Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Карл Поппер[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Үлгі:Infobox

Карл Поппер және Cyril Хоши(солдан оңға)**Поппер Карл Раймунд** (28.7.1902, Вена — 1994, сонда) — ағылшын философы және социологы. Поппер оқытушылық қызметін Жаңа Зеландияда бастап, өмірінің көп бөлігін *Лондонның экономика және саяси ғылым мектебінде* өткізді. Негізгі еңбектері: “Ғылыми зерттеудің логикасы” (1935), “Ашық қоғам және оның жаулары” (1945, қазақ тілінде 2004), “Болжам және теріске шығару” (1963), “Объективті білім” (1972), т.б. Оның ғылыми жұмыстары негізінен *фальсификация принциптері*, *ашық қоғам тұжырымдамасы*, сондай-ақ әлеуметтік инженерияның жекелеген мәселелерін қамтиды. Поппердің іліміне сәйкес білімнің эмпирикалық және теориялық деңгейлері бір-бірімен тығыз байланыста болады. Кез келген ғылыми білімге болжалдық сипат, қателесушілік тән. Ғылыми білімнің дамуы батыл болжамдар ұсынып, оларды жоққа шығарудан тұрады, сол арқылы ғылыми мәселелер шешіледі. Әлеуметтік философия саласында Поппер марксизм ілімін сынға алып, қоғамдық дамудың объективті заңдылықтарын және әлеуметтік болжам мүмкіндіктерін теріске шығарды. Поппер “Ашық қоғам және оның жаулары” атты еңбегінде Платон, Гегель, Маркс идеяларын сынға алып, оларда нақтылық пен білімді жетілдіруге деген ұмтылыс жоқ деп тапты. Ақиқатқа монополия жасау әрекетіне қарсы шығып, *толеранттылық* (төзімділік) пен *либералды* позицияларын ұстанды. Поппер ашық және жабық қоғамдарды қатар қарастырады: алғашқы қоғам тұрпатына батыс демократиясын, ал екіншісіне социалисттік мемлекеттерді жатқызады. Соңғыларына тоталитарлық, яғни қоғамның индивидтен жоғары тұруы, жеке жауапсыздық, қасаң қағидашылық тән. Оның пікірінше, бұл “трайбалистік”, яғни өзінің құрылымы жағынан алғашқы қауымдық құрылыстағы тайпа тәрізді, өзін басқаларға қарама-қарсы қоятын қоғам. “Ашық қоғам” мүшелеріне рационалдық бағдар, әлеуметтік дамуды мақсатты түрде саналы басқару, мемлекеттік институттарды азаматтардың қажеттілігіне сай біртіндеп қалыптастыру тән. Поппер өзінің ұстанымын “сыншыл рационализм” деп анықтайды. Оның пікірінше, ғалымдар белгілі бір нәрсені үйрену үшін ашық және еркін рационалды пікірталасқа баруы қажет. Мұнда ғалымдар ұсынылған тұжырымды теріске шығару тәсілдерін табуға да, оппоненттің көзқарасын қолдауға да дайын болуы шарт. Поппердің еңбектері кезінде көптеген пікірталастар мен даулар туғызғанымен, қоғамдық ғылымдар дамуының бүкіл кезеңінде зор мәнге ие болды.

## Дереккөздер

* Қазақ энциклопедиясы
# Этика[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Этика** (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – адамгершілік әртүрлі қоғамдық құбылыстардағы сан алуан түрі мен нормалары туралы ілімдер жүйесі. Термин және айрықша зерттеу пәні ретінде өз бастауын Аристотель еңбектерінен алады. “ Этизм” термині Аристотельдің ар-ождан мәселесіне арналған үш шығармасының (“Никомах этикасы”, “Евдем этикасы”, “Үлкен этика”) атауына кірген. Аристотель Этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш мәселеге тоқталып, этик. теория, этик. кітаптар, этик. іс-тәжірибе туралы айтады. О баста грек тіліндегі Этизмның латын тіліндегі баламасы ретінде мораль қолданылса, кейіннен білім беру дәстүрінде Этизм – ілім мәнінде, мораль – оның пәні ретінде қарастырылды. Әдетте, Этизмлық ой-толғамдар адамдардың мінез-құлықтары мен салт-дәстүрлерінің әралуан екендігін баяндаудан басталады. Сократ әр-түрлі мінез-құлықтарды бағалап, саралау үшін парасатқа жүгіну керек деп білді. Платон адам жан-жақты ұйымдастырылған мемлекетте өмір сүріп, оның басшылығын дана-философтар атқарғанда ғана рухани және мінез-құлық кемелдігіне жете алады деп білді. Парасат иесі ретінде өз мүмкіндіктерін жүзеге асырған адам, өз өмірінің жоғ. мақсатын айқындап, мемлекеттің негізі болып табылатын саясатқа, экономикаға Э-лық нормалармен жетекшілік жасайды. Этизм ұғымы жайлы Д.Юмның “Адамның табиғаты” туралы трактатында жан-жақты айтылады. Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында Этизм ұғымының баламасы ретінде ар-ождан ұғымы қолданылып, негізгі тақырып ретінде ұсынылған.

## Этиканың құрылымы

Этиканың құрылымы. Этика үш бөліктен тұрады:

* теориялық этика;
* нормативті этика;
* эмпириялық этика.

Теориялық этика — этиканың негізгі үғымдарын, оның зерттеу пөнін, ғылым ретінде даму тарихын зерттейді. Нормативті этика — негізгі этикалық категорияларды: мейірімділік пен катыгездік, ізгілік пен жауыздык, ар-үждан, үят, абырой, парыз және т.б. қарастырады. Эмпириялық этика — белгілі бір кезеңдердегі адамзат үйымдарының накты адамгершілік келбеті туралы түсінік береді.

## Дереккөздер
# Люминесцентті шам[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Электр разрядының ультракүлгін сәуле шығаруы әсерінен
кейбір заттардың (люминофорлардың) жарқырау қабілетін пайдаланатын газ разрядты жарық көзінің бірі. Ол екі металл цоколі
бар қысымы төмен сынап буымен толтырылған шыны түтік түрінде жасалады.
Люминесцентті шам 8 Вт-тан 150 Вт-қа
дейінгі қуатқа арналып шығарылады. Люминофор құрамына қарай жарқырау реңіне
сәйкес: ЛД — күндізгі жарық шамы, ЛБ — ақ жарық шамы, ЛХБ — суық ақ жарық
Шамы және ЛТБ — жылы ақ жарық шамдары
болып бөлінеді. Сонымен бірге түс беруі
жақсартылған табиғи (ЛЕЦ), жылы ақ жарық (ЛТБЦ) және күндізгідей жарық (ЛДЦ)
шамдарының сериясы шығарылады: Таңбалаудан кейінгі цифрлар люминесцентті шамның Вт-пен белгіленген қуатын көрсетеді
(мысалы, ЛХБ 20 таңбасы — суық ақ жарықты
люминесцентті шам, қуаты 20 Вт).

Қызу шамдарымен салыстырғанда люминесцентті иіамдардың жарық беруі 7—8 есе артық (тұтынылған 1 Вт қуатқа сәйкес жарық ағыны), ұзақ мерзімге шыдайды, сондай-ақ ол көз қарықтырмайтын, шаршат
пайтын жұмсақтау жарық береді. Люминесцентті шамдардың жарығы (әсіресе, ЛЕЦ, ЛДЦ типті) күндізгі жарыққа ұқсас болып,
түстерді табиғи жарықтағыдай дәл ажыратуға мүмкіндік береді. Люминесцентті шамдардың тиімсіз жері де бар. Оған тым көп жер
алатындығы, арнайы қосу-реттеу құрылғысының қажеттігі, ауа температурасын өте
сезгіштігі (-|-10оС-тан төмен температурада шам жанбауы мүмкін) және стробоскоптық әсерге бейімдігі жатады. Соңғы құбылыс
жарық желісіндегі айнымалы токтың тербеліс ырғағына сәйкес, люминесцентті тампық көзге байқалмайтын жиі жыпылықтауы
(секундына 100 рет) салдарынан болады.
Мұның өзі заттардың қозғалыс жылдамдығын адамның дұрыс түйсінуін қателестіріп, кері әсер тудырады. Стробоскоптық
әсерлі шамдардың біреуін сыйымдылығы үлкен (2,5 мкф-ға дейін) қосымша конденсатор
арқылы басқасымен қосарлан жалғастыру
нәтижесінде толық жоюға.болады. Жалғастырудың мұндай схемасы өнеркәсіп шығаратын
қос шамды жарық түсіргіштерге пайдала
нылады, оны маман тұрмыстық жағдайда да
құрастыра алады.

Дұрыс қосылмаған кезде люминесцентті шамдар радиоқабылдағыш пен телевизор
жұмысына кедергі келтіреді.
Кемшіліктеріне қарамастан, люминесцентті
ліамдар неғұрлым жетілдірілген жарық көзі
болып табылады. Тұрмыста негізінен қа
бырғаға орнатылатын және столға қоятын
люстраларда қуаты 13 Вт-тан 65 Вт-қа дейін
жететін люминесценттік шамдар пайдаланылады. Көзді қарықтырмайтын табиғи және
жұмсақ ақ жарық шамдарын пайдаланған абзал.

Люминесцентті шамдар тек үй ішіне ғана
жарамды. Оған 200 С-тан 250 С-қа дейінгі
ауа температура қолайлы. Басқаша температура да шамның жарық беруі бәсеңдейді,
ал температура төмен болған жағдайда оның
істен шығуы тездейді. Шамды орнату кезінде
қосу-реттеу құрылғысының қосылған тұстарын (қорапта көрсетілген схема бойынша)
тексеріп шығу қажет.

## Дереккөздер
# Рентгенология[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Рентгендік суретті көру
**Рентгенология** (В.Рентгеннiң атымен) және грек. logos – iлiм] – клиникалық медицинаның рентген сәулесiнiң көмегiмен органдар мен олардың жүйелерiнiң құрамын, қызметiн зерттеп, аурудың рентгендiк диагностикасын қоятын саласы.

Рентгенологиялық зерттеулердiң барлық әдiстерi денеден өткен сәуленi ұстайтын рентгендiк таспа (рентгенографияда); флюоросценттiк экран (рентгеноскопияда); селендiк күйтабақ (электррентгенографияда) немесе кристалдық детекторлар (компьютерлiк томографияда) – сәуленiң сапасы мен шоғырланған рентген сәулесiнiң сандық талдауына сүйенедi. Рентгенологияның маңызды теорема бөлiмi болып – рентгендiк скиалогия (рентгендiк көлеңкелi суреттiң пайда болу заңдылығын зерттейдi) есептеледi.

Қазақстанда Рентгенологияның дамуы 1923 жылдан басталады. Сол жылы Верный (қазіргі Алматы) қаласында бiрiншi рентген аппараты қойылды. Екiншiсi 1926 ж. сол кездегi республика астанасы – Қызылордада орнатылса, 1930 ж. Риддер қ-нда рентген бөлмесi iске қосылды. Қазақстанда Р. саласының дамуына үлес қосқан дәрiгерлер Е.П.Гермайзе, П.А.Пшеничный, И.С.Нестеровский, т.б. болды. Рентгенологиялық бөлiмшелер құрылымының қызметiне Республиканың рентгендiк орталығы (1936–39), Рентгендiк ст-лар (1939–59), ал
1959 жылдан рентгенрадиологиялық бөлiмдер басшылық етедi. 1953 ж. Қазақ мемлекеттік медицина
институтында бiрiншi рет Рентгенология және радиология кафедрасы (меңгерушiсi С.Б.Балмұқанов) ашылды. 1964 ж. осы кафедраның қолдауымен Алматы дәрiгерлер бiлiмiн жетiлдiру институтында екiншi Рентгенология кафедрасы ұйымдастырылды. Қазiргi кезде республикадағы медицина академиялар мен университеттер Рентгенология саласы бойынша мамандар дайындайды. Рентгенология саласының дамуына дәрігер-ғалымдар, профессорлар М.Т.Әлиакпаров, А.Ғ.Серғазин, С.Түсiпбеков, Ж.Хамзабаев, т.б. үлес қосты.

## Дереккөздер
# Манхэттен

|  |
| --- |
| Нью-Йорк боросы |
| Манхэттен |
| ағылш. *Manhattan* |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Логотипі |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АҚШАҚШ |
| Статусы |
Боро
 |
| Штат |
Нью-Йорк
 |
| Қала |
Нью-Йорк
 |
| Президенті |
Гейл Брюэр
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 40°43′42″ с. е. 73°59′39″ б. б.﻿ / ﻿40.72833° с. е. 73.99417° б. б.﻿ / 40.72833; -73.99417    |
| Құрылған уақыты |
1624
 |
| Нью-Йорк боросы статусы |
1898
 |
| Жер аумағы |
87,5 км²
 |
| Максималды биіктігі |
85 м
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC-5, жазда UTC-4
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 1 644 518 адам (2015) |
| Тығыздығы |
27 826 адам/км²
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
212, 646, 917
 |
| manhattanbp.nyc.gov  (ағыл.) |
| Манхэттен
Манхэттен |
| Манхэттен шекарасы

 |
|

**Манхэттен** (ағылш. *Manhattan*) — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласында оңтүстік-шығысындағы аудан және арал. Толық халық саны – 1,537,195 адам (2000)..

Манхэттен аралынан басқа Ист-Риверде шағын үш арал бар. Манхэттен Гудзон өзенімен, Гарлем өзені, Ист-Ривер және Аппер-Бей шығанағымен шекаралас. Бұл жер телімін 1626 жылы П.Минуит Манхэттен үндіс-алгонкиндерден 60 гульденге сатып алған.
1653 жылы бұнда жаңа ауыл немесе Жаңа Амстердам салынды. 1664 жылы ол ағылшындардың қолына өтіп, атауы Нью-Йорк деп өзгертілді.
1898 жылы Манхэттен үлкен Нью-Йоркті құрайтын бес аудандардың бірі ретінде бөлінді.
Манхэттен әлемдегі ірі қаржы, сауда және мәдени орталық. Көптеген назар аударарлық орындар бар: Манхэттен Орталық Саябағы, Эмпайрстейт-Билдинг, БҰҰ-ның штаб-пәтері, Уолл-Стрит, Метрополитен Мұражайы, Заманауи Өнер Мұражайы, Линкольн атындағы Өнер Орталығы, Карнеги-Холл, Колумбия университеті, Джульярд мектебі және Нью-Йорк университеті.

Бүкіләлемдік сауда орталығының мұнарасы болған жер әлі сақтаулы. Жарылыс кезінде қаза болған адамдардың құрметіне үлкен жер астына ағатын фантан жасалды. Фантанның жан жағына қайтыс болған адамдың аттары жазылған.

## Суреттер галереясы

* Түнгі көрініс
* Әуеден түсірілген Бруклин

## Дереккөздер