Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Пентагон

Пентагон, жоғарыдан көрініс
**Пентагон** — әскери мекеме; Вашингтон қаласы маңындағы АҚШ-тың қорғаныс министрлігі. жайғасқан бес бұрышты ғимараттың аты; Вашингтоннын жанындағы бесбұрышты ғимарат, мұнда АҚШ-тың қауіпсіздік министрлігі орналасқан.

## Тағы қараңыз

* Солтүстік Атлантика шарты ұйымы

## Дереккөздер
# 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері

|  |
| --- |
| 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері |
|
Үстіден астыға: Дүниежүзілік сауда орталығындағы өрт. Пентагонның бұзылған бөлігі. 175 рейстің Оңтүстік мұнарамен соқтығысу сәті. Өрт сөндіруші Граунд-Зирода көмек сұрауда. 93 рейстегі ұшақтың қозғалтқышының бөлігі. 77 рейстің Пентагонмен соқтығысу сәті. |
| Шабуыл орны |
АҚШ: Нью-Йорк ДСО Пентагон Ақ Үй/Капитолий (болжам бойынша)
 |
| Дата |
сейсенбі 11 қыркүйек 2001 жыл
 |
| Уақыты |
 8:46 — 10:28
 |
| Шабуыл әдiсi |
Әуе кемесін айдап кету Өзін-өзі өлтіру Теракт
 |
| Қару-жарақ |
ұшақ
 |
| Қаза тапқандар саны |
2977
 |
| Жарақаттанғандар |
шамамен 6300
 |

**2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері** (кейде жай ғана **9/11** деп аталады) — АҚШ-та орын алған төрт өзара келісілген жанкешті лаңкестік шабуылдардың тізбегі. Бұл шабуылдардың жауапкершілігін «әл-Қағида» лаңкестік ұйымы өз мойнына алды.

Дүниежүзілік сауда орталығының (ДСО) жарылыс сәті.
11 қыркүйектің таңында «әл-Қағидаға» қатысы бар он тоғыз лаңкес төрт топқа бөлініп төрт рейстік жолаушылар ұшағын басып алды. Әрбір топ бастапқы ұшу дайындығынан өткен кем дегенде бір адамнан құралды.

Басқыншылар бұл лайнерлердің екеуін Нью-Йоркте, Манхэттеннің оңтүстік бөлігінде орналасқан Дүниежүзілік сауда орталығының мұнараларына бағыттады. American Airlines 11 рейсі Дүниежүзілік сауда орталығының 1-ші мұнарасына соқтығысты *(солтүстік)*, ал United Airlines 175 рейсі 2-ші мұнарасына *(оңтүстік)* соғысты. Соның нәтижесінде бұл екі мұнара қасындағы ғимараттарға үлкен нұқсан келтіріп, құлады. Үшінші ұшақ (American Airlines 77 рейсі) Вашингтон маңында орналасқан Пентагон ғимаратына бағытталды. Төртінші авиалайнердің (United Airlines 93 рейсі) экипажы мен жолаушылары ұшақ басқаруын лаңкестерден тартып алуға әрекеттенді; ұшақ Пенсильвания штатындағы Шенксвилл қаласының маңындағы далада құлады.

## Шолу

19 лаңкестен басқа, шабуылдар нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 адам із-түссіз жоғалып кетті. Қаза тапқандардың көбісі азаматтық тұлғалар болған.

Қайғылы оқиғаның ресми нұсқасы бірқатар журналистер, ғалымдар мен куәгерлердің тарапынан сынға ұшырады. Тәуелсіз тергеулер өткізіліп, олардың кейбірінің желісі бойынша деректі фильмдер түсірілді.

## Тағы қараңыз

* Лаңкестік
* Әл-Қағида

## Дереккөздер
# Зорлық-зомбылық

**Зорлық-зомбылық** — жеке тұлғаға қол сұқпаушылық туралы азаматтардың құқын бұзатын бір адамның екінші адамға тәндік немесе психикалық ықпал етуі. Түрлі тәсілдермен ұрып-соғу, дене жарақатын салу, азаптау (азапқа салу және денсаулыққа зиян келтіру); адам психикасына (жүйкесінің тозуы немесе тіпті жынданып кетуін тудыруы мүмкін) қорқыту, тәнге жарақат салу катері жолымен ыкпал ету және т.б. Зорлық-зомбылықты қолдану аркылы жасалған қылмыс, қылмыстық жауапкершілікті ауырлататын мән-жай болып табылады.

## Тұрмыстық зорлық-зомбылық

Тұрмыстық зорлық-зомбылық күш көрсету, психологиялық, жыныстық немесе экономикалық зорлық-зомбылық түрінде болуы мүмкін.

* Күш көрсету зорлық-зомбылығы — дене күшін қолданып, денені ауыртып денсаулыққа қасақана зиян келтіру.
* Психологиялық зорлық-зомбылық — адамның психикасына қасақана әсер ету, оны қорқыту, қорлау, бопсалау не болмаса құқық бұзушылықтарды немесе өмірге, денсаулыққа қауіп төндіретін, сондай-ақ психикалық, дене және жеке басы дамуының бұзылуына әкелетін әрекеттерді жасауға мәжбүрлеу (еріксіз көндіру) арқылы ар-намысы мен абыройын кемсіту.
* Сексуалдық зорлық-зомбылық — адамның жыныстың тиіспеушілігіне немесе жыныстық еркіндігіне қауіп төндіретін құқыққа қарсы қасақана іс-әрекет, сондай-ақ кәмелетке толмағандарға қатысты сексуалдық сипаттағы іс-әрекеттер.
* Экономикалық зорлық-зомбылық — адамды заңмен көзделген құқығы бар тұрғын үйінен, тамағынан, киімінен, мүлкінен, қаражатынан қасақана айыру.

## Дереккөздер
# Солшыл саясат

5 мамыр 1789, Версальдегі 1789 жылғы Бас Штатының ашылуы
**Солшыл саясат** - әлеуметтік теңдік қолдайтын саясаттық идеологияларды біріктейтін термин. Солшылдар әлеуметтік иерархияға қарсы шығады және әлеуметтік теңсіздіктердің пайда болуының ақталмағандығы жайлы сенімді енгізеді. Үкімет жағынан солшыл саясат көбінесе елдің экономикасы мен халықтың материалды жағдайға араласады.

**"Солшыл саясат"** термині Францияда, революция уақытында пайда болған. Солшыл саясатты қолдайтын адамдар Бас Штатының сол жағында отырған. Олар Көне режим мен Бурбондық монархияға қарсы шығып, демократиялық республика құру мен халықтың секуляризациясын қолдаған.

Солшыл идеологиялардың көптеген түрлері бар. XVIII ғасырда термин көбінесе либералды демократияны белгілеу үшін қолданған. Қазіргі уақытта социал-либерализмге ұқсас идеологияларды орта-солшыл деп санап, Солшыл идеологиялар деп, анти-капиталистік саяси бағыттарды, көбінесе социализм, коммунизм, Марксизм, Социал-демократия және тағы басқа идеологияны белгілейді.

Сондаяқ, мәдениет жағынан либералды қозғалыстарды да солшыл деп атайды. Оларға азаматтық құқықтар қозғалысы, пирсинг қолдану, шашты бояу мен татуировка салу құқығы қозғалысы, ерікті баласыздық, индивидуализм, феминистік және ерлердің құқықтар қозғалысы, ЛГБТ құқықтары қозғалысы, нәсіларалық неке, аборт құқығы қозғалысы, иммиграция, анти-соғыстық қозғалыс пен эко-қозғалысы жатады.