Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Асенсьон аралы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Асенсьон аралы** (ағылш. *Ascension Island*) — Атлант мұхитының оңтүстігінде, Африка және Оңтүстік Американың ортасында, Африка жағалауынан 1600 шақырым батысқа қарай орналасқан жанартаулық арал. Әулие Елена аралынан 1287 шақырым қашықтықта, солтүстік- батыста орналасқан. Басты қаласы –Джорджтаун (ағылшынша-Georgetown).

## Климаты

Аралдың климаты — субэкваторлық, температура 25 градустан 27 градусқа дейін ауытқиды, ең суық ай- қыркүйек, ең ыстық ай- наурыз. Жаңбырлы маусым бұл аралда жоқ. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері — 130-150 мм.

## Тарихы

1501 жылы аралды португалдық Жуан да Нова ашты, бірақ ол ешқандай сипаттамалар жүргізбеді. 1503 жылы Асенсьон аралы екінші рет Афонсу Албукеркимен ашылды, Асенсьон Құдайдың құрметіне атау берді. 1701 жылы ағылшын, пират және саяхатшы Уильям Дампир, тұщы су көзін ашты. 1830 жылы салынған құбырлармен туннельдер жүйесі бойынша тұщы су Джорджтаунға жүргзіді. Онда қамал орналасқан кезде, 1815 жылға дейін арал елсіз болып қалды. Напалеонның қазасынан кейін, 1821 жылы арал азық- түлікпен қамтамасыз ететін, батыс Африка жағалауындағы құл сатушылыққа қарсы базаға айналды. 1836 жылы мұнда натуралист Чарльз Дарвин болды. 1898 жылы аралда алғаш рет британдық байланыстырушылар пайда болды: Eastern Telegraph Company Оңтүстік Африкадағы Біріккен Әмірлігі арқылы телеграф кабельін өткізеді. 1922 жылдан 1964 жыл аралығында аралды Eastern Telegraph компаниясы басқарды, ал 1964 жылдан бастап байланыстағы Би-Би-Си компаниясымен шиеленісуден соң басқарушы таңдау жайлы шешім қабылданды. 1982 жылы ос ыжерде Фолкленда үшін Аргентинамен соғыс болды. 1990 жылдары Еуропалық ғарыштық агенттер ракеталық прорамма Ariane 5- пен байланысып, жерасты станциясын құрды.Қазіргі уақытта арал тұрғындары британдық және америкалық әскери байланыс қызметкерлерінен тұрады.

## Тұрғындар

Арал тұрғындары кқбінесе қызметшілер мен әскери отбасылар.2008 жылғы жыл санағы бойынша 1060 адам.

### Елді мекендер

Аралда бес елді мекен бар:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Елді мекен | Негізгі атауы | Халық, адам (2008) | Түсініктеме |
| Джорджтаун | Georgetown | 560 | Порт және әкімшілік орталығы |
| Ту-Боутс-Вилледж | Two Boats Village | 120 | Жағалаудан 3 миль қашықтықта орналасқан |
| Трэвеллерс-Хилл | Travellers Hill | 200 | Британдық гарнизон |
| Кэт-Хилл | Cat Hill | 150 | АҚШ әскери базасы |
| Ред-Лайн | Red Line | 30 | Әкімшілік резиденциясы |
| **Барлығы:** |  | **1060** |  |

## Дәстүрлері

Негізгі діні протестантизм болып табылады. Әулие Марияның англикан шіркеуі Джорджтаунде орналасқан, сондай-ақ, аралда шағын Рим-католик шіркеуі бар.

## Дереккөздер
# Сақтандыру шарты[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Сақтандыру шарты** - сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы олардың өзара міндеттемелерін тәптіштейтін келісім. Бұл келісім бойынша бір тарап (сақтандырушы) шартта көзделген уақиға басталған кезде екінші тарап (сақтанушы) төлейтін шартта уағдаласылған ақшалай сома (сақтандыру жарнасы) үшін сақтанушыға немесе өзге тұлғаға (пайда алушыға) сақтандыру төлемін төлеуге міндеттенеді. Шарт тек жазбаша түрде ғана жасасылады, жеке немесе ұжымдық сақтандыру шарты болуы мүмкін.

## Дереккөздер
# Діни сенім бостандығы құқығы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Қазақстан Республикасының басқа мемлекеттердін азаматтары және
азаматтығы жоқ адамдар жеке өзі, сондай-ақ басқалармен бірге кез келген
дінді еркін ұстануға немесе ешқайсысын ұстанбауға хұқылы, дінге деген,
құдайға құлшылық жасауға, діни жоралар мен рәсімдерге, дінді оқып-үйренуге қатысуға немесе қатыспауға
көзқарасты айқындау кезінде қандай
да бір күштеп мәжбүр етуге жол
берілмейді.
Заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, ешкімнің де өз діни сенімдерін себеп етіп азаматтық міндеттерін атқарудан бас тартуға қақысы
жоқ.

## Дереккөздер
# Концерн

Концерн
**Концерн** (лат. concern – қатысу, мүдде) – өндірісті араластыру және әртараптандыру негізінде өнеркәсіп орындарын, көлікті, сауданы, ғылыми зерттеу мекемелерін, оқу орталықтары мен сынақ полигондарын бірлестірудің ең кең таралған қазіргі заманғы түрі; қаржы жөнінен бірыңғай бақылаудағы түрлі салалар кәсіпорындарының монополистік бірлестігі. Оны басқа монополистік пішіндерден өзгеше ететін ерекшеліктер: кәсіпорын ерікті келісім негізінде бірікпейді, акцияларды аса ірі компаниялардың, көбінесе, Концернді басқаратын холдингілік компаниялардың сатып алуы жолымен қаржы тәуелділігін орнату нәтижесінде бірігеді. Концерннің құрамына өнеркәсіптік компаниялардан басқа көлік және сауда кәсіпорындары, банктер мен басқа да қаржы мекемелері кіреді. Концерн осылайша банк капиталы мен өнеркәсіп капиталының біте қайнасуын айғақтайды. Концерндегі басым айқындамаға ие компаниялардың сипатына қарай өнеркәсіп, банк, сауда, т.б. Концерндерге ажыратылады. Алайда, бұлай бөлу тым шартты. Концерн байланыстың барлық түрлерінің мидай араласуымен ерекшеленеді: банк Концерндері, мысалы, өз бақылауымен өнеркәсіп, сауда Концерндерін қамтиды және бұған керісінше де болуы мүмкін. Сатылас бірігу принципімен құрылған Концерндер де болады. Мұның өзі тұйық технологиялық тізбек пішінінде бірлесу, яғни мұндай Концерн шикізатты өндіруден бастап дайын өнім шығаруға және оны өзінің көлік, өткізу және сауда торабы арқылы тұтынушыға дейін жеткізу принципімен құрылады. Алайда, тек қана сатылас бірігу негізінде құрылған Концерннің өткізу рыногіндегі үлесі әртараптандырылған Концерндермен – түрлі салалардағы бір-бірімен технология жағынан байланыспаған кәсіпорындарды біріктіретін монополиялармен салыстырғанда біршама төмен. Қазіргі заманғы Концерндер өндірістің сатыласа бірігуін әртараптандырумен ұштастыруда, яғни олар бір мезгілде экономиканың бірнеше салалары мен аяларында шикізатты өндіруден бастап түпкі өнім өндіруге дейін толық технологияық циклді жүзеге асырады. Концерннің қазіргі құрылымы көп нұсқалы. Концернге жалпы басшылық жасау әдетте басқармаға жүктеледі, оның құрамына акциялардың аса ірі пакеттеріне ие болғандар кіреді. Күнделікті оралымды-шаруашылық басшылықты басқарма жергілікті жерлердегі тиісті бақыланбалы қоғамдардың директорлар кеңестеріне табыстауы мүмкін.
Қазіргі заманғы Концерндер, көбінесе, сыртқы рыноктарға шығып, халықаралық монополиялар пішініне айналуда. Ұлтаралық корпорациялардан өзгеше түрде халықаралық Концерндердің капиталын бір ел емес, бірнеше ел бақылайды.

## Дереккөздер

* "Қазақ Энциклопедиясы", 11 - том
# Сан-Диего

|  |
| --- |
| Қала |
| Сан-Диего |
| San Diego |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Логотипі |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Калифорния
 |
| Мэр|Мэрі |
Кевин Фаулконер
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 32°42′54″ с. е. 117°09′45″ б. б.﻿ / ﻿32.71500° с. е. 117.16250° б. б.﻿ / 32.71500; -117.16250    |
| Жер аумағы |
963,6 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 1,345,895 адам (2014) |
| Тығыздығы |
4003 адам/км²
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
619, 858
 |
| Пошта индекстері |
92101-92117, 92119-92124, 92126-92140, 92142, 92145, 92147, 92149-92155, 92158-92172, 92174-92177, 92179, 92182, 92184, 92186, 92187, 92190-92199
 |
| sandiego.gov |
| Сан-Диего
Сан-Диего |
| Сан-Диего шекарасы

 |

Түнгі көрініс
**Сан-Дие́го** (ағылш. *San Diego*) — АҚШ-ының оңтүстік-батысында орналасқан қала.Калифорния штатындағы Сан-Диего округінің әкімшілік орталығы.Мексика мен АҚШ шекарасының маңында, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан.

Сан-Диего елдегі 8-ші, ал Калифорния штатындағы 2-ші ірі қаласы.2014 жылға сәйкес, қаланың халық саны 1,345,895 адам, маңындағы орналасқан елді мекендермен-2,9 миллион адам.Сан-Диего-өркендеуіш қала.2006 жылы Money Magazine журналының "өмір сүру үшін ең жақсы" рейтингінде қала 5 орынды иемденді.

Жылдық орташа температурасы — 17,6 °C.
Желдің орташа жылдамдығы — 2,7 м/с.
Ауа ылғалдылығы— 71 %.

## Халқы

2014 жылы қаланың халық саны 1,345,895

Этностық құрамы:

* 58,9 % — ақтар
* 28,8 % — латиноамерикандықтар
* 15,9 % — азиаттар
* 6,7 % — афроамерикандықтар
* 0,6 % — үндістер
* 12,3 % — басқалары

## Бауырлас қалалары

* Алкала-де-Энарес, Испания
* Варшава, Польша
* Владивосток, Ресей Федерациясы
* Джелалабад, Афганистан
* Иокогама, Жапония
* Кавите, Филиппиндер
* Кампинас, Бразилия
* Леон, Мексика
* Перт, Аустралия
* Тайчжун, Тайвань
* Тема, Гана
* Тихуана, Мексика
* Чонджу, Оңтүстік Корея
* Эдинбург, Шотландия, Ұлыбритания
* Яньтай, Қытай

## Дереккөздер
# Педиатрия

**Педиатрия** (грек. **paіdos** — *бала* және **іatreіa** — *емдеу*) — медицина ғылымының балалар ауруларын зерттейтін саласы. Бала организмінің анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерін, бала ауруларының себептерін анықтау, емдеу, олардан сақтану, сондай-ақ, нәрестені туғанға дейін және туғаннан кейін дұрыс күту, тамақтандыру әдістерін қарастырады.

* **19 ғасырдың 2-жартысынан** педиатрия өз алдына ғылым саласы ретінде дами бастады. Оның дамуына үлкен үлес қосқан ағылшын дәрігерлері У.Кадоган, Г.Армстронг, т.б. болды.
* **19 ғасырдың аяғында** Парижде Педиатрия мектебі ашылды, ол бүкіл Еуропаға педиатрлар дайындайтын орталыққа айналды. Ресейде 1866 жылы орыс педиатры А.Н. Тольский (1832 — 1891) алғаш Педиатрия клиникасының негізін салды. Қазақстанда Педиатриялық зерттеулерді A.И. Авенирова бастады.
* **1933 жылы** оның басшылығымен Қазақ медицина институтында (қазіргі Қазақ ұлттық медицина университеті) Педиатрия кафедрасы ашылып, мұнда туберкулез,безгек, күл, полиомиелит, т.б. аса қауіпті бала ауруларына қарсы шаралар іздестірілді. Қазір зерттеу жұмыстарымен Педиатрия және бала хирургиясы ғылыми орталығы, сондай-ақ, республикадағы медициналық академиялар мен Алматы дәрігерлер білімін жетілдіру институтының Педиатрия кафедралары шұғылданады.

## Қазақстандағы педиатрия

* Қазір Қазақстанда **6 жоғары медициналық оқу орындарындаПедиатрия* факультеті бар.
 Педиатр-дәрігерлердің саны — 6 мыңнан астам (2005). Республикада травматология және ортопедия саласында, туа біткен аномалия, асқазан-ішек жолдарының бұзылуы, өкпе хирургиясы, реанимация және белсенді терапиямен емдеу әдістері жетілдірілді (К.Ормантаев, К.Қожақанов, т.б.), операциядан кейінгі ішек резекциясынан сақтану жолдары табылды (З.Аханзарипов), балалардың туа біткен обструктивті уропатиясын хирурггиялық жолмен емдеу ретроспективті тұрғыдан зерттеліп, бұрыннан қолданылып жүрген хирургиялық коррекция тәсілдері жетілдірілді (І.Мәжібаев, Б.Майлыбаев). Ревматизм мен жүре біткен жүрек ақауының (Б.Хабижанов, т.б.) және эндокриндік сырқаттарды (Р.Базарбаева) анықтау, емдеу әдістері табылып, күнделікті дәрігерлік жұмыста қолданылатын болды. Жас нәрестелерге арналған сүт тағамдарының (“Балдырған”, “Балбөбек”, т.б.) тұңғыш рет кешенді клиникалық-гигиеналық негіздемесі зерттелді (Ә.Машкеев, т.б.).
Қазір Педиатрия саласы бойынша республикада ғылыми орталықтар құрылуда. **Онкогематология орталық**та тұңғыш рет балалардағы жедел лейкоз, **апластик анемия** және қатерлі ісікқан ауруларын емдеудің жаңаша бағдарламасы енгізілді (К.Омарова, т.б.), **неонатология орталық** қалыптасты (Т.Чубакова)..

## Тағы қараңыз

* Педиатрия және бала хирургиясы ғылыми орталығы

## Дереккөздер
# Адамның дамуы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сперматозоидтың аналық жыныс жасушасымен ұрықтануы
**Адамның дамуы** — адамның анатомиялық-физиологиялық пісіп-жетуінде, оның жүйке жүйесі мен психикасының жетілуінде, сонымен бірге танымдық және шығармашылық іс-әрекетінде, дүниетанымының баюында, ізгілігінде, қоғамдық-саяси көзқарастары мен сенімінде болатын сандық және сапалық өзгерістердің өзара байланысты үрдісі.

## Дереккөздер
# Цензура[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

цензура
**Цензура** (лат. *censeo* — бағалаймын, пікір айтамын) —

1. баспасөзді, басқа да бұқаралық ақпарат құралдарын мемлекеттік қадағалау немесе белгілі бір қоғамдық бірлестіктердің қадағалауын жүзеге асырушы субъект. Ол цензураны жүзеге асырушы субъектілердің талап етуімен жарыққа шығаруға дайындалған хабарлар мен материалдарды алдын ала келісу үшін іске асырылады. Оны алдын ала цензура дейді. Кейіннен жүзеге асырылатын цензура деп аталатын да түрі бар. Ол жарыққа шыққан шығармаларды, көрсетілген сахналық қойылымдарды, эфирге шыққан радиохабарлар мен телехабарларды, т.б. талдап, бағалайды. Кейінгі цензура нәтижесінде шығарманың авторы немесе тиісті БАҚ редакциясы жөнінде белгілі бір шаралар қолданылады. Ресейде алғаш 16 ғ-да діни цензура дүниеге келді. Оны 1721 жылдан бастап Синод жүзеге асырды. 19 ғ-да цензураны жүзеге асыру тәртібі арнаулы жарғылармен айқындалды. Ресей тарихында 1848 — 55 ж. кезеңі цензуралық террор дәуірі ретінде енді. Бұрыннан қолданылып жүрген алдын ала цензурамен қатар жазалау цензурасы да қолданылады. Онда шығармалар жойылып, авторлар қуғындалады. 1865 ж. цензура мен баспасөз туралы уақытша ережелер шығарылды. Кеңес өкіметі жылдарында Коммунистік партияның бақылауымен КСРО республикаларында қатаң цензура жүзеге асырылды. ҚР Конституциясының 20-бабына сәйкес цензураға тыйым салынған. Бұқаралық ақпарат құралдарына цензураны жүзеге асыру міндетін атқаратын ұйымдарды, мекемелерді, органдарды құруға және қаржыландыруға немесе лауазымдарды ұстауға жол берілмейді. Дамыған елдердің көпшілігінде бұл мәселе осылай шешілген.
2. Ежелгі Римдегі цензор қызметінің атауы.

## Ciлтемелер :

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
# Израиль патшалығы

б.з.б 830 жыл. Жерорта теңізінің шығыс бөлігі
**Израиль патшалығы** — шамамен б.з.б. 928–722 жылдар аралығында қазіргі Солтүстік Палестинада болған мемлекет.

Израиль – Иудей патшалығы тарағаннан кейін құрылды. Патшалықтың негізін қалаушы – Иеровим І (б.з.б. 928–907). Аңыз бойынша Израиль патшалығы 12 израиль-иудей тайпаларының онын біріктірген. Алғашқы астанасы Сихем қаласы (Шехем, қазіргі Наблус) болды. Егіншілік, қолөнер, сауда жақсы дамып, құл иеленушілік пен өсімқорлық күшейді. Халық арасындағы әлеуметтік теңсіздікке Илия, Амос, Осия, т.б. пайғамбарлар қарсы шықты. Израиль патшалығы көрші елдермен, соның ішінде Иудей патшалығымен үздіксіз соғыстар жүргізді, сондай-ақ, Финикиямен, Мысырмен, т.б. мемлекеттермен тығыз мәдени-экономикалық байланыстар орнатты. Омри (б.з.б. 882–871) және оның мұрагерлері тұсында елде біршама саяси және экономикалық тұрақтылық орнады. Мемлекеттің жаңа астанасы Самария (б.з.б. 876) салынды, Иеху патша билік құрған тұста (б.з.б. 841–814) Израиль патшалығы Ассирияға кіріптарлыққа түсті. Б. з.б. 722 жылы ассириялық патша Саргон ІІ ел астанасы Самарияны қиратып, Израиль патшалығы жерін толығымен басып алды. Израиль патшалығы халқының басым көпшілігі Ассирияның шеткері провинцияларына жер аударылды.

## Дереккөздер
# Мал сою[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Мал сою** — малды жансыздаңдырып етін алу. Мал сою кәсіби жұмыс, оған сәйкес білім мен тәжірибе керек. Әр түрлі түлік малын союдың өзіңдік ерекшеліктері бар. Көпшілігіне ортақ мал союдың тәртібі келесідей - малды жығып, аяқтарын бірге байлап, бауыздау, басы мен сирақтарын ажырату, терісін сыпыру, өкпе-бауыр, ішек қарындарын шығару, ұшасын алу, ұшаны мүшелеу (бөлу).

## Дереккөздер
# Монизм

**Монизм** (көне грекше: μόνος , грек. *monos* – біреу, жалғыз) – шындықтың, бар нәрсенің біртұтас бастамадан, бір негізден тұратынын мойындайтын ілім. Монизм алғашқыда барлық заттардың негізі су (Фалес), от (Гераклит), апейрон (Анаксимандр) деп түсіндірілетін “алғашқы зат” туралы түсінік ретінде қалыптасты. Демокрит материалистік Монизмнің, Сократ пен Платон идеалистік Монизмнің негізін қалады. Орта ғасырлардағы құдай мен табиғаттың, жан мен тәннің, ой мен болмыстың дуализміне қарсы Монизмнің пантеистік түрі пайда болды. Қазіргі кездегі Монизмнің көптеген түрлері біртұтас әлем мәнінің түсіндірілуіне байланысты әр түрлі атауларға ие. Мысалы, әлемнің негізіндегі бөлінбестік Монизмі; өмір Монизмі; ойлау мен рух Монизмі; материя Монизмі; абстрактілі байланыстар Монизмі, т.б. Монизм тек дүниетаным принципі ғана емес, ол – құбылыстың ішкі бірлестігі мен байланысын, әрдайым абстарктіліктен нақтылыққа өрлеуді, жалпы заңнан оның ерекше түрлеріне көшуді талап ететін логикалық-методолгия принципіне Мысал, диалектті логиканың Монизмдік талабы бойынша әрбір ғылым теориясының алғашқы ұғымы зерттелетін құбылыс тобының өзгеше табиғатын (нақтыны, жалпыны) белгілеуге тиіс, келесі теория анықтамалар жүйесінің өрістеуі сол табиғаттың сан алуан құбылысқа айналу өзгерістерінің негізгі заңдылығын дәлме-дәл қайта жаратуы керек.

## Дереккөздер
# Бақсылық[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Алтай бақсы, XX ғасыр
**Бақсылық** (**Шаманизм**) – шаманизм дінінің осы күнге дейін жеткен сарқыны. Бақсы деп өзге тылсым әлеммен байланыс орнатып, ондағы түрлі рухтармен байланыс жасай алатын адамды айтқан. Бақсылар «әулиелерді» «аруақтарды», «періштелерді» шақырып, олармен тілдесе алады, адамның жаулары – дәу,пері,шайтан, албасты, жын, марту, тағы басқамен күреседі деген сенімде болған. Бақсыларға тән ерекше қасиеттердің бірі – емшілік (тәуіпшілік). Бақсылардың бәрі қобыз тартып, зікір салып, түрлі емдер жасайды. Оның қамшысы тиген адамның денесіне кірген шайтандар қашып, барлық сырқатынан құлан-таза жазылып кетеді деп сенген.

Бақсылардың өткенді біліп, болашақты болжау қасиетті болады. Олар аруақтар шақыру, қойдың жауырының падалану, құмалақ ашу арқылы болашақты болжаған, өткенді көре білген, адамның ойы оқи алатын болған.

Халық арасында есімі ұмытылмаған әйгілі бақсылар болған. 14 ғасырда жасаған Салттық бақсы туралы ел ішінде талай жырлар мен аңыз-әңгімелер қалды. Себебі – бүкіл Дешті Қыпшақта одан өткен білгір бақсы болған жоқ.

Ислам халық арасында кең етек алып, шаман мәдениеті мен бақсылық өнерін ығыстырғанмен, олардың намым-санімдерінде шаман дінінің ізі сақталып қалды.

Символ
**Шаманизм** - қазақша баламасы бақсылық. Дәстүрлі ой машығының ең көне түрлерінің бірі. Тотемизмнен кейінгі, монтеистік діндерден бұрынғы жөн-жоралғылы магикалық дүниетаным. Шаманизмдегі басты нәрсе - бақсы мен бақсы жүргізетін салт-жоралғылар. Бақсы әрекеттерінің бәрі де магикалық ойлау тәсілінен қүрылған.Магия дегеніміз нақты дүниеге ықпал ету. Осы әрекеттердің барысында біраз ауыз әңгімелер пайда болады, олар бірте-бірте белгілі халықтың мифологиясын қүрайды.

## Дереккөздер
# Агностицизм[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Агностицизм** - (көне грекше: ἄγνωστος — беймәлім, танылмаған) - объективті әлемді, ақиқаттың объективті белгісін мойындауды жоққа шығаратын, оларды жай елес етіп түсіндіру арқылы ғылымның рөлін шектейтін, табиғи, соның ішінде әлеуметтік процесс заңдылығы мен заттың мәнін түсіну мүмкін емес деп есептейтін философиялық ілім.

Агностицизм ұғымын XIX ғасыр діни сайыстарда ғылыми көзқарасты айқындаушы ретінде *1869* жылы Т. Гексли енгізген. Агностицизмнің қайнар көздері - скептицизм, Зенонның апориялары. Д.Юм ілімі, И.Канттың антиномиялары агностицизм негізгі көзі болып табылады.

## Дереккөздер
# Солтүстік Африка[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Қара-жасыл — БҰҰ сыныптамасы бойынша Солтүстік Африка, ақшыл жасылмен бірге — географиялық аймақ.
**Солтүстік Африка** (араб.: شمال أفريقيا‎) БҰҰ макроаймақтық бөлінісі бойынша Африканың аймағы болып табылады. Аумағы - шамамен 10 млн км². Бұл аймақта Африканың ең ірі мемлекеттері орналасқан:

* Алжир
* Мысыр
* Батыс Сахара
* Ливия
* Мавритания
* Марокко
* Судан
* Тунис
* Оңтүстік Судан

Бірнеше мемлекеттің ғана аумағы 1 млн км²-ден кем, ал Африканың осы бөлігінде орналасқан ең ірі елдер  — Алжир, Судан және Ливия — 1,5 млн км²-ден едәуір асады.

Сонымен қатар, кейде Канар аралдарын, Эритреяны, Эфиопияны және Мадейраны Солтүстік Африкаға жатқызады.

## Сыртқы сілтемелер

* North of Africa Мұрағатталған 13 қаңтардың 2010 жылы.
# Камба

|  |
| --- |
| Камба |
| акамба |
|  |
| Бүкіл халықтың саны |
|
3,8 млн.
 |
| Ең көп таралған аймақтар |
|  Кения |
3,7 млн.
 |
|  Танзания |
87 000
 |
|  Уганда |
6 000
 |
| Тілдері |
|
камба тілі, суахили тілі
 |
| Діні |
|
христиандық, дәстүрлі діндер
 |

**Камба** (*акамба*) — Кениядағы банту тобының халқы.
Кениядағы саны жөнінен үшінші үлкен халық. Олар негізінен елдің оңтүстігінде тұрады. Жалпы саны 3,8 миллион адам. (2008, бағалау). Сондай ақ 87 мың адам Танзанияда, 6 мың адам Угандада тұрады.

## Тілі

Камбалар ана тілі ретінде камба тілінде (кикамба деп те аталады) сөйлейді. Суахили тілі де кең таралған.

## Діні

Камбалар арасында әртүрлі діндер кең таралған, дегенмен басым көпшілігі, 60% христиан дініне жатады (протестанттар). Қалған 40% әлі де өздерін дәстүрлі африкалық діндер қатарына жатқызады.

## Кәсібі

Негізгі дәстүрлі кәсіптері суармалы, беткейлерде – террассалы егіншілік (сорго, жүгері, бұршақ, тәтті картоп және ямс, отаршылдық кезеңде – мақта және сизаль) және мал шаруашылығы (қысқа мүйізді зебу, қой, ешкі). Қолөнерден ұсталық және қыш өнері, ағаш ою өнері (мүсін, үш аяқты орындық, т.б.) дамыған. Камбалар – білікті аңшылар мен садақшылар, омарта шаруашылығымен айналысады.

## Өмір салты

Дәстүрлі әлеуметтік ұйымда жас топтары жүйесі маңызды рөл атқарады.
Оларда 25 патрилиндік рулар (мбай) бар. Ауылдық қауымдастықтарды (утуй) ақсақалдар кеңесі (атумия) басқарады және көп балалы отбасылардан (муси) тұрады. Көп әйел алу және неке төлемі жиі кездеседі.

Елді мекендері шашыраңқы орналасқан. Лашықтары дулыға тәрізді, жақтауы таяқтар мен шыбықтардан, төбесі шөптен жасалған. Есіктері пальма жапырақтарынан жасалған жабындымен жабылған.

Дәстүрлі иімдері - былғары жамылғылар немесе алжапқыштар, көптеген металл және моншақ әшекейлерді пайдаланады.

Дәстүрлі тағамдары - қышқыл сүт, кейде жүгері ұны, бұршақ дақылдары бар жүгері ботқасы. Ет сирек тұтынылды.

## Дереккөздер
# Рошани[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Рошани** — ауғандықтардың Ұлы Моғолдар империясына және ауған тайпаларының феодал ақсүйектеріне қарсы халық қозғалысының (1560 ж. ш.— 1638) әдебиетте қолданылатын атауы. Қозғалысқа мұсылмандардың рошани (сектаның негізін қалаушы Баязид Ансаридың — Пир Рошан деген екінші атынан шыққан) сектасы басшылық етті. Қозғалыс Ұлы Моғолдар қолдаған феодалдардың қауымдық жерлерді тартып алуына, хандар мен улемалардың айырықша праволарын жоюға бағытталды. Рошани Ұлы Моғолдар мен ауған феодалдарының әскерлерін талай рет талқандады. Ұлы Моғолдар Рошани қозғалысын басты.

## Дереккөздер
# Винти[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Винти** — Оңтүстік Америкада пайда болған және кейінірек Нидерланд империясына тараған дәстүрлі афро-суринам діні. Бұл отаршылдық кезінде Суринамға әкелінген африкалық құлдардың әртүрлі нанымдары мен әдет-ғұрыптарының христиандықпен және жергілікті үндістердің наным-сенімдерімен үйлесуі.

Винти діні үш негізгі қағидаға негізделген: *Анана Кедяман Кедянпон* деп аталатын Жоғарғы Жаратушыға сену (нидер. *Anana Kedyaman Kedyanpon*), *Винти* (Нидерл.) деп аталатын рухтар пантеонына сену нидер. *Winti*), сонымен қатар әртүрлі ата- баба культтері .

## Тарихы

Батыс Африканың әртүрлі тайпаларының мүшелері Суринамға 16 ғасырдың ортасынан 19 ғасырдың басына дейін созылған Трансатлантикалық құл саудасы кезінде әкелінді.