Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Махараштра

**Махараштра** (маратхи महाराष्ट्र, ағылш. *Maharashtra*) — Үндістандағы штат. Үндістан түбегінің солтүстік-батыс бөлігінде. Жері 308 000 кв км². Халық саны –50 300 000 (1971). Әкімшілік орталығы – Бомбей қаласы. Климаты муссондық, ылғалды (жағалауда), ішкі аудандары қуаң. Махараштра – Үндістанның дамыған өнеркәсіпті штаты. Оның үлесіне фабрика өнеркәсіп өнімінің ¼-і және осы секторда еңбек ететін халықтың 1/5-не жуығы тиеді. Халқының 60 пайызы ауыл шаруашылығында істейді. Басты дақылдары – джовар, бидай, күріш. Өңделген жерінің 6 пайызы суармалы. Мақта жинаудан елде 1 – орында (жалпы Үндістанда жиналған мақтаның 1/5-і). Негізінен қысқа талшықты зығыр, арахис, басқа майлы дақылдар егіледі. Тоқыма, тамақ, машина жасау (станок, электр машиналары, автомобиль жасау), химия, мұнай-химиялық өнеркәсіп орындары дамыған. елде тұңғыш рет (Үлкен Бомбей, Тромбей аудандарында) атом реакторы салынды. 19 ғасырдың басында Махараштра ағылшын отаршыларының қолында болды. 20 ғасырдың басында Махараштра ұлт-азаттық қозғалысы және шаруалар көтерілісі орталықтарының біріне айналды.

## Дереккөздер

* М. Қаратаев. Қазақ энцеклопедиясы. 7 том.
# Мэдисон Бамгарнер[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Мэдисон Кайл Бамгарнер** (ағылш. *Madison Kyle Bumgarner*; 1 тамыз 1989 жыл Хадсон қаласында, Солтүстік Каролина дүниегет келген) — америкалық бейсболист, «Сан-Франциско Джайентс» бесйбол бас лигасы клубы үшін өнер көрсетеді. Питчер позициясында ойнайды.

## Мансабы

2007 жылғы драфтың бірінші раунды гиганттармен ортақ 10 номермен таңдалған болатын.  ERA саны 2,00-ден төмен мөлшермен «Джайентс» барлық деңгейлерінің жүйесінде өте жақсы ойнап, дереу келісімшарт жасасты.

Кайл 20 жасында, Тим Линсекам травма алған кезде АА деңгейіндегі команда оны ХБЛ-ға шақырған болатын. «Джайентс» тобының Майк МакКормиктен кейін 1958 жылы 19 жасында өнер көрсетіп жас оқушысы болды.

## Примечания
# Юнион Бич (Нью-Джерси)

|  |
| --- |
| Қала |
| Юнион Бич |
| ағылш. *Union Beach* |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Нью-Джерси
 |
| Округі |
Монмут
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 40°17′24″ с. е. 74°01′00″ б. б.﻿ / ﻿40.29000° с. е. 74.01667° б. б.﻿ / 40.29000; -74.01667    |
| Құрылған уақыты |
1925
 |
| Жер аумағы |
5.0 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 6245 адам |
| Сандық идентификаторлары |
| FIPS коды |
34-74540
 |
| Юнион Бич
Юнион Бич |
| Юнион Бич шекарасы

 |

**Юнион Бич** (ағылш. *Union Beach*) — Нью-Джерси штатының Монмут округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 6245 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 5.0 км² шамасында. FIPS коды — 34-74540.

## Сыртқы cілтемелер

* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Үлгі:Нью-Джерси штаты
# Леонардо (Нью-Джерси)

|  |
| --- |
| Қала |
| Леонардо |
| ағылш. *Leonardo* |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Штаты |
Нью-Джерси
 |
| Округі |
Монмут
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 40°25′10″ с. е. 74°03′37″ б. б.﻿ / ﻿40.41944° с. е. 74.06028° б. б.﻿ / 40.41944; -74.06028    |
| Жер аумағы |
1.6 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 2757 адам |
| Сандық идентификаторлары |
| FIPS коды |
34-39990
 |
| Леонардо
Леонардо |
| Леонардо шекарасы

 |

**Леонардо** (ағылш. *Leonardo*) — Нью-Джерси штатының Монмут округіне жататын АҚШ қаласы.

Қала тұрғындарының саны 2757 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1.6 км² шамасында. FIPS коды — 34-39990.

## Сыртқы cілтемелер

* АҚШ-тың барлық қалалары жайында статистикалар
* U.S. Census Bureau.

Үлгі:Нью-Джерси штаты
# Бермудалар

|  |
| --- |
| **Бермудалар ағылш. *Bermuda |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *«Quo Fata Ferunt»* *«Тағдырымыз қайда әкелсе де»* |
| Әнұран: *«Құдайым, Патшаны қорға»* |
|  |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілі** | ағылшын тілі |
| **Елорда** | Гамильтон |
| **Ірі қаласы** | Гамильтон |
| **Үкімет түрі** | Британияның теңіздің арғы жағындағы аймағы |
| **Патшасы Губернаторы Премьер-министрі** | III Чарльз Рена Лалги Эдуард Дэвид Бёрт
  |
| **Мемлекеттік діні** | зайырлы мемлекет |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 224-орын 53,2 км² 27 |
| **Жұрты** • Сарап (2018) • Тығыздығы
 |  71 176 адам 1,338 адам/км² (9-орын) |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2017)  • Жан басына шаққанда |  5,853 млрд. $ (161-орын) 94,400 $ (4-орын) |
| **АДИ** (2013) | ▲ 0,981 (-орын) |
| **Валютасы** | Бермуд доллары (BMD) |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .bm |
| **ISO коды** | BM |
| **ХОК коды** | BER |
| **Телефон коды** | +1-441 |
| **Уақыт белдеулері** | -4 |

Бермуда аралдарының топографиялық картасы
**Бермуд аралдары** (ағылш. *Bermuda*) — Атлант мұхитының солтүстік-батысында, Солтүстік Американың Флорида түбегі жағалауынан оңтүстік-шығысқа қарай 900 км-дей жерде орналасқан.

Барлығы шамамен 150-дей арал. Жерінің ауданы 53,3 км2, тұрғыны 61 мың адам (1993). Аралдар Ұлыбритания иелігінде. Климаты тропиктік қоңыржай ылғалды. Ең суық айының (наурыз) орташа температурасы 16,70С, ең жылы айы — тамыз (26°С). Жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері 1350 мм. Аралдарды 1522 ж. испандық теңіз саяхатшысы Хуан Бермудес ашқан.

## Дереккөздер
# Сөз табы

|  |
| --- |
| **ГрамматикаМорфология Сөз құрамы
	1. Түбір
	2. Жұрнақ
	3. Жалғау
		+ Көптік жалғау
		+ Тәуелдік жалғау
		+ Септік жалғау
		+ Жіктік жалғау
* Сөз таптары
	1. Зат есім
	2. Сын есім
	3. Сан есім
	4. Есімдік
	5. Етістік
	6. Үстеу
	7. Шылау
	8. Еліктеу сөз
	9. Одағай

**Синтаксис Сөз тіркесі
* Сөйлем мүшелері
	1. Бастауыш
	2. Баяндауыш
	3. Анықтауыш
	4. Пысықтауыш
	5. Толықтауыш
 |

**Сөз табы** деп жалпы лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері бәріне бірдей ортақ болып келетін сөздердің тобын атаймыз.

Сөз топтары мен таптарының схемасы

сөз
атаушы сөздер
көмекші сөздер
одағай сөздер
есімдер
етістіктер
көмекші
  есім
көмекші
естістік
шылау
одағай
атаушы
есімдер
үстеуші
есімдер
жалғаулық
септеулік
демеулік
зат есім
сын есім
сан есім
есімдік
үстеу
еліктеу
сөздер

Қазіргі қазақ тіліндегі сөздер мынадай 9 сөз табына бөлінеді:

* Зат есім (*бет, қол*)
* Сын есім (*қызыл*, *биік*)
* Сан есім (*бір*, *жүз*)
* Есімдік (*мен*, *сен*)
* Етістік (*бару*, *жазу*)
* Үстеу (*тез*, *таза*)
* Шылау (*үшін*, *туралы*)
* Еліктеу сөз (*күмп*, *тарс-тұрс*, *ыржың-ыржың*)
* Одағай (*алақай*, *тәйт*, *құрау-құрау*)

## Әдебиет

* А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.

## Дереккөздер
# Рационализм

**Рационализм** (лат. *ratіo* — ақыл), архитектурада — 20 ғасырдың 1-жартысындағы архитектуралық бағыттар жиынтығы. Қазіргі ғылым мен техника жетістіктерін жүйелі түрде меңгере отырып, бейнелеу өнеріндегі жаңа ағымдар әкелген пошым тудыру принциптерін архитектурада қолдану — Рационализмнің негізгі ерекшелігі. Ол кең мағынада “*заманауи архитектурасы*” ұғымымен қатар қолданылады. Рационализм негізі 19 ғ-дың аяғында қалыптаса бастады. 20 ғ-дағы 20-жылдардың бас кезінде Рационализмнің қалыптасуына Нидерландыда Т. ван Дусбюрг, Францияда ЛеКорбюзье, Ресейде К.С. Малевич, Германияда В.Гропиус насихаттаған теориялар негіз болды. Рационализмнің дәуірлеген кезеңі — 20 ғасырдың 20 — 50-жылдары. Бұл бағытты насихаттаушылар заманауи архитектурасының халықар. конгресін құрды. Олардың жалпы архитектуралық пайымдаулары негізінде халықаралық стиль (*Л.Мис ван дер Роэ, т.б. шығарм.*) дүниеге келді. Рационализм өкілдері ден қойған архит. пайымдаудағы өріссіздік пен әлеуметтік-реформистік утопизм оны 20 ғасырдың 50-жылдарының соңына таман тоқырауға әкеліп соқтырды.

## Философияда

*Философияда*— болмыстың, танымның, моральдың негізі ақыл деп санайтын философиялық ілім. Рационализм иррационализм мен сенсуализмге қарсы философиялық ағым ретінде 17 — 19 ғасырларда қалыптасты, негізін салушылар Р.Декарт пен Б.Спиноза. Рационализм орта ғасырдағы діни, теологиялық көзқарастарға қарсы болып, әлемді жаратушы құдай жоқ, болмыс, табиғат ақыл-оймен танылады деп атеистік идеяны насихаттады. Философиялық Рационализмнің туындауы Жаңа дәуірдегі классикалық жаратылыстану ғылымының дамуымен сәйкес келеді. Философия ғылыми білімнің, әсіресе, математикалық білімнің жалпыға ортақ және қажетті сипаттарын ашуға тырысты. Спиноза сияқты кейбір Рационализм өкілдері философия мәселелерін “*геометриялық методты*” қолдана отырып баяндады. Рационализмнің гносеологиялық оптимизміне орай табиғаттың ашылмайтын құпиясы жоқ. Бұл тұрғыдан Рационализм еуропадағы ағартушылықтың маңызды философиялық алғышарты болды. 20 ғасырда Рационализімнің жекелеген қағидалары феноменологияда (*Э.Гуссерль*), француз неорационализмінде (*Г.Башляр*), сыншыл Рационализмде (*К.Поппер*) қайта жаңғырды.

## Дереккөздер
# Шіркеу

Санкт-Петербургтағы Николай Әулиенің шіркеуі
**Шіркеу** (көне грекше: Κυριακη (οικια))– діни ғұрыптары мен ғибадаттарын атқаруға арналған ғимарат.

Қаланың не монастырьдің басты шіркеуін «собор» (жиын шіркеуі) деп атайды; *собор* деп бас епископтың кафедрасы орналасқан шіркеуді атайды.

Христиан дінінің көпғасырлық даму тарихында әр халықта әр алуан шіркеу түрлері қалыптасқан. Жалпы шіркеуге ортақ белгі Шығысқа бағытталған михрабтық бөлігі және оған жалғас ғибадат етушілерге арналған бөлмесі болады. Шіркеу одан басқа Капелла, Крипта, Придел, Трапезная, тағы басқа бөліктерден құралады. Лютерандық шіркеу – кирха, поляктарда католик шіркеуі – костёл деп аталады.

## Христиан шіркеуі

## Дереккөздер
# Акр

**Акр** (ағылш. *acre*; халықаралық белгіленуі: **ac** немесе **акр**) — ауданның ағылшын өлшеу жүйесіндегі өлшеу бірлігі. 1 акр = 4840 ярд2 = 4046,86 м2. Ұлыбритания мен АҚШ-та (Акр=4047,86 м2, ал Ирландия мен Шотландияда акрдың бұдан сәл өзгеше өлшемдері де қолданылады.

Аудан бірліктерін салыстыру
## Дереккөздер

1. Қазақ энциклопедиясы — I том
# Snapchat

**Snapchat** (ағылш. *snap* — лезде суретке түсіру) — Фотосурет және видеоны қыстырып жіберіп, хат алмасуға арналған мобильді қосымша (қолданба). Эван Шпигель, Бобби Мерфи және Френк Браун Стэнфорд университетінде оқып жүрген кездерінде жасап шығарған.

Қосымшаны қолдана отырып, қолданушы суретке түсіріп, видео жазып, мәтін мен кескіндерді қосып, оны өзі басқаратын алушылар тізіміне жібере алады. Осындай жіберілетін сурет не видео «Snap» деген атаумен танымал. Қолданушылар алушылардың оның жіберген snap-ын қаншалықты ұзақ мерзімге дейін қарай алатынына қарай уақытқа шектеу қояды (2015 жылдың наурызындағы мәліметке сәйкес ол 1 мен 10 секунд аралығында болды), содан кейін snap оны алушының құрылғысынан жойылады, бірақ Snapchat серверінен емес. Тек соңғы snap-ты ғана қайталап көруге болады және де 24 сағатта бір рет.

Snapchat статистикасы бойынша 2014 жылдың мамырындағы мәліметке сәйкес, қосымшаның қолданушылары күніне 700 миллион фотосурет пен видео жіберген екен, ал Snapchat Stories-тегі контент күніне 500 миллион рет қаралған. Әртүрлі ақпарат көздері компанияны 10-20 миллиард долларға бағалайды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* snapchat.com — жоба сайты
# Тибет таулы қыраты

**Тибет таулы қыраты,** Цинхай-Сикан-Тибет таулы қыраты – Жер шарындағы ең биік және аумақты таулы қырат. Орталық Азия, Қытай жерінде. Oңтүстігінде Гималай, солтүстігінде Кунлунь, батысында Памир және Гиндукуш, Қарақорым, шығысында Сино-Тибет тау жүйелерімен шектеледі. Жер аумағы 2 млн. км². Орташа биіктігі 4000 – 5000 м, көптеген жоталардың биіктігі 6000 – 7000 м-ге жетеді. Негізінен құмтас, әктас, сазды тақтатас, гранит, гнейстен түзілген. Т. т. қ. солтүстік жағы герцин, орта бөлігі мезозой (Тынық мұхит қатпарлығы), оңтүстік Aльпі қатпарлығы кезінде жаралған. Альпі тау жаралу кезеңінде Т. т. қ. жаппай қуатты көтерілуге ұшырады. Тау жаралу қозғалысының мұнда әлі де тоқталмағандығына көпшілік бөлігінің сейсмикалық ауданға жататындығы және термальдық бұлақтардың көп болуы дәлел бола алады. Солтүстік Кайлас және Ньенчен-Тангла жоталарына дейін эрозияға ұшырамаған, ішкі ағын жоқтың қасы. Оңтүстікгіне қарай Гандисышань және Гималай жоталарының аралығында тауаралық тектоникалық ойысқа сай кең ойпаң орналасқан. Бұл бөлікпен Инд және Цангпо (Брахмапутра) өзендері ағып өтеді. Тибеттен Азияның ең ірі өзендері: Инд, Брахмапутра, Салуин, Хуанхе, Янцзы, Меконг басталады. Тас көмір, темір кентасы, түсті металдар, т.б. кен орындары бар. Климаты тым континенттік. Қаңтардың орташа температурасы оңтүстігінде 0° – 2°С-тан солтүстігінде –20°С-қа төмендейді, шілдеде 5 – 15°С. Жылдық жауын-шашын мөлшері солтүстігінде 50 – 100 мм, оңт-нде 500 – 700 мм. Климатының тым қуаң болуына байланысты таулық қар жиегі солтүстігінде 6000 м, оңтүстігінде 5500 м биіктіктен өтеді. Өзендерінің суы мол, ағындары өте қатты; негізінен мұздық суымен толығады. Көлдері көп, ірілері – Намцо, Селлинг, Данграюм, Орин-Нур. Биік таулық қиыршық құмда шөл және шөлейт өсімдігі, оңтүстік жағындағы шалғындық топырақта таулық дала өсімдігі, оңтүстік-шығыс бөлігінде қылқанды және жалпақ жапырақты орман өседі. Қодас, құлан, арқар, аю, қасқыр, түлкі, шибөрі, қоян, тарбаған, құстардың көптеген түрі тіршілік етеді.

## Дереккөздер
# Қос күш

**Қос күш**– қатты денеге әсер ететін, шамалары тең, бағыттары қарама-қарсы (P=–P), өзара параллель екі күштің жүйесі . Қос күш өзі түскен денені айналдыруға тырысады. Оның тең әсерлі күші болмайды. Қос күштің қатты денеге әсер ететін сызықтарының арақашықтығы оның иіні (l), ал Қос күштің денеге әсерін сипаттайтын векторлық физикалық шама Қос күштің моменті (М) деп аталады: M=[Рxl]. Қос күштің шамасы мен иінін өзгерткенде оның моменті (M) тұрақты болса, онда Қос күштің денеге әсері де тұрақты болады. Сондықтан Қос күштің моменті (M) еркін вектор болып есептеледі; оны дененің кез келген нүктесіне түсіруге болады. Бір денеге түсірілген, моменттері бірдей (M1=M2) екі Қос күш бір-біріне механикалық эквивалентті болып табылады. Кез келген жүйенің Қос күштерінің моменттерінің геометриялық (векторлық) қосындысы нөлге тең болса, ондай жүйе теңгерілген жүйе деп саналады.

## Тең әсерлі қос күш

Тең әсерлі қос күш – берілген қос күштердің әсерін өзгертпей ауыстыруға болатын бір қос күш.

## Пайдаланған әдебиет
# Олимпиадалық спорт түрлері[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Заманауи Олимпиада ойындарының бағдарламасына 28 жазғы (42 дисциплина) және 7 қысқы (15 дисциплина) спорт түрі кіреді. Халықаралық Олимпиада комитеті «әр федерация жеке спорт түріне жауапты» деген қағидаға сүйенеді. Осы тізімде әр спорт түрінен кейін жақшада сәйкесті федерациясы көрсетілген.

## Жазғы Олимпиада спорт түрлері

* Академиялық есу (FISA)
* Байдарка мен каноэде есу (ICF)
	+ Тегіс суда есу
	+ Слалом
* Су спорт түрлері (FINA)
	+ Су добы
	+ Жүзу
	+ Суға секіру
	+ Синхронды жүзу
	+ Алысқа жүзу
* Ат спорты (FEI)
	+ Ат үйрету
	+ Конкур
	+ Қарғу
* Ауыр атлетика (IWF)
* Бадминтон (BWF)
* Баскетбол (FIBA)
	+ Баскетбол
	+ Баскетбол 3×3
* Бокс (IBA)
* Брейк-данс (WDSF)
* Велоспорт (UCI)
	+ BMX
	+ BMX-фристайл
	+ Трек
	+ Маунтинбайк
	+ Шоссе
* Волейбол (FIVB)
	+ Волейбол
	+ Жағажай волейбол
* Гандбол (IHF)
* Гимнастика (FIG)
	+ Көркем гимнастика
	+ Спорттық гимнастика
	+ Батутта секіру
* Гольф (IGF)
* Дзюдо (IJF)
* Желкенді спорт (WS)
* Жеңіл атлетика (IAAF)
* Заманауи бесжарыс (UIPM)
* Күрес (UWW)
	+ Еркін күрес
	+ Грек-рим күресі
* Құзға өрмелеу (IFSC)
* Нысана көздеу (ISSF)
* Регби (WR)
* Садақ ату (FITA)
* Семсерлесу (FIE)
* Сёрфинг (ISA)
* Скейтбординг (WS)
* Теннис (ITF)
* Триатлон (ITU)
* Тхэквондо (WTF)
* Үстел теннисі (ITTF)
* Футбол (FIFA)
* Көгалдағы хоккей (FIH)

## Қысқы Олимпиада спорт түрлері

* Биатлон (IBU)
* Бобслей (FIBT)
	+ Бобслей
	+ Скелетон
* Кёрлинг (WCF)
* Коньки тебу (ISU)
	+ Мәнерлеп сырғанау
	+ Конькимен жүгіру
	+ Шорт-трек
* Шана спорты (FIL)
* Шаңғы спорты (FIS)
	+ Тау шаңғы спорты
	+ Шаңғы қоссайысы
	+ Шаңғы жарысы
	+ Трамплиннен секіру
	+ Сноуборд
	+ Фристайл
* Шайбалы хоккей (IIHF)

## Бағдарламадан алынған спорт түрлері

Жақшада қай жылдары бағдарламада болғаны көрсетілген.

* Арқан тартыс (TWIF) (1900—1920)
* Ат спорты (FEI)
	+ Ат үстіндегі жаттығулар (1920)
* Баск пелотасы (FIPV) (1900)
* Бейсбол,  Софтбол (WBSC) (1992—2008, 2021)
* Жё-де-пом (1908)
* Каратэ (WKF) (2021)
* Крикет (ICC) (1900)
* Крокет (WCF) (1900)
* Лакросс (WL) (1904, 1908)
* Поло (FIP) (1900, 1908, 1920, 1924, 1936)
* Регби-15 (WR) (1900, 1908, 1920, 1924)
* Роке (1904)
* Рэкетс (1908)
* Су-моторлық спорт (UIM) (1908)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* ХОК ресми сайтыМұрағатталған 25 желтоқсанның 2018 жылы. (ағыл.) (фран.)
# Радиоактивті сәулелену көзінің активтілігі

**Радиоактивті сәулелену көзінің активтілігі** - сәулеленуші көздің радиоактивті атом ядросының толық ыдырау санының осы ыдырау саны өткен уақыт аралығына қатынасы.

## Дереккөздер