# Рубидий

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| 37 | Криптон ← Рубидий → Стронций |
| K ↑ **Rb** ↓ Cs | Периодическая система элементов37Rb |

 |
| Жай заттың сыртқы бейнесі |
|
Жұмсақ, күміс-ақ сілтілі металл |
| Атом қасиеті |
| Атауы, символ, нөмірі |
Рубидий, 37
 |
| Топ типі |
Сілтілік металдар
 |
| Топ, период, блок |
1, 5, s
 |
| Атомдық масса (молярлық масса) |
85,4678 м. а. б. (г/моль)
 |
| Электрондық конфигурация |
[Kr] 5s1 |
| Қабықшалар бойынша электрондар |
2, 8, 18, 8, 1
 |
| Атом радиусы |
248 пм
 |
| Химиялық қасиеттері |
| Ковалентті радиус |
216 пм
 |
| Ван-дер-Ваальс радиусы |
303 пм пм
 |
| Ион радиусы |
(+1e)147 пм
 |
| Электртерістілігі |
0,82 (Полинг шкаласы)
 |
| Тотығу дәрежелері |
-1; 0; +1
 |
| Иондалу энергиясы (бірінші электрон) |
402,8 (4,17) кДж/моль (эВ)
 |
| Жай заттың термодинамикалық қасиеттері |
| Термодинамикалық фаза |
Қатты дене
 |
| Тығыздық (қ.ж.) |
1,532 г/см³
 |
| Балқу температурасы |
39,05 °C
 |
| Қайнау температурасы |
688 °C
 |
| Балқу жылуы |
2,20 кДж/моль
 |
| Булану жылуы |
75,8 кДж/моль
 |
| Молярлық жылусыйымдылық |
31,1 Дж/(K·моль)
 |
| Молярлық көлем |
55,9 см³/моль
 |
|

Қаныққан бу қысымы|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (Па) | 1 | 10 | 100 | 1000 | 10 000 | 100 000 |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 (К) | 434 | 486 | 552 | 641 | 769 | 958 |

 |
| Жай заттың кристаллдық торы |
| Тор параметрлері |
5,710 Å
 |
| Дебай температурасы |
56 K
 |
| Басқа да қасиеттері |
| Жылуөткізгіштік |
(300 K) 58,2 Вт/(м·К)
 |
| Юнг модульі |
2,4 ГПа
 |
| Моос қаттылығы |
0.3
 |
| Бринеллий қаттылығы |
0,216 МПа
 |

**Рубидий** (лат. *Rubіdіum*; **Rb**) — элементтердің периодтық жүйесінің І тобындағы химиялық элемент, атомдық нөмірі 37, атомдық массасы 85,47, сілтілік металдарға жатады. Күмістей ақ, жұмсақ металл; тығыздығы 1,525 г/см³, балқу t 38,9 °С, кайнау t 703 °С. Кристалдық торы кубты, көлемді орталықтандырылған. Тұрақты бір изотопы ⁸⁵Rb және әлсіз радиоактивті изотопы ⁸⁷Rb (Т=4,8•10¹⁰ жыл) бар. Жер қыртысындағы салмақ мөлшері 1,5102%. Шашыранды элемент, көптеген тау жыныстарының құрамында кездеседі. Рубидийді 1861 ж. Р.Бунзен (1811 — 99) мен Г.Кирхгоф (1824 — 87) ашқан.

Тотығу дәрежесі +1, химиялық активтігі жоғары. Рубидий оттегіде тұтанып жанады, оттек жеткіліксіз болғанда Rb2O-ге, ал оттек жеткілікті болғанда Rb2O2-ге айналады. Су, галоген және сұйытылған минералды қышқылдармен әрекеттескенде қопарылыс береді. Тұздары (RbCl, RbF, RbBr, RbІ, Rb2SO4, Rb2CO3, т.б.) суда жақсы ериді. Рубидийді вакуумда тұздарынан тотықсыздандыру арқылы алады. Оны инертті ортада ампулада сақтайды. Рубидий фотоэлемент жасауда, құймалары вакуум шамдарында газ сіңіргіш ретінде қолданылады.

Жер қыртысындағы рубидийдің құрамы 7,8⋅10-3% құрайды, бұл никель, мыс және мырыштың жиынтық құрамына тең. Жер қыртысының таралуы бойынша рубидий шамамен 20-шы орында, бірақ табиғатта ол шашыраңқы күйде, рубий — типтік шашыраңқы элемент. Рубидийдің өз минералдары белгісіз. Рубидий басқа сілтілік элементтермен бірге кездеседі, ол әрдайым калиймен бірге жүреді. Солтүстік Америкада, Оңтүстік Африка мен Ресейде табылған көптеген тау жыныстары мен минералдарында табылған, бірақ оның концентрациясы өте төмен. Тек лепидолиттердің құрамында бірнеше артық рубидия бар, кейде 0,2%, ал кейде 1-3 % дейін (Rb2О-ға қайта есептегенде).

Рубидий күміс-ақ жұмсақ кристалдарды құрайды, жаңа кесілген металл жылтыр. Бринель бойынша қаттылығы 0,2 МН / м² (0,02 кгс/мм²).

Кристалдық тор рубидия кубтық көлемді-орталықтанған, а = 5,71 Å (бөлме температурасында).
Атом радиусы 2,48 Å, ион радиусы Rb+ 1,49 Å.

Тығыздығы 1,525 г / см³ (0 °C), балқу температурасы 38,9 °C, қайнау температурасы 703 °C.

Меншікті жылу сыйымдылығы 335,2 Дж/(кг·К) [0,08 кал/(г·°С)], сызықтық кеңейтудің термиялық коэффициенті 9,0⋅10-5 K−1 (0-38 °C кезінде), серпімділік модулі 2,4 ГН/м² (240 кгс / мм²), меншікті көлемді электр кедергісі 11,29⋅10-6 ом·см (20 °C кезінде); парамагнитен рубидийі.