# Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Азияның жер бетіндегі орналасуы
Бұл Азиядағы егеменді мемлекеттер мен тәуелді аймақтардың тізімі.

Ресейдің Азия елдерінің тізіміне қосылуы, ең алдымен, әлемнің осы бөлігінде ішінара орналасуына негізделген (ел халқының көп бөлігі Еуропада, бірақ аумақтың көп бөлігі Азияда орналасқан).

Қазақстан мен Түркия аумақ бөлігінің Еуропада болуына байланысты Еуропа елдерінің тізіміне де енеді.

Әзербайжан мен Грузия әдетте Батыс Азияға жатқызылады, бірақ кейбір дереккөздер бұл екі мемлекеттің де Еуропада аумақтары болуы мүмкін деп санайды, өйткені Еуропа-Азия шекарасын сызудың әртүрлі нұсқалары бар.

Еуропалық Одаққа мүше Кипр Республикасы және Оңтүстік Кавказда орналасқан Армения (Еуропа Кеңесінің мүшесі) географиялық жағынан толығымен Азияда орналасқан, бірақ Еуропамен тығыз саяси, тарихи және мәдени байланыстары бар.

## Оңтүстік-Батыс Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Әзербайжан *(Әзербайжан Республикасы)* | Azərbaycan *(Azərbaycan Respublikası)* | Баку | Әзербайжан тілі | Әзірбайжан манаты (AZN) | 86 600 км² | 117 адам/км² | 10,353,296 |  |
|  |  | Армения *(Армения Республикасы)* | Հայաստան *(Հայաստանի Հանրապետություն)* | Ереван | Армян тілі | Армян драмы (AMD) | 29 800 км² | 101.5 адам/км² | 3,165,000 |  |
|  |  | Бахрейн *(Бахрейн Мәліктігі)* | البحرين *(مملكة البحرين)* | Манама | Араб тілі | Бахрейн динары (BHD) | 765 км² | 1,864 адам/км² | 1,463,265 |  |
|  |  | БАӘ *(Біріккен Араб Әмірліктері)* | الإمارات العربية المتحدة‎ *(الإمارات العربية المتحدة‎)* United Arab Emirates *(United Arab Emirates)* | Абу-Даби | Араб тілі | Дирхам (БАӘ) (AED) | 83 600 км² | 121 адам/км² | 9,282,410 |  |
|  |  | Грузия *(Грузия)* | საქართველო *(საქართველო)* | Тбилиси | Грузин тілі | Лари (GEL) | 69 700 км² | 57.6 адам/км² | 3,688,647 |  |
|  |  | Израиль *(Израиль Мемлекеті)* | ישראל *(מְדִינַת יִשְׂרָאֵל)* | Иерусалим | Иврит және Араб тілі | Шекель (ILS) |  20 770 км² 22 072 км² | 449 адам/км² | 9,900,000 |  |
|  |  | Иордания *(Иордания Хашимит мәліктігі)* | الأردن *(المملكة الأردنية الهاشمية‎)* | Амман | Араб тілі | Иордания динары (JOD) | 92 300 км² | 114 адам/км² | 11,484,805[ |  |
|  |  | Ирак *(Ирак Республикасы)* | العراق *(جمهورية العراق‎)* | Бағдат | Араб тілі және Күрд тілі | Ирак динары (IQD) | 437 072 км² | 107,12 адам/км² | 46,523,657 |  |
|  |  | Иран *(Иран Ислам Республикасы)* | ایران *(جمهوری اسلامی ایران‎)* | Тегеран | Парсы тілі | Иран риалы (IRR) | 1 648 000 км² | 55 адам/км² | 89,767,210 |  |
|  |  | Йемен *(Йемен Республикасы)* | يمني *(الجمهوريّة اليمنية)* | Сана | Араб тілі | Йемен риалы (YER) | 527 970 км² | 65.0 адам/км² | 34,449,825 |  |
|  |  | Қатар *(Қатар мемлекеті)* | قطر *(دولة قطر)* | Доха | Араб тілі | Қатар риалы (QAR) | 11437 км² | 176 адам/км² | 2,795,484 |  |
|  |  | Кипр *(Кипр Республикасы)* | (Κύπρος) *(Κυπριακής Δημοκρατίας)* (Kıbrıs) *(Kıbrıs Cumhuriyeti)* | Никосия | Грек тілі және Түрік тілі | Еуро (EUR) | 9 250 км² | 123.4 адам/км² | 923,272 |  |
|  |  | Кувейт *(Кувейт Мемлекеті)* | الكويت *(دولة الكويت‎)* | Эль-Кувейт | Араб тілі | Кувейт динары (KWD) | 17 818 км² | 200.2 адам/км² | 4,294,621 |  |
|  |  | Ливан *(Ливан Республикасы)* | لبنان *(الجمهورية اللبنانية‎)* | Бейрут | Араб тілі | Ливан фунты (LBP) | 10 452 км² | 560 адам/км² | 5,296,814 |  |
|  |  | Оман *(Оман Сұлтандығы)* | عمان *(سلطنة عمان)* | Маскат | Араб тілі | Оман риалы (OMR) | 309 500 км² | 15 адам/км² | 4,520,471 |  |
|  |  | Сауд Арабиясы *(Сауд Арабия Патшалығы)* | المملكة العربية السعودية *(المملكة العربية السعودية)* | Эр-Рияд | Араб тілі | Сауд риалы (SAR) | 2 218 000 км² | 15 адам/км² | 32,175,224 |  |
|  |  | Сирия *(Сириялық Араб Республикасы)* | سورية *(الجمهورية العربية السورية‎)* | Дамаск | Араб тілі | Сирия фунты (SYP) | 185 180 км² | 118.3 адам/км² | 23,865,423 |  |
|  |  | Түркия *(Түркия Республикасы)* | Türkiye *(Türkiye Cumhuriyeti)* | Анкара | Түрік тілі | Түрік лирасы (TRY) | 780 580 км² | 111 адам/км | 85,372,377 |  |

## Орталық Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Қазақстан *(Қазақстан Республикасы)* | Қазақстан *(Қазақстан Республикасы)* | Астана | Қазақ тілі, Орыс тілі | Қазақстан теңгесі (KZT) |  2 724 902 км² | 7,2 адам/км | 20 075 271 |  |
|  |  | Қырғызстан *(Қырғыз Республикасы)* | Кыргызстан *(Кыргыз Республикасы)* | Бішкек | Қырғыз тілі, Орыс тілі | Қырғыз сомы (KGS) | 199 951 км² | 35.8/ адам/км | 7,161,900 |  |
|  |  | Тәжікстан *(Тәжікстан Республикасы)* | Тоҷикистон *(Ҷумҳурии Тоҷикистон)* | Душанбе | Тәжік тілі | Сомони (TJS) |  142 000 км² | 70 адам/км | 10,077,600 |  |
|  |  | Түрікменстан *(Түрікменстан)* | Türkmenistan *(Türkmenistan)* | Ашхабад | Түрікмен тілі | Түрікменстан манаты (TMT) | 491 200 км² | 14.4 адам/км | 7,057,841 |  |
|  |  | Өзбекстан *(Өзбекстан Республикасы)* | O’zbekiston/Ўзбекистон *(O’zbekiston Respublikasi/Ўзбекистон Республикаси)* | Ташкент | Өзбек тілі | Өзбекстан сомы (UZS) | 447 400 км² | 80.2 адам/км | 37,030,884 |  |

## Оңтүстік Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ауғанстан *(Ауғанстан Ислам Әмірлігі)* | جمهوریت‎‎ *(د افغانستان اسلامي جمهوریت‎)* | Кабул | Пушту тілі және Дари тілі | Ауғани (AFN) | 652 864 км² | 48.08 адам/км² | 41,128,771 |  |
|  |  | Бангладеш *(Бангладеш Халық Республикасы)* | বাংলাদেশ *(গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ)* | Дакка | Бенгал тілі | Така (BDT) | 144 000 км² | 1,165 адам/км² | 169,828,911 |  |
|  |  | Бутан *(Бутан Патшалығы)* | འབྲུག་ཡུལ་ *(འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་)* | Тхимпху | Дзонг-кэ | Нгултрум (BTN) және Үндістандық рупия (INR) | 47 000 км² | 19.3 адам/км² | 777,486 |  |
|  |  | Мальдив Республикасы *(Мальдив Республикасы)* | ދިވެހިރާއްޖެ *(ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމުހޫރިއްޔާ)* | Мале | Мальдив тілі | Руфия (MVR) | 298 км² | 1,728.63 адам/км² | 515,132 |  |
|  |  | Непал *(Непал Федеративтік Демократиялық Республикасы)* | नेपाल *(संघीय गणतन्त्र गणतन्त्र नेपाल)* | Катманду | Непал тілі | Непалдық рупия (NPR) | 140 800 км² | 198 адам/км² | 30,666,598 |  |
|  |  | Пәкістан *(Пәкістан Ислам Республикасы)* | پاکستان *(اسلامی جمہوریہ پاکستان)* | Исламабад | Урду және Ағылшын тілі | Пәкістан рупиы (PKR) | 803 940 км² | 273.8 адам/км² | 241,499,431 |  |
|  |  | Үндістан *(Үндістан Республикасы)* | इंडिया *(भारत गणराज्य)* | Нью-Дели | Хинди және Ағылшын тілі | Үндістандық рупия (INR) | 3 287 590 км² | 425.2 адам/км² | 1,428,627,663 |  |
|  |  | Шри-Ланка *(Шри-Ланка Демократиялық Социалистік Республикасы)* | ஸ்ரீ லங்கா/ශ්රී ලංකාව *(இலங்கை சனநாயக சோசலிசக் குடியரசு/ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය)* | Шри-Джаяварденепура-Котте (де-юре) Коломбо (де-факто) | Сингал тілі және Тамил тілі | Шри-Ланка рупиясы (LKR) | 65 610 км² | 346 адам/км² | 22,037,000 |  |

## Шығыс Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Қытай *(Қытай Халық Республикасы)* | 中国 *(中华人民共和国)* | Бейжің | Қытай тілі | Женминби (CNY) | 9 596 960 км² | 148 адам/км² | 1,411,750,000 |  |
|  |  | Солтүстік Корея *(Корей Халық Демократиялық Республикасы)* | 조선 *(조선민주주의인민공화국)* | Пхеньян | Корей тілі | Солтүстік Корея воны (KPW) |  120 540 км² | 212 адам/км² | 26,072,217 |  |
|  |  | Оңтүстік Корея *(Корея Республикасы)* | 한국 *(대한민국)* | Сеул | Корей тілі | Оңтүстік Корея воны (KRW) | 99 274 км² | 507 адам/км² | 52,081,799 |  |
|  |  | Моңғолия *(Моңғолия)* | Монгол Улс | Ұланбатыр | Моңғол тілі | Тұғрық (MNT) | 1 564 116 км² | 2.24 адам/км² | 3,504,741 |  |
|  |  | Жапония *(Жапония)* | 日本 *(日本国)* | Токио | Жапон тілі | Жапон иені (JPY) | 377 835 км² | 335,8 адам/км² | 125,708,382 |  |

## Солтүстік Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Ресей *(Ресей Федерациясы)* | Россия *(Российская Федерация)* | Мәскеу | Орыс тілі | Ресей рублі (RUB) | 17 125 200 км² (еуропалық бөлігімен) | 8,4 адам/км² | 144,699,673 (еуропалық бөлігімен) |  |

## Оңтүстік-шығыс Азия

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Бруней *(Бруней-Даруссалам мемлекеті)* | Brunei *(Negara Brunei Darussalam)* | Бандар-Сери-Бегаван | Малай тілі | Бруней доллары (BND) |  5 770 км² | 80,57 адам/км² | 464,478 |  |
|  |  | Вьетнам *(Вьетнам Социалистік Республикасы)* | Việt nam *(Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam)* | Ханой | Вьетнам тілі | Донг (VND) | 329 560 км² | 298 адам/км² | 100,300,000 |  |
|  |  | Индонезия *(Индонезия Республикасы)* | Indonesia *(Republik Indonesia)* | Джакарта | Индонезия тілі | Индонезия рупиясы (IDR) | 1 919 460 км² | 143 адам/км² | 270,203,917 |  |
|  |  | Камбоджа *(Камбоджа Патшалығы)* | ប្រទេសកម្ពុជា *(ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា)* | Пномпень | Кхмер тілі | Риель (KHR) | 181 040 км² | 94.4 адам/км² | 17,091,464 |  |
|  |  | Лаос *(Лаос Халықтық Демократиялық Республикасы )* | ລາວ *(ສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ)* | Вьентьян | Лаос тілі | Кип (LAK) | 236 800 км² | 26.7 адам/км² | 7,749,595 |  |
|  |  | Малайзия *(Малайзия)* | Malaysia | Куала-Лумпур | Малай тілі | Ринггит (MYR) | 329 758 км² | 101 адам/км² | 34,564,810 |  |
|  |  | Мьянма *(Мьянма Одағының Республикасы)* | မြန်မာ *(ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်)* | Нейпьидо | Бирма тілі | Кьят (MMK) | 678 500 км² | 84 адам/км² | 55,770,232 |  |
|  |  | Сингапур *(Сингапур Республикасы)* | Singapura *(Republik Singapura)* | Сингапур | Ағылшын тілі, Қытай тілі, Малай тілі, Тамил тілі | Сингапур доллары (SGD) | 692,7 км² | 7,804 адам/км² | 5,917,600 |  |
|  |  | Тайланд *(Тайланд Патшалығы)* | ประเทศไทย *(ราชอาณาจักรไทย)* | Бангкок | Тай тілі | Бат (THB) | 514 000 км² | 132.1 адам/км² | 66,041,239 |  |
|  |  | Шығыс Тимор *(Шығыс Тимор Демократиялық Республикасы)* | Timor-Leste *(Repúblika Demokrátika Timor-Leste)* | Дили | Тетум және Португал тілі | АҚШ доллары (USD) | 15 007 км² | 89.7 адам/км² | 1,354,662  |  |
|  |  | Филиппин *(Филиппин Республикасы)* | Pilipinas *(Republika ng Pilipinas)* | Манила | Тагал тілі, Филиппин тілі және Ағылшын тілі | Филиппин песосы (PHP) | 300 000 км² | 363.45 адам/км² | 114,163,719 |  |

## Шектеулі, бірақ елеулі халықаралық мойындауы бар мемлекеттер

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Аумақты талап ететін мемлекет

---

Мәртебесі | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Тайвань *(Қытай Республикасы)* | 臺灣 *(中華民國)* | Тайбэй | Қытай тілі | Қытай

---

 БҰҰ-ға мүше 11 мемлекет мойындады. |  35 980 км² |  650 адам/км² |  23,894,394 |  |
|  |  | Палестина *(Палестина Мемлекеті)* | فلسطين *(دولة فلسطين)* | Рамалла | Араб тілі | Израиль

---

 БҰҰ-ға мүше 144 мемлекет мойындады. |  6020 км² |  734 адам/км² |  5,483,450 |  |

## Халықаралық мойындауы аз немесе мүлдем жоқ мемлекеттер

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Аумақты талап ететін мемлекет

---

Мәртебесі | Жер аумағы, км² | Халық тығыздығы | Халқы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Абхазия *(Абхазия Республикасы)* | Аҧсны *(Аҧсны Аҳәынҭқарра)* | Сухуми | Абхаз тілі және Орыс тілі | Грузия

---

 БҰҰ-ға мүше 5 мемлекет мойындады. |  8 598 км² |  28.2 адам/км² |  244,236 |  |
|  |  | Оңтүстік Осетия *(Оңтүстік Осетия Республикасы)* | Республикæ Хуссар Ирыстон *(Хуссар Ирыстон)* | Цхинвали | Осетин тілі, Орыс тілі және Грузин тілі | Грузия

---

 БҰҰ-ға мүше 5 мемлекет мойындады. | 3 900 км² |  13,73 адам/км² |  56,520 |  |
|  |  | Солтүстік Кипр *(Солтүстік Кипр Түрік Республикасы)* | Kuzey Kıbrıs *(Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti)* | Лефкоша | Түрік тілі | Кипр

---

 Тек Түркия мойындады |  3 355 км² |  114 адам/км² |  382,836 |  |

## Тәуелді аймақтар

| Байрақ | Елтаңба | Атауы *(Қазақша атауы)* | Өзіндік атауы *(Ресми атауы)* | Елорда | Тіл | Валюта | Мемлекет | Жер аумағы, км² | Халқы | Халық тығыздығы | Карта |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Акротири мен Декелия | Akrotiri and Dhekelia | Эпископи | Ағылшын тілі | Еуро (EUR) | Ұлыбритания | 254 км² | 18,195 | 61,8 адам/км² |  |
|  |  | Гонконг (Сянган) |  қыт. дәст. 香港特別行政區, жеңілд.  香港特别行政区, пиньинь:  *Xiānggǎng Tèbié Xíngzhèngqū* ағылш. *Hong Kong Special Administrative Region* | Гонконг (Сянган) | Қытай тілі және Ағылшын тілі | Гонконг доллары (NKD) | Қытай | 1 104 км² | 7,498,100 |  6,801 адам/км² |  |
|  |  | Макао (Аомынь) |  қыт. 中華人民共和國澳門特別行政區 порт. *Região Administrativa Especial de Macau* |  Макао (Аомынь) | Қытай тілі және Португал тілі | Патака (MOP) | Қытай | 27 км² | 672,800  | 20,300 адам/км² |  |
|  |  | Кокос (Килинг) аралдары | Cocos Islands | Уэст-Айленд | Ағылшын тілі | Аустралия доллары (AUD) | Аустралия | 14 км² | 596 |  43,36 адам/км² |  |
|  |  | Кристмас аралы | Territory of Christmas Island | Флайинг-Фиш-Коув | Ағылшын тілі | Аустралия доллары (AUD) | Аустралия | 135 км² | 1,692 |  10,39 адам/км² |  |
|  |  | Үнді мұхитындағы Британия аймағы | British Indian Ocean Territory | Диего-Гарсия | Ағылшын тілі | АҚШ доллары | Ұлыбритания | 60 км² | 3,000 (әскерилер) | 50 адам/км² |  |

## Дереккөздер