# АҚШ доллары[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| АҚШ доллары |
| --- |
| US Dollar  (ағылш.)Dollar des États-Unis  (фр.) |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
| **Кодтар және таңбалар** |
| Кодтар ISO 4217 | USD (840) |
| Символы | $ • $ • долл |
| **Айналым шекарасы** |
| Эмитент |  АҚШ |
| Ресми түрде | *Бермудалар  Бонэйр  Британдық Вирджин аралдары*  Шығыс Тимор  Зимбабве  Маршалл аралдары  Палау Республикасы  Панама *Пуэрто-Рико*  Саба  Сальвадор  Синт-Эстатиус  Туркс пен Кайкос  Микронезия  Эквадор |
| **Туынды және параллельді бірліктер** |
| Бөлшекті | Дайм (1⁄10) |
|  | Цент (1⁄100) |
|  | Милль (1⁄1000) |
| **Айналымдағы монеталар және банкноталар** |
| Банкноталар | 1, 2, 5, 10, 20, 50 және 100 доллар |
| **Бонкноталар және монеталар өңдірісі** |
| Эмиссиялық орталық | Федералдық резервтік жүйесі |
| Банкнота өңдіруші | Гравировка және мөр бюросы |
|  | www.moneyfactory.gov/ |
| Ақша сарайы | АҚШ Монета Сарайы |
|  | www.usmint.gov/ |
| Бағамдар ХВҚ, ЕОБ және ҚРҰБ мәліметтері бойынша аутоматты түрде жаңартылып отырады. |
|  |
|  |
|  **АҚШ доллары Ортаққорда** |

**Америка Құрама Штаттарының Доллары**  (ағылш. *United States dollar*, ХФӘ: [jʊˌnaɪɾɪd ˈsteɪts ˈdɑlɚ]) — АҚШ ақша бірлігі, әлемдік негізгі резервтік валюталардың бірі. 1 доллар = 100 цент. Белгіленуі: $. Валютаның әріптік коды: USD. Ақша шығару құқығы Америка Құрама Штаттарында Орталық банк функцияларын жүзеге асыратын Федералдық резервтік жүйесіне (ағылш. *Federal Reserve System*) тиесілі.

АҚШ долларының, басқа да бірқатар елдерде (мысалы, Маршалл аралдары, Сальвадор) ұлттық валюта мәртебесі бар. Сондай-ақ өзінің жеке валюта жүзінде қолма-қол ақша немесе қолма-қол емес айналыстағы пайдаланылмайтын жағдайларда, оның ішінде құқықтық төлем қызметіде бар, оларда АҚШ доллары ұлттық валюта ғана емес елдерінде көбіне параллель валюта болып табылады. Мысалы, Зимбабведе.

Әлемдік сауданың 80% астам АҚШ долларымен есептеледі деп саналады.

Bloomberg Агенттігінің деректері бойынша, SWIFT банкаралық айналым жүйесінде 2013 жылдың мамыры мен 2014 жылдың мамыры аралығында АҚШ долларының үлесі 42% -ды құрады. Еуроның (сол кезең үшін) үлесі 32%, юань - 1,47%.

## Номиналдары

Барлық АҚШ *федералдық* банкноттары, 1861 жылдан бастап шыға бастаған, бүгінге дейін заңды түрде төлем қызметін атқарады. 1971 жылдың 15 тамызынан бастан доллардың алтын қормен қамтамасыз етілуі тоқтатылды.

Еркін қазіргі айналымға деноминация банкноталар шығады және қол жетімді

* 1 доллар;
* $ 2;
* $ 5;
* $ 10;
* $ 20;
* $ 50;
* $ 100.

АҚШ Монеталарының құндылықтары:

* 1 центі  *(пенни)* ;
* 5 цент *(никель)*;
* 10 цент (*дайм*  - басқа атауларды айырмашылығы номиналды құны ресми атауы болып табылады);
* 1⁄4 доллары *(квотер)*;
* 1⁄2 доллары  *(хаф)* ;
* 1 доллар.

500, 1000, 5000, 10000 доллар номиналымен жарамды банкноттар әлі де бар. Олар 1945 жылға дейін шығарылды, 1969 жылдан бастап ресми айналыстан алып тасталынды (электрондық банк төлемдер пайдалануға байланысты). Олардың бонистикалық құны номиналды құнынан әлдеқайда жоғары болып табылады. Мысалы, аукционда 5000 купюрасының құны 10 000 АҚШ долларына дейiн болуы мүмкін. ФРЖ-мен саны қадағаланып отыратын шығарылған барлық ноталардың номиналымен 10 000 АҚШ долларына дейін, және ең соңғы басылымы 1944 жылы басылған (1934 жылғы сериясы) айналыстан тек 130 данасы алынған жоқ. Сондықтан, каталогтарда осы раритеттердің құны, әдетте, көрсетілген емес.

1934 жылы айналымға түспеген және тек ФРЖ және Қазынашылықта ішкі есеп айырысу үшін пайдаланылған 100 000 долларлық банкноталар шығарылған .

Қазіргі уақытта ең ірі банкнотаның номиналы $100 болып табылады.

## Сыртқы түрі, дизайн

| Атауы | Аверс | Реверс | Кескін | Реверс тақырыбы | Алғашқы серия | Кейінгі серия | Айналым |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бір доллар |  |  | Джордж Уошингтон | Құрама Штаттарының Ұлы Мөрі | 1963 серия | 2013 серия | Кең |
| Екі доллар |  |  | Томас Джефферсон | Трамбалл Тәуелсіздік Декларациясы | 1976 серия | 2013 серия | Шекті |
| Бес доллар |  |  | Авраам Линкольн | Линкольн мемориалы | 2006 серия | 2013 серия | Кең |
| Он доллар |  |  | Александр Гамильтон | АҚШ қазынасы | 2004A серия | 2013 серия | Кең |
| Жиырма доллар |  |  | Эндрю Джексон | Ақ үй | 2004 серия | 2013 серия | Кең |
| Елу доллар |  |  | Улисс С. Грант | Құрама Штаттар Сарайы | 2004 серия | 2013 серия | Кең |
| 100 доллар |  |  | Франклин Бенджамин | Тәуелсіздік Сарайы | 2009 серия | 2013 серия | Кең |

| Атауы | Жалпы аты | Аверс | Реверс | Кескін | Реверс тақырыбы | Салмағы | Диаметр | Материал | Қыры | Айналымы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Бір цент 1¢ | Пенни |  |  | Авраам Линкольн | Штат қалқаны | 2.50 g | 19.05 mm | 97.5% Zn 2.5% Cu | Жаттық | Кең |
| Бес цент 5¢ | Никел |  |  | Томас Джефферсон | Monticello | 5.00 g | 21.21 mm | 75% Cu 25% Ni | Жазық | Кең |
| Он цент 10¢ | Дайм |  |  | Franklin D. Roosevelt | olive branch, torch, oak branch | 2.27 g | 17.91 mm | 91.67% Cu 8.33% Ni | 118 reeds | Wide |
| Жиырма бес цент 25¢ | Quarter |  |  | George Washington | Various; five designs per year | 5.67 g | 24.26 mm | 91.67% Cu 8.33 % Ni | 119 reeds | Wide |
| Елу цент 50¢ | Half |  |  | John F. Kennedy | Presidential Seal | 11.34 g | 30.61 mm | 91.67% Cu 8.33 % Ni | 150 reeds | Limited |
| Доллар монетасы (Dollar coin) $1 | dollar coin, golden dollar |  |  | Profile of Sacagawea with her child, Jean Baptiste Charbonneau | Bald eagle in flight (2000–2008), Various; new design per year | 8.10 g | 26.50 mm | 88.5% Cu 6 % Zn 3.5% Mn 2 % Ni | Lettered | Limited |

## $

1778 жылы 1 сәуірде Жаңа Орлеандық бизнесмен Оливер Поллок АҚШ-тың ұлттық валютасы долларға арнап белгі ойлап тапқан болатын. Белгі бір-біріне қабаттасқан U және S (United States) әріптерінен тұрды. Уақыт өте келе U -дің төменгі жағы жойылып, одан кейін уақыттарда америкалықтар тек қана бір сызықпен сыза салатын болған. Ақырында қазіргі біз көріп жүрген $ белгісі жасалып шыққан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* АҚШ доллары (Банкноттар)  (нем.)  (ағыл.)