# Ирандағы соғыс (2026)

|  |
| --- |
| Ирандағы соғыс (2026) |
|  |
| Дата |
28 ақпан 2026 жылдан – қазірге дейін (3 ай, 22 күн)
 |
| Орын |
Оңтүстік-Батыс Азия, Үнді мұхиты
 |
| Қарсыластар |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Израиль  АҚШ |  Иран  Хезболла |

 |
| Қолбасшылары |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Биньямин Нетаньяху  Исраэль Кац  Эяль Замир  Томер Бар  Дональд Трамп  Пит Хегсет
 |  Әли Хаменеи (28.02.2026 дейін)  Моджтаба Хаменеи  Масуд Пезешкиан  Әлиреза Арафи  Әли Лариджани
 |

 |
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

2026 жылғы 28 ақпанда Израиль мен Америка Құрама Штаттары Иран аумағындағы бірнеше нысандарға келісілген бірлескен шабуылдарын бастады. Бұл әскери операция Израиль тарапынан «**Ақырған арыстан**» (ағылш. *Operation Roaring Lion*), ал АҚШ тарапынан «**Эпикалық қаһар**» (ағылш. *Operation Epic Fury*) деп аталды. Шабуылдардың негізгі нысанасы — Иранның жоғары лауазымды тұлғалары, әскери қолбасшылары мен стратегиялық нысандары болды. Операцияның басты мақсаты — елдегі саяси режимді алмастыру. Иран тарапы бұл әрекеттерге берген жауабын «**Шынайы уәде IV**» (ағылш. *Operation True Promise IV*) деп атады.

АҚШ президенті Дональд Трамп АҚШ-тың Израильмен бірге Иранға соққы бергенін жариялады. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусының (ИРКК) мүшелерін иммунитет берілуі үшін қаруларын тастауға шақырды және бұл талаптан бас тарту «сөзсіз өлімге» әкелетінін ескертті.

Алғашқы соққылар негізгі лауазымды тұлғаларға, әскери қолбасшылар мен нысаналарға, соның ішінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің резиденциясына бағытталды. Жерсеріктен алынған суреттер резиденцияның қатты зақымдалғанын немесе толықтай қирағанын көрсетеді. Мәліметтер бойынша, Хаменеимен байланыс үзілген. Сондай-ақ, Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Әли Шамханидің қаза тапқаны хабарланды.

Бұған жауап ретінде Иран Парсы шығанағы мен одан тыс аймақтарға ондаған баллистикалық зымыран ұшырып, Израильдегі және Иордания, Сирия, Кувейт, Бахрейн, Катар, Сауд Арабиясы мен Біріккен Араб Әмірліктеріндегі АҚШ әскери базаларын нысанаға алды. Сонымен қатар, хуситтер Қызыл теңіздегі шабуылдарын қайта бастайтынын жариялады.

Трамп бұл соққылардың мақсаты — Иранның зымырандық және әскери әлеуетін жою, Иранның ядролық қаруға қол жеткізуіне жол бермеу және түптеп келгенде режимді құлату екенін мәлімдеді. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен қақтығысқа қатысы жоқ бірқатар елдер бұл шабуылдарды аймақтық тұрақтылыққа нұқсан келтіргені үшін айыптады, ал басқалары Иранның аймақтағы өзге мемлекеттерге жасаған қарымта соққыларын айыптады. Соққыларды сынаушылар бұл әрекеттерді ішкі және халықаралық құқық тұрғысынан заңсыз деп атады.

## Алғышарттар

1953 жылы АҚШ пен Ұлыбритания қолдаған мемлекеттік төңкеріс нәтижесінде Иран премьер-министрі Мұхаммед Мосаддық биліктен тайдырылып, шах Мұхаммед Реза Пехлевидің билігі нығайтылды. Төңкеріске Мосаддықтың мұнай өнеркәсібін мемлекет меншігіне алуы себеп болды. Шахтың Батыс мүдделеріне бағынуына және оның автократтық монархиялық билігіне деген наразылық 1979 жылғы революцияға ұласып, шах тақтан тайдырылды. Осыдан кейін Иран Ислам Республикасы болып жарияланып, Америка Құрама Штаттарымен және Израильмен дипломатиялық қатынастарын үзді.

1980 жылдардағы Иран-Ирак соғысы кезінде АҚШ Иракқа экономикалық, барлау және жанама әскери қолдау көрсетті. Осы кезеңде Иран Ливандағы Израильге қарсы «Хезболла» тобын қолдап, аймақтағы прокси-қақтығыстарға араласа бастады. 2000 жылдары Иран Ирактағы АҚШ-қа қарсы соғысып жатқан жасақтарға қолдау көрсетуге көшті. Бұл прокси топтар Таяу Шығыстағы АҚШ пен Израиль ықпалына қарсы тұруды басты мақсат тұтқан бейресми «Қарсыласу осінің» бөлігіне айналды. АҚШ пен Иран арасындағы текетірес 2020 жылғы қаңтарда, Президент Дональд Трамп өзінің алғашқы мерзімі кезінде «Құдыс» күштерінің қолбасшысы Қасым Сүлейманиді өлтіруге бұйрық бергенде тікелей сипат алды.

​7 қазандағы Израильге жасалған шабуылдар мен Газа соғысы басталғаннан кейін Иранның АҚШ және Израильмен қарым-қатынасы одан әрі шиеленісе түсті. Осы қақтығыс кезінде Израиль Таяу Шығыстағы Иран қолдайтын қарулы топтардың, соның ішінде Газадағы Хамас, Хезболла және басқа да ұйымдардың позицияларын әлсіретті. Израиль мен Иран 2024 жылдың сәуір және қазан айларында өзара соққылар алмасты, ал 2025 жылғы маусымда олардың арасында 12 күндік соғыс орын алды. Бұл қақтығыс барысында Америка Құрама Штаттары Иранның ядролық нысандарын жоюға бағытталған әуе соққысын жасады.

### Иранның ядролық мәселесі

Иранның AMAD жобасын 2003 жылы Жоғарғы көшбасшы Хаменеи тоқтатты. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Иранның ядролық бағдарламасына қатысты 2006 жылдан бергі алаңдаушылығы 2015 жылы Бірлескен жан-жақты іс-қимыл жоспарының (БЖІЖ) құрылуымен шешілді. Иран ядролық қаруға ұмтылмайтынын және уран байыту жұмыстары азаматтық мақсатта ядролық энергия өндіруге бағытталғанын мәлімдеді. Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттіктің (АЭХА) Бас директоры Иранның атом бомбасын жасап жатқанына ешқандай дәлел жоқ екенін айтты. Ұлыбритания мен АҚШ-тың кейбір сарапшылары Иран ядролық хеджирлеу стратегиясын ұстанып отыр деген қорытындыға келді.

## Әскери қимылдар

### Израиль мен АҚШ-тың алғашқы соққылары

Израиль Иран тарапынан соққы болуы мүмкін деген қауіпке байланысты елде төтенше жағдай жариялады. Үкімет азаматтарға қорғаныс орындарында қалуды ескерткен соң, бүкіл Израиль аумағында дабыл сиреналары қосылды. АҚШ-тың Израильдегі елшісі Майк Хакаби АҚШ азаматтарын дабыл естілген бойда дереу қауіпсіздік шараларын жасауға шақырды, ал АҚШ президенті Дональд Трамп американдықтардың да қаза табуы мүмкін екенін ескертті. Израиль Денсаулық сақтау министрлігі ауруханаларды жерасты нысандарына көшірді. *Iran International* басылымының хабарлауынша, Израиль армиясының парсы тілді ресми өкілі, подполковник Камал Пенхаси әскери өнеркәсіп пен инфрақұрылым нысандарына жақын тұратын Иран азаматтарына дереу эвакуациялану туралы шұғыл ескерту жасап: «Бұл аймақтарда қалуларыңыз өмірлеріңізге қауіп төндіреді», — деп мәлімдеді.

АҚШ шенеуніктері Америка Құрама Штаттарының Иранға соққы беріп жатқанын растап, бұл әрекеттерді «кішігірім соққы емес» деп сипаттады. Американдық шенеуніктің айтуынша, Таяу Шығыстағы базаларда орналасқан және бір немесе бірнеше авианосецтен ұшқан шабуылдаушы ұшақтар ондаған соққы жасауда. Reuters агенттігі соққылардың әуеден және теңізден жасалатынын хабарлады. Израиль әскерилері бұл соққылардың алдында бірнеше айға созылған жоспарлау жұмыстары жүргізілгенін, бұл оларға нысаналарды дәл анықтауға, «тактикалық тұтқиылдыққа» қол жеткізуге және АҚШ-тың қолдауына ие болуға мүмкіндік бергенін мәлімдеді.

Fars ақпарат агенттігі мен CNN телеарнасы Иранның басқа да қалаларында, соның ішінде Құм, Керманшах, Исфахан және Кередж қалаларында жарылыстар болғанын хабарлады. Тегеранда зымыран соққылары Университет көшесінде, Жомхури ауданында және қаланың солтүстігіндегі Сейед Хандан аймағында болғаны мәлімделді. Шабуылдардан кейін Тегеран бойынша байланыс қызметтерінің жұмысы нашарлап, Netblocks ұйымы интернеттің толықтай дерлік өшкенін хабарлады. BBC мәліметі бойынша, соққылар кезінде Жоғарғы көсем Әли Хаменеидің кеңсесі мен Тегерандағы Масуд Пезешкианның президенттік әкімшілігі нысанаға алынған. Channel 12 телеарнасы аты-жөні көрсетілмеген израильдік дереккөздерге сілтеме жасай отырып, Израиль тарапы Хаменеидің соққы кезінде қаза тапқан болуы мүмкін екендігіне немесе «кем дегенде жарақат алғанына» қатысты «дәлелдердің көбейіп жатқанын» алға тартты.

### АҚШ пен Израиль басшыларының соққылардың мақсаты туралы мәлімдемелері

АҚШ президенті Дональд Трамптың Иранға соққы берілгені туралы бейнеүндеуі.
2026 жылғы 28 ақпанда Солтүстік Америкалық шығыс уақыты (EST) бойынша сағат 02:30-да АҚШ президенті Дональд Трамп 8 минуттық бейнеүндеу жариялап, АҚШ-тың Иранға жасаған соққыларының негізгі мақсаты режимді ауыстыру екенін мәлімдеді. Трамп Иранның «қауіпті әрекеттері» АҚШ пен оның одақтастарына қатер төндіретінін айтты. Ол өз сөзінде Ирандағы кепілге алу дағдарысын, Хамас пен Хезболла сияқты прокси-топтарды қолдауды, наразылық білдірушілерді өлтіруді және ядролық қаруға ұмтылу айыптарын алға тартты. Ол Ислам революциясының күзетшілер корпусын (ИРКК) «қаруды тастап, толық иммунитетке ие болуға немесе, керісінше, сөзсіз өліммен бетпе-бет келуге» шақырды. Иран халқына арнаған сөзінде: «Біз жұмысымызды аяқтағанда, үкіметті өз қолдарыңызға алыңыздар. Ол сіздердікі болады. Бұл, бәлкім, алдағы бірнеше ұрпақ үшін жалғыз мүмкіндік болар», — деді. Сонымен қатар: «Көп жылдар бойы сіздер Америкадан көмек сұрадыңыздар, бірақ оны ала алмадыңыздар... Енді қалай әрекет ететіндеріңізді көрейік. Америка сіздерді зор күш пен жойқын қуатпен қолдап отыр», — деп қосты. Сөзінің соңында: «Қазір өз тағдырларыңызды бақылауға алатын уақыт келді... Бұл — әрекет ететін сәт. Оны жіберіп алмаңыздар», — деп түйіндеді.

Көп ұзамай Биньямин Нетаньяху бейнеүндеу жариялап, Израиль мен Америка Құрама Штаттарының «Ирандағы террорлық режим» деп атаған тараптан төнген «экзистенциалды қауіпті жою» үшін соққы бергенін мәлімдеді. Нетаньяху Иран басшылығын ондаған жылдар бойғы жауласушылық әрекеттері үшін айыптап: «47 жыл бойы Аятолла режимі "Израильге өлім!" және "Америкаға өлім!" деп ұрандатып келеді», — деді. Ол бұл билікті «қанішер террорлық режим» деп сипаттап, оған «ядролық қарумен қарулануға жол бермеу керек» екенін қадап айтты. Ол АҚШ пен Израильдің бірлескен әрекеті «ержүрек Иран халқына өз тағдырын өз қолына алуға жағдай жасайтынын» айтып, Иран халқын «тирандық қамытын лақтырып тастауға» шақырды.

### Иранның жауабы және Парсы шығанағындағы зымырандық шабуылдар

Иран Парсы шығанағы аймағындағы АҚШ-тың бірнеше әскери базасын нысанаға алды. Бахрейн өз аумағындағы американдық базаларға жасалған шабуыл туралы ескерту үшін әуе дабылы сиреналарын іске қосты; араб БАҚ-тары елорда Манамада жарылыстар мен түтін көрінгенін хабарлады. Кейінірек Бахрейн соққыларды растап, нысана АҚШ Әскери-теңіз күштері Бесінші флотының штаб-пәтері болғанын мәлімдеді. Сондай-ақ Кувейт халықаралық әуежайы мен Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Абу-Дабиде жарылыстар болғаны хабарланды. *CNN* мәліметінше, Ислам революциясының күзетшілер корпусы (ИРКК) Таяу Шығыстағы АҚШ-тың төрт базасына соққы бергенін мәлімдеді: Катардағы «Әл-Удейд» авиабазасы, Кувейттегі (итальяндық сарбаздар да орналасқан) «Әли әл-Салем» авиабазасы, БӘӘ-дегі «Әл-Дафра» авиабазасы және Бахрейндегі Бесінші флоттың штаб-пәтері. Сонымен қатар Бахрейндегі база бағытынан көтерілген түтін бейнеленген видео жарияланды. ​Сауд Арабиясы Эр-Рияд пен оның Шығыс провинциясына ирандық шабуылдар жасалғанын растады. Корольдік бұл аймақтарға бағытталған шабуылдардың сәтті тойтарылғанын алға тартып, мемлекет өзін қорғау үшін, соның ішінде «агрессияға жауап беру нұсқасын» қоса алғанда, «барлық қажетті шараларды қабылдайтынын» мәлімдеді. Қосымша мәліметтер бойынша, бірнеше ирандық зымыранды сәтті атып түсіргеннен кейін, БӘӘ тұрғын үй кешеніне құлаған зымыранға қарсы жүйенің сынықтарынан азиялық ұлт өкілі болып табылатын бір бейбіт тұрғынның қаза тапқанын хабарлады. Катар зымыран соққыларының кем дегенде екі толқынын тойтарғанын және зардап шеккендер мен мүліктік шығындар туралы ақпарат жоқ екенін мәлімдеді.

### Наурыз

### 1 наурыз

Президент Трамп соққылар туралы жаңартылған ақпарат беріп, оның ішінде Әли Хаменеиге жасалған қастандық туралы да мәлімдеді.
Иранның жоғары лауазымды қауіпсіздік қызметкері Әли Лариджани 1 наурызда Уақытша басшылық кеңесінің құрылғанын жариялап, АҚШ пен Израильді Иранды ыдыратуға тырысып жатыр деп айыптады. Ол «сепаратистік топтарға» қандай да бір іс-қимылға барған жағдайда оның салдары ауыр болатынын ескертті. Трамп NBC News телеарнасына берген сұхбатында Иран басшылығының «айтарлықтай бөлігі» өлтірілгенін хабарлады. Израиль ирандық нысандарға қарсы соққылардың жаңа толқынын бастады.

### 2 наурыз

​2 наурызда Дубай, Абу-Даби, Доха және Беэр-Шева қалаларына Иран тарапынан соққылар жасалғаны туралы хабарланды. Кувейттегі АҚШ елшілігіне соққы тиіп, соның салдарынан ол белгісіз мерзімге жабылды. Қаза тапқандар мен жараланғандар туралы ақпарат түскен жоқ. Сонымен қатар АҚШ туымен жүзген Stena Imperative танкері мен Гондурас туымен жүзген Athe Nova танкеріне соққы берілді. Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) қолбасшысының кеңесшісі болып табылатын жоғары лауазымды шенеунік Ормуз бұғазы арқылы өтетін кез келген кемені өртеп жіберетінін мәлімдеп, аймақтан ешқандай мұнай шығарылмайтынын айтты.

### 3 наурыз

Энгелаб алаңы, Тегеран, 2026 жылғы 3 наурыз
​​3 наурызда Израиль мен АҚШ-тың соққылары нәтижесінде Тегерандағы Жоғарғы ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (SNSC) штаб-пәтері, Мүдделерді анықтау кеңесінің ғимараты және Израиль шенеуніктері «Мин Задай» деп атаған жерасты ядролық қару нысаны жойылды. Сондай-ақ, Бушер әуежайына соққы беріліп, әуежай терминалы зақымданды және Iran Air компаниясының Airbus A319 (EP-IEP) ұшағы жойылды. Бұл соққылардың Бушер атом электр станциясына жақын жерде (шамамен 12 шақырым қашықтықта) жасалуына байланысты Ресейдің «Росатом» агенттігі жаңа блоктардың құрылысын тоқтатып, ирандық шенеуніктермен байланыстың үзілуіне орай маңызды емес қызметкерлерді эвакуациялады.

АҚШ шенеуніктері Америка қарулы күштері Иранның әскери-теңіз әлеуетіне айтарлықтай зақым келтіргенін мәлімдеді. Негізгі соққылар Оман шығанағында жасалып, нәтижесінде бірнеше ирандық әскери кеме жойылды және маңызды базалар істен шықты. Израиль тарапы Тегеранда Құдыс күштерінің Ливандағы бөлімшесінің қолбасшысы Дауд Әлизадені жойғанын хабарлады. Сондай-ақ, зымыран соққысына жауап ретінде «Хезболланың» ондаған мүшесі ұсталды. ​Әуе соққысынан қалған үйінділер ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген Гүлстан сарайына зақым келтірді. Осыған байланысты ЮНЕСКО арнайы мәлімдеме жасап, ұйымның меншігі болып табылатын нысандарға зақым келтіру халықаралық құқықты бұзу болып саналатынын ескертті.

### 4 наурыз

Израиль Әскери-әуе күштерінің F-35I «Adir» жойғышы ирандық Як-130 ұшағын атып түсірді. Бұл — F-35 ұшағының басқарылатын әскери ұшақты алғаш рет жоюы.
​4 наурызда АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Иранға қарсы жасалатын АҚШ пен Израильдің біріккен соққылары одан әрі күшейетінін мәлімдеді. Израиль әскерилері «Басидж» жасақтарының штаб-пәтеріне соққы берді. Ирандық дереккөздердің хабарлауынша, Әли Хаменеидің үлкен ұлы әрі оның ықтимал мұрагері ретінде қарастырылатын Моджтаба Хаменеи әуе соққысынан аман қалды. ​Катар билігі ел аумағында Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) ұяшығы ретінде жұмыс істеген он адамды тұтқындады. Олар Катардың әскери инфрақұрылымы туралы мәліметтер жинаған, ал кейбіреулері дрондарды басқару бойынша арнайы дайындықтан өткен. ​Израиль Қорғаныс армиясы (ЦАХАЛ) Тегеран аспанында F-35I «Adir» жойғышы ирандық ресейлік өндірістегі Як-130 жауынгерлік оқу-жаттығу ұшағын атып түсіргенін хабарлады. Бұл оқиға F-35 ұшағының әуе шайқасында басқарылатын жойғыш ұшақты алғаш рет жоюы ретінде тіркелді.

### 5 наурыз

Испания Кипр аралына төнуі мүмкін әуе қауіптерінен қорғау мақсатында аймаққа Cristóbal Colón фрегатын жіберді.
​5 наурызда Әзербайжан үкіметі Иран тарапынан жіберілген екі дронның Әзербайжанның Нахшыван эксклавына соққы бергенін мәлімдеді. Сыртқы істер министрлігінің хабарлауынша, бір дрон Нахшыван халықаралық әуежайының терминал ғимаратына түссе, екіншісі Шекер-абад ауылындағы мектеп ғимаратының жанына құлаған. Соққы салдарынан әуежай зақымданып, екі бейбіт тұрғын жараланды. Әзербайжан Иран елшісін шақыртып, өз дипломаттарын Ираннан кері қайтарды және әскери жауап қайтаруға уәде берді. Иран Сыртқы істер министрі Аббас Аракчи бұл оқиғаны Израильдің «жалған ту» операциясы болуы мүмкін деп тұспалдаса, Azer News басылымы Ислам революциясы сақшылары корпусына (ИРСК) қатысы бар Telegram-арнаның Нахшывандағы соққы үшін жауапкершілікті өз мойнына алғанын хабарлады.

### 6 наурыз

АҚШ пен Израиль әуе соққыларының салдары, Тегеран, Иран, 2026 жылғы 6 наурыз.
Шри-Ланка Әскери-теңіз күштері өз жағалауында ирандық IRIS Bushehr танкерін және оның 208 адамнан тұратын экипажын ұстап қалды. Бұл — Екінші дүниежүзілік соғыстан бергі бейтарап елде әскери кеменің мәжбүрлі түрде тоқтатылуының алғашқы оқиғасы. Трамп соғыстың қанша уақытқа созылатынына қатысты «ешқандай уақыт шектеуі жоқ» екенін мәлімдеді, ал Хегсет соғыстың «жаңа ғана басталғанын» айтты.

АҚШ пен Израильдің әуе соққылары Лорестандағы Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) барлау нысанына тиді. Ливанның оңтүстігінде БҰҰ-ның Ливандағы уақытша күштері (UNIFIL) құрамындағы Гананың үш бітімгері зымыран соққысына ұшырап, жараланды.

Әзербайжанда Баку-Тбилиси-Жейхан мұнай құбырына, Израиль елшілігіне және Бакудегі синагогаларға қарсы бағытталған, Иранмен байланысы бар делінген террорлық әрекеттің жолы жергілікті құқық қорғау органдары тарапынан кесілді. Осы оқиғаға қатысты айыпталған тұлғалардың соты сол күні басталды. Сот процесі барысында олардың «Вилаяти-Хорасан» деп аталатын «Ислам мемлекеті» ұяшығының және Ислам революциясы сақшылары корпусының (ИРСК) мүшелері екені анықталды.

### 7 наурыз

АҚШ пен Израиль күштері Тегеран мен Исфаһандағы көптеген нысандарға соққы жасады. Дереккөздердің хабарлауынша, бұл шабуылдардың нысанасы «террорлық режимнің» инфрақұрылымы болған. Сонымен қатар, АҚШ Израильге 151 миллион доллар көлемінде қару-жарақ сатуды мақұлдады. Бұған қоса, АҚШ Таяу Шығысқа үшінші авиатасымалдағышын — USS George H. W. Bush кемесін жіберді.

Иранның соққылары нәтижесінде Басрада орналасқан америкалық Halliburton компаниясының нысандары мен мұнай өңдеу зауыттары зақымдалды. Таңға жуық Тегерандағы Мехрабад халықаралық әуежайына соққы берілді. Израиль Қорғаныс армиясының (ЦАХАЛ) мәлімдеуінше, бұл шабуыл кезінде «Құдыс күштеріне» тиесілі 16 ұшақ жойылған. NDTV телеарнасының хабарлауынша, бір аптаға созылған ұрыс қимылдарынан кейін Иранның иелігінде шамамен бір мыңға жуық баллистикалық зымыран ғана қалуы мүмкін.

Ислам революциясы сақшылары корпусы (ИРСК) Мальта туымен жүзген «Prima» мұнай танкеріне дронмен шабуыл жасағанын мәлімдеді. Бұл іс-қимыл «ИРСК Әскери-теңіз күштерінің қозғалысқа тыйым салу және Ормуз бұғазындағы қауіпсіздіктің болмауына қатысты бірнеше рет жасаған ескертулерін елемеуіне» байланысты орын алған.

Пезешкиан тілшілерге Иран 7 наурыздан бастап көрші елдерге соққы беруді тоқтататынын, бірақ шабуыл сол елдердің аумағынан жасалған жағдайда бұл ереже қолданылмайтынын мәлімдеді. Осы мәлімдемеге қарамастан, кейінірек Дубай халықаралық әуежайына ирандық дрондар тарапынан шабуыл жасалды.

Түркия Солтүстік Кипрді қорғау мақсатында Кипр аралының әуе кеңістігін күзету үшін F-16 жойғыштарын жіберу мәселесін қарастыра бастағаны хабарланды. *BBC News* мәліметінше, Ұлыбританияның Корольдік Әскери-теңіз күштері аймақтағы британдық мүдделерді қорғау және әскери әлеуетті күшейту үшін HMS Prince of Wales авиатасымалдағышын орналастыруы мүмкін.

### 8 наурыз

Кувейт тарапы өз міндеттерін атқару кезінде екі офицерінің қаза тапқанын хабарлады. Сауд Арабиясының Азаматтық қорғаныс агенттігі Әл-Хардж қаласындағы нысанға жасалған соққыдан 2 адам қаза тауып, тағы 12 адамның жараланғанын мәлімдеді.

Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі елдің қарулы күштері Иракқа қарай бағытталған ирандық дронның жолын кескенін растады. Сонымен қатар, министрлік алдағы уақытта әуе қауіптерін анықтауға көмектесу үшін аймаққа Merlin тікұшағын жіберу ниетін білдірді.

Қызыл жарты ай қоғамының мәліметінше, соғыс басталғаннан бері барлығы 65 мектеп пен 32 медициналық нысан (ауруханалар мен фармацевтикалық мекемелер) шабуылға ұшырады. Сондай-ақ 10 000-нан астам азаматтық нысан зақымданды.

### 9 наурыз

Таңертең ерте Бахрейн, Кувейт және Катарда бірнеше жарылыс болғаны хабарланды. Манама маңында жасалған ирандық дрон шабуылы салдарынан кемінде 32 Бахрейн азаматы жараланды, олардың төртеуі — «ауыр жағдайда». Сауд Арабиясы өз күштерінің Шайба мұнай кен орнын нысанаға алған төрт дронды жойып жібергенін мәлімдеді.

Иран Израильге зымыран соққыларын жасауды жалғастырды, хабарламаларға қарағанда, кем дегенде бір зымыран кассеталық оқтұмсықпен жабдықталған.

НАТО Түркияның әуе кеңістігінде екінші баллистикалық зымыранның атып түсірілгенін растады. Зымыран сынықтары Газиантеп аймағына құлаған.

### 10 наурыз

Иран Ислам революциясы күзеті корпусының жоғары лауазымды қолбасшысы Иран тек салмағы 1000 кг және одан жоғары оқтұмсығы бар зымырандарды қолданып жатқанын мәлімдеді. AFP агенттігі Иранның бұл шабуылдары соғыс басталғалы бергі «ең қарқынды және ауыр» соққылар болғанын хабарлады. Бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелерін шамадан тыс жүктеу тактикасынан жоғары тиімділіктегі тесу соққыларына ауысуды көрсетеді.

Сирия президенті әкімшілігінің Хезболланы қарусыздандыруды қолдауынан және Сирия армиясының Ливан шекарасында жұмылдыру науқанын бастауынан кейін, Ливан тарапынан атылған снарядтар Дамаскіден 20 шақырым жердегі, Сирия Қарулы Күштері орналасқан Сергая қаласына құлады. Соққылар туралы ақпаратты Сирия армиясының Жедел басқармасы растады. Күннің екінші жартысында Израиль Бейруттың оңтүстік маңындағы тұрғындарға шұғыл эвакуациялау туралы ескерту жасады.

Хегсет Иранға бұдан да қарқынды, соғыс басталғалы бергі ең қуатты соққылар жасалатынын мәлімдеді. АҚШ адмиралы Брэд Купердің хабарлауынша, Иранның баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыстың алғашқы күнімен салыстырғанда 90%-ға, ал ұшқышсыз ұшу аппараттарын (ҰҰА) ұшыру көрсеткіші 80%-ға төмендеген. Қорғаныс саласының сарапшысы Эй Джей Джаффтың мәліметінше, зымыран ұшыру көрсеткіші 92%-ға (480-нен 40-қа дейін), ал ҰҰА ұшыру көрсеткіші де 92%-ға (720-дан 60-қа дейін) азайған.

### 11 наурыз

АҚШ-тың он бір B-1 және үш B-52 бомбалаушы ұшағы Ұлыбританиядағы Фэйрфорд корольдік әуе күштері базасына (RAF Fairford) орналастырылды; алыс қашықтықтан түсірілген фотосуреттер бомбалардың тиеуге дайындалып жатқанын көрсетті. Бұл оқиға АҚШ қорғаныс министрі Пит Хегсеттің бұл күнді «Иран ішіндегі соққылардың ең қарқынды күні» деп атаған мәлімдемесінен кейін орын алды, бірақ миссияның нақты нысаналары белгісіз қалып отыр.

Тегерандағы Сепах банкінің филиалына соққы жасалды, бұл Ислам революциясы сақшыларының корпусын алдағы уақытта аймақтағы АҚШ немесе Израиль банктеріне жауап ретінде соққы беруі мүмкін екенін ескертуге итермеледі.

Иран АҚШ-та орналасқан медициналық бұйымдар шығаратын компанияға кибершабуыл жасаған көрінеді.

### 12 наурыз

ЮНИСЕФ-тің хабарлауынша, соғыс басталғалы бергі қақтығыстар салдарынан 1100-ден астам бала жарақат алған немесе қаза тапқан (мәліметтер бойынша Иранда 200, Ливанда 91, Израильде 4 және Кувейтте 1 бала қаза тапты), жүздеген мың адам босқынға айналды, ал миллиондаған бала мектепке бару мүмкіндігінен айырылды. Сондай-ақ ұйым бұл көрсеткіштердің әлі де өсуі мүмкін екенін атап өтті.

Иран барлау министрінің орынбасары Акбар Гаффари әуе соққысынан қаза тапты. Ирандағы куәгерлер бірнеше қалада жарылыстар болғанын және әскерлердің орналастырылып жатқанын хабарлады.

Иранның шабуылы салдарынан Ирак жағалауында екі мұнай танкері өртеніп, бір адам қаза тапты; бұл оқиға Иракты барлық мұнай терминалдарының жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті.

Сефевидтер дәуіріне жататын тарихи Рашк-е Женан ғимараты АҚШ пен Израильдің тікелей соққыларынан қирады. Исфахан провинциясының мәдени мұра жөнінен директор орынбасары Рухолла Сейед әл-Асгаридің мәліметінше, басқа да зақымдалған нысандар қатарында Чехел Сотун павильоны, Ракиб Хане зәулім үйі, Теміршілер залы, Ашраф залы және Али Капу сарайының терезелері бар.

Ирак Күрдістанындағы Мала Кара базасында жасалған ұшқышсыз ұшу аппаратының соққысынан алты француз сарбазы жарақат алды. Франция президенті Эммануэль Макрон 13 наурызда осы шабуыл салдарынан бір француз сарбазының қаза тапқанын мәлімдеді.

Иракта АҚШ Әскери-әуе күштерінің екі Boeing KC-135 жанармай құю ұшағы апатқа ұшырады. Олардың бірі Ирак аумағына құлап, кем дегенде төрт адам қаза тапты, ал екіншісі зақымдалғанына қарамастан Израильге қонды. Бұл — соғыс кезінде жоғалған АҚШ-тың төртінші ұшағы.

Иран әскерилері Пальмахим және Овда әуе базаларын, сондай-ақ Шин-Бет штаб-пәтерін қоса алғанда, Израильдің әскери нысаналарына соққы жасағанын мәлімдеді.

### 13 наурыз

Соғыстың экономикалық зардаптарымен күресу мақсатында АҚШ Ресей мұнайын сатуға қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. Соған қарамастан, бұл шешім мұнай бағасына айтарлықтай әсер етпеді.

Израиль тарапы зымыран соққысынан кейін алған жарақаттарына байланысты 58 адамның ауруханаға жатқызылғанын хабарлады. Иран Парсы шығанағы елдеріне зымырандармен және ұшқышсыз ұшу аппараттарымен қайтадан соққы жасады, бұл мұнай бағасының өсуіне алып келді. Бахрейн жанармай резервуарларына жасалған шабуылдар туралы хабарлады. Кувейтте «жаудың ұшқышсыз ұшу аппараты» тұрғын үйге соққы беріп, екі адам жарақат алды. Кувейт билігі сонымен қатар қорғаныс нысандары мен елдің негізгі халықаралық әуежайына шабуыл жасалғанын, алты электр желісінің істен шыққанын мәлімдеді. AFP Дубай орталығында жарылыстар естілгенін хабарлады. Сонымен қатар, Ұлыбританияның теңіз сауда операциялары агенттігі БАӘ-дегі Джебель-Алиден солтүстікке қарай 65 шақырым жерде контейнер тасушы кемеге шабуыл жасалғанын хабарлады. Al Jazeera Arabic мәліметінше, Иорданияның барлық қаласында әуе дабылы қосылды.

Соғыс басталғалы үшінші рет Түркияның әуе кеңістігіне баллистикалық зымырандар еніп, сәтті атып түсірілді; Адана қаласының маңында жарылыстар естіліп, Инджирлик әуе базасында дабыл қосылды.

### Атысты тоқтату (8 сәуір – қазірге дейін)

​АҚШ-тың Шығыс уақыты бойынша 7 сәуір күні сағат 18:32-де (Израильде 8 сәуір, 01:32; Иранда 8 сәуір, 02:02), Президент Трамп Truth Social желісінде АҚШ пен Иранның Пәкістан Премьер-министрі Шехбаз Шариф пен фельдмаршал Асим Мунирдің араағайындығымен жасалған 10 тармақтан тұратын ұсыныс негізінде келісімге келгенін хабарлады. Трамп Иранның АҚШ-қа 10 тармақтан тұратын жоба жібергенін және АҚШ бұны «келіссөздер жүргізуге болатын негіз» деп санайтынын жазды. АҚШ, Израиль және Иран екі апталық атысты тоқтату туралы келісті, оған сәйкес Иран Ормуз бұғазын қайта ашуға міндеттелді. Бұл туралы хабарлама Вашингтонда 7 сәуірде жасалғанымен, келісімді қабылдау және ресми түрде іске асыру Таяу Шығыстың жергілікті уақыты бойынша 8 сәуірде күшіне енді.

Атысты тоқтату туралы хабарламадан кейін Иранның Лаван аралындағы мұнай өңдеу зауыты мен Сирри аралындағы шикі мұнай экспорттау нысандарына «жау тарапынан шабуыл» жасалды. Бұл үшін жауапкершілікті ешбір тарап өз мойнына алған жоқ. Бұған жауап ретінде Иран Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Кувейт, Катар және Бахрейн сияқты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттеріне зымырандар мен ұшқышсыз ұшу аппараттары арқылы соққы беруді жалғастырды.

Атысты тоқтату келісімінің нәтижесінде 17 сәуірде Иран Ливандағы бітімгершілік кезінде Ормуз бұғазы арқылы коммерциялық кемелердің өтуіне рұқсат берілетінін хабарлады. Кейінірек Президент Трамп осы жағдайға қарамастан, АҚШ-тың Иран порттарынан шығатын немесе оған тоқтайтын кемелерге қарсы қоршауы (блокадасы) өз күшінде қалатынын нақтылады. Блокаданы жалғастыру туралы шешім Иранның Ормуз бұғазын қайта ашудан бас тартуына әкелді, сонымен қатар видеожазбаларда кемелердің бұғаздан кері бұрылып жатқаны көрсетілді.

18 сәуірде Иран АҚШ-тың теңіз қоршауын (блокадасын) тоқтатудан бас тартуына байланысты Ормуз бұғазына бақылауды қайта орнатқанын мәлімдеді. Сонымен қатар, АҚШ өз қоршауының нәтижесінде Иран порттарына тоқтауға немесе одан шығуға әрекеттенген 23 кеменің жолы кесілгенін хабарлады.

19 сәуірде Иран парламентінің спикері американдықтармен келіссөздерде «ілгерілеушілік» бар екенін мәлімдеді.

23 сәуірде Трамп АҚШ Әскери-теңіз күштеріне Ормуз бұғазына мина қойып жатқан кез келген ирандық қайықтарды жоюға бұйрық берді.

Иранның екі жүк кемесін қолға түсіргеніне қарамастан, 23 сәуірде Трамп АҚШ-тың Ормуз бұғазын толық бақылауда ұстап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ ол бұғазды жауып отырған өзі екенін, себебі оны ашу Иранға «күніне 500 миллион доллар табуға» мүмкіндік беретінін айтты. The Guardian басылымы бұл жағдайды «қосарланған қоршау» деп сипаттап, АҚШ Әскери-теңіз күштері Иран порттарын қоршауға алғанымен, Иранның теңіздегі блокадасын тоқтата алмағанын немесе бұғазды АҚШ одақтастары үшін аша алмағанын атап өтті. Сол күні Трамп Израиль мен Ливанның атысты тоқтату режимін үш аптаға ұзартуға келіскенін жариялады.

24 сәуірде Иран кеме ереже бұзушылықтар жасап, ескертулерді елеусіз қалдырғаннан кейін, оны Америка әскерилерімен сыбайлас болды деген күдікпен қолға түсіргенін мәлімдеді.

25 сәуірде Трамп Иранмен келіссөздер жүргізу үшін АҚШ келіссөзшілерінің Пәкістанға жоспарланған сапарын тоқтатқанын мәлімдеді.

​1 мамырда Трамп 1973 жылғы «Соғыс өкілеттіктері туралы резолюцияға» сәйкес (бұл құжат қақтығыстарды 60 күнмен шектейді) Конгресс лидерлеріне хат жолдап, әскери іс-қимылдардың қазіргі уақытта аяқталғанын, бірақ қақтығыстың әлі де сақталып отырғанын хабарлады.

​3 мамырда Трамп Америка Құрама Штаттары келесі күні таңертеңнен бастап Ормуз бұғазындағы кемелердің қозғалысын еркіндікке шығаруға көмектесетінін мәлімдеді.

## Соққылар мен шығындар

​Иран тарапынан баллистикалық зымырандарды ұшыру көрсеткіші соғыс басталғаннан 4 наурызға дейін төмендеді; сарапшылар мұны ирандық зымырандар мен ұшыру қондырғылары қорының таусылуымен, сондай-ақ ұзаққа созылған соғысқа ресурстарды үнемдеу стратегиясымен түсіндіреді. 2026 жылғы 5 наурызда әскери дереккөз Fars ақпарат агенттігіне Иранның 28 ақпаннан бері 500-ден астам баллистикалық және теңіз зымырандарын, сондай-ақ 2000-ға жуық ұшқышсыз ұшу аппараттарын ұшырғанын хабарлады. Мәліметтерге сәйкес, ұшырылған снарядтардың шамамен 40 пайызы Израильге, ал 60 пайызы аймақтағы АҚШ нысандарына бағытталған.

### Иран

#### Әли Хаменеидің қазасы

Хаменеи 2026 жылғы 12 ақпанда, өзіне қастандық жасалудан 16 күн бұрын.
2026 жылғы 28 ақпанда Иранның Жоғарғы көсемі Әли Хаменеи қастандықпен өлтірілді. 1 наурыз күні таңертең Иранның мемлекеттік БАҚ-тары Хаменеидің қаза тапқанын ресми түрде жариялады. Ислам революциясы сақшыларының корпусы бақылайтын Fars ақпарат агенттігі соққылар кезінде Хаменеидің қызы, күйеу баласы, немересі және келіні (Моджтаба Хаменеидің әйелі) Захра Хаддад-Адельдің де қаза тапқанын, ал Моджтаба Хаменеидің өзі жараланғанын хабарлады. Мемлекетте 40 күндік аза тұту жарияланды.

## Тағы қараңыз

* АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға жасаған соққылары
* Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы

## Ескертпелер

## Дереккөздер