Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Көсемшілдік

А. Гитлер
И. Сталин

**Көсемшілдік** - топтың (ұйымның) басқарушы мен бағынушыларға қатаң бөлінуі, саяси лидер мен көсемге жеке адал болуға негізделген билік қатынастары. Олар тоталитарлы және авторитарлы режимдерде кең таралған.

## Дереккөздер
# Роберт Де Ниро

|  |
| --- |
| Роберт Де Ниро |
| Robert De Niro |
|
Де Ниро, 2025 жыл |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған кездегі есімі |
кіші Роберт Энтони Де Ниро
 |
| Туған күні | 17 тамыз 1943 (1943-08-17) (82 жас) |
| Туған жері |
Манхэттен, Нью-Йорк, АҚШ
 |
| Азаматтығы |  АҚШ  Италия |
| Мамандығы |
актёр, режиссёр, кинопродюсер |
| Белсенді жылдары |
1965 жылдан бері
 |
| Марапаттары |
Оскар (1975, 1981) Алтын глобус (1981, 2011)
 |
| IMDb |
ID 0000134
 |
| Ортаққордағы **Роберт Де Ниро** |

**кіші Роберт Энтони Де Ниро** (ағылш. *Robert Anthony De Niro Jr.*; 17 тамыз, 1943 жыл, Нью-Йорк) — америкалық актёр, режиссёр, продюсер.

Де Ниро — түрлі марапаттың, соның ішінде екі Оскар сыйлығының, Алтын глобустың, сегіз мәрте BAFTA сыйлығының, төрт мәрте Эммидің иегері.

## Таңдаулы фильмографиясы

* 1974 – Өкіл әке 2
* 1995 – Казино
* 1997 – Джеки Браун
* 2010 – Мачете
* 2016 – Ұятсыз ата
* 2019 – Джокер
* 2023 – Гүлді айын өлтіргендер

## Дереккөздер
# Лорилер (құстар)

| Лорилер |
| --- |
|  *Trichoglossus haematodus* |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар  |
| Жамағаты: | Хордалылар  |
| Табы: | Құстар  |
| Сабы: | Тотытәрізділер  |
| Тұқымдасы: | Нағыз тотылар  |
| Кіші тұқымдасы: | **Loriinae** Selby, 1836 |

 |
| Туыстары |
| *Chalcopsitta*
*Eos*
*Pseudeos*
*Trichoglossus*
*Psitteuteles*
*Lorius*
*Phigys*
*Vini*
*Glossopsitta*
*Charmosyna*
*Oreopsittacus*
*Neopsittacus* |

**Лорилер** (лат. *Loriinae*) - тотықұс тұқымдасы. Эвкалит ағаштары гүлдерінен гүл тозаңы мен шырындарын жинауға бейімделген, етті тілінде өте жіңішке қылшықтардан құралған щеткасы бар, (осыған байланысты олардың екінші аты - шетке тілділер).

61 түрі Филиппин аралдарынан оңтүстік Австралия, Тасмания және Полинезияға дейін кездеседі. Ағаш қуыстарын мекендейді.

## Дереккөздер
# NASDAQ[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

NASDAQ компаниясы. Таймс Сквер, Нью Йорк қаласы
**NASDAQ** (ағылш. *National Association of Securities Dealers Automated Quotation*, «Насдак» деп оқылады — Бағалы қағаздар бойынша дилерлердің Ұлттық ассоциациясының автоматты котировкалары) — жоғары технологиялық компаниялардың акцияларына маманданған америкалық биржадан тыс нарық. АҚШ-тың негізгі үш фонд биржаларының бірі (NYSE және AMEX-пен қатар). Биржаның иесі — америкалық NASDAQ OMX Group компаниясы. NASDAQ-ты санамағанда, бұл компанияға 8 еуропалық биржа тиесілі.

NASDAQ 1971 ж. 8 ақпанында құрылған. Атау биржаға бастау салған котировкаларды автоматты түрде алуға арналған жүйеден шыққан. Қазіргі сәтте NASDAQ 3200-ден астам компаниялардың акциясын алып-сатумен айналысады.

## NASDAQ индекстері

NASDAQ-та жоғары технологиялық компаниялардың акциялары ғана белгіленіп қоймайды,сондықтан олардың әрқайсысы экономиканың тиісті саласындағы жағдайды көрсететін индекстердің бүкіл жүйесі пайда болды. Қазір NASDAQ электрондық жүйесінде сатылатын бағалы қағаздардың баға белгіленімдеріне негізделген осындай он үш индекс бар.

### Nasdaq Composite

Nasdaq Composite индексі NASDAQ биржасында белгіленген барлық компаниялардың акцияларын қамтиды (барлығы 5000-нан астам). Нарықтық құны келесі түрде есептеледі: компания акцияларының жалпы саны бір акцияның ағымдағы нарықтық құнына көбейтіледі.

### Nasdaq-100

Nasdaq-100-ге акциялары NASDAQ биржасында сатылатын капиталдандыру бойынша ең ірі 100 компания кіреді. Индекске қаржы секторының компаниялары енгізілмейді. 2021 жылғы жағдай бойынша Nasdaq-100-дің 57%-ын технологиялық компаниялар құрайды. Биржада Nasdaq қор QQQ тикерімен Nasdaq-100 динамикасын жоғары дәлдікпен қайталайды.

### NASDAQ басқа индекстері

* NASDAQ Bank Index — банк секторының компаниялары үшін
* NASDAQ Biotechnology Index — медициналық және фармацевтикалық компаниялар үшін
* NASDAQ Computer Index — компьютерлерге бағдарламалық және аппараттық жасақтама әзірлейтін компаниялар үшін
* NASDAQ Financial Index — банктер мен сақтандыру компанияларынан басқа, қаржы секторының компаниялары үшін
* NASDAQ Industrial Index — өнеркәсіптік компаниялар үшін
* NASDAQ Insurance Index — сақтандыру компаниялары үшін
* NASDAQ Telecommunications Index — телекоммуникациялық компаниялар үшін.

## Дереккөздер
# Бейсенбі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Бейсенбі** - сәрсенбі мен жұма аралығындағы апта күні.
ISO 8601 халықаралық стандартына сәйкес, бейсенбі - аптаның төртінші күні.

## Сыртқы сілтемелер

[Мұрағатталған 7 сәуірдің 2014 жылы.]
# Көпір

Прагадағы Карл көпірі
**Көпір** — әр түрлі кедергілерді (өзен, сай, жол т.б.) басып өтуге арналған өткелдік құрылыс. Пайдалану мақсатына немесе транспорт түріне қарай К. автомоб. жолы көпірі, темір жол көпірі, жүргіншілер көпірі, *акведук* және көпір-каналдар болып, ал орналасу орыны бойынша қалалық көпір, *жолөтпе, виадук*, *эстакада* т.б. болып ажыратылады.

**Көпір**:

1. - қандай да бір табиғи немесе жасанды кедергілерден өту үшін үстіне жол төселетін инженерлік құрылыс . Пайдалану мақсатына, көлік түріне қарай: автокөлік жол көпірі, темір жол көпірі, жүргіншілер көпірі, акведук және канал-көпірлер;
2. - жол жалғасын кедергілерден (өзеннен, сайдан, жырадан, темір жолдан жөне т.б.) өткізу үшін салынатын кұрылыс. Көпірдің өзен, сай, жыра секілді табиғи кедергілерден және су, газ құбырлары секілді жасанды кедергілерден өтуге арналып салынатын түрлері көп;
3. - қайсыбір кедергіден өту үшін салынған құрылыс жол ғимараты.

## Дереккөздер
# Қорытпалар

**Қорытпалар** — екі немесе одан көп құраушылардан құралған (химиялық дербес заттар) балқымалардың қатаюы нәтижесінде түзілетін денелер.

Металдық қорытпалар — тек қана металдан (мыс., латунь – мыс пен мырыштың қорытпасы), не болмаса құрамында аз мөлшерде бейметалдық заттар қоспасы бар металдан (мыс., шойын мен болат — темірдің көміртекпен қорытпасы) тұруы мүмкін.

Бейметал қорытпалар — бейметалдық заттардан, мыс., табиғи (гранит, гнейс, базальт) және жасанды силикаттар (шыны, қождар), тұздар мен органикалық заттар Қорытпаларынан тұрады.

Қорытпаларды пісіру, электролиздеу, қатты күйінен бірден буға айналдыру (возгонка) әдістерімен де алуға болады. Әр түрлі құраушыларды араластырып қорыту әдісі көп тараған. Көптеген Қорытпалардың кейбір түрлері ерте заманнан пайдаланылып келеді (қ. Қола). Қорытпалар, негізі темір, мыс, алюминий, магний, титан, қорғасын мен қалайы Қорытпаларға бөлінеді. Негізі темір болатын Қорытпалар болат пен шойын болып табылады. Негізі мыс болатын Қорытпаларға жез бен қола жатады. Жез – мыс пен мырыштың қорытпасы, қола – мыстың мырыштан өзге барлық құраушылармен қосылған қорытпасы. Алюминий Қорытпалары беріктігінің жоғарылығымен, инерциялық және динамикалық күшке қарсылық жасау қабілетінің жоғарылығымен ерекшеленеді; басым көпшілігінің коррозияға төзімділігі, жылу және электр өткізгіштігі жоғары болады. Сонымен қатар алюминий Қорытпалары деформацияланатын, құйылатын, жентектелетін болып жіктеледі. Магний негізіндегі Қорытпалар тығыздығының төмендігімен, жақсы өңделгіштігімен және соққы күшін қабылдау қабілеттілігімен құнды материал қатарына жатады. Магний Қорытпалары ұшақ пен авиақозғалтқыштардың көп күш түсетін бөлшектерін (компрессорлар мен құралдардың қораптарын, картерлерді, шасси фермаларын, басқару колонкаларын, т.б.) жасау үшін қолданылады.

Негізі титан болатын Қорытпалардың техникалық титаннан айырмашылығы – олардың беріктігінің, қызу мен коррозияға төзімділігінің жоғары болуында және тығыздығының аздығында; титан Қорытпалары авиацияда, ракета техникасында, кеме жасауда, химияда және басқа да өнеркәсіп саласында кеңінен қолданылады. Титан Қорытпалары дыбыстан жылдам ұшатын ұшақтардың сыртын қаптауда, реактивті қозғалтқыш құралымдар тетіктерін, ракета қозғалтқыштарының екінші және үшінші сатысының корпустарын, сығылған және сұйытылған газдарға арналған баллондар және шар баллондар жасау, теңіз кемелерін, сүңгуір қайықтарды және торпедоларды қаптау, т.б. жасау үшін қолданылады. Қорғасын немесе қалайы негізінде дайындалатын антифрикц. Қорытпалар баббиттер деп аталады. Қорытпалардың қасиеті олардың химиялық құрамы мен құрылымына, яғни қорытпа фазаларының өзара әсерлесуі мен араласуына тікелей тәуелді. Қорытпалар, негізінен, екі немесе бірнеше қатты фазалардан құралған біртексіз қоспалар және жалғыз ғана қатты фазадан тұратын біртекті Қорытпалар болып екі түрге бөлінеді. Біртекті Қорытпалар қатты ерітінділерге және химиялық қосылыстарға ажыратылады (қ. Қатты ерітінділер). Екі немесе көп фазадан тұратын эвтектик. (жеңіл балқитын) Қорытпалар электрлік қорғауыштар, дәнекер, баббит жасауға, т.б. мақсаттар үшін пайдаланылады.

*
*
*

## Дереккөздер
# Гутенберг жобасы

|  |
| --- |
| «Гутенберг» жобасы |
| URL |

 |
| Коммерциялық |
жоқ
 |
| Сайттың түрі |
электронды кітапхана
 |
| Тіркелу |
міндетті емес
 |
| Тіл(дер)і |
Ағылшын, орыс
 |
| Ашылған уақыты |
1971
 |
| Қазіргі статусы |
белсенді
 |

**Гутенберг жобасы** (ағылш. *Project Gutenberg*) — әмбебап электронды кітапхананы жасауды және таратуды мақсат ететін қоғамдық бастама. 1971 жылы құрылған жоба әлемдік әдебиеттің әртүрлі шығармаларын электронды қалыпқа өткізу мен мәтіндік форматта сақтауды қарастырады. Бұл негізінен еркін қолдануға болатын мәтіндер.

Мәтіндердің көбісі ағылшын тілінде. Басқа тілдерден көбінесе француз тілі, неміс тілі, финн тілі, нидерланд тілі кезігеді. Сонымен қатар каталан тіліндегі, санскрит пен т.б. тілдердегі мәтіндер бар.

Бұл жобаның көптеген мәтіндері LibriVox жобасымен аудиокітаптар жасауға қолданылады.

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* Электронды кітап
* Кітапхана
* Google Books
# Католик шіркеуі

**Католик шіркеуі** немесе **Рим-католик шіркеуі** (лат. *Ecclesia Catholica Romana*) — ең ірі христиан шіркеуі: бүкіл әлем бойынша 1,2 миллиардтан астам табынушылар орталықтандырылған жүйеге ұйымдасқан. Бұл бүкіл әлемдегі ең көне діни институттардың бірі болып табылады және Батыс өркениетінің тарихында елеулі рөл атқарған.

Католик дін ілімінің әлемде таралуы
Католик шіркеуін 22 шығыс католик шіркеуімен бірге Католик иерархиясы бойынша Рим папасы басқарады. Шығыс католик шіркеулері термині латын салтты Католицизм институтына қолданады (сонымен бірдей амвросиандық, брагтық, лиондық және мосарабтық шіркеулерді).

Ілімнің басты қағидалары Апостолдық, Никео-Константинопольдық және Афанасий дін нышандарында және мазмұндалған. Тридент пен Алғашқы Ватикан соборларының заңдылық жиынтықтарында толық айтылған. Жалпы доктринасы «Католик шіркеуінің катехизисы» атты декретте мазмұндалған.

Католик шіркеуі Иса Мәсихты құдай мұрагері деп, ал Иса Мәсіхтің құрған шіркеуі бір шынайы дін деп үйретеді және Рим Папасы жалғыз елшісі болып табылады.

*
*
*
*
*
*
*

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Официальный сайт Ватикана
* Мультимедийный новостной портал Святого Престола - град Ватикан  (орыс.)
* Катехизис Католической Церкви Мұрағатталған 17 тамыздың 2012 жылы.  (орыс.)
* Католические новости в России  (орыс.)
* Организационная структура Католической Церкви  (ағыл.)
* Католическая энциклопедия Мұрағатталған 31 желтоқсанның 2007 жылы.  (орыс.)
* Католическая энциклопедия  (ағыл.)
* "Кредо" газета Римско-Католической Церкви Казахстана Мұрағатталған 18 маусымның 2014 жылы.  (орыс.)

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Catholic Church |
# Ноктюрн

Аудиозапись - Фердинанд Бюхнер. Ноктюрн
**Ноктюрн** (фр. *nocturne* – түнгі) – аспаптық музыкалық туынды.

Ноктюрн үрмелі және шекті аспаптар ансамбльдерінің орындауындағы көп бөлімді, ашық аспан астында шырқалатын шығарма ретінде таныла бастады (үлгілері: В.Моцарт, И.Гайдннің музыкалық туындыларында). Сондай-ақ вокалды серенадаға ұқсас, бір немесе бірнеше дауысқа арналған бір тармақты ноктюрн кездеседі (үлгілері: В.Моцарт, Дж.Верди, Дж.Россини шығармаларында). Операда ноктюрнді сахналық, түнгі эпизодтарды әсірелеу үшін пайдаланады. Ноктюрн жанрының негізін салушылардың бірі – Дж.Фильд оны лирикалық немесе элегиялық сипаттағы шағын, бір бөлімді, сазды фортепьяноға арналған пьеса ретінде қалыптастырды. Ал Ф.Шопен фортепьяноға арнап жазған 21-пьесасында бұл жанрды байыта түсті. Сондай-ақ Клод Дебюсси, Макс Регер, Пауль Хиндемит, М.И. Глинка, А.П. Бородин, А.Н. Скрябин, т.б. композиторлар ноктюрннің дамуына өз үлестерін қосқан. І.Қожамияровтың рояльға арнап жазған ноктюрні бар.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Nocturns |
# 9 қазан[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы қазан** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| **MMXXVI** |

 |

**Қазанның 9** — Григориан күнтізбесінде жылдың 282-ші күні (кібісе жылдарда 283-ші). Жылдың аяғына 83 күн қалады.

## Мерекелер

* Уганда - тәуелсіздік күні

## Оқиғалар

* 1446 — Корея басшысы Седжон иероглифтік жазуды жаңа 28 әріптік әліппемен алмастырды.
* 1731 — Кіші жүзі ханы Әбілқайыр Ресейге мойынсынып Қазақстанның Ресейге қосылу процесін бастады.
* 2006 — Солтүстік Кореяда алғашқы ядролық қару сынақтан өтті.

## Туғандар

* 1852 жыл – Эмиль Фишер (1919 ж.қ.б.) 1902 жылы қанттық және пуриндік топтары бар заттар синтезі үшін химия бойынша алғашқы Нобель сыйлығын алған химик-органик.
* 1879 жыл — Макс фон Лауэ (1960 ж.қ.б.), неміс физигі, 1914 жыл Нобель сыйлығы лауреаты.
* 1966 жыл — Дэвид Кэмерон, британ саясаткері, 2005 жылдан Консервативтік партия көсемі, 11 мамыр 2010 жылдан Ұлыбритания 75-ші премьер-министрі .
* 1951 жыл – Арыстан Мәуленұлы Ғазалиев, химия ғылымдарының докторы (1991), профессор (1992), Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003).

## Қайтыс болғандар

* 1967 жыл – Че Гевара (1928 ж.т.) , латынамерикалық революционер, Куба революциясының 1959 ж. командентесі.

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# ФАО

**ФАО** — БҰҰ-ның азық-түлік және ауыл шаруашылық ұйымы. Штаб-пәтері Римде орналасқан. Бұл арнайы мекеме 1945 жылдан бастап әлемдегі азық-түлік ресурстары мен ауыл шаруашылығы дамуының мәселелерімен айналысады. 1990 жылы ФАО әлемдегі 62 елдегі тропиктік ылғалды ормандарды (ғарыштық суреттерді пайдаланып) есепке алды. Сөйтіп орман ауданы (1,2 млрд га-дан артық) анықталды.

1974 жылы Африкадағы ашаршылыққа жауап ретінде ФАО кең таралған аштық, дұрыс тамақтанбау және азық-түлік қауіпсіздігі мәселелерін шешу үшін бірінші Дүниежүзілік азық-түлік саммитін шақырды. Кездесу нәтижесінде «әрбір еркек, әйел және баланың физикалық және психикалық қабілеттерін дамыту үшін аштық пен жеткіліксіз тамақтанудан құтылуға ажырамас құқығы бар» және онжылдық ішінде бұл мәселелерді жоюға жаһандық міндеттеме қабылданды. 1996 жылы өткен саммитте ХХІ ғасырға ашаршылық пен тамақтанбауды жоюдың стратегиялық жоспарын құру кезінде осы мақсатқа жетудегі кемшіліктер қарастырылды.

Жыл сайын ФАО азық-түлік, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, балық шаруашылығы және табиғи ресурстарға қатысты «Әлемнің жай-күйі» туралы бірқатар негізгі есептерді шығарады.

## Дереккөздер
# Тандыр[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Тандыр** — тандыр нан пісіруге арналған пеш.

Биіктігі 80–100 см, түбі жалпақ, ауыз жағын тарлау етіп, кірпіштен күмбездеп қалайды. Ішкі бетін жүн, тұз қосып сүтке иленген сағыз топырақпен сылайды. Тандырды қурай, бұта, бұтақпен қыздырады.

## Галерея

* Ағаштан жасалған заманауи керамикалық тандырлар
* Пәкістандық тандыр
* Түрікмен тандырында нан мен самса пісіру
* Түрікмен тамдыры
* Өзбекстандағы заманауи тандыр
* Заманауи портативті тандыр
* Тандырда пісірілген тауық еті
* Армян тонирінде пісірілген тауық қанаттары, пияз, қызанақ тілімдері, шошқа майының тілімдерімен араласады. Армения
* Тандырға салмас бұрын самса толтырылып, туралған. Қаракөл, Қырғызстан
* Саздан жасалған құмыралар тандырдың прототипі ретінде
* Науасы мен термометрі бар заманауи өнеркәсіптік тот баспайтын болаттан жасалған тандыр
* Көмірдегі тандыр
* Үндістандағы тандыр
* Тандырды күйдірілген кірпішпен қаптау
* Түрікмен тамдырындағы нан пеші
# Украина елтаңбасы

|  |
| --- |
| Украинаның Кіші Елтаңбасы |
|  |
| Негізгі ақпараттар |
| Иелік етуші |
Украина
 |
| Бекітілді |
19 ақпан 1992 жыл
 |
| Қалқан |
ағылшын, көкшіл, жіңішке алтын жиекпен қоршалған
 |
| Басқа элементтер |
алтын түсті үш ашалы айыр
 |

**Украина елтаңбасы** (укр. Герб України) ішінде үш аралы айыр орналасқан қалқаннан тұрады. Ол ресми түрде **Ұлы Владимир патша мемлекетінің эмблемасы** және ауызекі тілде **Тризуб** (укр. Тризуб) деп аталады. Елтаңба тұңғыш Ұлы Киев кінәзі Владимир Святославич қолданған елтаңбаға негізделген.

Кіші Елтаңба ресми түрде 1992 жылғы 19 ақпанда қабылданды, Үлкен Елтаңбаның жасалуы конституция ережелерінде бар, алайда оның ресми дизайны әлі қабылданбаған. Кіші Елтаңбаның дизайнының авторлары Андрей Гречило, Алексей Кохан және Иван Турецкий. Тризуб тағы Украина Президенттік штандартында бар. Украина Геральдика қоғамының айтуы бойынша тризубты көк түсте бейнелеу оның ережелеріне қарсы келеді.

1917 жылға дейін тризуб ұлттық рәміз болмаған, сол жылы украин тарихшысы Михаил Грушевский оны украиндардың рәмізі деп қабылдауды ұсынды. 1918 жылғы 25 ақпанда Орталық Рада (парламент) тризубты Украина Халық Республикасының мемлекеттік рәмізі қылып қабылдады.

1919–1991 жылдары Кеңес одағының заманында Украина елтаңбасы РКФСР мен КСРО елтаңбаларымен бірдей болды. Ол көтерілген күн үстіндегі орақ пен балғадан тұратын.

* Ұлы Владимир қолданған елтаңба
* Қазіргі елтаңбаның толық егжей-тегжейі
* Тризубтың пропорциялары

## Тризуб

Рюриктер әулеті қолданған елтаңбалардың салыстыруы
Қазіргі үш ашалы айыр символы Украина Халық Республикасының елтаңбасы болғанда тұңғыш рет мемлекеттік рәміз ретінде қолданылды. Бұдан бұрын осы белгіні Киев Русінің және Рюриктер әулетінің символикасынан табуға болады.

## Тарихы

* Святослав Игоревичтың мөрі (945)
* УХР Елтаңбасы (1918)
* УХР Ірі елтаңбасы (1918)
* Русь патшалығының елтаңбасы
* Рутения воеводтығының елтаңбасы
* Батыс УХР Елтаңбасы
* Карпаттық Украинаның елтаңбасы
* Қазіргі Закарпатье облысының елтаңбасы
* Украин КСР (1919–1929)
* Украин КСР (1929–1937)
* Украин КСР (1937-1949)
* Украин КСР (1949–1992)
* 2007 жылы ұсынылған Ірі Елтаңба дизайны

## Дереккөздер
# Барлау[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Түнгі барлау
**Барлау**, әскери істе — қарсыласушы немесе қарсылас болуы ықтимал жеке ел мен мемлекеттер коалицияларының әскери-саяси жағдайы, қарулы күштері мен экономикалық қуаты, әскери құрамдарының орналасуы және алға қойған мақсаттары жөнінде мәліметтер жинауға және зерттеуге бағытталған әскери әрекеттердің бір түрі.

*Барлау* барлық дәрежедегі әскери басқармалар мен штабтар тарапынан жүргізіледі және көлемі, мақсаты мен міндеттері бойынша стратегиялық, шұғыл және тактикалық, ал бұл іске тартылатын күштердің, олардың әрекеті мен міндеттерінің ерекшеліктеріне қарай құрлықтағы, әуедегі, теңіздегі, ғарыштық және арнаулы болып бөлінеді. Атқарылатын міндеттердің, барлау күштері мен құралдарының, сондай-ақ қарсылас жақтың мәлімет көздерінің өзіндік сипаты мен ерекшеліктеріне байланысты агенттік, әскери (тактикалық), радиолық, радиотехника, артиллериялық, инжинериялық, радиациялық, химиялық, биологиялық, т.б. түрлері де бар.

*Әскери Теңіз* Флотында кемелік және гидроакустикалық Барлау түрлері жүргізіледі. Әскерді жер, су, ауа-райы ерекшеліктері жайлы, т.б. нақты мәліметтермен қамтамасыз ету үшін топогеодезиялық, гидрометеорологиялық, техникалық, тылдық және мед. Барлаулар ұйымдастырылады.

*Барлау мәліметтері* әскери күштердің жауынгерлік әрекеттері, бақылау, фотоға түсіру, радиоэлектронды құралдарды анықтау, сәуле ұстау, іздеу, тосқауылдау, тұтқындардан жауап алу, қарсылыстардан қолға түсірілген қару-жарақтар мен техникаларды, құжаттарды зерттеу, жергілікті тұрғындарға сұрау салу, т.б. арқылы алынады.

* *Стратегиялық Барлау* жоғарғы әскери басшылық тарапынан ұйымдастырылады және әр қилы әскери қимылдар барысында ықтимал қарсыластардың Қарулы күштерінің құрамын, жай-күйін және орналасуын анықтау, жаудың соғыс сипаты мен тәсілдерін, ұрыс жүргізу жоспарларын, әскери-экон. потенциалын, қарулануы мен әскери-техникалық, әсіресе, жаппай қырып-жоятын қару түрлерінің даму келешегін, соғысқа тікелей дайындығын, т.б. айқындау мақсатында үздіксіз жүргізіліп отырады.

*Басты назар* қарсыластардың стратегиялық ядр. қарулары шоғырын, олардың соққы беруге әзірлік дәрежелерін дер кезінде анықтауға, шабуыл дайындығына кірісу уақытын алдын ала білуге аударылады. Шұғыл Барлау нақты іс-қимылдар дайындауға, оны өткізуге қажетті мәліметтер алу үшін бірлестіктер штабтары мен әскери басшылық тарапынан ұйымдастырылады.

* *Тактикалық Барлау* ұрысқа дайындықты ойдағыдай жүргізуге қажетті мәліметтер алу үшін құрама, бөлімдер мен бөлімше командирлері, штабтары, Қарулы күштердің барлық түрлеріндегі әскер, арнаулы әскер және құрамалар мен бөлімдер бастықтары тарапынан ұйымдастырылады.

## Әскери барлау

**Әскери барлау** (Военная разведка) — қарсыластың немесе ықтимал қарсыластың қарулы күштері туралы, мемлекеттің экономикалық, моральдық-саяси жағдайы туралы мәліметтер алу және зерттеу мақсатында жүргізілетін іс-шаралар жиынтыгы. Әскери барлау стратегиялық, оперативтік және тактикалық болып үш түрге бөлінеді. Олар өзара тығыз байланысты және бірін-бірі толықтырып отырады. Әскери барлауды әскер (әскери барлау) күштері мен құралдары, арнайы органдар (агентуралық барлау) жүргізеді.

## Дереккөздер
# Ұйымдасқан қылмыс

**Ұйымдасқан қылмыс**— негізінен экономика аясындағы жүйелі қылмыстық әрекет. Ұйымдасқан қылмыс ұзақ уақытқа есептеліп, кәсіпшілік түрінде жасалады, оны қылмыстық қоғамдастықтар (қылмыстық ұйымдар) материалдық пайда алу немесе қоғамдық өмірдің белгілі бір аясына ықпал ету мақсатымен жоспарлап, жүзеге асырады. Қылмыстық ұйымдардың, көбінесе ел ішінде де, халықаралық деңгейде де белгілі бір құрылымы болады. Ұйымдасқан қылмыс ең алдымен құпия тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің айналымын шоғырландырып, бақылауға алады, мұндай тауарлар мен қызметтерге, бір жағынан, заң жүзінде тыйым салынған, екінші жағынан, олар қоғамда үлкен сұраныс туғызады (есірткі заттар, контрабандалық тауарлар, жезөкшелік, құмар ойындар). Ұйымдасқан қылмыс ерекше қауіпті, өйткені ол халықаралық деңгейде іскерлік әлеміне байқатпай дерлік ықпал етеді және онда үстем жағдайға қол жеткізеді. Қазақстанда қылмыстық қоғамдастықты (қылмыстық ұйымды) құру қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыстардың қатарына жатқызылған.

## Дереккөздер