Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Судандағы үшінші азамат соғысы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Судандағы үшінші азаматтық соғыс |
|  |
| Дата |
15 сәуір 2023 жылдан – қазірге дейін (3 жыл, 2 ай, 5 күн)
 |
| Орын |  Судан |
| Себеп |
ЖӘК-ті армия құрамына қосу мәселесіндегі келіспеушіліктер.
 |
| Статусы |
Белсенді фаза
 |
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Судан Қарулы күштері (СҚК) мен Жедел әрекет ету күштері (ЖӘК) арасындағы азаматтық соғыс** — 2023 жылғы 15 сәуірде басталған қарулы қақтығыс. СҚК елдің қазіргі билігі саналатын Уақытша егемендік кеңесінің жағында. ЖӘК — «Джанджавид» жасақтарынан шыққан жартылай әскери құрылым. Қақтығыстың негізгі себебі — ЖӘК-ті армия құрамына қосу мәселесі. Астанада басталған ұрыстар қысқа мерзім ішінде елдің басқа өңірлеріне де тарады.

2025 жылдың күзіне қарай Судан армиясы астана Хартум мен орталық өңірлерді қайтадан өз бақылауына алды, ал Жедел әрекет ету күштері батыс аймаққа шегініп, Дарфур өңіріндегі бес провинцияның төртеуінің әкімшілік орталықтарын бақылауды жалғастырып отырды.

## Алғышарттар

2018 жылғы 19 желтоқсанда Суданда өмір сүру құнының күрт өсуі мен экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты жаппай наразылықтар басталды. 2019 жылғы қаңтарда қарсылықтың негізгі ұраны өзгеріп, наразылық білдірушілер елді 30 жылға жуық басқарған президент Омар әл-Баширдің қызметінен кетуін талап ете бастады.

Осы жағдайдың аясында 11 сәуірде әскери төңкеріс болды: президент тұтқындалып, билікке хунта келді. Мемлекеттің жаңа басшысы болып Абдель Фаттах әл-Бурхан тағайындалып, ол Уақытша әскери кеңесті (кейінірек — Суверендік кеңес) басқарды. Кеңес құрамына азаматтық тұлғалар да, әскери өкілдер де кірді. Алайда екі жыл ішінде бұл орган ел ішінде бұрыннан келе жатқан саяси қайшылықтарды еңсере алмады. Бұған қоса, Кеңес Халықаралық валюта қорынан несие алу үшін қатаң экономикалық реформалар жүргізе бастады, бірақ бұл шаралар халық тарапынан қарсылық тудырды.

2021 жылғы 21 қыркүйекте бұрынғы президент Омар әл-Баширді қолдаушылар мемлекеттік төңкеріс жасауға әрекеттенді, алайда бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

## Барысы

2023 жылғы 15 сәуірде ЖӘК бүкіл ел аумағындағы, соның ішінде астана Хартумдағы Судан қарулы күштерінің көптеген базаларына шабуыл жасады. ЖӘК президент сарайын және Хартум халықаралық әуежайын басып алғанын мәлімдеді, алайда бұл ақпаратты билік өкілдері жоққа шығарды. Судан армиясы елдегі барлық әуежайлардың жабылғанын жариялады, ал Суданның әскери-әуе күштері Хартум қаласындағы ЖӘК позицияларына әуе соққыларын жасады. Қаланың әртүрлі бөліктерінде артиллериялық атыс дауыстары естілді. Сонымен қатар мемлекеттік Sudan TV телерадиокомпаниясының штаб-пәтерінде қақтығыстар болғаны туралы хабарланды. Куәгерлер мен «Аль-Арабия» телеарнасы кейінірек телестанцияның ЖӘК күштерінің бақылауына өткенін хабарлады. Қала аумағында бақылау-өткізу бекеттері орнатылды.

## Дереккөздер
# 19 маусым[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы маусым** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Маусымның 19** — Григориан күнтізбесінде жылдың 170-ші күні (кібісе жылдарда 171-ші). Жылдың аяғына 195 күн қалады.

## Мерекелер

* Алжир, Революция күні.
* Кувейт, Тәуелсіздік күні.
* АҚШ, Құлдарды босату күні.
* АҚШ, Техас штаты, Эмансипация күні.
* Тринидад және Тобаго, Еңбек күні.
* Уругвай, Хосе Артигастың туған күні
* Әкелер күні

## Оқиғалар

## Туғандар

Блез Паскаль - XVII-ғасырда өмір сүрген француз математигі және физигі, пәлсапашы, әдебиетшісі.

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# 17 маусым[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы маусым** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |  |  |  |
| **MMXXVI** |

 |

**Маусымның 17** — Григориан күнтізбесінде жылдың 168-ші күні (кібісе жылдарда 169-шы). Жылдың аяғына 197 күн қалады.

## Мерекелер

* Халықаралық қуаншылыққа және шөлейттенуге қарсы күрес күні

## Оқиғалар

## Туғандар

* 1999: Елена Андреевна Рыбакина, қазақстандық кәсіпқой теннисші

## Қайтыс болғандар

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |