# Алабама

*Басқа мағыналар үшін Алабама (айрық) деген бетті қараңыз.*

|  |
| --- |
| АҚШ штаты |
| **Алабама штаты** ағылш. *State of Alabama*  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Алабама штаты туы | Алабама штаты мөрі |

 |
|  |
| **Штат ұраны** | лат. *Audemus jura nostra defendere* |
| **Штат лақапаты** | *Yellowhammer State (Сары Балға штаты); Heart of Dixie (Дикси жүрегі/Оңтүстіктің жүрегі); Cotton State (Мақта штаты)* |
| **Астанасы** | Монтгомери |
| **Ең ірі қаласы** | Бирмингем |
| **Тұрғыны** | 4 802 740 (2011 жыл) 23−орын (АҚШ б-ша) |
| - тығыздығы  | 35,38 адам/км² |  |
| **Ауданы** | 30−орын |
|  |
| - барлығы  | 135 765 км²  |
| - су беті  | (3,19 %) |
| - ендік  | 30°13' с. е. бойынша 35°00' с. е., 305 км  |
| - бойлық | 84°51' б. б. бойынша 88°28' б. б., 531 км  |  |
| **Теңіз деңгейінен биіктігі** |  |
| - максимал биіктігі | 735,5 м  |
| - орташа биіктігі | 150 м  |
| - минимал биіктігі  | 0 м |  |
| **Штат статусын иеленуі** | 14 желтоқсан 1819 жылы 22 ретпен |
| - штат болмай тұрып  | Алабама Территориясы |  |
| **Губернаторы** | Кэй Айви |
| **Вице-губернаторы** | Уилл Эйнсуорт |
| **Заң шығару органы** | Алабама Легислатурасы |
| - жоғарғы палатасы | Алабама сенаты  |
| - төменгі палатасы | Алабама өкілдер палатасы |  |
| **Сенат мүшелері** | Кэти Бритт Томми Табервилл |
| **Уақыт белдеуі** | Тынықмұхиттық уақыт: UTC-6/-5 |
| **Домені** | AL, Ala., US-AL |
| **Ресми сайты:** |  |
|  Ортаққордағы санаты: **Алабама штаты** |

**Алабама** (ағылш. *Alabama* /æləbæmə/) — штат, Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысында орналасқан. Штат солтүстігінде Теннесси штатымен, шығысында Джорджия штатымен, оңтүстігінде Флорида штатымен және Мексика шығанағымен және батысында Миссисиппи штатымен шекараласады. АҚШ штаттарының ішінде Алабама жер көлемі бойынша 30-орынға кіреді және ішкі сулар жолы ұзындығы бойынша екінші орында. Штаттың ауданы 135 765 км². Алабама штаты АҚШ штаттарының халық саны бойынша 23-орын иеленеді — тұрғыны 2011 жылғы жағдаймен 4 802 740 адамға жеткен.

Штата астанасы — Монтгомери қаласы (1861-65 жылдардағы АҚШ-тың азаматтық соғысы уақытында Монтгомери 1861 жылы 4 ақпан-нан 29 мамыр аралығында бүлікші штаттардың астанасы болды). Ірі қалалары — Бирмингем, Мобил, Хантсвилль. Штат мәртебесін 1819 жылы алды (22-штат). Ресми лақап аты — «Оңтүстіктің жүрегі».

## Географиясы

Алабама картасы
Алабама жер аумағы 135 765 км². Мехсика шығанағы жағасында орналасқан және штатта Миссисири өзені ағып өтеді. Штаттың солтүстік-шығысында Аппалач тауылары алып жатыр, онда штаттың ең биік нүктесі — Чиха тауы (теңіз деңгейінен 735 м жоғары) орналасқан. Штаттың 67 %-ке жуық территориясын орман алып жатыр. Штат территориясында АҚШ-тың тағы бір әдемі өзен — Кахаба өзені ағып өтеді.

## Климаты

Климат Алабама климаты мұхиттық суптропиктік, орташа жылдық температурасы районның үлкен бөлігінде 18 °С-қа жуық. Қысы әжептәуір жұмсақ, қаңтар айының орташа температурасы Мобилде 4 °С-тан Монтгомериде 0 °С-қа дейін өзгереді. Жазы өте ыстық, жаздың орташа температурасы жекелеген өңірлерде 32 °С-қа дейін көтеріледі. Алабамада қар сирек жауады, тек қана солтүстіктегі Монтгомериде қыста бірнеше рет жауады.
Штаттың барлық территориясыда жауын-шашын мол түседі. Жауын-шашын
ның жылдық деңгейі 1400 мм шамасында. Алабама Мехсика шығанағының тропикалық циклон және дауыл зонасы әсерінде орналасқан. Канзаспен бірдей елдің басқа штаттарындағы ең күшті F5 санатты торнадо Алабамада байқалады.

## Демографиясы

Халық тығыздығы
АҚШ халық санағы бюросының дерегі бойынша 2011 жылдың 1 маусымында Алабама халқы 4 802 740 адам; 2010 жылғы санақпен салыстырғанда 0,48 %-ке өскен. 2010 жылғы мәлімет бойынша штаттың халқының 18 жасқа дейінгі үлесі 25,3 %; 65 жастан жоғарғылар үлесі — 13 %. Әйелдер үлесі — 51,7 %; еркектер — 48,3 %.

2010 жылғы санақ бойынша штаттың нәсілдік үлесі келесідей: ақ нәсіл (68,5 %), афроамерикандықтар (26,2 %), байырғы америкалықтар — үндістер (0,6 %), азиялықтар (1,1 %), гавайлықтар және мұхиттық аралдардың байырғы халықтары (0,1 %), басқа нәсілдер (2 %), екі және одан көп нәсілділер немесе аралас нәсілдер — мулаттар, метистер (1,5 %). Ақ нәсілді халықтар негізгі рөлде ағылшын, ирланд және неміс тектілер. 2000 жылдағы санақ бойынша Алабама халқының 96,7 %-і ағылшын тілінде сөйлейді, 2,2 % — испанша; 0,4 % — немісше; 0,3 % — французша (француз креольшасын қоса алқанда) және 0,1 %-ке жуығы — қытайша сөйлейді. 108,000 адам штат аумағынан шетте туғандар (штат халқының 2.4%-і), олардың жуық шамамен 22.2%-і заңсыз иммигранттар (24,000).

## Спорты

### Командалары

| Клуб | Қала | Спорт | Лига | Спорт сарайы |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Алабама Хаммерс ағылш. *Alabama Hammers* | Хунтсвиль | америка футболы | Southern Indoor Football League | Вон Браун Центер ағылш. *Von Braun Center* |
| Бирмингем Баронс ағылш. *Birmingham Barons* | Хоовер | Бейсбол | Southern League | Регионс Парк ағылш. *Regions Park* |
| Бирмингем Саберс ағылш. *Birmingham Sabers* | Бирмингем | Баскетбол | Континентал Баскетбол Лигасы ағылш. *Continental Basketball League* | Алтамонт мектебі ағылш. *Altamont School* |
| Диксие Дерби Гирлс ағылш. *Dixie Derby Girls* | Хунтсвиль | ағылш. *Roller derby* | Women's Flat Track Derby Association | Вон Браун Центер ағылш. *Von Braun Center* |
| Хунтсвиль Хавос ағылш. *Huntsville Havoc* | Хунтсвиль | Хоккей | Солтүстік Кәсіби Хоккей Лигасы ағылш. *Southern Professional Hockey League* | Вон Браун Центер ағылш. *Von Braun Center* |
| Хунтсвиль Старс ағылш. *Huntsville Stars* | Хунтсвиль | Бейсбол | Southern League | Жое. У. Давис Статионы ағылш. *Joe W. Davis Stadium* |
| Мобиль БейБеарс ағылш. *Mobile BayBears* | Мобиль | Бейсбол | Southern League | Ханк Аарон Стадионы ағылш. *Hank Aaron Stadium* |
| Мобиль Бей Хурриканес ағылш. *Mobile Bay Hurricanes* | Мобиль | Баскетбол | Америка Баскетбол Ассоцациясы | Давидсон Жоғарғы мектебі ағылш. *Davidson High School* |
| Монтгомери Бискуитс ағылш. *Montgomery Biscuits* | Монтгомери | Бейсбол | Southern League | Монтгомери Римеруалк Стадионы ағылш. *Montgomery Riverwalk Stadium* |
| Рокет Сити Юнайтед ағылш. *Rocket City United* | Мадисон | Футбол | National Premier Soccer League | Мадисон Сити Скулс Стадионы ағылш. *Madison City Schools Stadium* |
| Теннессии Валлей Тайгерс ағылш. *Tennessee Valley Tigers* | Хунтсвиль | Америка футболы | Independent Women's Football League | Милтон Фрейнк Стадионы ағылш. *Milton Frank Stadium* |
| Трейгис Сити Роллерс ағылш. *Tragic City Rollers* | Бирмингем | Roller derby | Women's Flat Track Derby Association | Замора Шрин Темпл ағылш. *Zamora Shrine Temple* |

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Alabama.gov – Official State Government Website
* Алабама — толығырақ ақпарат
* Алабама фотолары Мұрағатталған 11 қаңтардың 2012 жылы.
* Alabama State Guide, from the Library of Congress
* Alabama Association of Regional Councils
* Energy Data & Statistics for Alabama- From the U.S. Department of Energy Мұрағатталған 9 қаңтардың 2011 жылы.
* TourAlabama.org – Alabama Department of Tourism and Travel
* All About Alabama Мұрағатталған 6 қыркүйектің 2017 жылы., at the Alabama Department of Archives and History
* AlabamaMosaic(қолжетпейтін сілтеме), a digital repository of materials on Alabama's history, culture, places, and people
* Code of Alabama 1975 – at the Alabama Legislature site
* Alabama *DMOZ* каталогында
* USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Alabama Мұрағатталған 6 қаңтардың 2007 жылы.
* Alabama QuickFacts Мұрағатталған 10 қыркүйектің 2012 жылы. from the U.S. Census Bureau
* Alabama State Fact Sheet Мұрағатталған 26 маусымның 2012 жылы. from the U.S. Department of Agriculture