Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Гренада

|  |
| --- |
| **Гренада ағылш. *Grenada |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *«Ever conscious of God we aspire, build and advance as one people»* *«Құдайды ұмытпай біз бір халық ретінде ұмтыламыз, саламыз және алға басамыз»* |
| Әнұран: *«Hail Grenada» «(Гренада жасасын)»* |
|  |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 7 ақпан 1974 жыл (Британ империясынан) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілі** | ағылшын тілі |
| **Елорда** | Сент-Джорджес |
| **Ірі қаласы** | Сент-Джорджес |
| **Үкімет түрі** | Унитарлы парламенттік конституциялық монархия |
| **Патшасы Генерал-губернаторы Премьер-министрі** | III Чарльз Сесиль Ла Гренейд Дикон Митчелл
 |
| **Мемлекеттік діні** | зайырлы мемлекет |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 185-орын 348,5 км² 1,6 |
| **Жұрты** • Сарап (2016) • Тығыздығы
 |  107 317 адам (185-орын) 318,58 адам/км² (45-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  1,801 млрд. $ 16,604 $ |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  1,249 млрд. $ 11,518 $ |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,772 (жоғары) (75-орын) |
| **Валютасы** | Шығыс кариб доллары (EC$) (XCD) |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .gd |
| **ISO коды** | GD |
| **ХОК коды** | GRN |
| **Телефон коды** | +1-473 |
| **Уақыт белдеулері** | −4 |

Гренаданың картасы
**Гренада** (ағылш. *Grenada*) — Атлант мұхитындағы Кіші Антиль аралдары архипелагының ең шеткі оңтүстік аралы. Ұлыбритания иелігінің құрамына кіреді. Жері 0,34 мың км², халқы 105 897 (2013). Арал вулкан әрекетінен пайда болған. Биіктігі 840 метрдей. Климаты суб-экваторлық, теңіздік. Айлық орташа температурасы 26° С-ға жуық. Жауын-шашынның жылдық мөлшері 1500 мм-ден астам. Ылғалды тропиктік, мәңгі жасыл орман өседі. Басты қаласы және порты — Сент-Джорджес. Гренаданы 1498 жылы Христофор Колумб ашқан.

## Дереккөздер
# Еркін ерік

**Еркін ерік** (ағылш. *free will*) — адамның өз болмысын меңгеріп, ерік-жігері арқылы табиғи және әлеуметтік шектеулерді еңсеріп шыға алу қабілеті. Философияда бұл ұғымды адамның таңдау мүмкіндігін жүзеге асырудың құралы ретінде қарастырады.

Адам баласы тумысынан еркін, өз тағдырын өзі шешуге тиіс. Бірақ оның көздеген мақсаттарына жету жолында әр түрлі кедергілер кездеседі. Әрине, дұрыс таңдау, әрекеттік шешім қабылдау үшін білім қажет. Еркін ерік — істі біле отырып, шешім қабылдау қабілеті. Алайда, еркін Ерік көп жағдайда түйсіктік-тылсымдық деңгейде жүзеге асады. Ол дұрыс шешім қабылдау мен оны жүзеге асыру, бастаған істі соңына дейін жеткізу, тәжірибе, білім, мәдениет, т.б. алғышарттардан қуат алады.

Еркіг ерік - адамның дамып, жетілуі нәтижесінде қалыптасады. Көне рулық қоғамда Еркін ерік өрісі тар болды. Жеке адам үшін Еркін ерік белгілі бір қауымдастықтың мүшесі болып, жат бірлестіктерден азат болумен шектелді. “У ішсең — руыңмен” деген қанатты сөздің мәні осында. Тоталитарлық қоғамдарда да ерік бостандығының аясы тар, шектеулі болады. Себебі, бәрін де жеке тұлғадан тыс тұрған әлеуметтік күш, мемлекет, партия, көсем, т.т. шешіп отырады. Еркін ерік шын мәнісінде адам құқыларын қастерлейтін қоғамда ғана жүзеге асады. Тек азаттық бар жерде жеке тұлға өз еріктілігін көрсете алады. Философиялық әдебиетте еркін ерік сан түрлі пікірталастың нысанасы болды.

“Адамның еркі сыртқы себептермен айқындала ма, әлде адам өз әрекетінде толық азат па” деген сұрақтың жауабы әр түрлі. Детерминизм теориясы бойынша, әрбір әрекеттің жеке себебі бар, ерік еркіндігі әрине шектеулі. Барлық әрекет сыртқы күштердің әсерімен алдын ала айқындалып қойылған делінген пікірді фатализм деп атайды. Тағдыр, жазмыш сияқты ұғымдар осыған сүйенген. Шексіз еркін ерікті дәріптейтін көзқарасты волюнтаризм деп атайды.

## Дереккөздер
# Атомистика[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Атомистика** - материяның дискретті, үзікті кұрылымы туралы ілім. Атомистиканың негізін қалаушылар көне грек философтары Левкипп, Демокрит, Эпикур, Лукреций Кар.

## Дереккөздер
# Ана тілі

**Ана тілі** — социолингвистика мен этнологиядағы ең маңызды ұғымдардың бірі болып табылады және қазіргі таңда пәнаралық мәртебеге ие болды. Көптеген басқа да «табиғи» ұғымдар сияқты, ғылымда «ана тілі» туралы түсінік әртүрлі түрде формалданады, бұл прототиптік «ана тілінің» қай белгісі алдыңғы қатарға шығарылатынына байланысты. Тілді «ана тілі» ретінде айқындайтын критерийлердің қатарына әдетте мыналар жатады:

1. **Меңгерілу реті мен түрі** (ана тілі — әдетте бірінші болып меңгерілетін және арнайы оқытусыз, табиғи жолмен, тілдің ана тілді тасымалдаушылары болып табылатын ата-анадан үйренілетін тіл);
2. **Меңгерілу сапасы** (ана тілі — индивидтің ойлау қызметін жүзеге асыратын тілі; әдетте адам ана тілінде басқа кез келген тілге қарағанда әлдеқайда жақсы сөйлейді, жазады, оқиды және ойлайды);
3. **Қолданылу ауқымы** (ана тілі — ең жиі қолданылатын тіл);
4. **Тілмен ішкі эмоциялық байланыстың болуы немесе болмауы** (ана тілі ішкі тұрғыдан ең жақын тіл ретінде анықталады, поэзия және өзге де көркем мәтіндер осы тілде жақсырақ қабылданады).

## Ана тілінің анықтамасы

Кең таралған тұжырымдамалардың біріне сәйкес (В. И. Беликов пен Л. П. Крысин, Д. Кристал), **ана тілі** — адамның ерте балалық шағында арнайы оқытусыз, тиісті тілдік ортада меңгеретін тілі («бірінші тіл») болып табылады. Бала ерте жастан бастап белгілі бір деңгейде бірнеше тілді де меңгере алады, мұндай жағдайда оның екі немесе одан да көп ана тілі болуы мүмкін.

Арнайы оқыту барысында немесе анағұрлым кейінгі жаста тілдік ортада меңгерілетін тіл **«екінші тіл»** деп аталады (олар да бірнешеу болуы мүмкін).

Алайда бірқатар авторлар ана тілі мен бірінші тілдің ара жігін ажыратады, бұл ретте адамның ана тілі біртіндеп қолданыстан шығып, оның орнына қатар немесе кейінірек меңгерілген тіл алдыңғы орынға шығатын жағдайларды назарға алады. Н. Б. Вахтин мен Е. В. Головко «аналық тіл міндетті түрде ана тілі бола бермейді, ал ана тілі міндетті түрде бірінші тіл бола бермейді» екенін арнайы атап көрсетеді.

## Қараңыз

* Қазақ тілі
* Орыс тілі
* Ағылшын тілі
* Этнос
* Лингвистика
* Этнология

## Дереккөздер
# Аруба[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| **Аруба нидер. және папьям. Aruba** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Әнұран: *«Aruba Dushi Tera»* *(тыңдау )* |
|  |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 1 қаңтар 1986 жыл (Нидерланд Антиль аралдарынан) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілдері** | Нидерланд тілі және папьяменто |
| **Елорда** | Ораньестад |
| **Ірі қалалары** | Ораньестад, Синт-Николас, Ноорд |
| **Үкімет түрі** | Нидерланд Патшалығының иелігінде |
| **Король Губернаторы Премьер-министрі** | Виллем-Александр Фредис Рефуньол Михель Годфрид Эман
 |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы
  |  178,91 км² |
| **Жұрты** • Сарап (2016) • Тығыздығы
 |  104 822 адам (197-ші-орын) 612 адам/км² (22-ші-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  4,483 млрд. $ 40,160 $ |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  2,875 млрд. $ 25,750 $ |
| **АДИ** (2013) | 0,908 (өте жоғары) (-орын) |
| **Валютасы** | Аруба флорины |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .aw |
| **ISO коды** | AW |
| **ХОК коды** | ARU |
| **Телефон коды** | +297 |
| **Уақыт белдеулері** | UTC-4 |

**Аруба** (нидер. *Aruba*) — аттас кішкене аралда орналасқан, өзін-өзі басқаратын мемлекеттік құрылым, Кариб теңізінің оңтүстігінде, Венесуэла жағасына жақын орналасқан. Кіші Антиль аралдарының ең батыс аралы.Нидерланд патшалығының федерациялық субъектісі болып табылады. Құрлықтық аумағы — 193 км². Халық саны — 105 мың адам. Астанасы — Ораньестад қаласы.

## Әкімшілік бөлінісі

Арубада әкімшілік бөліну деген жоқ, жәй ғана сегіз аймаққа бөлінеді: (Ноорд/Танки-Леендерт, Шығыс Ораньестад, Батыс Ораньестад, Парадера, Солтүстік Синт-Николас, Оңтүстік Синт-Николас, Санта-Крус, Саванета). Оларда ешқандай басқару ұйымдары бекітілмеген, жәй халық санағын оңайлату үшін солай жасалған.

## Тарихы

Жаңа арал ретінде 1499 жылы ашылды. Ол кезде аралды көбіне үндістер мекендеген. 1513 жылы аралды испандар жаулап алды. 16 ғасырдағы сегізжылдық соғыстан соң Нидерланд қарауына өтті. 1799—1802 және 1806—1816 жылдары Британия басып алды, бірақ кейін Нидерланд қайтарып алды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
# Левкипп

**Левкипп** - ежелгі грек философы. Атомистиканың негізін салушы,Демокриттің досы. Ол атомдардың ұсақ бөлшектерін бөлетін, бостықтың болу мүмкіндігіне жол берген. Бөлінбейтін, өзгермейтін және сапасыз бола отыра атомдар, бір-бірінен тек шамасымен және түр-түрімен өзгешеленеді; олар үнемі қозғалыста болады. Бір - бірімен соқтығыса және ілінісе отыра атомдар көптеген заттарды құрайды.

## Дереккөздер
# Ғарыш микротолқынды фоны

WMAP негізіндегі ғарыштың микротолқынды фон нұрлануын көрсететін сурет
**Ғарыш микротолқынды фоны** （"ҒМФ", ағылш. *cosmic microwave background*, CMB) — ғаламдағы жойқын жарылыстан қалған нұрлану {радияция) болып, ол әлемдегі ең ежелгі жарықтарды, жойқын жарылыстың алғашқы сәтінде пайда болған нұр-сәулелерді көрсетеді. Оны көбінесе галактикалар мен жұлдыздарара бос кеңістікте шашылған сәулелер арқылы айқындайды.

1964 жылы АҚШ радиоастрономия ғалымдары Арно Пензиас және Роберт Вильсон кездейсоқ Ғарыш микротолқынды фонын ашты және осы еңбектері үшін олар 1978 жылы Нобель сыйлығына ие болды.

Ғарыш микротолқынды фоны ғарыштағы ең ежелгі жарық сәулесі болып, олар ғарыш пайда болып, 380,000 мың жыл өткен кезде ғарышқа шашылған екен. Ол темпратураның алғашқы өзгерісін, алғашқы тығыздықтың өзгешелігін, кейін пайда болған құрылымдардың әсерін көрсетеді, қазіргі жұлдыздар мен галактикалардың алғашқы тамыры есептеледі.
# Ғұзайыр

Ирақтың Басра өңірі Ғұзайыр пайғамбардың жерленген жері деген наным бар.
**Ғұзайыр пайғамбар** (/**[unsupported input]**ˈɛzrə/; Яһуди: עזרא, *Езра*;) -"Яһуди Энциклопедия (Онлайн).
# Абрахам Маслоу

**Абрахам Харольд Маслоу** (ағылш. *Abraham Maslow*, 1 сәуір 1908, Нью-Йорк — 8 маусым 1970, Менло-Парк, Калифорния) — американ кәсіби және ғылыми психологиялық қоғамдардың мүшесі. «Гуманистік психология», «Трансперсоналды психология» журналдарының негізін қалаушы.

Адам психологиясын тұтас зерттеу оның аса маңызды құндылықтары мен қасиеттерін талдау концепциясын ұсынған. Маслоу еңбектерінің дені өмірінің соңғы 10 жылында жарық көрген. Оның негізгі еңбектері: «Болмыс психологиясының бағытына қарай» (1968); «Дін, құндылық тағы басқа күйзелістер» (1964); «Ғылым психологиясы: рекогносцировка» (1966); «Мотивация және тұлға» (1987) т.б.

## Өмірбаяны

Авраам ХХ ғасырдың басында Киевтен АҚШ-қа қоныс аударған Кооператор Самуил Маслов пен Роза Шиловскаяның жеті баласының ең үлкені болды. Ол Бруклиннің еврей ауданында дүниеге келген. Әкесі Кооператор болып жұмыс істеген; ата-аналар жиі ұрысатын. Ол тоғыз жасында отбасы қаланың еврей ауданынан басқа еврей емес ауданға көшіп келді және Маслоу еврей келбеті айқын болғандықтан, антисемитизмнің не екенін білді. Авраам жалғызбасты, ұялшақ және депрессияға ұшыраған жас жігіт еді

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

Маслоудың қажетсіну пирамидасы

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Abraham Maslow |
# Норидж[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

*Басқа мағыналар үшін Норидж (айрық) деген бетті қараңыз.*
Орталығы
**Норидж** (ағылш. *Norwich* /ˈnɒɹɪdʒ/, сондай-ақ **Норвич** және **Норич**) — Норфолк графтігінің басты қаласы (Шығыс Англия).

Лондон қаласынан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 160 км жерде, Уэнсем өзені бойында орналасқан. 2006 жылғы мәліметтерге сүйенсек халық саны 129 500 тұрғын.

## Тарихы

11 ғасырда Данияның қоршауы дәуірінде қажетті сауда орталығы болды. Бірнеше жүздеген жылдар бойы Англияның гүлденген провинциялық қаласы еді. Норидждің экономикалық дамуына Эдуард III кеңшілік жасаған. Фламанд тігіншілерін шақырып, сондай-ақ Елизавета І тұсында көшіп келушілердің есебінен мәртебесі өсті.

Англияның аяқ киім шығаратын ірі орталығының бірі болған. Нориджде Норман қорғаны мен соборы орналасқан. Бұл Шығыс Англияның дәстүрлі астанасы. Нориджде Норман шыбуыланан кейін 1066 жылы кафедралді собор қойылған.

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты
* Norwich Literary History
# Тафономия

**Тафономия** (грек. taphos – мола, жерлеу және nomos – заң) – палеонтологияның жануарлар мен өсімдіктер қалдықтарының сақталу заңдылықтарын зерттейтін бөлімі.

Жер қабатында жануарлар қаңқасының көміліп, сақталып қалуының бірнеше жолы бар:
 1) жануарлар қаңқасы өзен не нөсер жаңбырдан болатын тасқын сулармен ағып, көл не теңіз түбіне шөгеді. Бірақ мұндай жағдайда су ағымына және қаңқалардың мөлшері мен салмағына қарай шөгіндіге сұрыпталып түседі. Тасқын сулармен алыстан әкелінген қаңқалардың шеті тастарға мұжылып не бөлшектеніп сынады;
2) көл не теңіз жағаларында жатқан қаңқалар су деңгейінің көтерілуінен құмға көміліп қалады; 3) жыртқыш аңдарға жемтік болмаған жануарлардың мықты сіңірлермен бекіген аяқ буындары ажырамай, бірнеше сүйектері тұтас сақталады.

Мысалы: Сібірден (Ресей) антропоген кезеңінде суық тоң қабаттарында сақталып қалған мамонттың тұтас денесі табылды. Бірақ тұтас сақталып қалған қаңқа сүйектері сирек табылады. Тафономиялық зерттеулердің жойылып кеткен организмдердің тіршілігіне және өткен геологиялық кезеңнің экожүйесі мен ландшафтысына жаңаша көзқарас қалыптастырудағы құндылығы жоғары.

## Дереккөздер
# Вилла

Тосканадағы вилла
**Вилла** (лат. *villa* - мекенжай, қоныс) — қала сыртында арнайы салынатын бау-бақшалы үй.

Алғашқы Виллалар б.з.б. 3 ғ-да Италияда пайда болды. Б.з.б. 2-1 ғ-ларда бүкіл Жерорта теңізі бойына тарады. Ол кездегі Виллалар тұрғын үй және шаруа жайдан тұратын архит. кешеннен құралады. Кейін Виллалардың төңірегі қоршалатын болды. Вилланың мұндай байырғы түрлерімен қатар, мүсін, ескерткіштермен, хауыздармен безендірілген, террасалы, саябағы мен павильондары бар түрлері салынды. 15 - 17 ғасырларда Вилла салу Италияда кең қанат жайды. Қайта өркендеу дәуірінде ортасында казиносы бар Вилла салу үрдіске айналды. 19 ғ-да қала сыртынан, сондай-ақ, демалыс орындарынаң салынған саябағы бар жайлы үйлерді Вилла деп атау қалыптасты. Қазір қала сыртындағы жеке меншік тұрмысқа қолайлы үйлердің барлығын да Вилла деп жүр.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Villas |
# Толық серіктестік

**Толық серіктестік** (ағыл. *full (unlimited) partnership*; нем. *Kollektivgesellschaft*) - Толық серіктестіктің мүлкі жеткіліксіз болған жағдайда қатысушылары серіктестіктің міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі барлық мүлкімен
ортақ, жауапкершілікте болатын серіктестік.

**Толық серіктестік** төмендегі негізгі екі белгісімен ерекшеленеді:

1.Кәсіпкерлік қызмет және оған қатысушы серіктестіктің қызметтері олардың өз қызметтері болып саналады, ал оның міндеттері бойынша кез келген қатысушы өзінің барлық мүлкімен жауап береді.

2.Серіктестік жеке сенімді қатынастарға негізделеді: егер бір қатысушы серіктестіктің атынан мәміле жасаса, мүліктік жауапкершілік басқа қатысушыға жүктеледі.Сондықтан толық серіктестік отбасылық кәсіпкерлік ретінде дамып келеді. Егер толық серіктестікке оны ұйымдастырушылардың бәрі жеке адам ретінде кіретін болса,белгілі бір жауапкершілікті жағдайға кезіккенде (мәселен банкротқа ұшырағанда), өмірге қажетті күнделікті заттарды қоспағанда, басқа да жеке мүліктерін, атап айтқанда: көлік, саяжай, жиһаз, қылқалам туындысы, зергерлік бұйымдар, басқа да құнды мүліктерді есепке алады. Әдетте толық серіктестікті заңды тұлғалар, ірі кәсіпорындар құрайды.

Азамат бір ғана толық серіктестіктің қатысушысы бола алады.

## Дереккөздер
# Патриархат[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Патриархат** (ежелгі грекше *πατήρ* — әке, *ἀρχή* – билеу; тура мағынасы — *әке билігі*) – алғашқы қауымдық қатынастардың ең көп тараған формасы. Патриархат тұсында қоғамда, шаруашылықта, үйде, ер адамдардың рөлі үстем болды; алғашқы қауымдық кұрылыс кезінде матриархат формациясының құлдырауынан кейінгі оны ауыстырған формация.

## Патриархалдық отбасы

Патриархалдық отбасы - ең жақын туыстардың бірнеше ұрпағынан тұратын, бірлесе шаруашылық жүргізетін, ер адам отағасы ретінде абсолюттік билікке ие болатын отбасы.

## Дереккөздер
# Шарль Фурье[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Шарль Фурье |
| фр. *Charles Fourier* |
|
1835 жылғы Жан Жигудың салған портрет |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған күні | 7 сәуір 1772 (1772-04-07) |
| Туған жері |
Безансон, Франция
 |
| Қайтыс болған күні | 10 қазан 1835 (1835-10-10) (63 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Париж, Франция
 |
| Азаматтығы |  Франция |
| Ұлты |
Француз
 |
| Шығармашылығы |
| Шығармалардың тілі |
Француз тілі
 |
| Мектеп/дәстүр |
Утопиялық социализм,
Фурьеризм
 |
| Кезең |
19 ғасыр философиясы
 |
| Негізгі қызығушылығы |
Саяси философия
Экономикалық ғылымдар
Қалау философиясы
 |
| Ықпал еткендер |
Никола Ретиф де ла Бретонн
 |
| Ықпалды жалғастырушылар |
Эмиль Арман, Андре Бретон, Жозеф Дежак, Жан-Батист Андре Годен, Пьер-Жозеф Прудон, Виктор Проспер Консидеран, Питер Ламборн Уилсон, Пол Гудман, Доминго Фаустино Сармиенто, Рауль Ванейгем, Боб Блэк, Вальтер Беньямин, Герберт Маркузе, Дэвид Харви, Карл Маркс, Дэвид Харви, Николай Чернышевский, Петр Кропоткин
 |

**Франсуа Мари Шарль Фурье** (фр: *François Marie Charles Fourier*; 7 сәуір 1772 жыл – 10 қазан 1835 жыл) — француз әлеуметтанушы, утопиялық социалист. Фурье қоғамдық институттарды адамның ләззәт алуға табиғи талпынысына бөгет жасауы үшін пайымдайды. Фурье жаңа, эгоистикалық емес экономикалық қағиданы бекіту үшін, мемлекеттің аумақтық серіктестіктерге болу жолымен жаңа экономикалық коғамдық құрылымды ұсынды.

## Дереккөздер
# Күкіртсутек

|  |
| --- |
| Күкіртсутек |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

 |
| Жалпы мәліметтері |
| Басқа атаулары |
Сутек сульфиді
 |
| Химиялық формуласы |
H2S
 |
| Физикалық қасиеттері |
| Күйі |
газ
 |
| Мольдік массасы |
34,082 г/моль
 |
| Жылу қасиеттері |
| Балқу t |
-82,30 °C
 |
| Қайнау t |
-60,28 °C
 |
| Үштік нүктесі |
-85,54
 |
| Критикалық нүктесі |
100,45
 |
| Классификациясы |
| CAS нөмірі |
7783-06-4
 |
| PubChem |
402
 |
| EINECS нөмірі |
231-977-3
 |
| SMILES |
S (3D-моделі)

 |
| InChI |
InChI=1S/H2S/h1H2
RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYSA-N

 |
| RTECS |
MX1225000
 |
| ChEBI |
16136
 |
| БҰҰ нөмірі |
1053
 |
| ChemSpider |
391
 |
| Егер басқаша көрсетілмесе, деректер стандартты жағдайлар (25 °C, 100 кПа) үшін беріледі. |
|  |
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Күкіртсутек (күкіртті сутек, сутек сульфиді, H2S)** — сутек пен күкірттің бинарлы қосылысы, жағымсыз иісті (шіріген жұмыртқа иісіндей), түссіз, улы газ.

## Физикалық қасиеттері

Балқу температурасы −82,30 °C, қайнау температурасы −60,28 °C.

## Химиялық қасиеттері

Күкіртсутек суда нашар ериді. Нәтижесінде екі негізді, әлсіз күкіртсутек қышқылы (лакмус пен метилоранжды қызартатын) түзіледі. Оның тұздары сульфидтер деп аталады.

Күкіртсутек қышқылы сатылы диссоциацияға түседі. Сілтілік және сілтілік жер металдардың сульфидтері суда жақсы ериді. Ауыр металдардың сульфидтері суда аз ериді немесе ерімейді.

Күкірттің сутекті қосылысы күкіртсутек, ол көбінесе вулкан газдарында, табиғи шипалы сулардың құрамында кездеседі (Барлық-Арасан) және органикалық заттар шірігенде бөлінеді.

Күкіртсутек қышқылы қышқылдарға тән барлық қасиеттерді көрсетеді:

* активтік қатарында сутекке дейін тұрған металдармен әрекеттесіп сутегі бөледі:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
* негіздік оксидтермен тұз және су түзеді:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2

* негіздермен әрекеттесіп тұз және су түзеді:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

* тұзбен әрекеттескенде суда ерімейтін жаңа тұз және жаңа қышқыл түзіледі:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6
Бұл реакцияның жүру себебі PbS ерімейтін зат болғандықтан, көбінесе әлсіз қышқыл (H2S) күшті қышқылды (HNO3) оның тұзынан ығыстыра алмайды. Толық иондық теңдеуі:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
Күкіртсутек пен оның тұздарын анықтау үшін суда да, қышқылда да ерімейтін қара түсті PbS түзілу реакциясы қолданылады. Қысқартылған иондық теңдеуі:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
Басқа сульфидтерінің де түстері бар. Мысалы, ZnS — ақ, MnS — қызғылт.

Тотығу-тотықсыздану реакцияларында күкіртсутек қышқылы және оның тұздары тек тотықсыздандырғыш болады. Оның себебі кұрамындағы күкірт ең төмен тотығу дәрежесінде болады.

Қолданылуы H2S — емдік қасиеті бар, буын ауруларын емдеуде күкіртсутек ванналарында пайдаланылады (Барлық-Арасан, Мойылды шипажайлары).

## Дереккөздер
# Синусит

**Синусит** — бұл бет қуысының немесе мұрынға тірелетін сүйектің асқынған немесе созылмалы ауруы. Ол көбінесе құлаққа, тамаққа инфекция түсуден, қатты салқын тиюден болады.

## Белгілері

* Тіс сырқырап ауырады.
* Көздің асты мен үстіңгі бөлігінің ауыруы (бет сүйегін, соққанда немесе еңкейгенде ауыру күшейе түседі).
* Мұрыннан қою сілекей және ірің ағады, жағымсыз иіс шығуы мүмкін.
* Мұрын жиі бітеді.
* Кейде ыстық көтеріледі.

## Емдеу жолдары

* Суды көбірек ішіңіз.
* Мұрын арқылы аздап тұзды су сорыңыз немесе бумен дем алыңыз.
* Бетке ыстық компресс қойыңыз.
* Мұрынға фенолефрин түріндегі деконгестанттар тамызыңыз.
* Антибиотиктер қабылдаңыз: тетрациклин , ампициллин немесе пенициллин.
* Егер жағдай жақсармаса, дәрігерге барыңыз.

## Алдын алу

Салқын тиген және мұрын біткен кезде мұрынды тазартыңыз.

## Дереккөздер

* **Вернер, Дэвид**. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі (Анықтамалық). Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М, Бермаханов А.—Алматы: "Демалыс", "Қазақстан", 1994— 506 бет.

ISBN 5-615-01453-9

Осы кітаптың кез келген бөлігін коммерциялық емес мақсатта көшіруге және таратуға басып шығарушылар арнайы рұқсат берген. **Сол үшін оларға көп-көп рақмет!**
# Жеке қорғану құралдары[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жұқпалы аурулар ауруханасындағы медициналық қорғау құралдары
**Жеке қорғану құралдары** — жеке құрамды улағыш заттар, радиоактивті заттар және биологиялық құралдардың организм ішіне, тері қабықтарына және киім-кешекке тиюінен сақтау, сондай-ақ ядролық жарылыс сәулесіне шалдығу зиянын азайту үшін қолданылатын құралдар кешені. Жеке қорғану құралдарына газтұмылдырық, қорғаныш жамылғыштар, шұлық, ерекше құрамдар сіңірілген киім-кешек және т.б., сондай-ақ арнайы қорғаныш киімдері жинағы жатады. Қорғаныш киімдердің бір нұсқасы жалпы әскери қорғаныш жиынтығы (қорғаныш плащ, шұлық, колғап) болып табылады.

## Дереккөздер