Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Қыс

"Жер бетіндегі мезгіл өзгерісі"
"Қыс мезгілі"
**Қыс** — жыл мезгілі, әр аумақтағы ауа температурасы ең төмен болатын климаттық маусым.

## Сипаттамасы

Астрономиялық ұғым бойынша, қыс — қысқы күн тоқырауы сәтінен көктемгі күн мен түннің теңесуіне дейінгі (Солтүстік жарты шарда 21—22 желтоқсаннан 20—21 наурызға дейін, Оңтүстік жарты шарда 21—22 маусымнан 23 қыркүйекке дейін) уақыт аралығы. Солтүстік жарты шардың қоңыржай ендіктерінде қыс айлары деп шартты түрде желтоқсан, қаңтар, ақпан, ал Оңтүстік жарты шарда — маусым, шілде, тамыз айлары есептеледі. Қоңыржай ендіктерде (оның ішінде, Қазақстан жерінің басым көпшілігінде) қыс тұрақты қар жамылғысымен, өзендер мен көлдерде мұз қатуымен, өсімдіктің өсіп-өнуінің тоқтауымен, жануарлардың көптеген түрлерінің ұйқыға кетуімен немесе анабиозымен сипатталады. Қыстың ұзақтығы климаттық және фенологиялық маусым ретінде төменгі географиялық ендіктерден жоғары ендіктерге қарай өсіп отырады. Тропиктік ендіктерде қыс мүлдем болмайды, субтропиктерде оның ұзақтығы 1—2 айдан аспайды, қоңыржай ендіктерде — 3—4 ай, полюстік ендіктерде 6—7 айға және одан да көбірек уақытқа созылады.

## Қазақстандағы қыс

Қазақстанның солтүстігінде оның оңтүстігімен салыстырғанда, қыс 1—1,5 айдай ұзағырақ болады.

Қыс мезгіліндегі қардың жаууы
## Дереккөздер
# Fortune Global 500[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Fortune Global 500** — әлемнің ең ірі 500 компаниялар рейтингі. Тізім жыл сайын *Fortune* журналымен жарияланады.

## 2011 жылдың рейтингі

Астында тізімге кірген ең ірі 10 компания көрсетілген.

| № | Компания | Ел | Саласы |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Wal-Mart Stores |  | бөлшек сауда |
| 2 | Royal Dutch Shell | ★ | мұнай және газ |
| 3 | Exxon Mobil |  | мұнай және газ |
| 4 | BP |  | мұнай және газ |
| 5 | Sinopec |  | мұнай және газ |
| 6 | China National Petroleum |  | мұнай және газ |
| 7 | State Grid |  | электроэнергетика |
| 8 | Toyota Motor |  | автомобиль жасау |
| 9 | Japan Post Holdings |  | пошталық байланыс |
| 10 | Chevron |  | мұнай және газ |

★ *Fortune* Shell компаниясын Нидерландлық деп келтіреді, бірақ компанияның өзі Нидерландлық және Ұлыбританиялық болып табылады

## 2010 жылдың рейтингі

| № | Компания | Ел | Саласы |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Wal-Mart |  | бөлшек сауда |
| 2 | Royal Dutch Shell ★ | / United Kingdom | мұнай және газ |
| 3 | ExxonMobil Corporation |  | мұнай және газ |
| 4 | BP |  | мұнай және газ |
| 5 | Toyota Motor Corporation |  | автомобиль жасау |
| 6 | Japan Post Holdings |  | пошталық байланыс |
| 7 | Sinopec |  | мұнай және газ |
| 8 | State Grid |  | электроэнергетика |
| 9 | AXA |  | сақтандыру |
| 10 | China National Petroleum |  | мұнай және газ |

## 2009 жылдың рейтингі

| № | Компания | Ел | Саласы |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Royal Dutch Shell |  | мұнай және газ |
| 2 | ExxonMobil Corporation |  | мұнай және газ |
| 3 | Wal-Mart |  | бөлшек сауда |
| 4 | BP |  | мұнай және газ |
| 5 | Chevron Corporation |  | мұнай және газ |
| 6 | TotalEnergies |  | мұнай және газ |
| 7 | ConocoPhillips |  | мұнай және газ |
| 8 | ING Group |  | банктік қызмет көрсету |
| 9 | Sinopec |  | мұнай және газ |
| 10 | Toyota Motor Corporation |  | автомобиль жасау |

## 2008 жылдың рейтингі

| № | Компания | Ел | Саласы |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Wal-Mart |  | бөлшек сауда |
| 2 | ExxonMobil Corporation |  | мұнай және газ |
| 3 | Royal Dutch Shell |  | мұнай және газ |
| 4 | BP |  | мұнай және газ |
| 5 | Toyota Motor |  | автомобиль жасау |
| 6 | Chevron |  | мұнай және газ |
| 7 | ING Group |  | банктік қызмет көрсету |
| 8 | TotalEnergies |  | мұнай және газ |
| 9 | General Motors |  | автомобиль жасау |
| 10 | ConocoPhillips |  | мұнай және газ |
| 11 | Daimler |  | автомобиль жасау |
| 12 | General Electric |  | электротехникалық, медициналық жабдықтарды т.б. жасау |
| 13 | Ford Motor Company |  | автомобиль жасау |

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* Fortune 1000
* S&P 500

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты Мұрағатталған 29 маусымның 2019 жылы.
* 2011 жылдың рейтингі Мұрағатталған 30 қарашаның 2012 жылы.
* 2010 жылдың рейтингі Мұрағатталған 5 қазанның 2019 жылы.
* 2009 жылдың рейтингі Мұрағатталған 3 мамырдың 2021 жылы.
* 2008 жылдың рейтингі Мұрағатталған 24 мамырдың 2021 жылы.
* 2007 жылдың рейтингі Мұрағатталған 5 маусымның 2008 жылы.
* 2006 жылдың рейтингі Мұрағатталған 24 мамырдың 2021 жылы.
# Тирана

|  |
| --- |
| Қала |
| Тирана |
| алб. Tiranë, Tirana |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |

|  |
| --- |
|  |

 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Логотипі |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АлбанияАлбания |
| Статусы |
Астана
 |
| Ауданы |
Тирана
 |
| Ішкі бөлінісі |
11 аудан
 |
| Мэр |
Эрион Велиай
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 41°19′48″ с. е. 19°49′12″ ш. б.﻿ / ﻿41.33000° с. е. 19.82000° ш. б.﻿ / 41.33000; 19.82000    |
| Құрылған уақыты |
1614
 |
| Қала статусы |
1614
 |
| Жер аумағы |
41,8 км²
 |
| Орталығының биiктігі |
90 м
 |
| Климаты |
субтропикалық
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC+1, жазда UTC+2
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 883 996 адам (2018) |
| Ресми тілі |
албан
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
+355 4
 |
| Пошта индекстері |
1001–1028
 |
| Автомобиль коды |
TR
 |
| tirana.gov.al   (алб.) (ағыл.) |
| Тирана |
| Тирана шекарасы

 |
|

**Тирана** (алб. Tiranë, Tirana) — Албанияның елордасы және ең ірі қаласы. 1614 ж. Сулейман Пашамен орнатылған, ал, 1920 ж. бастап елордасы болды.

Қазіргі жұрты - 602,041

| Санақ жылы | Территориясы (км²) | Жұрты |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1431-32 |  | 7,300 | бірінше рет саналған |
| 1583 |  | 20,000 |  |
| 1703 |  | 4,000 |  |
| 1820 |  | 12,000 |  |
| 1901 |  | 15,000 |  |
| 1923 |  | 10,845 | First census of population |
| 1930 | 8.0 | 25,079 |  |
| 1937 | 5.0 | 35,000 |  |
| 1945 |  | 59,900 | 1957 ж. статистикасы |
| 1955 |  | 108,200 | 1957 ж. статистикасы |
| 1970 | 31.0 | 180,000 |  |
| 1985 | 15.4 |  |  |
| 1989 |  | 277,567 | 1989 ж. санауы |
| 2001 |  | 479,862 | 2001 ж. статистикасы |
| 2007 | 41.8 | 607,467 |  |

## Дереккөздер
# Жазғы Азия ойындары 1954[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| 2-ші Азия ойындары |
| Ұйымдастырушы қала |  Манила
 |
| Қатысушы елдер |
19
 |
| Ашылу салтанаты |
1 мамыр 1954
 |
| Ресми түрде ашқан |
президент Рамон Магсайсай
 |
| Жабылу салтанаты |
9 мамыр 1954
 |

**Азия ойындары 1954** (**II Азиада** ретінде де белгілі) 1 мен 9 мамыр арасында 1954 жылы Филиппиндер астанасы Манилада өткізілді. Бұл Азия ойындары басқалардан ерекшеленді: біріншіден, ХОК талап етуімен, алау эстафетасы және Ойындардың алауын жағуы Олимпиада ойындарының рәміздері (алау эстафетасы) болғандықтан Ойындардың ашылуынан алынып тасталды, тек 1958 жылғы ойындардан бастап қайта жаға бастады); Екіншіден, медаль жүйесінің орнына, спортшылар абсолютті чемпиондарды анықтау үшін (олар кейіннен алынып тасталды, себебі ол дәстүрлі медальдарға қарағанда жақсы болмағандықтан) оларға алған орынына сәйкес балл берілді. ІІ Азиялық ойындарға 970 спортшы 19 елдер мен колониялардан қатысты.

## Ашылу және жабылу рәсімдері

Рәсімдер Ойындардың ашылуы мен жабылуы Хосе Рисаль атындағы «Мемориал» спорт кешенінің стадионында өткізілді. Рәсімдерде ашылуына 20 мың көрермен қатысты. Ойындардың жалпы ұпайларында Филиппин тек екінші орынды иеленгендіктен, ойындардың жабылу салтанатында тек 9 мың көрермен ғана болды.

## Спорт түрлері

II Азия ойындарында жарыстар 8 спорт түрінен өткізілді:

* Жеңіл атлетика
* Су спорт түрлері
	+ Жүзу
	+ Суға секіру
* Баскетбол
* Бокс
* Футбол
* Ату
* Ауыр атлетика
* Күрес

Азия ойындарының ресми спорт түрі велоспорттан бас тартылды; Ойындар бағдарламасында алғаш рет бокс, күрес және ату енді.

## Қатысушы елдер

* Ауғанстан (17 қатысушылар)
* Бирма (34 қатысушылар)
* (12 қатысушы)
* Цейлон (6 қатысушы)
* (140 қатысушы)
* Гонконг (47 қатысушы)
* (69 қатысушы)
* (85 қатысушы)
* (4 қатысушы)
* (тек 1 спортшы)
* (160 қатысушы)
* (52 қатысушы)
* Үлгі:Country data Непал (9 қатысушы)
* Солтүстік Борнео (3 қатысушы)
* (46 қатысушы)
* (166 қатысушы)
* (54 қатысушы)
* (9 қатысушы)
* (165 қатысушы)

## Ойындардың нәтижелері

| Орын | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Жапония | 38 | 36 | 24 | 98 |
| 2 | **Филиппин** | 14 | 14 | 17 | 45 |
| 3 |  Корея Республикасы | 8 | 6 | 5 | 19 |
| 4 |  Пәкістан | 4 | 5 | 0 | 9 |
| 5 |  Үндістан | 4 | 4 | 5 | 13 |
| 6 |  Қытай Республикасы | 2 | 4 | 6 | 12 |
| 7 |  Израиль | 2 | 1 | 1 | 4 |
| 8 | Үлгі:Байрақ/Бирма | 2 | 0 | 2 | 4 |
| 9 |  Сингапур | 1 | 3 | 4 | 8 |
| 10 | Үлгі:Байрақ/Цейлон | 0 | 1 | 1 | 2 |
| 11 |  Индонезия | 0 | 0 | 3 | 3 |
| 12 |  Гонконг | 0 | 0 | 1 | 1 |

Басқа елдерден қатысушылар жүлделі орындар ала алмады.

## Қайнарлары

* Азия Олимпиадалық Кеңесінің сайтындағы Ойындардың ресми беті Мұрағатталған 22 мамырдың 2011 жылы.
# Каңвондо (Оңтүстік Корея)

*Басқа мағыналар үшін Канвондо деген бетті қараңыз.*
Үлгі:ЕМ-Оңтүстік Корея
**Каңвондо́** (кор. 강원도?, 江原道?) — әкімшілік орталығы Чхунчхон қаласында орналасқан, Оңтүстік Корея провинциясы.

1945 жылы Кореяның бөлінер алдында Оңтүстік Кореядағы және Солтүстік Кореядағы Конвондо провинциялары біртұтас әкімшілік бірлік болған.

| Map | # | Атауы | Хангыль | Ханча | Халқы (2012) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| **— Қала —** |
| 1 | Вонджу | 원주 | 原州 | 326,321 |
| 2 | Чхунчхон | 춘천 | 春川 | 276,131 |
| 3 | Каннын | 강릉 | 江陵 | 219,274 |
| 4 | Тонхэ | 동해 | 東海 | 94,440 |
| 5 | Сокчхо | 속초 | 束草 | 84,279 |
| 6 | Самчхок | 삼척 | 三陟 | 73,194 |
| 7 | Тхэбэк | 태백 | 太白 | 49,756 |
| **— Уезд —** |
| 8 | Хончхон | 홍천군 | 洪川郡 | 70,401 |
| 9 | Чхорвон | 철원군 | 鐵原郡 | 48,469 |
| 10 | Хвенсон | 횡성군 | 橫城郡 | 45,104 |
| 11 | Пхёнчхан | 평창군 | 平昌郡 | 43,912 |
| 12 | Чонсон | 정선군 | 旌善郡 | 40,240 |
| 13 | Йонволь | 영월군 | 寧越郡 | 40,439 |
| 14 | Индже | 인제군 | 麟蹄郡 | 32,769 |
| 15 | Косон | 고성군 | 高城郡 | 26,753 |
| 16 | Янъян | 양양군 | 襄陽郡 | 28,053 |
| 17 | Хвачхон | 화천군 | 華川郡 | 25,194 |
| 18 | Янгу | 양구군 | 楊口郡 | 23,039 |

## Тұрғындары

Тұрғындар құрамы:

* Жастық құрам (2005 жыл):

1. 0-14 жас — ер адам: 142 674, әйел адам: 130 285;
2. 15-39 жас -ер адам: 292 107, әйел адам: 261 717;
3. 40-64 жас — ер адам: 216 212, әйел адам: 208 913;
4. 65 жоғары  — ер адам: 109 667, әйел адам: 151 553;

* Шет елдік тұрғындар (2005 жыл):

1. Оңтүстік Корея азаматтары: 1 533 331;
2. шет елдіктер: 7 989;