Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ориялар

|  |
| --- |
| Ориялар |
| уткали |
|  |
| Бүкіл халықтың саны |
|
33,1 млн.
 |
| Ең көп таралған аймақтар |
|  Үндістан  Бангладеш |
| Тілдері |
|
ория тілі, хинди
 |
| Діні |
|
индуизм
 |

**Ориялар**  (*уткали*) — Шығыс Үндістанда тұратын халық. Жалпы саны 33,1 млн адам. (2001, халық санағы). Негізгі тұратын штаттаы: Орисса (30,6 млн адам), Чхаттисгарх (819,1 мың адам), Ассам (231,5 мың адам), Батыс Бенгалия (186,4 мың адам), Джаркхандтың оңтүстігінде (467,9 мың адам), Андхра-Прадештің солтүстігінде (336) мың адам).
Олар сондай-ақ Бангладеш, Малайзия, Индонезия, АҚШ, Канада, Аустралия, Ұлыбритания және басқа елдерде тұрады.

## Тілі

Олар брахми жазуынан дамыған өзіндік ерекше жазуы бар үнді-еуропалық тілдер семьясының үнді-арий тобының ория тілінде сөйлейді. Диалектілері: бхатри, халаби (мехари), ория (мугалбанди). Орийлердің 83%-ы хинди тілінде, 3,2%-ы бенгал тілінде, 7,8%-ы телугу тілінде сөйлейді. Ория - мұсылмандар урду тілінде сөйлейді және араб әліпбиін пайдаланады.

## Діні

Дінге сенушілердің діни байланысы: индуистар.

## Тарихы

Орияның ата-бабалары ерте заманда Калинга мемлекетін мекендеген, кейін Маурия, Гупта, Харша (7 ғ.), 16-19 ғасырларда Ұлы Моғолстан мемлекеттерінің құрамында болған. Үндістанның тәуелсіздігінен кейін Орияның ұлттық аумағы жеке штатқа бөлінді. Орийлердің 90%-дан астамы ауылдарда тұрады.

## Кәсібі

Негізгі дәстүрлі кәсібі – егіншілік (күріш, тары, бұршақ, бидай, қант қамысы, темекі, майлы дақылдар, мақта, кокос пальмасы). Көркемдік қолөнер дамыған – күміс филигран, ағашқа, тасқа және піл сүйегіне ою, аппликация. Өнеркәсіп дамып келеді.

## Тұрмыс салты салты

Лингараж храмы
Дәстүрлі өмірде касталық жүйе мен дәстүрлі қатынастар дамыған.

### Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары

Ауылдары ретсіз орналасқан шағын болып келеді. Үйлері ағаштан жасалған көп бөлмеден тұрады.

### Дәстүрлі киімдері

Киімдері - ерлер үшін дхоти мен жейде, әйелдер үшін сари. Олар көптеген зергерлік бұйымдарды пайдаланады.

### Дәстүрлі тағамдары

Дәстүрлі тағамдары - көкөністер мен ащы дәмдеуіштер қосылған күріш, кейде олар балық, қой және ешкі етін жейді.

### Фольклоры

Музыкалық және би өнері (мысалы, маска киген чхау билері), мүсін өнері дамыды. Ория маңындағы индуистардың қажылық орталықтары – Конакаридағы күн құдайы Сурья храмы, арбалар фестивалі (ратхаятра) деп аталатын Пуридегі Джаганат храмы, Бхубанешвар қаласының жанындағы Лингараж храмы – үнді сәулет өнерінің ескерткіштері.

## Сілтеме

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Ориялар**

## Дереккөздер
# Батыс Бенгал[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Үндістанның штаты |
| Батыс Бенгал |
| бенгалша পশ্চিম বঙ্গ, Pościm Bôngo |
| Әкімшілігі |
| Әкімшілік орталығы |
Колката
 |
| Губернатор |
Маянкот Келатх Нараянан
 |
| Бас министрі |
Буддадеб Бхаттачарья
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 22°34′ с. е. 88°22′ ш. б.﻿ / ﻿22.567° с. е. 88.367° ш. б.﻿ / 22.567; 88.367    |
| Жер аумағы |
88 752 км² (13 орын)
 |
| Ірі қаласы |
Колката
 |
| Басқа ірі қалалары |
Хаура, Асансол, Дургапур, Силигури
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны |
91 347 736 адам (2011)(4 орын)
 |
| Тығыздығы |
1029,25 адам/км² (7 орын)
 |
| Ресми тілі |
Бенгали және ағылшын тілі
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Аббревиатура |
IN-WB
 |
| ISO 3166-2 коды |
IN-WB
 |
| wbgov.com |
|  |
|  |

Батыс Бенгал 19 әкімшілік аймақтарға бөлінген
**Батыс Бенгал** (бенгалша পশ্চিমবঙ্গ, Pościm Bôngo) — Үндістанның солтүстік-шығысындағы штат. Әкімшілік орталығы және ең ірі қаласы - Калькутта. Жер аумағы - 88 752 км², халқы - 91 347 736 адам (2011 жылғы мәлімет). Бенгалдықтардың арасында будда дініндегілер - 72,5 %, 25,5 % - мұсылмандар, қалғандары - сикхизм, христиандық т.б. діндерге табынады.

Жері Инд-Ганг жазығының шығыс бөлігін алып жатыр. Климаты - тропиктік, муссондық. Желтоқсанның орташа температурасы +19 °C, мамырда +30 °C. Жылдық жауын-шашын мөлшері 1500 мм.

Батыс Бенгал - Үндістанның экономикалық басты аудандарының бірі. Халқының 60%-ға жуығы ауыл шаруашылығымен айналысады, жерінің 60%-ы жыртылған. Егістігінің 85%-ына күріш, қалғанына - жут, шай, қант құрағы, темекі егіледі. Кәсіпорындары Калькутта (100-ге тарта жут және 30 шақты мақта-мата фабрикалары, металл өндеу, машина жасау, химикалық зауыттары), Асансол, Ранигандж (тас көмір өнліру, қара металлургия), Жайкайнагар (алюминий), Читтаранджан (паравоз жасау) қалаларында шоғырланған. Шай фабрикаларының көбі штаттың солтүстігіндегі елді мекендерде. Жүк және жолаушы тасуда темір жол және өзен жолдарының маңызы зор.

## Әкімшілік бөлінуі

Батыс Бенгал 19 әкімшілік аймақтарға бөлінген.

## Сыртқы сілтемелер

* BanglaMusic.com — Bengali site features artist, concerts, news, downloads and more Мұрағатталған 25 ақпанның 2006 жылы.
* Map of India showing location of West Bengal
* District map of West Bengal
* Railway map

## Галерея

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: West Bengal |
# Маори тілі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| Маори тілі Māori |
| --- |
| Сөйлеу орны: | Жаңа Зеландия |
| Барлық сөйлеушілері: | 100 000–160 000 |
| Тіл ұясы: | Австронезия  Малай-Полинезия   Шығыс Малай-Полинезия    Мұхиттық     Полинезия      **Маори тілі**  |
| Жазу әдісі: | Латын  |
| Ресми күйі |
| Ресми күйі бар жері: | Жаңа Зеландия |
| Реттеушісі: | Te Taura Whiri i te Reo Māori (Комиссия языка маори) |
| Тіл белгілері |
| ISO 639-1: | mi |
| ISO 639-2: | mao (B); mri (T) |
| ISO 639-3: | mri  |
|
  |
|

**Ма́ори**, немесе **маори тілі** (өз атауы — Te reo Māori) — Жаңа Зеландия аборигендері маорилерінің тілі. Жаңа Зеландияның екінші мемлекеттік тілі.

## Фонетикасы

Дауыссыз дыбыстары|  | Еріндік | Алдыңғы тілді | Артқы тілді | Алқымды |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Мұрындық | /m/ | /n/ | /ŋ/ |  |
| Жарылыстық | /p/ | /t/ | /k/ |  |
| Фрикативті | /f/ |  |  | /h/ |
| Байсалды |  | /r/ |  |  |
| Жартыдауыстылар | /w/ |  |  |  |

Дауысты дыбыстары|  | Алдыңғы | Ортаңғы | Артқы |
| --- | --- | --- | --- |
| Үстіңгі | /i/, /iː/ |  | /u//, /uː/ |
| Орта | /e/, /eː/ |  | /o/, /oː/ |
| Астыңғы | /a/, /aː/ |  |  |

#### Лексика

#### Морфология

## Әдебиет

* В. Крупа. Язык маори. Изд. «Наука», М., 1967.
* Biggs B. The structure of New Zealand. «Antropological linguistics», 1961.
* Klienberger H.R. Bibliography of the Oceanic linguistics. London, 1957.

## Сілтемелер

* О языке маори Мұрағатталған 8 ақпанның 2011 жылы. на сайте Комиссии по Маорийскому Языку. На английском языке.
* Māori Dictionary Online - маорийско-английский online словарь.
* «Полинезийские языки» Мұрағатталған 9 қаңтардың 2009 жылы. — статья в онлайн- энциклопедии «Кругосвет».
* Māori Language Act 1987 Мұрағатталған 26 мамырдың 2012 жылы.
* korero.maori.nz Мұрағатталған 3 қаңтардың 2006 жылы. Māori language educational resources
* Ethnologue report for Maori Мұрағатталған 26 ақпанның 2012 жылы.
* Māori Language Commission (sets definitive standards).
* English and Māori Word Translator Мұрағатталған 21 қаңтардың 2007 жылы., originally developed at the University of Otago.
* Ngata Māori-English English-Māori Dictionary Мұрағатталған 28 қаңтардың 2007 жылы. from Learning Media; gives several options and shows use in phrases.
* Collection of historic Māori newspapers
* Maori Phonology Мұрағатталған 21 шілденің 2011 жылы.
* maorilanguage.net Learn the basics of Māori Language with video tutorials
* Microsoft New Zealand Māori Keyboard
* Maori Language Week (NZHistory) — includes a history of the Māori language, the Treaty of Waitangi Māori Language claim and 100 words every New Zealander should know
* Huia Publishers, catalogue includes *Tirohia Kimihia* the world’s first Māori monolingual dictionary for learners
* IMDb website; Māori language films Мұрағатталған 7 сәуірдің 2008 жылы.
* Publications about Māori language Мұрағатталған 22 мамырдың 2010 жылы. from Te Puni Kōkiri, the Ministry of Māori Development
# Шридеви

Шридеви
**Шридеви** (13 тамыз 1963 ж.) — үнді актрисасы. Төрт жасынан бастап, хинди, тамиль, телу, малаям тілдерінде көптеген фильмдерге түскен, жалпы фильм саны 265. Үнді киносындағы ең әйгілі актриса. 1997 жылдары кинодан кетіп, бар уақытын отбасына арнайды. Бірақ 1999 жылы қайтып келіп, он екі жыл ішінде төрт картинаға түскен.

## Дереккөздер