Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ұсыныстар жүйесі

**Ұсыныстар жүйесі** (немесе ұсыныс технологиялары) — пайдаланушы профилі туралы белгілі бір ақпаратты қолдана отырып, оған қандай нысандардың (фильмдер, музыка, кітаптар, жаңалықтар, веб-сайттар) қызықты болатынын болжайтын бағдарламалар немесе веб-сервистер. Бұл технологиялар пайдаланушының қалауына, мінез-құлқына және мүдделеріне талдау жасау арқылы дербестендірілген ұсыныстар қалыптастыруға қабілетті.

Ұсыныстар жүйесін құрудың екі негізгі стратегиясы бар: *мазмұнға негізделген сүзу* және *коллаборативті сүзу.*

* **Мазмұнға негізделген сүзу:** Бұл әдісте пайдаланушылар мен нысандардың профильдері жасалады. Пайдаланушы профиліне демографиялық ақпарат немесе сауалнама жауаптары кіруі мүмкін, ал нысан профиліне оның атрибуттары (жанры, актерлері, орындаушылары және т.б.) жатады. Мысалы, *Music Genome Project* жобасында музыкалық талдаушы әрбір композицияны жүздеген түрлі сипаттама бойынша бағалап, пайдаланушының музыкалық талғамын анықтау үшін қолданады.
* **Коллаборативті сүзу:** Мұнда пайдаланушылардың өткендегі мінез-құлқы туралы ақпарат (сатып алулар немесе бағалаулар) қолданылады. Бұл әдіс нысанның түріне қарамастан жұмыс істей береді және профильде ескеру қиын жанама сипаттамаларды есепке ала алады.

## Деректерді жинау әдістері

Ұсыныстар жүйесі деректерді жинау үшін айқын (explicit) және жанама (implicit) әдістердің жиынтығын пайдаланады.

**Айқын деректерді жинау мысалдары: Пайдаланушыдан нысанды шкала бойынша бағалауды сұрау;
* Нысандар тобын «ең жақсыдан ең нашарға» қарай реттеуді (ранжирлеу) сұрау;
* Пайдаланушыға екі нысан ұсынып, қайсысы жақсы екенін таңдату;
* Пайдаланушыға сүйікті нысандар тізімін жасауды ұсыну.

**Жанама деректерді жинау мысалдары: Пайдаланушының интернет-дүкендерде немесе деректер базаларында қараған заттарын бақылау;
* Пайдаланушының онлайн мінез-құлқын жазып отыру;
* Пайдаланушы компьютерінің мазмұнын қадағалау.

## Ерекшеліктері мен мәселелері

Ұсыныстар жүйесінің негізгі мәселелерінің бірі — **«суық старт»**. Бұл жүйеге жаңадан қосылған пайдаланушылар немесе нысандар туралы деректердің жоқтығынан туындайды.

Жүйелер әртүрлі адамдардың бір типті деректерін салыстырып, нақты адамға арналған ұсыныстарды есептейді, бұл үшін жиі **қызығушылықтар графы** (interest graph) қолданылады. Ұсыныстар жүйесі іздеу алгоритмдеріне ыңғайлы балама болып табылады, өйткені олар дәстүрлі іздеу жүйелерімен табыла бермейтін нысандарды анықтауға мүмкіндік береді.

## Әр мемлекеттердегі құқықтық реттелуі

* 2023 жылдың 1 қазанынан бастап Ресейде интернет-ресурстардың иелеріне пайдаланушыларды ұсыныс технологияларының жұмысы туралы хабардар ету міндеттелді. Бұл шара пайдаланушыларды платформалар тарапынан болуы мүмкін қиянаттардан қорғауға бағытталған.

## Сілтемелер

*  University of Texas, АҚШ : AAAI-02 конференциясының материалдары / Остин, Техас, АҚШ, 2002. — 2002. — 187—192 б.