Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ғарыш туралы келісім[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Ғарыш туралы келісім** — мемлекеттердің Айды және т.б. аспан денелерін қоса алғандағы аспан кеңістігін зерттеу және оны пайдалану бойынша іс-әрекет кағидалары туралы 1967 жылықабылдаган келісімі. Допозитария елдер: 27.1 1967 жылы КСРО, АҚШ, Ұлыбритания кол қойса, сол күннен бастап кол қоюға ашық деп есептелді. Күшіне 10 қазанда енді, 2025 жылы басына карай онын мүшелері **117 мемлекетке көбейді**. Халықаралық бейбітшілік пен кауіпсіздікті қолдау мақсатында және өзара ынтымақтастық пен көмек көрсету қағидаларын ұстай отырып аспан кеністігі мен денелерін еркін зерттеуді белгілейді. Космос кеңістігі мен аспан денелерін иемденуге, Жердің айналасындагы орбитаға белгілі бір объектілердің жіберілуіне, оны Айға не болмаса басқа денелерге орнатуға тыйым салады.

## Дереккөздер
# Ұран

*Басқа мағыналар үшін Ұран (аспап) деген бетті қараңыз.*
Қазақ руларының таңбасы мен рулары
**Ұран** — халықты, кейде жеке адамдарды да жеңіске, ерлікке шақыратын айбарлы сөз. Ол ежелгі халықтардың рулық, тайпалық құрылыс жағдайына байланысты пайда болған. Жауға қарсы аттанғанда руластарды жігерлендіріп, олардың рухын көтеру үшін ұран шақыру халықтардың бәрінде де болған. Екі палуан күрескенде де, бәйгеге ат қосқанда да ұран шақырылған. Әмір Темірдің, Тоқтамыстың жорықтарын баяндайтын шығармаларда *“сүрен салу”* деген бар. Ол да ұранмен мәндес. Халықтың немесе рудың, тайпаның ұраны аса құрмет тұтатын ата-бабаның, асыл ананың немесе сол халық табынатын табиғи күштің атынан шығады. Ұран көшпелі түркі-моңғол халықтарында көп тараған.

Қазақ жүздерінің, руларының, тайпаларының бәрінің де өз ұрандары бар және олар әр түрлі. Мысалы, албанның ұраны — Райымбек, суанның ұраны — Байсуан, арғынның ортақ ұраны — Ақжол, Найманда — Қаптағай,Аққожа ,қыпшақта — Ойбас, Ұлы жүзде — Бақтияр, Кіші жүз адайда — Бекет, беріште — Ағатай, тамада — Қарабура, т.с.с. Іргелі рулардан тұратын тайпалардың ұрандары да бөлек болады. Мысалы, Найман Қаракерей ұраны — Қабанбай, арғыннан тарайтын сүйіндік ұраны — Жолбике, жалайырдың андас руының ұраны — Балпық. Найман ішінде Матай руының ұраны-Бөрібай,Арғын ішінде қаракесек руының ұраны — Қарқабат, бұл — оның анасының есімі. ІI-дүниежүзілік соғыста Кеңес жауынгерлері жауға “Отан үшін!” деген ұранмен шабуылға шықты.
# Әскери психология[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Әскери психология** — әскери қызмет жағдайындағы адам психикасының заңдылықтарын (түйсік, қабылдау, ойлау, сезім және т.б.) зерттейтін психология саласы. *Әскери психология* әскери қызметшілердің психологиялық қасиеттерінің қалыптасу заңдылықтарын (қызығушылық, дағды, қабілет, мінез, темперамент және т.б.), сондай-ақ жауынгерлердің санасы мен эмоциясын зерттейді. Бұл зерттеулердің нәтижелері қарулы күштердің жеке құрамы бойында қажетті ерік сапаларын тәрбиелеу кезінде тәжірибелік тұрғыдан қолданылады.

**Әскери психология** — әртүрлі әскери іс-әрекеттердің психологиялық мәселелерін, оның әлеуметтік тарихи жағдайларға сәйкес даму деңгейлерін, жауынгерлердің жеке басының даярлығын, әскери ұжымдардың жауынгерлік қабілетін, саяси қырағылығы мен әзірліктерін зерттейтін психология ғылымының арнаулы саласы. Кеңес үкіметі тұсында әскери психология Кеңес әскерінің құрылуымен қатар пайда болып, мемлекеттің қарулы күштерін және Отан қорғауды қамтамасыз ету мақсатында дамып келді. Әскери психологияның ғылыми астары оның теориясы мен практикасын жетілдіру, әскери қызметтешілерді оқыту, тәрбиелеу, оларға ақыл-кеңес беріп, әскери қызметшілердің жауынгерлік рухын көтерудің психологиялық аспектілерін зерттеуге арналады. Әскери психологияның негізгі мәселелері: әлеуметтік, еңбек, инженерлік және педагогикалық психологиямен байланысты. Әскери психология: *әскери-әлеуметтік, әскери-авиациялық, әскери-теңіз психологиясы* салаларына бөлінеді. Бұл салалар ерекше жағдайлардағы (экстремалдық) әскери құрамалардың тыныс-тіршілігінде туындап отыратын құбылыстар мен заңдылықтарды зерттейді. Әскери психология дербес ғылым ретінде бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңында дүниеге келді. Онда ірі әскери құрамаларға басшылық ету, ұрыс даласында жеңісті қамтамасыз ету мәселелеріне назар аударылды. Егеменді, тәуелсіз Қазақстан жағдайында әскери қызметтің сан саласында әскери психологияның іргесін қалаушы Бауыржан Момышұлы болды. Ол қазақ, орыс тілдерінде "Соғыс психологиясы" еңбегін жазды.

## Дереккөздер
# Лафет[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Лафет** (нем. Lafette) — зеңбірек қаруының ұңғысы орнатылып бекітілетін тұғыр. Ол ұңғыны керекті жағдайға коюға және қаруды бір жерден екінші жерге қозғалтуға қолайлы қызмет атқарады.

*
*
*
*

## Дереккөздер
# Центрден тепкіш күш

**Центрден тепкіш күш** - 1. центрге тартқыш тасымал үдеумен шартталған, инерциалды санақ жүйесіне салыстырмалы қозғалатын материалдық нүктеге әсер ететін инерция күші; 2. нүкте козғалысының траеториясына бас нормаль бойымен бағытталған, Даламбер принципін қолданған кездегі, инерция күшінің құраушысы.

## Дереккөздер
# Зениттік артиллериялық кешен

**Зениттік артиллериялық кешен** (*ЗАК*)— артиллериялық ату аркылы әуе нысаналарын жою үшін қолданылатын зениттік зеңбірек *(бір немесе бірнеше*) пен әр түрлі техникалық құралдардың жиынтығы. Зениттік артиллериялық кешеннің негізгі элементтері: оқ-дәрілері бар зениттік зеңбіректер, зеңбіректік көздеу станциясы, артиллериялық зениттік атуды басқару құралы немесе есептеу құрылгысы; қашықтық өлшеуіш, синхронды беру және іздеу жүйесі, электр агрегаттары. Қазіргі заманғы зениттік артиллериялық кешеннің элементтері бір базада *(өздігінен жүретін зениттік қондырғы)*, сондай-ақ жекелей орналасады. Жекелей орналасқан жағдайда зеңбіректік көздеу станциясы, артиллернялық зениттік атуды басқару құралы және жабдықтау агрегаттары жеке қолікте орналасады, сондай-ақ барлығы бірге радио құралдар кешенін құрайды.

*
*
*
*

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: CIWS |
# Саяси глобалистика[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Саяси глобалистика** - жаһандану үрдісінің саяси аспектілерін зерттеу. Саяси глобалистиканың ерекшелігі - бүл ғылым жаһандық мәселелерді тек сипаттаумен шектелмейді, ол ядролық, азық-түліктік, энергетикалық, т.б. жаһандық мәселелерді шешудің саяси құралдары мен әдістерін ұсынады.

*Саяси глобалистиканың әдіснамалық негізі* - жаһандану үрдісін өркениеттің саяси қорытындысының болуы мүмкін нәтижесі ретінде қарастыратын өркениеттік немесе әлеуметтік-мәдени әдістер.

**Глобалистика** - жалпы адамзаттық өмірлік мәні бар мәселелері туралы ғылыми ілімдердің пәнаралық жүйесі.

Саяси глобалистиканың міндеті адамзат қарамағындағы болашақ баламасын дайындау және анықтау болып табылады. Өркениеттік тәсіл шеңберінде саяси глобалистика пәні жаһандану үрдісін тарихи динамикада қарастырады. Яғни, түтас өзара байланыстағы әлемнің қалыптасуын өркениеттердің шығармашылық диалогы ретінде қарастыру.

Саяси глобалистиканың ең маңызды мәселелерінің біріне өркениеттер диалогы тұжырымын уақыттың жаһандық мәселелеріне жауабы ретінде қалыптастыру жатады.

Осы мәселені шешу саяси глобалистиканың міндеттер шеңберін анықтайды:

* жаһандық әлемдегі саяси диалогтың құндылық өлшемін анықтаушы әлемдік өркениеттегі негізгі әлеуметтік-мәдени құндылықтарды салыстырмалы талдау;
* өркениетаралық өзара қарым-қатынастың саяси стратегиясын салыстырмалы талдау;
* жаһандық әлемдегі униформиз мен гегемондыққа балама ретінде адамгершілік жаһандық идеясын дайындау;
* жаңа гуманитарлық бітімгершілік түжырымын әр түрлі өркениеттердің құндылықтарын келістіру үрдісі ретінде негіздеу;
* жаһандық саяси уақыт пен кеңістік қалыптастыратын жаңа мәселелерді зерттеу;
* жаһандану үрдісіндегі кейбір ауытқушылықтарды зерттеу;
* жаһандануға балама жолдарды салыстырмалы талдау.

## Дереккөздер
# Эскадрон

**Эскадрон** (франц. escadron – үйір, топ) – (франц. escadron – үйір, топ) – 1) атты әскер полктерінің бөлімі. Эскардон әдетте 3 – 4 взводтан және басқару, шаруашылық бөлімшелерінен тұрады. Ол жаяу әскердегі ротаға сәйкес. 20 ғ-дың бас кезінде Эскардонда 120-дан 200-ге дейін атты жауынгер болды. Эскардон Ресейде 18 ғ-дың басында, ал кеңес армиясында 1918 жылдан құрылды; 2) кейбір шет ел армияларындағы сауытты танк әскерлерінің барлау бөлімшелері.

## Дереккөздер

<references>
# Швейцария әкімшілік бөлінісі

**Швейцария** — 26 кантоннан тұратын (20 кантон және 6 жартылай кантон) федеративті республика.

Әр бір кантон өзінің конституциясы, парламенті және үкіметі бар.

**ВалеТичиноГраубюнденЖеневаВоНёвшательЮраБернТургауЦюрихАргауЛюцернЗолотурнБазель-ЛандШаффхаузенУриШвицГларусСанкт-ГалленAIARОбвальденНидвальденЦугФрибурБазель-ШтадтФранция*
*Италия*
*Лихтен.*
*Аустрия*
*Германия*

| Елтаңба | Кантон | Аумағы (км²) | Халқы | Астанасы
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Аппенцелль — Ауссерроден (Appenzell Ausserrhoden) | 243 | 52 654 | Херизау (Herisau)
  |
|  | Аппенцелль — Иннерроден (Appenzell Innerrhoden) | 173 | 15 000 | Аппенцелль (Appenzell)
  |
|  | Аргау (Aargau) | 1404 | 573 600 | Арау (Aarau)
  |
|  | Базель-Ланд (Basel-Landschaft) | 518 | 262 000 | Листаль (Liestal)
  |
|  | Базель-Штадт (Basel-Stadt) | 37 | 191 000 | Базель (Basel)
  |
|  | Берн (нем. *Bern*, фр. *Berne*) | 5959 | 961 600 | Берн (нем. *Bern*, фр. *Berne*)
  |
|  | Вале (фр. *Valais*, нем. *Wallis*) | 5224 | 286 500 | Сьон (фр. *Sion*, нем. *Sitten*)
  |
|  | Во (фр. *Vaud*) | 3212 | 626 000 | Лозанна (фр. *Lausanne*)
  |
|  | Гларус (нем. *Glarus*) | 685 | 38 300 | Гларус (нем. *Glarus*)
  |
|  | Граубюнден немесе Гризон (нем. *Graubünden*, ромш. Grischun, итал. *Grigioni*) | 7105 | 191 600 | Кур (нем. *Chur*, ромш. Cuira, итал. *Coira*)
  |
|  | Женева (фр. *Genève*) | 282 | 438 000 | Женева (фр. *Genève*)
  |
|  | Золотурн (нем. *Solothurn*) | 791 | 247 000 | Золотурн (нем. *Solothurn*)
  |
|  | Люцерн (нем. *Luzern*) | 1493 | 351 000 | Люцерн (нем. *Luzern*)
  |
|  | Нидвальден (нем. *Nidwalden*) | 276 | 38 600 | Штанс (нем. *Stans*)
  |
|  | Нёвшатель (фр. *Neuchâtel*) | 803 | 167 000 | Нёвшатель (фр. *Neuchâtel*)
  |
|  | Обвальден (нем. *Obwalden*) | 491 | 32 700 | Зарнен (нем. *Sarnen*)
  |
|  | Санкт-Галлен (нем. *Sankt Gallen*) | 2026 | 453 000 | Санкт-Галлен (нем. *St. Gallen*)
  |
|  | Тичино (итал. *Ticino*) | 2812 | 312 000 | Беллинцона (итал. *Bellinzona*)
  |
|  | Тургау (нем. *Thurgau*) | 991 | 228 000 | Фрауэнфельд (Frauenfeld)
  |
|  | Ури (нем. *Uri*) | 1077 | 35 000 | Альтдорф (нем. *Altdorf*)
  |
|  | Фрибур (фр. *Fribourg*, нем. *Freiburg*) | 1671 | 263 000 | Фрибур (фр. *Fribourg*, нем. *Freiburg*)
  |
|  | Цуг (нем. *Zug*) | 239 | 101 000 | Цуг (нем. *Zug*)
  |
|  | Цюрих (нем. *Zürich*) | 1729 | 1 227 000 | Цюрих (нем. *Zürich*)
  |
|  | Шаффхаузен (нем. *Schaffhausen*) | 298 | 73 400 | Шаффхаузен (нем. *Schaffhausen*)
  |
|  | Швиц (нем. *Schwyz*) | 908 | 131 000 | Швиц (нем. *Schwyz*)
  |
|  | Юра1 (фр. *Jura*) | 838 | 69 000 | Делемон (фр. *Delémont*)
  |
| 1 1979 жылы құрылған. |

## Дереккөздер
# Сопақша ми[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Сопақша ми** (лат. *medulla oblongata*; *medulla* — ми, *oblongata* — сопақша) — мидың жұлынмен шекарасыз жалғасатын, пішіні сопақша келген артқы бөлігі. Оның алдыңғы жағы ми көпірімен жалғасады. Сопақша мидың төменгі бетінде вентральды орталық саңылау (лат. *fissura mediana ventralis*) мен оның екі бүйіріндегі латеральды вентральды сайлар (лат. *sulcus lateralis ventralis*) арқылы бөлінген: оң және сол сопақша ми пирамидалары (лат. *piramis medullae oblongatae*) білеуленіп көрініп тұрады.

**Сопақша ми** пирамидалары үлкен ми қыртысын жұлынның қозғалтқыш орталықтарымен байланыстыратын пирамидалы жүйке талшықтары аларынан (лат. *fasciculus cerebro-spinalis*) құралған. ( *Сопақша ми* пирамидаларының пирамидалы жүйке тал тары будаларынан құралған өткізгіш жолдары - жұлынның бүйір арқаншаларына өтер алдында, оң ми пирамидасының жүйке талшықтары жұлынның сол жақтағы бүйір арқаншасына, ал сол ми пирамидасының жүйке талшықтары жұлынның оң жақтағы бүйір арқаншасына бағытталып, жүйке талшықтарымен алмасады да, пирамидалар айқасын (лат. decussacio pyramidum) жасайды.

Сопақша мидың құрылысы біршама жүлынның құрылысына ұқсас, яғни сыртқы жағында — ақ зат, ішкі жағында — сұр зат орналасады. Ол ақ заттық аралықтар арқылы көптеген сұр заттық аралшықтарға, яғни сопақша мидың сұр заттық орталықтарына (ядроларына) бөлінеді.

Бұлар организмнің тіршілігіне тым қажет вегетативтік орталықтар құрайтын нейроцитгер ядролары. Аталган вегетативтік ядроларга:

* жүрек соғу
* тыныс алу
* тер бөлу
* сілекей бөлу
* шайнау
* жұту, сору
* көз жасын бөлу
* ас қорыту сөлдерін бөлу
* құсу,
* кекіру
* күйіс қайтару
* тұшкіру
* жөтелу
* көз жыпылықтау орталықтары жатады.

**Сопақша мидың сұр заты** — вегетативтік ядролардан басқа, қызметіне сәйкес топтасқан нейроциттер перикариондарынан (нейроциттер денелерінен) құралған ми жүйкелерінің сезімтал және қозғалтқыш сүрзаттық ядроларын түзеді. Бұлардың араларында бір-бірімен жалгасып жатқан пішіні әр түрлі нейроциттерден және олардың жүйке талшықтарынан құралған торлы құрылым (лат. formatio reticularis) болады. Бұл құрьшым сопақша мидан ортаңғы миға, одан әрі аралық миға дейін созылып жатады. Торлы құрылым — аталған ми бөлімдері орталықта- рын өзара байланыстырып, үйлестіру қызметін атқарады. Бұған коса, ол тыныс алу және жүрек-тамырлар жүйесінің орталығы қызметін де атқарады.

## Дереккөздер
# Sky UK[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Sky UK Limited |
| Түрі |
Телекоммуникациялық компания
 |
| Компанияның ұраны |
Believe in Better
 |
| Құрылды |
2 қараша 1990 жыл
 |
| Бұрынғы атауы |
British Sky Broadcasting Limited, BSkyB және Sky
 |
| Орналасуы |  Ислворс
 |
| Басты адамдары |
Джереми Даррох (басқарма төрағасы)
 |
| Саласы |
Телекоммуникация
 |
| Басшы компания |
Sky plc
 |
| Еншілес компания |
Now TV
 |
| Сайты |
Ресми веб-сайты  (ағыл.) |

**Скай Юкей Лимитед** – Ұлыбританияда танымал арна .
Оның "Скай-1" көңіл көтеретін хабарлар арнасы көпшілікке аса танымал арналардың бірі.

"Скай мувиздің" екі кино арнасы мен тоғыз спорт арнасы, тәулік бойы хабар тарататын "Скай ньюс" жаңалықтар арнасы, "Сайенс фикшн ченнел" ғыл. фантастикалық арна, америкалық "Парамаунт" компаниясының комедиялық арнасы, "Хистори ченнел" тарихи фильмдер арнасы және америкалық "Дисней" мультфильмдер компаниясы Би-Скай-Би арналар тобына кіреді. Би-Скай-Бидің төрағасы "Гранада телевижн" компаниясының төрағасы Джерри Робинсон. Сондай-ақ Руперт Мэрдоктыңқызы Элизабет осы компанияның бір бағдарламасының директоры.

## Дереккөздер
# Иврит тілі

|  |
| --- |
| Иври́т тілі |
| Өз атауы: |
עִבְרִית
 |
| Елдер: |
Израиль
 |
| Классификация |
| Санаты: |
???
 |
|
—
 |
| Тіл коды |
| МЕСТ 7.75–97: |
ивр 198
 |
| ISO 639-1: |
he және iw
 |
| ISO 639-2: |
heb
 |
| ISO 639-3: |
heb
 |
| Тағы қараңыз: Жоба:Лингвистика |

**Иври́т тілі** (**עִבְרִית**) — еврейлердің тілі, семит тобына кіреді, Израилдің мемлекеттік тілі — иудаизмнің дәстүрлі тілі. Бүгінгі иврит тілі XX ғасырдың басында Израиль мемлекетінің ресми және екі ауыз тілі ретінде қайта жаңғыртылды.

## Мәртебесі

2018 жылы қабылданған "Израиль — еврей халқының ұлттық мемлекеті" негізгі заңы иврит тілінің Израиль Мемлекетінің жалғыз мемлекеттік тілі екенін жариялады (араб тілі мемлекеттік тіл мәртебесінен айырылды, бірақ оған ерекше мәртебе берілді).

Иврит тілінде (2019 жылғы жағдай бойынша) 9.3 миллион адам сөйлейді, оның 8.3 миллионы Израильде тұрады, ал иврит 5.3 миллион адамға туған тіл болып саналады.
# Балауыз

*Бал ара балауызы*.
 *Балауыз шам*.
**Балауыз** — араның балауыз безінен бөлінетін зат. Ара одан өздеріне кәрез салады. Балауыз ежелден шырақ жасау және бальзамдау үшін қолданылған. Қалыпты температурада Балауыз ақ, ақшыл сары, қара қоңыр, не қара түсті зат. Құрамы күрделі, онда 70 — 74% спирттер мен май қышқылдарының күрделі эфирлері, 15% май қышқылы, 12 — 15% көмірсутек бар. Балауыз — су тепкіш зат, спиртте және глицеринде ерімейді. 35°С-тан жоғары температурада жұмсара бастайды да, 60 — 65°С-та балқып сұйылады. Алыну әдісіне, өңделуіне қарай Балауыз бірнеше түрге бөлінеді. Омарта Балауызы қайнатып немесе омартада арнаулы преспен сығып алынады. Ол өнеркәсіпте, медицинада қолданылады. Престелген Балауыз арнаулы машинамен кәрезді престеу арқылы алынады. Сығынды Балауызды кәрез қалдықтарынан алады. Бұл аяқкиім майын, бояу жасауға, т.б. пайдаланылады. Омарта Балауызы мен престелген Балауыз түсіне, қоспасына қарай 3 сұрыпқа бөлінеді: қоспасыз ақ не ақшыл сары түсті (1-сұрып), сары не ашық қоңыр (2-сұрып) және қара қоңыр, қара түсті (3-сұрып). Бір маусымда әр ара ұясынан 2—3 кг-ға дейін Балауыз алынады.

## Дереккөздер
# Рибат

**Рибат**, рабат (араб.: رباط‎ — қонақ үй) —

1. Діншілдік жолындағы қарулы күрескерлер тұратын қамал. VII - X ғ-ларда мұсылмандар мен христиандардың *(немесе пұтқа табынушылардың*) әскери қақтығыс аудандары - Кіші Азия, Орта Азия және солтүстік Африкада пайда болған қамалдар мен бекіністер атауы. Рибат тұратын дін жолындағы күрескерлер, әдетте еріктілерден құрастырылды, олар басқа діндегілерге қарсы соғыс қимылдарына қатынаста және тақуалықтың қатаң тәртіптерін берік сақтады. Арнайы әдебиетте Рибатты көбінесе монастырьлар санатына қосып, теріс пікір айтушылық орын алды. X - XII ғ-да Рибаттың көпшілігі әдеттегі соғыс бекінісіне айналды. XI - XII ғ-да ол Мағрибта екі міндетін де сақтап қалды. Мароккодағы Әлмурабит әулеті мен қозғалысы өз атауын осы Рибаттан алған. Өзінің әскери мақсатын жоғалтқан Рибат шамамен XI ғ-дың бас кезінде Иранда дәруіштер - ханакахтардың мекеніне айналды. Рибат атауы осы мағынасында Мағрибқа дейінгі бүкіл мұсылмандар әлеміне тарап, кейінгі орта ғасырларда «тақуалар тұрағы» деген де, *«әулие»* қабірінің айналасында пайда болған құрылыстар тобы деген де мағынасында зауийа атауының баламасы ретінде қолданылды. Әл-Мурабит атауы Мағрибта өмір сүретін, «әулиемен» ерекше байланысы бар және киелі күш несі деп танылатын сопылар ұғымын білдірді. Мағриб пен Испанияда тақуа-диуаналар тұрағына да рабат атауы пайдаланылды.

Тунистегі рибат.
1. Қала ішіндегі сауда-қоймасы, керуен-сарай, бекет, мұсылман қаласының төңірегіндегі сауда орны.

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Ribats of Tunisia |
# Герберт Уэллс[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Герберт Джордж Уэллс |
| ағылш. *Herbert George Wells* |
|  |
| Туған күні | 21 қыркүйек 1866 (1866-09-21) |
| Туған жері |
Бромли, Ұлыбритания
 |
| Қайтыс болған күні | 13 тамыз 1946 (1946-08-13) (79 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Лондон, Ұлыбритания
 |
| Азаматтығы | Ұлыбритания |
| Шығармашылық жылдары |
1895—1946
 |
| Бағыты |
Сыншыл реализм
 |
| Жанры |
Ғылыми фантастика, тарихи очерктер, эссе
 |
| Шығармалардың тілі |
ағылшын
 |
| Дебюті |
1895 ж. - «Уақыт машинасы».
 |
|  |

**Герберт Джордж Уэллс** ағылш. *Herbert George Wells* ( 21.9.1866, Бромли, Ұлыбритания - 13.08.1946, Лондон, Ұлыбритания) - ағылшын жазушысы, сыншыл реализмнің көрнекті өкілі.

Дүкенші отбасында туған. 1888 ж. Лондон университетін бітірді. 1891 ж. биологиялық ғылымы бойынша екі ғылыми атақ алды. 1942 ж. биологиялық ғылыми докторы дәрежесіне еге болды. Көптеген биология және физиология оқулықтарының авторы.

1895 ж. Уэллс «Уақыт машинасы» романында табиғи-ғылыми концепциясына сүйеніп, XX ғ. әдебиет тарихында алғаш ғылыми фантастиканы бастады. Уэллс «Доктор Моро аралы» (1896), «Бақыт дөңгелегі» (1896), «Көрінбейтін адам» (1897), «Айдағы алғашқы адамдар» (1901), «Аспандағы айқас (»1908), «Азат етілген әлем (»1914), т.б. фантастикалық романдарын жариялады. Ол үш рет (1914,1920, 1934) Ресейде болып, «Түнектегі Ресей» (1920) кітабын жазған.

1930 ж. «Өмір ілімі» атты философиялық очерктерді жазған.

## Дереккөздер
# Флюгер

**Флюгер(голл. vleugel - қанат)* - желдің бағыты мен жылдамдығын анықтайтын аспап. Желдің бағытын Флюгердің вертикаль осіне желдің әсерінен еркін қозғалып тұратындай етіп орнатылған флюгарка көрсетеді. Флюгарканың қарсы салмақтық ұшы әр уақтта желге қарсы орнатылады және бағыты өзінен төменірек орнатылған румбалар өрнегі арқылы анықталады. Флюгердің жоғарғы бөлігінде желдің жылдамдығын көрсететін арнаулы шкала бойымен вертикаль бағытта, желдің жылдамдығына сай еркін қозғалып тұратын металл тақта орнатылған. Флюгер ашық жерге, 8-10 м биіктікке орнатылады.

## Дереккөздер
# Кассеталық оқ-дәрі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Кассеталық оқ-дәрі** (Кассетные боеприпасы) — ракетаның ұрыс белімі, авиациялық бомбалар, артиллериялық атыстар және ұрыс элементтерімен жабдықталған реактивтік снарядтар. Олар нысананы жою үшін бытыраңқы зарядпен лактырылады. Жарықшақты, жарықшақты-фугасты, фугасты-кумулятивті, өртегіш және басқа түрлері болады. Олар өз алдында көздеу тұмсықтарымен жабдықталуы мүмкін.

## Дереккөздер
# Наган М1895[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Наган М1895
**"Наган М1895"** немесе Наган жүйесінің револьверін бельгиялық қару жасаушы ағайындылар - Эмиль мен Леон Наган жасап шығарған. Ол 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың ортасына дейін бірқатар елдердің әскери қаруы қатарында болды.

Кеңес Одағы мен Ресейде Наган револьверінің танымал соншалық, "наган" деген сөз қару деген мағына білдіріп, жалпылама атауға айналып кетті. Ауызекі тілде кез келген револьвер, тіпті өзі оқталатын тапанша да "наган" деп атала беретін. 19 ғасырдың соңғы ширегінде көптеген мемлекет армиясын жаңаша қаруландыру қолға алды. Бельгияның Льеж қаласы Еуропадағы қару өндірісің орталығына айналды. 1985 жылы онда Эмиль және Леон Нагандардың қару фабрикасы ашылды. Шағын отбасылық шеберханада ағайындылар голланд револьверлерін жөндеп, өз қаруларын дайындап шығарды.

Наган револьверлерінің барлығына тән сипат: екпенді шаппасы 2 әрекетті де қатар атқара алады. Шүріппені алдын ала қайыру арқылы немесе взводы өздігінен атылады.

Наган М1895 патшалық ресей армиясы мен полейцейлерінің дәстүрлі қарулурына айналды, Кейін Кеңес Одағы тұсында оны Мемлекеттік қауіпсіздік қызметі де пайдаланды.

"М1895" револьверін 1933 жыл **Токарев** пистолетіне ауыстыру туралы шешім қабылданғанмен, ол қолданыстан шықпады, екінші дүние жүзілік соғыс біткенге шейін кеңестік жауынгерлер оны пайдаланды.

## Қолданылған әдебиет

* ҚАРУ-ЖАРАҚТАР. - Алматы : "Аруна" баспасы. Сер.:"1100 қызықты деректер".

## Сыртқы Сілтемелер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Nagant M1895 |
# SAR-21[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

«SAR-21» автоматын Сингапур технологиясы компаниясының филиалы Сингапур өнеркәсібі компаниясы 1990 жылдары жасап шығарды. Алғаш рет автомат 1999 жылғы «DSEi-99» қару-жарақтар көрмесінде көпшілікке таныстырылды. Осыдан кейін «SAR-21» Сингапур қарулы күштерінің қаруы қатарына қабылданды. Осылайша ол ескірген «M16S1», «SAR-80» және «SR-88» винтовкаларының орнын басты. Сондай-ақ «SAR-21» автоматына қызығушылық танытқан басқа елдердің әскери және құқық қорғау орындарының құрылымна сатылды. Нақты кемшілігі деп тек атылған гильзаның қарудың сол жағына лақтыру мүмкіндігі жоқ екенін атауға болады.

## Дереккөздер

1100 қызықты деректер.
# От

От
Бейнематериал
**От** немесе **өрт** — тар мағынада, қыздырылған газдар және нәтижеде төмен температуралы плазмалардың жиынтығы:

мысалы, нақтылы (материалдармен бұл жерде бұдан әрi жанармай ретінде күкiрт компоненттер реакцияға қатыспайтын ағаш материалдар қарастырылады) нүктеге дейiн материалдың жанармайын ерікті немесе мәжбүрлі түрде қыздыру;

химиялық реакция;

материалдың жанармайымен жоғарғы кернеудi тоқтың жақын болулары.

От жануды процесстiң негiзгi фазасы болып табылады және материалдарға басқа жанармайдың өзi таралуға қасиеттi алады. Оттың меншiктi температурасы қатысушы жануды реакциялардағы материалдардан немесе тұтануын реакция шақырған көзiне тәуелдi болады.

Отпен әскери iс-әрекетте (оқтармен немесе басқа снарядтармен) дәрiмен атылатын қарудан атыс ұғылады.