Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Оңтүстік-шығыс Азия

Оңтүстік-шығыс Азия
**Оңтүстік-шығыс А́зия** — Қытай, Үндістан және Австралияның орталарында орналасқан континеналды аралдар тобы. Үндіқытай түбегі де кіреді.

Континенталды бөлігінде Вьетнам, Камбоджа, Лаос, Мьянма, Тайланд, аралды бөлігінде — Бруней, Шығыс Тимор, Индонезия, Сингапур, Филиппиндер. Малай түбегінде Малайзия орын тепкен. Вьетнам, Камбоджа және Лаос елдерін Үндіқытай мемлекеттері деп те атайды, жалпылау атауы Нусантара. Аталған елдер Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің ассоциациясын құрайды (АСЕАН).

## Халқы

Территорияда 599 млн адам өмір сүреді, бұл әлемнің тұрғандарының 8 %. Әсіресе Ява аралында адамдар тығыз орналасқан.

## Библиография

* Погадаев, В. А. Оңтүстік-шығыс Азия көркем әдебиеті / проф. Б. А. Эренгросс. М.: «Высшая школа», 2001, с. 564—579.
* Погадаев, В. А. «Оңтүстік-шығыс Азия мәдениеті: активный обмен с внешним миром при сохранении традиционной цивилизационной общности» — в «Тихоокеанское обозрение 2006—2007». М.: Издательский дом "Ключ-С", 2007, 106—120.

* Оңтүстік-шығыс Азия Топографиясы
* Кинабалу тауы
* Су буйволы, Индонезия
* Күріш террассасы Лусон, Филиппин
* Шривиджая архитектурасы
* Судағы ауыл, БрунейСудағы ауыл, Бруней
* Патшалық бейіт (Бали)Патшалық бейіт (Бали)

## Сыртқы сілттеме

* Оңтүстік-шығыс Азия топографиясы Мұрағатталған 16 қыркүйектің 2012 жылы. (PDF)

Үлгі:Оңтүстік-шығыс Азия
Үлгі:Елді мекендер
# ISSF[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**ISSF**, ату спортының Халықаралық одағы. 1907 жылы құрылып және бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты 1915 жылы таратылған ұлттық ату бірлестіктері мен клубтарының халықаралық одағының негізінде қайтадан 1921 ж. құрылды. Одақтың жанында қарудың әртүрі бойынша техникалық, комитет бар. Ату спорты бойынша жарыс 1986 ж. бағдарламасына енді және содан бері өтіп келеді. Нысана көздеу спорты бойынша Әлем чемпионаты 2 жылда бір рет еткізілді. 1955 ж. алғаш рет ерлер, әйелдер және жасөспірімдер үшін Еуропа чемпионаты өткізілді. ISSF қарудың негізгі түрлеріне әлемдік рекордтарды (жеке және командалық тіркейді, онда да рекордтар есебінде Әлем Еуропа чемпионатары мен Олимпиялық ойындарда көрсетілген нәтижелер ғана бекітілді.

## Дереккөздер
# Олимпиада ойындарындағы теннис[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Теннис
**Теннис сайыстары** алғашқы заманауи **Олимпиадаларда** өткізіле бастады.

Алайда 1928-1984 жылдары теннис бойынша сайыстар негізімен өткізілген жоқ, екі рет тек көрсетілімді деңгейде өтті.

1988 жылдан бастап 4 сайыс түрінен медальдар ойнатыла бастады. 2012 жылдан бастап аралас жұп деген тағы бір дисциплина қосылды.

## Сайыстар

*(к) = көрсетілімді*

| Сайыс түрі | 96 | 00 | 04 | 08 | 12 | 20 | 24 | 28—64 | 68 | 72—80 | 84 | 88 | 92 | 96 | 00 | 04 | 08 | 12 | 16 | 20 | рет |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ерлер, жеке | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** |  | (к) |  | (к) | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | 16 |
| Әйелдер, жеке |  | **•** |  | **•** | **•** | **•** | **•** |  | (к) |  | (к) | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | 14 |
| Ерлер, жұп | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** |  | (к) |  |  | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | 16 |
| Әйелдер, жұп |  |  |  |  |  | **•** | **•** |  | (к) |  |  | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | **•** | 11 |
| Аралас жұп |  | **•** |  |  | **•** | **•** | **•** |  | (к) |  |  |  |  |  |  |  |  | **•** | **•** | **•** | 7 |
| Ерлер, жеке, индор |  |  |  | **•** | **•** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| Әйелдер, жеке, индор |  |  |  | **•** | **•** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| Ерлер, жұп, индор |  |  |  | **•** | **•** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 2 |
| Аралас жұп, индор |  |  |  |  | **•** |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | 1 |
| Сайыс саны | 2 | 4 | 2 | 6 | 8 | 5 | 5 |  | 5 |  | 2 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 4 | 5 | 5 | 5 |

## Бірнеше дүркін чемпиондар

| Орын | Теннисші | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Винус Уильямс | 4 | 1 | 0 | 5 |
| 2 |  Серена Уильямс | 4 | 0 | 0 | 4 |
| 3 |  Реджинальд Дохерти | 3 | 0 | 1 | 4 |
| 4 |  Энди Маррей | 2 | 1 | 0 | 3 |
|  Винсент Ричардс | 2 | 1 | 0 | 3 |
| 6 |  Чарльз Винслоу | 2 | 0 | 1 | 3 |
|  Лоуренс Дохерти | 2 | 0 | 1 | 3 |
|  Сюзанн Ленглен | 2 | 0 | 1 | 3 |
|  Мэри-Джо Фернандес | 2 | 0 | 1 | 3 |
| 10 |  Джон Пий Боланд | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Андре Гобер | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Артур Гор | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Шарлотта Купер | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Николас Массу | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Рафаэль Надаль | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Билс Райт | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Хелен Уиллс-Муди | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Джиджи Фернандес | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Эдит Ханнам | 2 | 0 | 0 | 2 |
|  Хейзел Хочкисс-Уайтмен | 2 | 0 | 0 | 2 |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Tennis at the Olympics |

## Қазақстан теннисшілерінің қатысуы

Қазақстан атынан Олимпиада ойындарына 2012 жылы — 3 теннисші, 2016 жылы — 2 теннисші, 2021 жылы — 7 теннисші қатысқан.
# Қазақстан допты хоккей федерациясы

**Қазақстан допты хоккей федерациясы** — Қазақстандағы допты хоккей спорты бойынша басқарушы орган. Астанада орналасқан, президенті — Оралбай Жақсымбетов, ал вице-президенті — Владимир Пашковский.

Қазақстанда Кеңес Одағына тиесілі болған көптеген онжылдықтар бойы допты хоккей ойналды. Алматыдағы «Динамо» клубы 1977 және 1990 жылдары КСРО чемпионы атанды. 1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін 1993 жылы Қазақстан федерациясы құрылып, сол жылы Халықаралық допты хоккей федерациясының мүшесі болды. Қазақстандық допты хоккей федерациясы 2012 жылғы допты хоккейден әлем чемпионатын өткізіп, ұйымдастырғаны үшін жоғары баға алды.

2017 жылдың қыркүйегінде Қазақстан допты хоккей федерациясы еліміздегі жалғыз «Ақжайық» кәсіби клубын сатып алды.

Допты хоккейден Қазақстан құрамасы 1995 жылдан бастап әлем чемпионаттарында өнер көрсетіп, 2015 жылғы жағдай бойынша алты рет қола медаль жеңіп алды.

Федерация команданы қысқы Универсиада-2019 ерлер турниріне жібереді.

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми басты бет
* 2017-18 маусымдағы Президент Жақзымбетовпен сұхбат
* 2018-19 маусымынан Президент Жақзымбетовпен сұхбат

## Дереккөздер
# Боулинг[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Боулинг**  – әлемдегі мың жылдық тарихы бар ойын. XX-ғасырдың басында шамамен б.д.д. 5200 жылдары мысырлық баланың моласынан ойыншық шарлар және кеглилер табылды.

## Қажетті мәлімет

Боулингке арналған жол бір жағынан кіру аймағынан және екінші жағынан кеглилерге апаратын жолға жіберу үшін кіру аймағындағы кірісу сызығынан кейін тұрады. Шарлар көлемдері бойынша ерекшеленеді, бірақ олар диаметрі 69 см-ден (2 фут 3 дюйм) көп болмауға және 7,29 кг-нан (16фунт) артық тартпауға тиіс.

## Дереккөздер
# Орталық Азия ойындары[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Орталық Азия ойындары** – екі жылда бір рет өтетін бұрынғы КСРО Орталық Азия республикаларының спортшылары қатысатын спорттық жарыс. Ойындар Азия Олимпиада кеңесінің және Халықаралық Олимпиада комитеті қамқорлығымен өтеді.

## Тарихы

1994 жылдың сәуір айында Ташкентке Халықаралық Олимпиада комитеті президенті Хуан Антонио Самаранч келді. Кездесу барысында Өзбекстан президенті Ислам Кәрімов Ташкентте Олимпиада ойындарын өткізу мүмкіндігі туралы сұрады, оған ХОК президенті Олимпиада хартиясының өтініші бойынша кем дегенде аймақтық жарыстар өткізу керек деп жауап берді. Осыдан кейін Ташкентте Қазақстан, Өзбекстан, Кыргызстан, Түрікменстан және Тәжікстан Ұлттық Олимпиадалық комитеттер басшыларының кездесуі өтті, онда Орталық Азия ойындарын ұйымдастыру туралы шешім қабылданды.

Әр ойындар екі жылда бір рет өткізілетіне қарамастан, әртүрлі себептермен олар бірнеше рет жойылып, 2005 жылдан кейін іс жүзінде өткізілмейді.

Алғаш **1995 жылы** Ташкент қаласында өтті. Ресми ашылу салтанатына сол кездегі Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Хуан Антонио Самаранч қатысты. Ойын барысында қазақ спортшылары **75**, өзбек спортшылары **65 алтын медальға** ие болды. Екінші Орталық Азия ойындары **1997 жылы** Алматыда өтті. Оған Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Түрікменстан спортшылары қатысты. Қазақстандықтар *125, өзбекстандықтар 35, қырғызстандықтар 13 алтын жүлдені* еншіледі. Осы ойындар барысында боксшылар *Б.Жұмаділов, І.Бұқаров, Р.Мусинов, Н.Сманов, Е.Ибрайымов, С.Өмірбеков, ауыр атлет А.Храпатый, палуандар Б.Байсейітов, Ю.Мельниченко, М.Мамыров, М.Мәмбетов* ерекше көзге түсті. Үшінші Орталық Азия ойындары **1999 жылы** Бішкекте өтті. Мұнда да қазақстандықтардың басымдығы айқын аңғарылды. *Қазақстан 119, Қырғызстан 27, Өзбекстан 18 алтын медаль* алды. **2001 жылы** Түрікменстанда өтуі тиіс төртінші Орталық Азия ойындары Түрікменстанның бас тартуына байланысты өтпей қалды. Бесінші Орталық Азия ойындары **2003 жылы** Душанбе қаласында өтті. Қазақстандықтар көптеген спорт түрлері бойынша қосалқы командаларды жіберді. Соның өзінде *44 алтын медальмен I орынға шықты. Өзбектер 25, тәжіктер 15, қырғыздар 4 алтын медаль* алды.

## Қатысатын елдер

* Қазақстан
* Қырғызстан
* Тәжікстан
* Түрікменстан
* Өзбекстан

## Ойындар тізімі

| Жыл | Ойындар | Өтетін орны | Өтетін мемлекет | Жеңімпаз(алтын) | 2-ші(алтын) | 3-ші(алтын) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1995 | I | Ташкент |  Өзбекстан | Қазақстан (**76**) | Өзбекстан (**65**) | Қырғызстан (**13**) |
| 1997 | II | Алматы |  Қазақстан | Қазақстан (**125**) | Өзбекстан (**35**) | Қырғызстан (**13**) |
| 1999 | III | Бішкек |  Қырғызстан | Қазақстан (**119**) | Қырғызстан (**27**) | Өзбекстан (**17**) |
| 2001 | IV | Ашхабат |  Түрікменстан | Өткізілмеді |
| 2003 | IV | Душанбе |  Тәжікстан | Қазақстан (**48**) | Өзбекстан (**36**) | Тәжікстан (**18**) |
| 2005 | V | Ташкент |  Өзбекстан |
Өткізілмеді |

## Сілтемелер

* Ресми сайты Мұрағатталған 27 ақпанның 2018 жылы.
* Қазақстан ҰОК Орталық Азия ойындары сайтында Мұрағатталған 11 мамырдың 2010 жылы.

## Дереккөздер

Үлгі:Орталық Азия ойындары
# Мемлекеттік меншік

**Мемлекеттік меншік** — өндірістің жекелеген немесе барлық құралдарына мемлекеттің меншігі. Бұл термин командалық экономикада мемлекеттік меншікке қатысты қолданса да, оның басты қолданылуы-мемлекеттік меншіктегі аралас экономика секторы.

Мемлекеттік меншік — мемлекеттің жер және оның қойнауы, су, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, сақтандыру сақтық қорлары, кәсіпорындар мен шаруашылық кешендері, көлік, жоғары және арнаулы орта оқу орындары түріндегі меншігі, әлеуметтік-мәдени саладағы объектілер және басқадай мүлік.

## Дереккөздер
# Самбодан əлем чемпионаты

| Самбодан əлем чемпионаты |
| --- |
| **Спорт түрі** | Самбо |
| **Қаланған** | 1973 |
| **Командалар саны** | 80 (2024 жыл) |
| **Континент** | Әлем (Халықаралық самбо федерациясы) *FIAS* |

**Самбодан әлем чемпионаты** — Халықаралық самбо федерациямен (фр. *Federation Internationale de Sambo*, *FIAS*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар тізімі

| Жыл | Қала | Ел |
| --- | --- | --- |
| **1973** | Тегеран |  Иран |
| **1974** | Ұлан-Батыр |  Моңғолия |
| **1975** | Минск |  КСРО |
| **1977** | Лас-Пальмас |  Испания |
| **1979** | Мадрид |  Испания |
| **1980** | Мадрид |  Испания |
| **1981** | Мадрид |  Испания |
| **1982** | Париж |  Франция |
| **1983** | Киев |  КСРО |
| **1984** | Мадрид |  Испания |
| **1985** | Сан-Себастьян |  Испания |
| **1986** | По |  Франция |
| **1987** | Милан |  Италия |
| **1988** | Монреаль |  Канада |
| **1989** | Вест-Ориндж |  АҚШ |
| **1990** | Мәскеу |  КСРО |
| **1991** | Монреаль |  Канада |
| **1992** | Тбилиси |  Грузия |
| **1993** | Калининград |  Ресей |
| **1994** | Хихон |  Испания |
| **1995** | Киев |  Украина |
| **1996** | Токио |  Жапония |
| **1997** | Тбилиси |  Грузия |
| **1998** | Калининград |  Ресей |
| **1999** | Хихон |  Испания |
| **2000** | Киев |  Украина |
| **2001** | Красноярск |  Ресей |
| **2002** | Панама |  Панама |
| **2003** | Санкт-Петербург |  Ресей |
| **2004** | Кишинев |  Молдова |
| **2005** | Астана |  Қазақстан |
| **2006** | София |  Болгария |
| **2007** | Прага |  Чехия |
| **2008** | Санкт-Петербург |  Ресей |
| **2009** | Салоники |  Грекия |
| **2010** | Ташкент |  Өзбекстан |
| **2011** | Вильнюс |  Литва |
| **2012** | Минск |  Беларусь |
| **2013** | Санкт-Петербург |  Ресей |
| **2014** | Нарита |  Жапония |
| **2015** | Касабланка |  Марокко |
| **2016** | София |  Болгария |
| **2017** | Сочи |  Ресей |
| **2018** | Бухарест |  Румыния |
| **2019** | Сеул |  Корея Республикасы |
| **2020** | Нови Сад |  Сербия |
| **2021** | Ташкент |  Өзбекстан |
| **2022** | Бішкек |  Қырғызстан |
| **2023** | Ереван |  Армения |
| **2024** | Астана |  Қазақстан |
| **2025** | Ашхабад |  Түрікменстан |

## Жалпы медальдар саны

| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **1** |  Ресей | 163 | 45 | 57 | **265** |
| **2** |  Беларусь | 20 | 38 | 51 | **109** |
| **3** |  Украина | 18 | 28 | 65 | **111** |
| **4** |  Қазақстан | 18 | 24 | 53 | **95** |
| **5** |  Болгария | 12 | 19 | 25 | **56** |
| **6** |  Грузия | 12 | 13 | 30 | **55** |
| **7** |  Өзбекстан | 10 | 24 | 41 | **75** |
| **8** |  Моңғолия | 6 | 14 | 34 | **54** |
| **9** |  Түрікменстан | 3 | 9 | 24 | **36** |
| **10** |  Тәжікстан | 3 | 9 | 16 | **28** |
| **11** |  Израиль | 3 | 1 | 4 | **8** |

## Сыртқы сілтемелер

* Ukrainian Sambo Federation: History of sambo
* European Sambo Federation
# Шаңғымен трамплиннен секіруден әлем чемпионаты[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| Шаңғымен трамплиннен секіруден әлем чемпионаты |
| --- |
| **Спорт түрі** | Шаңғымен трамплиннен секіру |
| **Қаланған** | 1972 |
| **Командалар саны** | 47 (2024 жыл) |
| **Континент** | Әлем Халықаралық шаңғы спорты федерациясымен ISU ағылш. *International Ski Federation* |

**Шаңғымен трамплиннен секіруден әлем чемпионаты** ағылш. *FIS Ski Flying World Championships* — Халықаралық шаңғы спорты федерациясымен (ағылш. *International Ski Federation* *ISU*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар

| Жыл | Қала | Ел |
| --- | --- | --- |
| **1972** | Планица |  Югославия |
| **1973** | Оберстдорф |  ГФР  |
| **1975** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **1977** | Викерсунн |  Норвегия |
| **1979** | Планица |  Югославия |
| **1981** | Оберстдорф |  ГФР  |
| **1983** | Гаррахов |  Чехословакия |
| **1985** | Планица |  Югославия |
| **1986** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **1988** | Оберстдорф |  ГФР  |
| **1990** | Викерсунн |  Норвегия |
| **1992** | Гаррахов |  Чехословакия |
| **1994** | Планица |  Словения |
| **1996** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **1998** | Оберстдорф |  Германия |
| **2000** | Викерсунн |  Норвегия |
| **2002** | Гаррахов |  Чехия |
| **2004** | Планица |  Словения |
| **2006** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **2008** | Оберстдорф |  Германия |
| **2010** | Планица |  Словения |
| **2012** | Викерсунн |  Норвегия |
| **2014** | Гаррахов |  Чехия |
| **2016** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **2018** | Оберстдорф |  Германия |
| **2020** | Планица |  Словения |
| **2022** | Викерсунн |  Норвегия |
| **2024** | Тауплиц/Бад-Миттерндорф |  Аустрия |
| **2026** | Оберстдорф |  Германия |

## Жалпы медальдар саны

| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | **Норвегия** | **10** | **6** | **4** | **20** |
| 2 |  Аустрия | 8 | 9 | 7 | 24 |
| 3 |  Германия | 4 | 7 | 5 | 16 |
| 4 |  Словения | 4 | 2 | 4 | 10 |
| 5 |  Швейцария | 3 | 1 | 0 | 4 |
| 6 |  Финляндия | 2 | 6 | 8 | 16 |
| 7 |  ГДР | 2 | 4 | 2 | 8 |
| 8 |  Жапония | 2 | 0 | 0 | 2 |
| 9 |  Чехословакия | 1 | 1 | 3 | 5 |
| 10 |  Чехия | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 11 |  ГФР | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 12 |  Польша | 0 | 1 | 3 | 4 |
| 13 |  Югославия | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 14 |  Италия | 0 | 0 | 2 | 2 |

## Сыртқы сілтемелер

* Ski flying World Championship information fis-ski.com