменеиге қастандық жасау әрекетіне Трамп вето қойған.

Хаменеидің өлтірілуі нәтижесінде Иран жоғарғы көсемі лауазымы бос қалды да, Уақытша басшылық кеңесі құрылды. Хаменеи шаһид делінді де, Сарапшылар кеңесі 7 күннен кейін Хаменеидің ізбасары қылып ұлын Моджтаба Хаменеиді сайлады. Осы әскери операция нәтижесінде сонымен Моджтабаның әкесі де, анасы да, әйелі де бірнеше күнде ғана бірге қайтыс болды.

## Дереккөздер
# Ұлттық Қарулы Күштер

**Ұлттық Қарулы Күштер** - ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің қарулы ұйымы. Ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, өмірлік маңызды мүдделерін қарулы күш-құралдарымен жеке және ұжымдық қорғау үшін құрылған, тәуелсіз мемлекеттің маңызды институттарының бірі.

Ұлттық қарулы күштердің арналуын, құрамын, толықтыру тәртібін, құру мен дайындау принциптерін өмірде бар және ықтимал кауіп қатерлердің дәрежесі мен сипатына, ұлттық экономиканың мүмкіндіктеріне, сонымен қатар қабылданған халықаралық міндеттерге байланысты мемлекеттің үкімет органдары анықтап, тиісінше нормативтік-құқықтық актілермен бекітіледі.

## Дереккөздер
# Перғауын[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

IІ Рамзестің мүсіндері.
**Перғауын**, фараон — Құран кейіпкері, Мысыр патшасының аты. Алла оған уағыз айтуға Мұсаны жіберген. Фараон Зулаутад деп те аталады. Ол зәулім мұнара, пирамида сияқты мәңгілік берік ғимараттардың иесі деген мағынаны білдіреді. Құранда Перғауын өзін-өзі тәңірі санайтын, Мұсаның айтқанына сенбейтін, қатігез, озбыр ретінде көрінеді. Дінге сенетіндерді қудалайды. Мұса мен оның қандастары Мысырды тастап кетпек болғанда, соңынан әскер алып қуады. Бірақ теңіз көтеріліп, топан судың астында қалады. Тек жантәсілім сәтте ғана тәубасына келеді. Сол үшін Алла оны толқынның күшімен жағаға серпіп шығарады. Бұл эпизод екі түрлі түсіндіріледі. Біреулер оны тәубасына келгені үшін жасалған кешірім деп ұқса, біреулер күпірлік кешірілмейді, тек өліктің ғана құтқарылуы мүмкін деп дәлелдейді. Құранды түсіндірушілер басқа да Перғауындар болған, бұл Мысыр патшаларының жалпы атауы мен атағы деп біледі. Құраннан кейін туындаған аңыздарда Перғауынның қатігездіктері, әсіресе Аллаға сенген әйелін, немерелерін, жақындарын, Мысыр сиқыршыларын қалай азаптағаны егжей-тегжейлі суреттеледі. Құран түсіндірмешілерінің айтуынша, мұнара салынып біткен соң Перғауын аспанға садақтан жебе жаудырады. Олары қанға малшынып, жерге қайта түседі. Артынан Жәбірейіл көрініп, мұнараны жермен жексен етеді.

## Дереккөздер
# Тропиктер

**Тропиктер** (гр. *tropikos (kyklos)* - бұрылыс шеңбері) – Жер шарының экваторынан солтүстікке және оңтүстікке қарай 23`27` қашықтықта орналасқан жер бетіндегі екі жорымал параллель шеңбер. Экватордың Солтүстігіндегі Тропиктер солтүстік немесе Шаян тропигі, ал оңтүстігіндегі Тропиктер Оңтүстік немесе Тауешкі тропигі деп аталады. Жазғы күн тоқырауы кезінде (21 – 22 маусымда) Күн көзі өзінің көрінерлік жолының ең шеткі солтүстік нүктесінен өтеді, сол күні түс мезгілінде солтүстік тропиктің бойындағы жерлерде Күн көзі дәл төбеге шығады. Бұл кезде Жер шарының солтүстік жартысындағы ең ұзақ күн, ал Оңтүстік жартысында ең ұзақ түн болады. Қысқы күн тоқырауы кезінде (21 – 22 желтоқсанда) Оңтүстік тропиктің бойындағы жерлерде түс мезгілінде Күн көзі тас төбеде тұрады. Бұл кезде Жер шарының солтүстік жартысында ең қысқа күн, Оңтүстік жартысында ең ұзақ күн болады. Тропиктер аралығындағы елдерде Күн көзі жылына 2 рет дәл төбеге көтеріледі.

## Дереккөздер
# Булану

Булану процесі
Сенсорға жабысқан этанол тамшыларының буланғандағы температураның төмендеуі
**Булану** (*Испарение*) — заттың сұйық немесе қатты агрегаттық күйден газ тәрізді (бу) күйге (*бірінші текті фазалық ауысу*) ауысу процесі.

Қатты дененің булануы сублимация деп аталады. Булану процесі кез келген температурада жүруі мүмкін, бірақ ол температура жоғарылаған сайын тезірек өтеді. Жабық ыдыстағы Булану процесі сұйықтықтың не қатты дененің үстіндегі кеңістік қаныққан буға толғанша тұрақты температурада жүреді. Қаныққан будың қысымы тек температураға ғана тәуелді және ол температура жоғарылаған сайын артып отырады. Егер қаныққан будың қысымы сыртқы қысымға тең не артық болса, онда Булану қайнау процесіне айналады. Қайнаудың ең жоғары температурасы берілген заттың алмағайып температурасы болып есептеледі. Одан жоғары температурада сұйықтық пен будың арасындағы тепе-теңдік күй сақталмайды. Сұйықтық буға айналуы үшін оның құрамындағы молекулалар ілініс күшін жеңуі керек. Осы күшті жеңуге (шығу жұмысы) және түзілген сыртқы будың қысымын жеңуге жұмсалатын жұмыс молекулалардың жылулық қозғалысының кинетикалық энергиясы есебінен атқарылады. Булану салдарынан сұйықтықтың температурасы төмендеп, салқындайды, сондықтан Булану процесі тұрақты температурада жүруі үшін оған үнемі жылу беріп отыру керек. Заттың бірлік массасын тұрақты температурада буға айналдыруға қажетті жылу мөлшері булану жылуы деп аталады. Булану процесі техникада (іштен жанатын қозғалтқышта, салқындатқыш қондырғыларда, т.б.) кеңінен қолданылады. Булану табиғаттағы ылғал алмасудың негізі болып табылады.

## Тағы қараңыз

* Булану өлшегіштері
* Булануды есептеу
* Будың мұздануы
* Будың суға айналуы
* Буланғыштық

## Дереккөздер
# Муссондық субтропиктік климат

Муссондық субтропиктік климат
**Муссондық субтропиктік климат** (*Муссонный субтропический климат*) — материктердің субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктеріне (*Қытай Халық Республикасының шығысы, АҚШ-тың онтүстік-шығысы*) тән климат. Температуралық жағдайына қарай муссондық субтропиктік климатты аудандар жерортатеңіздік климат аудандарына жақын, бірақ жауын-шашын молырақ және негізінен жазда жауады (*Пекинде мұхиттық муссон кезінде 640 мм жылдық жауын-шашынның шілдеде 260 мм-і жауады да, тек 2 мм-і ғана желтоқсанда жауады*).

## Дереккөздер
# Филиппин шұңғымасы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
|  Филиппин шұңғымасы  |
|  |
| Суреттің ортасында - Филиппин шұңғымасы |
| Сипаттамасы |
| Ұзындығы | 1320 км |
| Ені | 30 км |
| Тереңдігі | 10540 м  |
| Орналасуы |
| 13° с. е. 125° ш. б.﻿ / ﻿13° с. е. 125° ш. б.﻿ / 13; 125    |
| Мұхит | Тынық мұхит |
| Филиппин шұңғымасы |

**Филиппин шұңғымасы** — Тынық мұхитының батысында, Филиппин аралдарының шығыс беткейін бойлап жатқан енсіз науа. Солтүстігінде Лусон аралының оңтүстік бөлігінен Хальмахер аралына (Индонезия) дейін 1330 км-ге созыла орналасқан, ені 65 км. Ең терең жері 10265 м. Көлденең қимасы ассиметрия пішінді: мұхит жағындағы беткейіне қарағанда аралдар доғасы жағындағы беткейі тік жарлы, ені 1 км-дей
. 8/N/127/E

## Дереккөздер
# Сахароза

Сахароза
**Сахароза** (санскрит शर्करा *(śarkarā)*, грек. sakchar — тәтті, шекер) — жүзім және жеміс қанттары қалдықтарынан құралған дисахарид. Сахароза глюкоза мен фруктозадан тұратын дисахарид, оның формуласы - C12H22O11. Ол сәбізде, қауында, үйеңкі, қайың шырындарында, қант қызылшасы мен қант қамысында кездеседі. Сахароза біздің өмірімізде маңызды зат болып табылады.

## Дереккөздер
# Авианостық соққы беретін күштер

**Авианостық соққы беретін күштер** — басқа кластық кемелер мен авианостар және олардан құралған авионостық соққы беретін құрамалар мен топтар. Әскери-теңіз күштерінің жалпы қолданыстағы күштерінде ұрыс негізін құрайды және жоғары ұрыс әзірлігі кезінде қолданылады.

## Дереккөздер
# Маршал

**Маршал** (фр. *мarechal*)

1. ортағасырлық Франциядағы сарай атағы;
2. бірқатар мемлекеттер әскеріндегі ең жоғарғы әскери атақ немесе шен. Алғаш рет Францияда **16 ғ-да** пайда болды. Кейін М. атағы Испания, Түркия (мушир), Италия, Жапония, **20 ғ-да** Ұлыбритания, Үндістан, Польша, Финляндия, Румыния, Моңғолия, Корея, Югославия, Болгария, т.б. елдерде қолданылды. КСРО-да **1935 жылдан** Кеңес Одағының Маршалы, **1943 жылдан** әскер түрлерінің маршалы және Бас Маршал атақтары енгізілді;
3. Польшада кейбір азаматтық қызмет адамдарының атағы (Сейм М., Сеймнің Вице-М.).

## Дереккөздер
# D-Link[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| D-Link Corporation 友訊科技股份有限公司 |
| Түрі |
Көпшілік (TSEC and NSE)
 |
| Компанияның ұраны |
Building Networks for People
 |
| Құрылды |
Наурыз 1986 (Datex Systems Inc.) 1994 (D-Link Corporation)
 |
| Басты адамдары |
John Lee, Chairman
 |
| Саласы |
Networking and communications
 |
| Өнімі |
Network hardware
 |
| Айналым |
АҚШ $ 1.02 миллиард (2007 Brand Sales)
 |
| Сайты |
www.dlink.com
 |

**D-Link Corporation** (қытайша: 友訊科技) 1986 жылы наурыз айында Тайпей қаласында негізгі атауы *Datex Systems Inc.* болып құрылған компания Компания өз жұмысын жүйе адаптерлерін сатушы ретінде бастайды, уақыт өте келе жүйе адаптерлерінің дизайдарын жасау, дамыту, өңдеп шығару істерін меңгере бастайды.

## Тағы қараңыз

* Тайваньдағы компаниялар тізімдері

## Сілттемелер

## Сыртқы сілттемелер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: D-Link |

* D-Link International Мұрағатталған 8 ақпанның 2010 жылы.
* D-Link source code released under GPL Мұрағатталған 30 қарашаның 2013 жылы.
* Complete D-Link Device Listing Мұрағатталған 9 желтоқсанның 2013 жылы.
# Үлкен Зонд аралдары

|  |
| --- |
|  Үлкен Зонд аралдары индон. Kepulauan Sunda Besar, Үлгі:Lang-su |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ірі аралы | Калимантан  |
| Жалпы ауданы | 1 500 000 км² |
| Ең биік нүктесі | 4095 м |
| Тұрғындар  | 180 000 000 адам |
| Халық тығыздығы | 120 адам/км² |
| Орналасуы |
| 2°48′51″ о. е. 110°18′32″ ш. б.﻿ / ﻿2.81417° о. е. 110.30889° ш. б.﻿ / -2.81417; 110.30889    |
| Архипелаг | Зонд аралдары |
| Акватория | Тынық мұхит |
| Елдер |  Индонезия  Малайзия  Бруней |
| Үлкен Зонд аралдары |
|  **Үлкен Зонд аралдары** Ортаққорда |

**Үлкен Зонд аралдары** — Малайя топаралының құрамындағы (Индонезия, Малайзия, Бруней елдерінің бөліктері) бір топ аралдар. Суматра, Ява, Калимантан, Сулавеси, т.б. аралдар кіреді. Жалпы аумағы 1,4 млн. км². Үлкен Зонд аралдарының жағалауларын Үнді, Тынық мұхиттары мен олардың сыртқы теңіздерінің сулары шайып жатыр. Жер бедері негізінен таулы. Ең биік жері 4101 м (Калимантан аралындағы Кинабалу тауы); жанартаулық процестер дамыған. Климаты экваторлық, салыстырмалы ылғалд. жоғары (80 — 90%). Орташа айлық температура 24 — 25 С. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 2000 — 3000 мм. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне бай. Мәңгі жасыл экваторлық және тропиктік ормандарында ағаштың 2 мыңдай түрі, оның ішінде пальманың 300 түрі, гүлді өсімдіктің 24 мың түрі өседі. Жануарлардан піл, мүйізтұмсық, жолбарыс, аю, қабан, маймылдың түрлері, бауырымен жорғалаушылар мен құстардың көптеген түрлері мекендейді. Қалайы кентасы мен мұнайдың ірі кен орындары бар. Тропиктік егіншілік (күріш, кокос пальмасы, дәмдеуіштер өсіру, каучук өндіру) дамыған.

## Дереккөздер
# NASA World Wind

Үлгі:Infobox software

Animation showing atmosphere and shading effects in v1.4
USGS Urban Ortho-Imagery of Huntington Beach, California in older version of World Wind (1.2)
Rapid Fire MODIS - Hurricane Katrina
A cyclone moving across the Indian Ocean (on normal cloud cover - not Rapid Fire MODIS).
Moon - Hypsometric Map layer
Mars (THEMIS layer) - Olympus Mons
Hurricane Dean in NASA World Wind
Washington DC, Wikipedia point layer - icons link to Wikipedia articles
**World Wind** - NASA мекемесі дамытқан ашық кодты (NOSA лицензиясы) виртуалды жаһан (virtual globe) коммунасы.

## Тағы қараңыз

* Google Maps

## Сілттемелер
# Изогиеталар[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Изогиеталар(изо... және грекше: hyetos - жаңбыр)* - географиялык картадағы тәулік, ай, жыл ішінде жауатын атмосфералық жауын-шашын мөлшерінің бірдей нүктелерін немесе бір айда немесе бір жылда жауатын жауын-шашынның көп жылғы орташа мөлшерінің бірдей нүктелерін қосатын сызықтар.

## Дереккөздер