# Гангстерлік фильм

**Гангстерлік фильм** (ағылш. *Gangster film*) немесе **гангстерлік кино** — бандалар мен ұйымдасқан қылмысқа бағытталған кино жанры. Бұл белгілі бір заңсыз әрекеттерді жүзеге асыру үшін құрылған ірі қылмыстық ұйымдарды немесе шағын қылмыстық топтардың өмірін қамтитын криминалды фильмнің тармағы (жанр асты) болып табылады. Бұл жанр және банда кейіпкерлері вестерн жанрынан және оған тән бандалардан айқын ерекшеленеді.

## Шолу

2008 жылы Америка кино институты (AFI) бұл жанрды «XX ғасыр жағдайындағы ұйымдасқан қылмысқа немесе дербес қылмыскерлерге негізделген кино» деп атады. Институт бұл бағытты 2008 жылы жарияланған өзінің «10 Top 10» тізіміндегі 10 «классикалық жанрдың» бірі ретінде атады. Бұл тізімге 1931 жыл және 1932 жылдары жарық көрген үш бірдей фильм енді, олар: «Жаралы жүз» (Scarface), «Қоғам жауы» (The Public Enemy) және «Кішкентай Цезарь» (Little Caesar). Тізімге 1933 жылдан 1966 жылға дейінгі кезеңнен тек бір ғана туынды — 1949 жылғы «Ақ қызба» (White Heat) фильмі кірді. Бұл жағдай ішінара жанрға Хейс коды тарапынан қойылған шектеулерге байланысты болды. Аталған код 1968 жылы Америка кинокомпаниялары қауымдастығының (MPAA) фильмдерге рейтинг беру жүйесіне ауыстырылып, өз күшін жойды.

1960 жылдардан бастап бұл жанр «Жаңа Голливуд» қозғалысының арқасында жаңа серпін алды. Жаңа Голливуд режиссерлері аталған тізімдегі үздік 6 фильмнің 5-еуіне иелік етті. Олардың қатарына Артур Пенннің «Бонни мен Клайд» (1967) фильмі, Фрэнсис Форд Копполаның «Өкіл әке» (1972) және «Өкіл әке 2» (1974) туындылары, Брайан Де Пальманың 1932 жылғы түпнұсқаның негізінде жасаған римейкі — «Жаралы жүз» (1983), сондай-ақ Мартин Скорсезенің «Даңқты жігіттер» (1990) фильмі жатады. Классикалық гангстерлік фильмдерде мафиозидің өрлеуі мен құлдырауы жиі кездесетін басты оқиға болып табылады.

## Жанрдың жіктелуі

1970 жылдары жанрлар теориясы академиялық зерттеулердің назарына ілігіп, жанрлардың нақтырақ жіктелуі (таксономиясы) жасалған кезде, гангстерлік фильмдер басқа жанр тармақтарынан, әсіресе вестерннен бөліне бастады. Бұл жанр негізінен өзінің тарихи, идеологиялық және әлеуметтік-мәдени контекстімен айқындалады. Марта Ночимсонның (Martha Nochimson) пікірінше, гангстерлік фильмдердің үш негізгі санатын ажыратуға болады.

Бірінші санатқа «Бонни мен Клайд» сияқты заңнан тыс бүлікшілердің бастан кешкендерін баяндайтын фильмдер жатады. Екінші санатты тікелей оқиға желісіндегі құрбандар мен көрермендер теріс кейіпкер ретінде қабылдайтын залым гангстерлерге қарсы бағытталған мелодрамалар (мысалы, «Ки-Ларго») құрайды. Жанрда ең кең таралған үшінші санатқа көрермен өзін онымен байланыстыра алатын, қоғамнан тыс қалған иммигрант гангстер-протагонистің өмірін баяндайтын фильмдер жатады.

## Жапониядағы гангстерлік кино

Якудза туралы алғашқы жапон фильмдері 1930 жылдардағы «бағыттық фильмдерден» (Tendency films) бастау алды. Оларда заңнан тыс жүрген жандардың тарихи хикаялары және қарапайым халықтың жемқор билік тарапынан көрген қиянаттары көрсетілді. 1960 жылдардағы «Серілік фильмдер» (Chivalry movies) уақыт өте келе режиссер Кинзи Фукасакудың қатыгез шынайылығына жол берді. Оның 1973 жылғы «Намыс пен адамгершіліксіз шайқастар» (Battles Without Honor and Humanity) фильмі бүкіл әлемдегі болашақ киногерлерге үлкен шабыт берді.

## Дереккөздер