Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бенедикт Спиноза

**Бенедикт (Барух) Спиноза (Spіnoza)** (24.11.1632 жыл, Амстердам, – 21.2.1677 жыл, Гаага) – материалистік, пантеистік көзқарастағы Нидерланд философы.

Спинозаның философиялық көзқарасы ең алдымен ортағасырлық еврей философиясының (Маймонид, Крескас) ықпалында қалыптаса бастағанымен Дж. Бруноның пантеистік-материалистік көзқарасын, Декарттың рационалистік методын, Т.Гоббстың философиясын игеруі оның пантеистік-материалистік көзқарасқа көшуіне себеп болды. Ол пантеистік дәстүрдегі табиғат пен құдай біртұтас субстанция деген қағиданы өзінің онтологиясына негіз етіп алды. Таным теориясында рационалистік бағыт ұстанып, интеллектуалдық ақыл-ойға, парасатқа негізделген білімді сезімдік таным мен тәжірибеден жоғары қойды. Оның ілімін рационалды интуитивті гносеология, пантеистік метафизика, табиғат жайлы натуралистік көзқарас құрады. Спиноза діни-телеологиялық қағиданы жоққа шығарып, механикалық детерменизмді жақтады. “Көне өсиетті” тарихи-рационалистік тұрғыда сынап, діни нанымды надандыққа балады.

Ол өзінің пантеистік метафизикасы мен соған негізделген этикасын нағыз дін деп жариялады.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Baruch Spinoza |
# Ла-Манш[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
|  Ла-Манш ағылш. *the English Channel*, фр. *la Manche*, брет. Mor Breizh, Үлгі:Lang-kw |
|  |
| Ла-Манштың ғарыштан көрінісі |
| Сипаттамасы |
| Судың орташа көтерілуі | 9,1—18 м |
| Ені | 240 км |
| Ұзындығы | 560 км |
| Тереңдігі | 174 м |
| Орналасуы |
| 50° с. е. 2° б. б.﻿ / ﻿50° с. е. 02° б. б.﻿ / 50; -02    |
| Өзінен жоғары акватория | Солтүстік теңізі, Атлант мұхиты |
| Елдер |  Франция  Ұлыбритания |
| Аймақтар | О-де-Франс, Нормандия, Бретань, Англия |
| Арасын бөліп тұр | Францияның солтүстігінде және Британ аралдарының оңтүстік-шығысы  |
| Ла-Манш |
|  **Ла-Манш** Ортаққорда |

**Ла-Манш бұғазы**, **Ағылшын каналы** (фр. *la Manche* [ХФӘ (фран.): [la mɑ̃ʃ]], ағылш. *English Channel* [ХФӘ: [ˈɪŋ.glɪʃ ˈtʃæn.(ə)l]]) — Батыс Еуропаның солтүстік жағалауы мен Британия аралығындағы бұғаздарымен Па-де-Кале бұғазымен бірге Солтүстік теңізбен, Атлант мұхитымен жалғастырады.

*Ұзындығы* 578 км, *ені* батысында 250 км, *шығысында* 32 км. Фарватердегі *тереңдігі* 23,5 м, ең терең жері 172 м. Бұғаздың шығыс бөлігі қайраңды келеді. Батыстан соққан желдер (*жылдамдығы 3 км/сағ*) бұғаздың шығыс ағысына өз әсерін тигізіп отырады. Солтүстік және Балтық теңіздері жағалауларындағы елдерден Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Африка, Азия және Австралияға баратын жолдар осы бұғаз арқылы өтеді. Бұғаз астынан автомобиль және поезд жүретін Лондон — Париж су асты жолы (*туннель*) салынған (*1994*). Басты порттары — Портсмут, Саутхемптон, Плимут (*Ұлыбритания*), Гавр, Шербур (*Франция*).

## Сыртқы сілтемелер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: La Manche - English Channel |

* Full Channel swim lists and swimmer information Мұрағатталған 6 наурыздың 2011 жылы.
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website Мұрағатталған 14 маусымның 2006 жылы.
* Archives of long distance swimming
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association
* World War II Eye Witness Account – Audio Recording Air Battle over the English Channel (1940)
# Қоңыржай климат[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Жер шарының климат картасы.(Қоңыржай климат жасыл түспен белгіленеді)
**Қоңыржай климат** — қоңыржай белдеу климаты.

Атмосфераның жалпы циркуляциясындағы батыстан шығысқа қарай соғатын ауа ағысының қоңыржай ендіктердегі циклондармен өзара әрекеттесуінің нәтижесінде құралады. Сипатына қарай полюстік және тропиктік климаттар арасынан орын алады.

## Түрлері

* Қоңыржай континентті.
* Қоңыржай жаңбырлы.
* Қоңыржай ормандық қарлы .

## Сипаты

* Мұндағы ауаның температурасы және ылғал мөлшері өсімдік жамылғысының дамуына қолайлы, сондықтан қоңыржай климатты аймақтар негізінен (теңізден алыс ішкі өңірлерден басқа жерлері) орманды, шалғынды келеді.
* Жазы қоңыржай жылы (жылдың жылы айларының орташа температурасы 10°-тан 25°С-қа дейін), салыстырмалы түрде ылғалды.
* Қысы суықтау, қарлы болады.
* Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 500 – 800 миллиметр аралығында. Құрлықтардың шеткі аймақтарында 1000 – 2000 миллиметрге жетеді. Ал орталық өңірінде ол 100 – 200 миллиметрден аспайды.
* Жыл бойына ауа райы құбылмалы.
* Таулы өңірлерде қоңыржай климаттың биіктік климаттық белдемділігі қалыптасқан.

Қазақстанның көптеген өңірлерінде қоңыржай континенттік климаттың белгілері байқалады.

## Тағы қараңыз

* Қуаңшылық

## Дереккөздер
# Жиынтық сұраныс[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Жиынтық сұраныс** - ел нақты сатып алушылық қабілетінің көрсеткіші, яғни елдегі сатып алушылар бағаның белгілі бір деңгейінде сатып алғысы келетін тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің құндық тұлғадағы жиынтық көлемі. Жиынтық сұраныс халықтың жиынтық табыстың белгілі бір деңгейінде жоспарлайтын тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге жұмсалатын шығысының деңгейін көрсетеді. Сондықтан Жиынтық сұранысты жиынтық шығыс деп те атайды, бұл шығысқа мемлекеттік тұтыну шығысы, жеке меншік сектордың тұтынуы, жиынтық инвестициялар және экспорт-импорт шығыстың сальдосы кіреді.

## Дереккөздер
# Жан Франсуа Милле

Жан Франсуа Аллар
**Милле (Mіllet) Жан Франсуа Аллар** (4.10.1814, Грюши, Гревиль маңы – 20.1.1875, Барбизон, Париж маңы) – француз кескіндемешісі, график - суретші.

1837 – 38 жылы Парижде П.Делароштан сабақ алды. 1830 – 40 жылы эклектикалық мәнерде портреттер, көріністер, аңыз бен ертегілерге негізделген композициялар салды. 40-жылдардың аяғында барбизон мектебі шеберлерімен пікірлес болып, әлеуметтік өмір көріністеріне қалам тартты.

“Масақ жинаушылар” (1857 жыл), “Анжелюс” (1859 жыл) атты суреттерінде халықтың ауыр тұрмысын бейнелей отырып, табиғат пен адамның өзара байланысын көрсетті. 1850 – 60 жылдардағы еңбектерінде негізінен әлеуметтік көзқарас басым болды. Өмірінің соңғы жылдарында офорт және пастель техникасы негізінде көптеген шығармалар жазды.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Jean-François Millet (II) |
# Мариус Иванович Петипа

Үлгі:Infobox
**Мариус Иванович Петипа** (1818—1910) — орыс балет артисі, балетмейстер. Ұлты — француз. Биші отбасында туған. Әкесі Жан Антуаннан және О.Вестристен сабақ алды. 1838 жылдан бастап Францияда, АҚШ-та, Испанияда өнер көрсетті. 1847 жылы Ресейге келіп, өмірінің соңына дейін осында тұрды. 1855—1887 жылдары Петербург театр училищесінде ұстаздық етті. 1862 жылдан Петербург балет труппасының балетмейстері болды. 60-тан астам балет қойды. 1862 жылы ол өзінің ең бірінші ірі "Фараонның цызы" балетін сахнаға шығарды. Ең бастысы, жақсы қойылған ерекше билерімен және сезімталдығының арқасында ол Петербургтегі күндерін табыспен өткізді.

Петипа қойылымдарының еңбастысы академиялық классикалық балет болды. Сонымен қатар балетмейстер билер құру әдемілігімен, қозғалыстарының әртүрлілігімен, қимылдарының әсемдігімен көрерменді таңғалдыратын кордебалетке үлкен мән берді. Петипа шығармашылығында үлкен рөлді П.И.Чайковскийдің балеттері атқарды 1890 жылы П.И.Чайковскийдің "Ұйқыдағы аруын" және 1898 жылы А.К.Глазуновтың "Раймондасын” тағы басқа балеттерді қойды. Мариус Петипаның "Аққу көлі" балетіндегі жетістік болып 1 және 3-актілер саналады. Әсіресе орыс хореографиясының аса көрнекті туындысы болып ханзада Зигфрид пен Одилияның дуэті есептеледі. Би сахналарын Петипа қатаң композициялық заңдарға құрды. Ол кейіпкерлерінің сезімін шынайы жеткізу үшін, жарқын мінез шығару үшін ең нақты қимыл-қозғалыстарды таба алатын. Петипа балеттеріндегі халықтық сахналар әлі күнге дейін өзінің сұлулығымен және үлкен поэтикалық қуатымен таң қалдырады. Оның ең танымал балеттері әлі күнге дейін көптеген әлем театрларының репертуарларында орын алып тұр.