Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Жаңа Британия

|  |
| --- |
|  Жаңа Британия ағылш. *New Britain* |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ауданы | 35144,6 км² |
| Ең биік нүктесі | 2438 м |
| Тұрғындар (2011 жыл) | 500 000 адам |
| Халық тығыздығы | 14,227 адам/км² |
| Орналасуы |
| 5°48′46″ о. е. 150°26′48″ ш. б.﻿ / ﻿5.81278° о. е. 150.44667° ш. б.﻿ / -5.81278; 150.44667    |
| Архипелаг | Бисмарк архипелагы |
| Акватория | Тынық мұхит |
| Ел |  Папуа — Жаңа Гвинея |
| Аймақ | Айлендс |
| Аудандар | Шығыс Жаңа Британия, Батыс Жаңа Британия |
| Жаңа Британия |
|  **Жаңа Британия** Ортаққорда |

Жаңа Британияның топографиясы
**Жаңа Британия**  (ағылш. *New Brіtaіn*) — Тынық мұхиттағы Бисмарк архипелагының ең ірі жанартаулық аралы. Папуа — Жаңа Гвинея мемлекетінің құрамына кіреді. Шартты түрде Батыс және Шығыс Британия деп бөлінеді. Ауданы 36520 мың км2. Халқы 340 мың адам (1995), негізінен, меланезиялықтар. Жері таулы, абсолюттік биіктігі 2438 метр (Кокопо тауы). Әрекетті жанартауы — Улавун. Климаты экваторлық, ылғалды. Жылдық орташа температурасы 24С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 6000 мм. Экваторлық ылғалды тропиктік орман өседі. Жергілікті тұрғындар жүгері, батат, маниок, қант құрағын, банан және басқа дақылдарды өсіреді. Кокос пальмасы, какао, кофе плантациялары бар. Аралдағы ең ірі порт — Рабаул қаласы.

## Тарихы

Жаңа Британия аралы
Жаңа Британия тек 1700 жылы теңіз британ саяхатшысы Уильям Дампир ашқан. 1885 - 1899 жылдары арал Герман - Жаңагвинея компаниясының иелігінде болды, аралдын атын Жаңа Помирания деп атады. Осы аралда мақта өсірген. 1914 жылы Жаңа Британияны Бірінші дүние жүзілік соғыс біткенен кейін австралиялықтар жаулап алды.
# Зорлау[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

1. **Зорлау**, яғни жәбірленушіге немесе басқа адамдарға күш қолданып немесе оны қолданбақшы болып қорқытып, не жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдаланып жыныстық қатынас жасау, — үш жылдан бес жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

2. **Зорлауды: Адамдартобы, алдын ала сез байласкан адамдартобы немесе ұйымдасқан топ жасаса;
* Өлтіремін деп қорқытумен ұштасып, сондай-ақ жәбірленушіге немесе басқа адамдарға қатысты аса қатыгездікпен жасалса;
* Жәбірленушінің соз ауруын жұқтырып алуына әкеп соқса;
* Бірнеше рет немесе бұрын нәпсі құмарлық сипаттағы зорлау әрекеттерін жасаған адам жасаса;
* Көрінеу кәмелетке толмағанға жасаса, — бес жылдан он жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

3. **Зорлау: Абайсызда жәбірленушінің өлуіне әкеп соқтырса;
* Абайсызда жәбірленушінің денсаулығына ауыр зиян келтіруге, оның ВИЧ/ЖҚТБ-ны жұқтырып алуына немесе өзге ауыр зардаптарға әкеп соқса;
* Жәбірленушінің он төрт жасқа толмағанын көрінеу біле тұрып;
* Қоғамдык зілзала жағдайларын пайдаланған немесе жаппай тәртіпсіздік барысында жасалса, — сегіз жылдан он бес жылға дейінгі

мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

## Дереккөздер
# Әскери тарих

**Әскери тарих** (Военная история)—

1. әскери істің ежелгі уақыттан бастап қазіргі кезге дейінгі даму процесі;
2. қарулы күштердің өткені мен соғыстарды зерделейтін ғылым, сондай-ақ, әскери қайратқерлердің іс-тәжірибесі, тарих ғылымының бір саласы болып табынады. Әскери тарихтың құрамды бәлімдеріне кіретіндер: соғыстар тарихы, қарулы күштер құрылысының тарихы, әскери техника тарихы, әскери ойлар тарихы. Әскери тарихтың арнайы саласы әскери тарихнама, әскери-тарихи деректеметану, әскери археография, әскери археология және әскери статистика болып табылады. Әскери өнер мен соғыс тарихы әскери тарихтың жетекшісі, сондай-ақ ол әскери ғылыммен тығыз байланыста болады.

## Дереккөздер
# Траншея

Траншея
**ТРАНШЕЯ**, ор – бір жағында немесе екі жағында топырақ қалқаны бар, ені тар, ұзынша келген шұңқыр. Траншея қорғаныс құрылысы ретінде ең алдымен мотоатқыштар бөлімшелерінің атыс позициясы қызметін атқарады, сондай-ақ жеке құрам мен материалдық бөліктер үшін олар қарапайым жою құралдарынан және ядролық жарылыстың зақымдаушы факторларынан қорғайтын пана болып табылады. Траншея сонымен қатар майданды бойлай қатынас құралы ретінде қолданылады және мотоатқыштар бөлімшелерінің өз бекіністерінде бүркеніп орналасуы үшін қолайлы жағдай жасайды. Ұрыстық жағдайда Траншеяларда барлаушылар, автоматшылар, пулеметшілер үшін ұялар, пулеметтік және минаатарлық алаңдар, атыс саңылаулары, қатынас жолдары, паналар (қуыстар, жертөлелер, т.б.) жабдықталады. Тереңдігі 110 – 150 см-ге жетеді. Траншея жергілікті жер жақсы көрінетіндей етіп және 400 м-ден артық жерге атыс жүргізетіндей болып орналастырылады. Траншея сынық және қисық сызықты түрде жасалады. Қолмен немесе Траншея қазатын машиналармен қазылады.

## Сілтеме
# Жоғары және ерекше қуатты артиллерия[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Жоғары және ерекше қуатты артиллерия** — қарсыластың терең қорғанысындағы маңызды объектілерді құртуга және ерекше берік құрылыстарды қиратуға арналған жер үсті артиллериясы. Әдетте, оған зеңбіректер, келте зеңбіректер, қалибрі *175-240 мм* минаатарлар жатады. Жоғары және ерекше қуатты артиллерияның бірлестіктері мен бөлімдері Жоғарғы Бас қолбасшылықтың резерв артиллериясының құрамында болады.

## Дереккөздер
# Бөрітпе сүзек[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Бөрітпе сүзек** — іш сүзегіне ұқсас ауру, бірақ одан айырмашылығы бар. Оның инфекциясы биттің, кененің, егеуқұйрықтың немесе бүргенің тістеп-шағуынан тарайды.

## Белгілері

* Бөрітпе сүзек қатты салқын тиген сияқты болып басталады. Бір аптадан және одан да кейінірек қалтыратып, ыстық пайда болады, бас, бұлшық еттер мен кеуде ауырады.
* Ыстық көтерілгеннен кейін бірнеше күннен соң алғашында қоптықтың астында, аяқ-қолға, сонан соң бүкіл денеге бөрітпе шығады (бірақ бетке, қолдың және аяқтың бастарында бөрітпе болмайды). Берітпе ұсақ-ұсақ болып көгеріп, қаптап тұрады. Ыстық екі апта тұрады, кейде одан ұзаққа созылады.
* Бөрітпе сүзек балаларда жеңіл түрінде өтеді де, егде адамдарда ауыр болады. Әсіресе бөрітпе сүзек індеті өте қауіпті.
* Егер бөрітпе сүзек кенеден тараса, оның шаққан орнында үлкен, жанға бататын жара пайда болады, лимфа түйіндердің айналасы ісіп, ауырады.

## Емдеу жолдары

* Бөрітпе сүзектен сезіктенген жағдайда дәрігерден кеңес алыңыз. Көбіне арнаулы анализ жасатқызу қажет.
* Тетрациклин беріңіз: ересектерге: күніне 4 рет екі капсулдан (250 мг-нан) 7 күн бойы беріңіз. Хлорамфеникол де көмектеседі, бірақ бұл қауіптірек.

## Алдын алу

* Өзіңізді және өз айналаңызды таза ұстаңыз. Барлық отбасын битке қарсы ұдайы дезинфекциялап отырыңыз;
* Итіңіздің үстін кенеден тазартыңыз, итті үйге кіргізбеңіз.
* Егеуқуйрықты жойыңыз. Ол үшін мысықты немесе қақпанды пайдаланыңыз (бірақ у пайдаланбаңыз, ол басқа жануарларға және балаларға зақым келтіруі мүмкін).
* Егеуқұйрық бүргесін жойыңыз. Өлі егеуқуйрыққа жоламаңыз. Оның бүргесі сізге түсуі мүмкін. Егеуқұйрықты және оның бүргеперін өртеп жіберу керек. Егеуқұйрықтың ініне инсектицидтер сеуіп, өңдеңіз.

## Дереккөздер
# 38-атқыштар дивизиясы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**38-атқыштар дивизиясы** (*Жетпіс үшінші гвардиялық дивизия*) – 2-дүниежүзілік соғыс жылдарында Алматыда жасақталған әскери құрама.

* 1942 ж. наурыз – 28-армияның құрамында Оңт.-батыс майданға аттанды .
* 1942 ж. 12 мамыр күні Харьков облысының Волчанский ауданында алғаш рет жаумен шайқасты.
* 1942 ж. 31 шілдеде О. с. а. д. бөлімдері (командирі ген.-майор Ғ.Сафиуллин) Сталинград бекіністерінің сыртқы қорғаныс шебіне орналасты. **21 тамызда** дивизия бөлімдері жау қоршауында ауыр ұрыстар жүргізе отырып, **28 тамызда** қоршауды бұзып шықты да 64-армияға қосылды. Қыркүйек пен қарашаның басында дивизия бөлімдері Сталинградты оңт.-батыс жағынан табандылықпен қорғады.
* 1943 ж. 10 қаңтар – 2 ақпан аралығында О. с. а. д. Сталинград түбінде қоршауға алынған жауды толық жою жолындағы ұрыс қимылдарына қатынасты. \*Сталинград түбіндегі қиян-кескі шайқастарда асқан ерлігі мен ұйымшылдығы үшін дивизия КСРО Қорғаныс Халық Комиссарының 1943 ж. 1 наурыздағы бұйрығы бойынша 73-гв. дивизия болып құрылды. Кейін бұл дивизия (командирі ген.-майор С.А. Козак) Воронеж майданындағы 57-армияның құрамында неміс-фашист басқыншыларының 1943 жылғы жазғы шабуылын тойтарудағы ұрыстарға қатысты. Белгородты, кейінірек Харьков, Красноград қ-ларын азат етті.
* 1944 ж. Кеңес Армиясының шабуылдарында ол Оңт. Украина мен Молдавияны, Югославияның астанасы Белградты азат етіп, Венгрияның Балатон к-нің оңт-нде кескілескен ұрыстар (1945 ж. наурыз) жүргізді. Дивизия өзінің жауынгерлік жорығын Австрияның Альпі тауларында жеңіспен аяқтады.

## Жетістіктері

73-гв. атқыштар дивизиясы **16 рет** Жоғ. Бас қолбасшының алғысын алды, Белградты азат етудегі ерлігі үшін Қызыл Ту орденімен марапатталды. Дивизияға жергілікті халықтың тілегі бойынша **сталинградтық және дунайлық** деген қосымша атақ берілді, оның 36 жауынгері мен командирі **Кеңес Одағының Батыры** атағын алды. Козак **2 мәрте Кеңес Одағының Батыры** және **Югославияның Халық Батыры** атағымен марапатталды.
О. с. а. д. соғыстан кейін 1946 ж. 5 маусымда таратылды.

## Дереккөздер

Сафиуллин Г.Б., Через реки, через горы.., Казань, 1973; 73-я гвардейская // Сб. воспоминаний, документов и материалов о боевом пути 73-й гвардейской стрелковой Сталинградско-Дунайской Краснознаменной дивизии, А.-А., 1986.
# Экстерриториалдық[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Экстерриториалдық** - [ лат. exterritorialis - сол территорияның қарамағындағы] - органның, үйымның, мекеменің немесе жеке адамның мемлекет аумағынан тыс жерлердегі әрекеттерді өз мемлекетінің заңнамасына бағындыруды қамтамасыз ететін ерекше мәртебесі. Экстерриториалдық әдетте, шетелдік мемлекеттердің дипломатиялық өкілдіктеріне және оның қызметкерлеріне беріледі. Ол қызмет ғимараттарының, түрғын үйлерінің, жеке меншігінің және дипломаттың жеке басының ерекше пүрсаттылығын, ешкімнің тиіспеу қүқын білдіреді. Қүқықтық түрғыда елшілік аумағы ол өкілі болып табылатын мемлекеттің территориясы болып есептеледі, ал оған қол сүғу мемлекеттің егемендігінің бүзылуы ретінде бағаланады. Экстерриториалдықға қатысты қүқықтар мен артықшылықтар қабылдаушы елдің ішкі заңнамасымен де, халықаралық келісімдермен де қарастырылған.

## Дереккөздер
# Қайта құру кезеңі

*Қайта құру кезеңі* - Совет одағының коммунисттік партия билеушілерінің 1987-1991 жылдырындағы жүргізілген әлеуметтік-экономикалық саясатының жалпы атауы. Сол жылдары КСРО-да көптеген реформалар қабылданып, елеулі өзгерістер болды. Бұл идеяның қозғаушысы – ЦК КОКП бас хатшысы Михаил Сергеевич Горбачев болып табылды. Қайта құрудың басы деп 1987 жылды саналады, себебі 1987 жылдың қантар айындағы ЦК КОКП пленумында «қайта құру» саясаты мемлекттің дамуының бастапқы бағыты деп жарияланған.

### Тарихы

«Қайта құру» деген термин 1986 жылы мамыр айындағы Горбачевтың Ленинград қаласына істі сапарында қалалық партия комитетінің активімен кездескенде бірінші рет айтылған. Осы термин ақпарат құралдарының тілшілерінің «арқасында» жаңа дәуірдің ұраны болып кетті.

### Қайта құрудың бірінші кезені (наурыз 1985 – қаңтар 1987)

Қайта құрудың бастапқы кезені:

-Кеңес одағының саясатының және экномикасының «кейбір» кемістіктерін мойындағаннан басталды.

-Алкогольге қарсы компания

-Халық шаруашылығының «жылдамдату» (ускорение) саясаты

-Сыбайластық пен жемқорлықпен күресу

т.б. қадамдарымен белгіленді.

1985-1986 жылдары Брежневтің кезінен келе жатқан ескі кадрлердің үштен екісін ауыстырылды. Дәл сол кезде мемлекеттің басқаруына А.Н.Яковлев, Е.К. Лигачев, Н.И.Рыжков, Б.Н.Ельцин, А.И.Лукьянов сияқты келешекте орын алатын тарихи оқиғалардың белсенді қатысушылары тағайындалды.

### Екінші кезен (қаңтар 1987 – маусым 1989)

1986 жылының соңында совет одағының экономикасына екі ауыр жағдай туындады: біріншіден бүкіләлемдегі мұнайдың бағасының төменге құрт түсуі, екінші фактор – Чернобыль апаты.

1987 жылы қаңтар айындағы ЦК КОКП пленумда «Жеке кәсіпкерлік туралы заң» (Закон «Об индивидуальной трудовой деятельности») кабылданды. Кооперативтар ашылып, шет елдермен бірлескен кәсіпорындар жаңбырдан кейінгі саңырауқұлақтар секілді көбейді.

Жалпы әлемнің Совет Одағына деген көзқарасы өзгеріп, щығыс елдермен арадағы қарым–қатынасы жақсарды.

Қоғамдық өмірде «жәриялық» (гласность) саясаты орын алды.

Сонымен бірге экономикалық жағдай төмендеп, халықтың тұрмысы нашарлап, ұлттық сепаратизм бас көтеріп, ұлтаралық нараздық пайда болып (1986 жылғы желтоқсан айындағы Алматыдағы студеттер көтерілісі, армян мен әзірбайжан арасындағы Карабах шиеленіс, Прибалтикадағы 1987 тамыз айындағы қақтығыстар, т.б.), елде жалпы тұрақсыздық өсе бастады.

### Үшінші кезең (маусым 1989-1991).

Осы кезеңде елдегі саяси жағдайы қатты тұрақсызданып, елде көптеген саяси топтар пайда болды. КСРО астам держава атағынан айырылып, «тәуелсіздіктер парады» басталады. Бұл кезең «қайта құрудың» ең ауыр уақыттардың бірі болған. КСРО-да дағдарыстардың нәтижесінде үстіне киетін дұрыс киімі де болмай, аяғына киетін аяқ киімі де болмай, нан мен қара су ішіп, «кедейшілік сызығынан» төмен түсіп күн көре алмайжүген адамдар көп болды. Мемлекеттік азық-түлік дүкендерінде маргариннен басқа ештене жоқ, ал жеке коопеативтік дүкендерде – өте қымбат бағада тауар тұрды.
Мемлекеттік мекемелер жабылып жұмыссыздық орын тапты.

Осы соғы кезенің нәтижесі - Коммунистік партия жойылып КСРО-ның ыдырауы басталды.

## Дереккөздер
# 100 Thieves

|  |
| --- |
| 100 Thieves |
|  |
| Түрі |
Жеке компания
 |
| Құрылды |
2017
 |
| Құрушы |
Nadeshot, Drake, Ден Гилберт, Скутер Браун
 |
| Орналасуы |
Лос Анжелес, Калифорния, АҚШ
 |
| Саласы |
киберспорт тігін өнеркәсібі
 |
| Сайты |
100thieves.com (ағыл.) |

**100 Thieves, LLC** — Калифорния штатында Лос Анжелесте орналасқан американдық өмір салты бренді және спорттық ұйым. Ұйым әр түрлі ойындарға қатысады — Apex Legends, Call Of Duty, Call Of Duty: Warzone, Fortnite Battle Royale, League of Legends және Valorant. Қазіргі уақытта ол екі командаға иелік етеді: 100 Thieves of the League of Legends Championship Series және Los Angeles Thieves of the Call of Duty League.

## Тарихы

Ұйымды 2017 жылы OpTic Gaming Call Of Duty командасының бұрынғы капитаны Matthew "Nadeshot" Haag пен X Games (MLG) алтын жүлдегері және 2014 жылдың киберспорт спортшысы Dan Gilbert негізін қалады.

2018 жылы канадалық әнші және рэпер Drake және SB projects scooter Braun негізін қалаушы 100 Thieves-те А сериялы инвестиция раундын басқарды.

2019 жылы 100 Thieves 35 миллион доллар жинаған Artis Capital Management басқаратын B сериясын қаржыландыру раундын жариялады.

2021 жылдың 26 наурызында 100 Thieves Truly Seltzer және Twisted Tea-мен демеушілік келісімге қол қойды.

2021 жылдың 13 қазанында 100 Thieves ойын перифериялық құрылғыларын шығаратын Highground компаниясын алғашқы сатып алғанын жариялады.

2021 жылдың 2 желтоқсанында 100 Thieves 60 миллион доллар жинаған С сериясын қаржыландыру раундын жариялады.

## Дереккөздер
# Құралдар тақтасы

Toolbar from gedit on Ubuntu.
**Құралдар тақтасы** — бағдарламаның сызбалық тілдесуіндегі бейнебеттік түймешіктердің немесе белгішелердің қатары, бағаны немесе блогы.

Осы түймешіктерді баса отырып немесе белгішелердің үстінен нұқи отырып, пайдаланушы бағдарламаның белгілі бір жетелерін белсендіреді. Мысалы, Microsoft Word құралдар тақтасында (басқаларымен қатар) мәтінді қиғаш немесе жуан етіп өзгертуге арналған түймешіктер, сондай-ақ құжаттарды сақтау мен ашу батырмалары бар. Әдетте пайдаланушының құралдар тақтасын теңшеуге және оларды бейнебет бойымен жылжытуға мүмкіндігі болады.
# Бытыра[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Бытыра** – әр түрлі диаметрдегі домалақ қорғасын не шойын оқ. Қорғасынға аздап сүрме (сурьма) және тотияйын (мышьяк) құйып жасайды. Бытыраның көлемдері барлық елдерде бірдей болғанымен, әр елде әр түрлі белгіленеді. ТМД елдерінде ол 12-ден (диам. 1,25 мм) — 0000-ге дейін (диаметр 5 мм) дейін нөмірленеді. Қатарлас 2 нөмірдің (санның) айырмашылығы — 0,25 мм. Диаметр 5 мм-ден асқан Бытыраны “картечь” деп атайды. Бытыра құю қондырғыларда не арнайы қалыптарда штамптау әдісімен жүзеге асырылады. Бытыра әр түрлі калибрлі мылтықтарға арналған патрондарға дәріден кейін салынады. Кейде аңшылар өздері де қолдан құйып жасай береді.

## Дереккөздер
# Тоқтаусыз жұмыстың орташа уақыты

Тоқтаусыз жүмыстың орташауақыты
**Тоқтаусыз жұмыстың орташауақыты** (Среднее время безотказной работы; mean time between failures, MTBF) — техникалық құрылғының тізбекті екі істен шығу аралығындағы қалыпты жұмыс істеуінің орташа статистикалық ұзақтыгы.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

## Дереккөздер
# Байонеттік ағытпа

**Байонеттік ағытпа** (Байонетный разъем) — ашасы розеткаға
серіппе салынган байонеттік бұрандамен бекітілетін агытпа. Байонеттік
бекіту әдісі коаксиал кабельдерге арналған кейбір ағытпа түрлерінде және
ST түріне жататын оптикалық ағытпаларда қолданылады.

## Дереккөздер
# FN P90

**FN P90** – 1986-1987 жылдары *«Fn Herstal»* фирамасы жасап шығарған бельгиялық тапанша-пулемет. Бұл қару ең алдымен танк жүргізушілері мен әскери автокөлік жүргізушілеріне арналған.

## Техникалық мінездемелері

* Ұзындығы - 500мм;
* Патроны 5,7\*28;
* Оқтың бастапқы жылдамдығы 71 5м;
* Тапаншаның қорабы ұңғы қорбының үстіне орналасқан;
* Сыйымдылығы 50 оқ;
* Оқтары мөлдір пластиктен жасалған;
* Максималды ұзақтық 200 метрге дейін;
* Қарудың басты жетістігі – атқыштың өз қалауына орай қаруды икемдеуіне болады: оң иықтанда, сол иықтан да атылады;
* Кемшіліктері: жиі атқан кезде дәлдігі кемиді және өте қымбат тұрады.

## Қаруды қолданған елдер

* Украина
* Аустрия.
* Аргентина
* Бангладеш
* Бельгия
* Канада
* Чили
* Кипр
* Франция
* Грекия.
* Үндістан
* Ирландия
* Италия
* Ливия
* Малайзия
* Мексика
* Марокко
* Нидерланд
* Пәкістан
* Панама
* Перу
* Филиппин
* Польша
* Португалия
* Ресей
* Сауд Арабиясы
* Сингапур
* Испания
* Түркия
* Тайланд
* Ұлыбритания
* АҚШ

## Дереккөздер
# Әскери Округ[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Әскери Округ**– әскери әкімшілік-аумақтық бөлік. Оның құрамына әскери құрамалар, әскери бөлімдер, әскери оқу орындары және әр түрлі жергілікті әскери мекемелер біріктіріледі. Ел территориясын әскери округтарға болу Қарулы Күштердің құрылымын тиімді ұйымдастыру мақсатында жүзеге асырылады. Әскери округтар, әдетте, шекараға жақын жерде, сондай-ақ ішкі аймақтарда да құрылады. Олар негізінен басқармалары орналасқан қала атымен немесе жергілікті жер атауымен аталады, ал кейде нөмірленеді. 1983-89 ж. КСРО-да 16 әскери округ болды. Оларға әскери округ қолбасшылары басшылық етті. Соның бірі - Орта Азия әскери округі негізінде ҚР-ның ҚК құрылды (1992).

## Дереккөздер
# Т-72

Астана парадындағы ҚР ҚК Т-72Б танкісі
Экипаж мүшелері мен оқ-дәрілердің орналасуы: 1 — механик-жүргізуші, 2 — командир, 3 — нысанашы, 4 — оқ-дәрілер
**Т-72 «Орал»** — 1967 жылдан 1973 жылға дейін жобаланып, 1973 жылдан бастап 2005 жылға дейін «Уралвагонзавод» зауытында жасалған КСРОның негізгі танкісі. Танк ТМД елдерінің қарулы күштерінде қолданылады және Финляндияға, Үндістанға, Иранға, Иракқа, Сирияға экспортталды. Жалпы 30,000 Т-72 жасалды.

Т-72 танкілерінің бірнеше ондаған нұсқалары бар. Қазіргі таңда Т-72 танкілерінің әулетінің негізінде, Т-90А "Владимир" танкілері жобаланған.

Т-72 танкілерінің дамуы 1967 жылдан басталды. Әуел баста Т-72 танкілеріне, Т-64А танкілеріне орнатылған В-45 қозғалтқыштары орнатылды. 1969 жылдың қарашасында бұл жауынгерлік машиналарға қуаты 573 кВт (780 а.к.) в-46 қозғалтқыштары мен жаңа конструкцияның жүріс бөлігі орнатыла бастады. Көрсетілген өзгерістермен дайындалған үлгіге "Объект 172М" индексі берілді. Танк экипажы үш адамнан тұрады: механик-жүргізуші, зеңбірекші және командир, ол сонымен қатар оқтау машинасында оқ-дәрілерді жұмсағаннан кейін зарядтаушы ретінде қызмет етеді. Атылғаннан кейін ауаны жауынгерлік бөлімдегі газдардан тазарту және мұнарадағы люк арқылы гильзалардан паллеттерді шығару автоматты түрде жүзеге асырылады.

Т-72 40 жылдан астам уақыт қызмет етеді. Бұл танкті әлемнің ондаған елдері пайдаланады. Т-72Б — Т-72Б3 танкінің терең модернизацияланған нұсқалары, әсіресе Т-72Б3М — қазіргі заманғы соғыс талаптарына сәйкес келеді

### Т-72 танкілерінің нұсқалары

* Т-72А
* Т-72Б
* Т-72БМ2
* Т-72М
* Т-72М2
* Т-72S

## Сипаттамасы

* Массасы: 41 тонна;
* Ұзындығы: 6670 мм, зеңбірегімен бірге 9530 м;
* Ені: 3460 мм;
* Биіктігі: 2190 мм;
* Қаруы: тегіс ұңғылы 125-мм 2А46 зеңбірегі және 12,7-мм НСВТ, 7,62-мм ПКТ пулеметтері;
* Сауыты: аралас болат құймасынан жасалған;
* Максималды жылдамдығы: 60 км/сағ;
* Орташа жылдамдығы: тас жолда 45-50 км/сағ, ойлы-қырлы жерде 35-45 км/сағ;
* Жүріс қоры: тас жолда 700 км, қара жерде 460-650 км.

## Экипажы

Танкінің экипажы 3 адамнан тұрады: командир, механик-жүргізуші және нысанашы.

## Дереккөздер