# Холокост[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Холокост  |
|  Мажарстан еврейлерінің Освенцим лагерінің газ камераларына апарылуы, 1994 |
|  |
|

---

 |
| Дата
 | 1941–1945
 |
| Орны
 | Нацистік Германия және Екінші дүниежүзілік соғыс барысында онымен жауланған территориялар
 |
| Сондай-ақ белгілі
 | Шоа (השואה)
 |
| Түрі
 | геноцид, депортация, қырғын
 |
| Себебі
 | Евгеникасы, нәсілдік тазалық, неміс артықшылығы, нацизм, антисемитизм
 |
| Ұйымдастырған
 |  Нацистік Германия,  Хорватия Тәуелсіз мемлекеті,  Фашистік Румыния(1941–1944),  Фашистік Мажарстан Корольдігі(1941–1944)
 |
| Қатысушылар
 | 200,000 адам
 |
| Шығын |
|  |
|  |
|  |
| Өлім
 | 17 миллионға жуық адам(6 миллион Еврейлер, 270 Мын Мүгедектік адамдар, 11 миллион КСРО адамдар, 500 мын–1 миллион Сығандар, 310 мын–500 мын Сербтер, т.б)
 |
|  |
|  |
| өңдеу  |

**Холокост** (ағылш. *The Holocaust*, грек. *ὁλοκαύστος* — «барлығын өртеу») немесе **Шоа** (ивр. השואה‎ — «апат») — Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропа еврейлері мен басқа да ұлттарға қарсы жүргізілген геноцид. Осман империясындағы армян геноцидімен қатар XX ғасырдағы геноцидтің ең танымал мысалдарының бірі болып табылады. 1941 және 1945 жылдар аралығында Нацистік Германия және оның коллаборанттары жүргізген саясаты бойынша неміс отары тараған Еуропада 6 миллионнан астам еврей қаза тапты.

Кең мағынада — нацистердің нәсілшілдік саясаты бойынша әртүрлі этникалық және әлеуметтік топтарға қарсы (кеңестік әскерлер, поляктар, еврейлер, сығандар, гомосексуалды ерлер, масондар, күдер үзген науқастар және т.б.) жүргізілген геноцид. Нәтижесінде Еуропа яһудилерінің үштен екісі қайтыс болды.

## Тарихы

### Холокосттан бұрынғы Еуропадағы жағдай

Вормс қаласының синагогасы, Германия
Еврейдің неміс солдатының «арқасына пышақ салғаны» бейнеленген 1919 жылғы аустриялық пропаганда пошта маркасы

Освенцимдегі тұтқындардың тіркеу фотосуреттері

Чеслава Квока, 1942/43

Юлиан Феликсович Савицкий, 1942

Еврейлер Еуропада екі мыңнан астам жыл бойы өмір сүреді. 1933 жылғы санақ бойынша Еуропада шамамен 9.5 миллион яһуди тұратын, бұл сол жылдың әлем яһудилерінің 60% астам болған. Ортағасыр бойы Еуропалық еврейлерге қарсы антисемитизм болды, оларды христиандар Иса пайғамбарды өлтірді деп айыптайды.

1871 жылы орын алған Германияның бірігуі кезіндегі еврейлердің Германия азаматтығын алғаны мен Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Германияда өскен ұлтшылдық нәтижесінде елдің барлық мәселелеріне еврейлер кінәлі деп айыпталды. Еврейлер неміс әскерилерінің «арқаларына пышақ салды» деген миф те пайда болды. Антисемитизм тағы Неміс нацистері идеологиясының негізгі идеяларының бірі болған. Олар Кеңес Одағын және барлық Батыстық елдерді еврейлер басқарады деп санаған.

### Нацистердің билікке келуі

Адольф Гитлердің Берлинде сөз сөйлегені, 1933
Нацистік партияның сайлауларда жинаған дауыс саны 1928 жылы 2 пайыз дауыстан 1932 жылы 37 пайызға дейін жоғарылады. 1932 және 1933 жылдары өткен сайлаудағы жетістіктері кезінде нацистер өздерінің еврейлерге қарсы идеяларының орнына неміс сайлаушыларын ауыл шаруашылығы, экономиканы қалпына келтіру, туризм және денсаулық сақтау сияқты басқа да кең ауқымды мәселелерді жиі көтеретін.

1933 жылдың қаңтарында Адольф Гитлер билікті өзіне тартып алды, оны бірнеше оңшыл саясаткерлер қолдаған еді, бірақ көп ұзамай ол бүкіл билікті өзіне алды да, Нацистік партиядан өзге саяси қозғалыстың барлығына тыйым салынды, және партия БАҚ-ын басқаруды бастады. Нацистік билік тұсында коммунистер, гомосексуалдар және сығандарға қарсы репрессиялар жүргізілді, олар қамалға алынды немесе концлагерлерге жіберілді. Жаңа режим экономикалық өсу және Ұлы тоқыраудан салыстырмалы түрде тез қалпына келтіру арқылы халық қолдауын алды, осы нәтижеге жету үшін тағы ре-милитаризация қолданылды.

### Еврейлерге қарсы репрессиясы

Погром нәтижесінде бұзылған Фазанэнштрассе синагогасы, Берлин
Бірінші жалпыұлттық еврейлерге қарсы заңдар 1933 жылы еврейлерге бірнеше кәсіп пен мемлекеттік қызметке тыйым салынған немесе шектелген кезде қабылданды. Кейінірек қабылданған Нюрнберг заңдары еврейлердің экономикалық белсенділігін шектеді, еврейлер мен еврей емес германиялықтар арасындағы жаңа некелер мен жыныстық қатынастарды қылмыстық жауапкершілікке тартты және жалпы азаматтық құқықтар шектеді. Нацистер жалпы шамамен 1,500 анти-еврейлік заң қабылдады. Яһудилер кейбір жерлерден немістерден көрген қысымнан кетуге мәжбүр болды, ал басқалары еврей еместермен жыныстық қатынаста болды деген айыппен көпшілік алдында қорланды.

1938 жылы 9–10 қарашада нацистер бүкіл Германияда ойран ұйымдастырды, оның нәтижесінде 7500-ден астам еврей дүкендері тоналды (жалпы саны 9,000 еді) және 1000-нан астам синагогалар зақымданды немесе жойылды. Кем дегенде 90 еврей қайтыс болды және келтірілген шығын 39 миллион рейхсмаркқа бағаланды. Бұл ойран кейінірек *Kristallnacht* (*Кристалды түн*) деп аталды.

## Дереккөздер

Дереккөз қатесі: "~" деп аталған дереккөз тобында `<ref>` тегі бар, бірақ тиісті `<references group="~"/>` тегі табылмады, немесе `</ref>` жабу тегін қажет етеді