Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сәулетәрізділер[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| Сәулетәрізділер |
| --- |
|  Радиолярийлер кескіні 1873-76 жылдар. |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Әлемі: | Еукариот  |
| Дүниесі: | Ризария  |
| Ұлы жамағаты: | Ретария  |
| Жамағаты: | **Радиолярия** Мюллер 1858 жылы *түзеді.* |

 |
| Класстары |
|
Полистина
Акантареа  |

**Сәулетәрізділер** (RADIOLARIA) негізінен планктондарға жататын бір клеткалы микроорганизмдер тобы. Көбінесе жеке дара, сирегірек құжынама түрде теңіз суларында тіршілік етеді. Қаңқасы кремнеземнен (опалдан) құралады, сондықтан жынысқұрушы роль атқарады; палеонтологиялық зерттеулерге де негіз бола алады, кембрий кезеңінен бері белгілі.

Капсула ішіңдегі цитоплазма тығыз, түйіршікті болып келеді, бір ғана немесе көп ядролар орналасқан, ал капсула сыртындағы цитоплазма жұқа көбіктенген, онда вакуольдер, қоректік бөлшектер, шырыш пен май тамшылары орналасқан. Цитоплазмалар бір-бірімен капсула түтікшелері арқылы байланысады. Көп жағдайда цитоплазмада симбиозды тіршілік ететін бір клеткалық балдырлар кездеседі. Олар сәулелілерді оттегімен қамтамасыз етеді.

* мөлшері 40 мкм-ден 1 мм-ге дейін, одан да ірі.
* Қаңқасы кремнеземнен не стронций сульфатынан тұрады.
* Мұхит түбінде радиолярийлік тұнба түзеді.

Сәулелілерде екі түрлі жалған аяғы болады. Біріншісі - капсула ішіндегі цитоплазмадан түзілген капсула түтікшелері арқылы сыртқа шыққан жалған аяқтары, екіншісі - капсула сыртындағы цитоплазмадан түзілген жалған аяқтары. Осы жалған аяқтары бір-бірімен байланысып күрделі тор құрайды да, қоректік заттарын ұстау қызметін атқарады. Бұдан басқа көптеген сәулелілерде аксоподия деген жалған аяқтары болады. Олар тарамдалмаған, тік болып келеді. Аксоподиялары мен қаңқасының инелері денесінің су қабаттарында қалқып жүруіне мүмкіндік береді.
Сәулелілердің санаулы түрлері ғана жынысты жолмен көбейеді, ал көпшілігі жыныссыз жолмен екіге бөліну арқылы көбейеді. *Сәулетәрізділер класс тармағы бес отрядқа бөлінеді.*

* **Акантария отряды - Acantharia.** Акантариялардың қаңқасы күкірт қышқылды стронциядан құралған, 20 сәулелі инелері болады. Орталық капсуласы нығыздалған цитоплазмадан құралған, кейбір түрлерінде орталық капсуласы болмайды. Негізгі өкілі - Acanthometra elastica.

* **Спумеллярия отряды - Spumellaria.** Спумелляриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған, кейбір түрлерінде қаңқасы болмайды. Орталық капсуласында көптеген майда саңылаулары болады. Негізгі өкілі - Thalassicola muleata.

* **Насселярия отряды - Nassellaria.** Насселяриялардың қаңқасы кремнеземнен құралған. Орталық капсуласы ұзын, ұршық тәрізді. Негізгі өкілі - Medusetta craspedota.

* **Фаеодария отряды - Phaeodaria.** Фаеодариялардың кремнеземді қаңқасы өте жақсы жетілген. Орталық капсуласында бір немесе үш үлкен тесігі болады. Негізгі өкілі - Aulacantha scolymantha.

* **Стихолонхеа отряды - Sticholonchea.** Қаңқасының инелері 18-20 шамасында сәулетәрізді шоғырланып орналасады. Өкілдері Жерорта теңізі мен Тынық мұхитында табылған.

* 1. Фаеодария
* 2. Дискоидея
* 3. Акантометра
* 4. Спироидея
* 5. Сиртоидея
* 6. Акантофакта
* 7. Полиситария
* 8. Фаеодария
* 9. Стефоидея
* 10. Спумеллария

## Дереккөздер
# Қытай Республикасы

|  |
| --- |
| **Тайвань қыт. 中華民國 (Zhōnghuá Mínguó)** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Әнұран: *«Халықтың үш принципі»* *(тыңдау )* |
|  |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілі** | қытай тілі |
| **Елорда** | Тайбэй |
| **Ірі қалалары** | Гаосюн, Тайбэй |
| **Үкімет түрі** | аралас республика |
| **Президенті Вице-президенті Премьер-министрі Парламент төрағасы** | Цай Инвэнь Чэнь Цзяньжэнь Лай Циндэ Су Цзяцюань
 |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 134-ші-орын 35 980 км² 10,3 |
| **Жұрты** • Сарап ([[ жыл|]]) • Тығыздығы
 | ▲ 23 593 794 адам (53-ші-орын) 655,7 адам/км² (17-ші-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2018)  • Жан басына шаққанда |  1250 млрд. $ (22-ші-орын) 52 960 $ (19-шы-орын) |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2018)  • Жан басына шаққанда |  603 млрд. $ (21-ші-орын) 25 534 $ (34-ші-орын) |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,907 (өте жоғары) (-орын) |
| **Валютасы** | жаңа тайвань доллары |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .tw |
| **ISO коды** | TW |
| **ХОК коды** | TPE |
| **Телефон коды** | +886 |
| **Уақыт белдеулері** | UTC/GMT+8 |

**Тайвань** (ресми түрде **Қытай Республикасы** деп аталады, қыт. дәст. 中華民國, жеңіл. 中华民国, пінин: *Zhōnghuá Mínguó*, палл.: *Чжунхуа Миньго*; бір аттас аралдың атауымен жиі қолданылатын атауы **Тайвань**, көп бөлігі республиканың бақылауындағы аймақтар) — Шығыс Азияда орналасқан жартылай мойындалған мемлекет. Тайвань халқының саны 2020 жылы 23,600,903 адам болды. Көлемі 35,980 шаршы км болғандықтан, халқының тығыздығы 652.11 шаршы км адамға тең. Қазіргі кезде халқының саны 23 млн. адам. Тайваньдықтар бірнеше этникалық топтарға бөлінеді, олардың ішінде ең ірісі хандзулар. Тайвань ең тығыз елдердің бірі. Батыс өңірі тығыздау болып келеді, жергілікті халқы ханзулықтармен тауларға ығыстырылған. 3 миллионер-қаласы бар: Тайбэй, Гаосюн, Тайчжун.

Тайвань Жапония мен Филиппиндер аралдарының арасында, Тынық мұхиттың батысында орналасқан. Тайвань мемлекетіне Тайвань аралы, Пэнху архипелагы (Пескадор аралдары), Киньмэнь (Кемой), Мацу және т. б. аралдар кіреді. Тайваньның ресми атауы 1912 жылдың 1 қаңтарында «Қытай Республикасы» деп қабылданған. БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің құрамында болған (1971 жылы БҰҰ Қытай Республикасының орнын Қытай Халық Республикасына берді). Қазіргі уақытта бұл атаумен Конституция ескіргендіктен, басқа атау қабылдау керек деген әңгіме қозғалып жатыр.

Тайвань халқының 90 пайызға жуығы өзін Тайвандық деп есептейді.

## Ескертпелер

## Дереккөздер