Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# NEC[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

НЕК (NEC Corp.), Жапониядағы компьютер, электроника және телекоммуникациялық құралдар өндіретін ең басты өндіруші. Nippon Electric
Company, Ltd. (1983 жылдан бастап ресми атауы NEC Corp.) 1899 жылы АҚШ-тың «ВЕСТЕРН ЭЛЕКТРИК» компаниясының қаражатына құрылған. NEC шетелдік компаниямен бірлесе жұмыс істейтін Жапониядағы алғашқы фирма болды. Жапондық басым телекоммуникациялық компания ретінде NEC ұялы телефон, талшықтық-оптикалық желілер, телефон коммутаторларының жеке бөлімшелерін, байланыстың қысқатолқынды, сандық және серіктес жүйелерін әзірлеуге өз үлесін қосты. Үлкен компьютерді құрастырғаннан басқа, NEC дербес компьютерді (ДК) өндірушілердің алғашқысы болды. 1997 жылы NEC дербес компьютерлерді (ДК) өндіретін өзінің солтүстік-американдық бөлімін Zenith Data Systems және Packard Bell компанияларымен біріктіріп, Packard Bell-NEC, Inc. компаниясын құрды.

## Дереккөздер
# Қолданбалы бағдарлама

**Қолданбалы бағдарлама** (ағылш. *Application program*) —

* 1. пайдаланушының қолданбалы мәселелерін шешуге арналған бағдарлама;
	+ 1.1.жұмыс істеуші адамның нақты тапсырмасын орындайтын дестелік файлдағы бағдарлама;

Кеңірек айтқанда, бұған командалық процессордан басқа бағдарламалардың барлығы жатады. Нақты мағынада айтқанда, осыған мәтіндік процессорды, дерекқорды, электрондық кестені және т.б. жатқызуға болады.

* 2. нақты есепті шығару үшін қолданылатын бағдарлама.

Мысалы, мәтіндік редактор немесе мәліметтер базасының басқару жүйесі. "Қолданба" атауының синонимі ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер
# Негрлер

Негроид
**Негрлер** (французша: nègre, испанша: negro, латынша: niger – қара деген сөзінен) – экватор нәсілді халықтардың жалпы атауы. 1) Тропиктік және Оңтүстік Африканың жергілікті халықтары. Бұларға Африкадағы көптеген тілдерде сөйлейтін алуан түрлі халықтар мен тайпалар: банту, гур, атлантикалықтар, нилоттар, т.б. жатады. Жалпы саны 230 миллион адамнан астам (2004); 2) Америкадағы Негрлер – 16 – 19 ғасырларда Африкадан еріксіз әкелінген, ақ нәсілдермен едәуір, жергілікті үндістермен ішінара араласқан, ағылшын, португал, испан, француз, голланд тілді түрлі тайпалардың ұрпақтары. Жалпы саны 110 миллион адамға жуық (оның 2/3-сі мулаттар), мұның ішінде 25 млн-ға жуығы АҚШ-та, 28 миллионға тарта адам Бразилияда тұрады. Негрлердің көбі Кариб таулы алқабына шоғырланған. Гаитиде, Ямайкада, Гайанада, Суринамда жеке халық болып қалыптасқан. Басқа елдердегі Негрлер сол елдің негізгі халықтарының құрамына кіреді.

## Әдебиеттер

Әдебиеттер: Чебоксаров Н.Н., Чебоксарова И.А., Расы, народы, культуры, М., 1985; Харитонов В.М. и др., Антропология, М., 2003.

## Сілтемелер

* Негроид
* Моңғолоид
* Еуропоид

## Дереккөздер
# София Вергара

|  |
| --- |
| София Вергара |
|
2019 жылы түскені |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған кездегі есімі |
София Маргарита Вергара
 |
| Туған күні | 10 шілде 1972 (1972-07-10) (53 жас) |
| Туған жері |
Барранкилья, Колумбия
 |
| Азаматтығы |  Колумбия,  АҚШ |
| Мамандығы |
киноактриса, фотомодель, продюсер
 |
| Белсенді жылдары |
1995 – қазіргі уақытқа дейін
 |
| IMDb |
ID 0005527
 |
| www.sofiavergara.com |
| Ортаққордағы **София Вергара** |

**София Вергара** (10 шілде 1972, Барранкилья) — американдық киноактриса, телепродюсер және фотомодель.

Ол Американдық жанұя атты телехикаяда Глория Дельгадо-Притчетт рөлін сомдағанымен танымал болды. Бұл телехикаяның ұжымы АҚШ телеактерлер гильдиясының жүлдесін төрт рет иеленген, София сол ұжымның ажырамас мүшесі болды. Осы рөлдің арқасында ол ең көп жалақы алатын актерлердің қатарына қосылды.

Кинода түсуімен қатар София Вергара киім пішетін фирмаға иелік етеді және өз атындағы парфюм шығарады. Сондай-ақ ол жарнамаларда және әртүрлі телешоуларда түседі.

## Дереккөздер
# Варваризм

**Варваризм** ( гр. *barbaros – бет елдік* ) - белгілі бір тілдің қалыптасқан нормаларына кіріспейтін, ондағы сөзжасам, сөз түрлендіру, сөз тіркестіру заңдарына сәйкеспейтін, зәрушілігі шамалы бөтен тілдің сөздері мен сөз қолданыстары.
Варваризм - фонетикалық жатық дыбысталудан өтпеген, тіл тұтынушыларға бөтендік, өгейлік ретінде сезілгенмен көбірек қолданылатын, алайда тілдің лексикалық жүйесіне енбеген шет елдік сөз немесе сөз тіркесі.

Варваризм бөтен елдердің өмірі мен тұрмыс-салтындағы ерекшелігін суреттеуде қолданылады. Мысалы: Саметтің "яханнанына " Васяның "Хендехох! " дегені араласа шықты. - Нама боп кетті бу (Ғ. Мүсірепов).

Варваризмдің пайда болуы кірме сөздермен байланысты. Басқа тілден ауысқан кірме сөздер кабылдаушы тілде алғашында өздерінін шет тілдік сипатын сақтаған кірме элементтер ретінде қолданылады, ал кейін олар бөтен тілдің сипатын сақтап қолданылған жағдайда варваризм деп аталады.

## Дереккөздер
# Көпэтникалы мемлекет[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Көпэтникалы мемлекет (полиэтникалы мемлекет) - аумағында әртүрлі этностар - ұлыстар, ұлттық және этникалық, этнографиялық топ өкілдері қоныстанған мемлекет.

Тарихи тұрғыда көпэтникалы мемлекеттер мемлекеттік ұйысу, ұлт қалыптасуынан және ұлттық қозғалыстардың дамуынан бұрын басталған жерлерде пайда болды (Шығыс Еуропа, Ресей, Азияның бірқатар аймақтары). Көпэтникалы мемлекеттердің қалыптасуы, сондай-ақ көп жағдайда отарлық экспансиялар нәтижесінде де болды, оның шеңберінде көптеген этностар, әртүрлі мемлекеттердің шекараларымен бөлшектеніп қалды. Көпэтникалы мемлекеттер, сонымен қатар, қарқынды қоңыс аудару (мыс., АҚШ) нәтижесінде де орнады. Әлемде көпэтникалы мемлекеттер өте көп. Олардың ішінде, Үндістан, Индонезия, Ресей, Қытай, Нигерия, Иран, Пәкістан, Въетнам, Малайзия, Қазақстан және т.б. бар. Бұрындары аса ірі көпэтникалы мемлекеттер Австрия-Венгрия, КСРО, бұрынғы Югославия, бұрынғы отарлы империялар болды. Бүгінгі күні ТМД шеңберіңдегі елдердің ішінде анағұрлым көпэтникалылары: Ресей, Қазақстан, Грузия, Қырғызстан, Әзірбайжан, Тәжікстан, Өзбекстан. Көпэтникалы мемлекеттердің көп бөлігі унитарлы, (Қытай, Иран, Қазақстан, т.б.), енді бір бөлігі - федеративті (Ресей, Үндістан, Индонезия, Нигерия және т.б.). Көпэтникалылық - мемлекеттің әлсіздігін білдірмейді, дегенмен қосымша мәселелер, қолайсыздықтар туғызуы мүмкін. Ол үшін "қоғамдық келісім" орнатып, билік орындарында арнайы тетіктер қарастырып, этникааралық мониторинг жүргізіліп отыруы шарт. Осы мәселенің шешімін қарастырған Қазақстан Республикасында Президент жанындағы бірден-бір кеңесші - жиналыс органы Қазақстан Халықтары Ассамблеясы 1995 жылдан бері жұмыс істейді. Қазақстан Республикасының Парламетінде осы Ассамблея мүшелерінде 9 орын берілді.Саяси түсіндірме сөздік

## Дереккөздер
# Чак Норрис

|  |
| --- |
| Чак Норрис |
| Chuck Norris |
|
Норрис, 2006 жыл |
| Жалпы мағлұмат |
| Туған кездегі есімі |
Карлос Рэй Норрис
 |
| Туған күні | 10 наурыз 1940 (1940-03-10) |
| Туған жері |
Райан, Оклахома, АҚШ
 |
| Қайтыс болған күні | 19 наурыз 2026 (2026-03-19) (86 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Кауаи, Гавайи, АҚШ
 |
| Азаматтығы |  АҚШ |
| Мамандығы |
актёр |
| Белсенді жылдары |
1969–2026
 |
| IMDb |
ID 0001569
 |
| www.chucknorris.com |

**Чак Норрис** (ағылш. *Chuck Norris*) атымен белгілі **кіші Карлос Рэй Норрис** (ағылш. *Carlos Ray Norris Jr.*; 10 наурыз 1940, Райан, Оклахома – 19 наурыз 2026, Кауаи, Гавайи) — америкалық киноактёр.

Голливуд жұлдызы, өзінің туған ағасы Аарон Норристің танымал боевик-фильмдерінде басты рөлдерді сомдаған. Каратэден қара белдіктің иегері 1963 жылы алғашқы каратэ мектебін ашады. 1965 жылы Лос-Анджелесте өткен чемпионатқа қатысып, жеңімпаз атанады. 1968 жылы бірнеше каратэ мектебін ашады (барлығы 32).

Кино әлеміне оны актер Стив МакКуин алып келеді. Алғашқы рөлін Брюс Лидің қатысуымен түсірілген «Айдаһар жолы» фильмінде сомдаған. Осыдан кейін оның мансабы шарықтай түседі.

## Өмірбаяны

кіші Карлос Рей Норрис 1940 жылғы 10 наурызда Райан желбіре қалашықта, Оклахома штатында дүниеге келді. Әкесі автомеханик, ал анасының ұлты чероки болды. Чактың атасы ирландық болды.

Норрис 2026 жылғы 19 наурызда қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
# Халықаралық Олимпиада комитеті

| Comité international olympique International Olympic Committee Халықаралық Олимпиада комитеті |
| --- |
|  |
| Қысқармасы | ХОК |
| Ұраны | Citius, Altius, Fortius |
| Құрылуы | 23 маусым 1894 жыл |
| Түрі | Спорт федерациясы |
| Бас кеңсесі |  |
| Орналасуы |  Швейцария, Лозанна |
| Мүшелері | 204 ұлттық олимпиада комитеттері |
| Ресми тілдері | Француз, ағылшын және ұйымдастырушы елдің ресми тілі, қажет болғанда |
| Президент | Томас Бах  |
| Ресми торабы | www.Olympic.org |

**Халықаралық Олимпиада комитеті** (қыс. ХОК) — халықаралық ұйым, Олимпиада ойындарын қайта дамыту және олимпиада қозғалысын насихаттау үшін құрылған ұйым. Комитеттің штаб-пәтері Швейцарияның Лозанна қаласында орналасқан. ХОК 1894 жылғы 23 маусымда барон Пьер де Кубертенмен және Деметриус Викеласпен Париж қаласында құрылған. Жыл сайын 23 маусымда Халықаралық Олимпиада күні тойланады. Қазіргі кезде оған 205 ұлттық олимпиада комитеті мүшелік етеді (бірақ, Кувейт 2010 жылы мүшелік етуді уақытша тоқтатты).

ХОК әр төрт жылда бір рет жазғы және қысқы қазіргі Олимпиада ойындары мен жасөспірімдер үшін Олимпиада ойындарын ұйымдастырады. Халықаралық олимпиада комитетімен ұйымдастырылған алғашқы жазғы Олимпиада ойындары 1896 жылы Грекиялық Афинада өткізілді, ал алғашқы қысқы ойындар Франциядағы Шамони қаласында 1924 жылы өтті. 1992 жылға дейін жазғы және қысқы Олимпиада ойындары бір жылда өткізілетін еді. Бірақ, 1992 жылдан бастап жазғы және қысқы ойындар араға екі жыл салып өтіп тұрады. Алғашқы жазғы жасөпірімдер Олимпиада ойындары 2010 жылы Сингапур қаласында өтті, ал қысқы 2012 жылы аустриялық Инсбрукте.

Жыл сайын 23 маусымда Халықаралық Олимпиада күні тойланады.

## ХОК президенттері

| Президенттер | Мемлекет | Қызмет еткен жылдары |
| --- | --- | --- |
| Деметриус Викелас |  Грекия | 1894—1896 |
| Пьер де Кубертен |  Франция | 1896—1916 және 1919—1925 |
| Годфруа де Блоне |  Швейцария | 1916—1919 (м. а.) |
| Анри де Байе-Латур |  Бельгия | 1925—1942 |
| Зигфрид Эдстрём |  Швеция | 1946—1952 (м. а. 1942—1946) |
| Эвери Брендедж |  АҚШ | 1952—1972 |
| Майкл Килланин |  Ирландия | 1972—1980 |
| Хуан Антонио Самаранч |  Испания | 1980—2001 |
| Жак Рогге |  Бельгия | 2001—2013 |
| Томас Бах |  Германия | 2013—2025 |
| Кирсти Ковентри |  Зимбабве | 2025 |

## Дереккөздер
# 1952 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары

|  |
| --- |
| 1952 жылғы Қысқы Олимпиада |
|  |
| Ұйымдастырушы қала |  Осло
 |
| Ашылу салтанаты |
14 ақпан
 |
| Жабылу салтанаты |
25 ақпан
 |
| 19481956 |

**VІ қысқы олимпиялық ойындар** 1952 жылы 14-25 ақпан айының аралығында Норвегияның Осло қаласында өткен ойындарға 80 мемлекеттен 782 (108-і әйелдер) спортшы қатысты. Командалық бірінші орынға 7 алтын, 3 күміс, 6 қола медаль алып 104,6 ұпай жинаған Норвегияның құрамасы шықты. Екінші орында АҚШ-тың (77,6 ұпай), үшінші орында Финляндияның (63 ұп.) құрамалары.

## Медальдар

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| № | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Барлығы |
| 1 | Норвегия | 7 | 3 | 6 | 16 |
| 2 | АҚШ | 4 | 6 | 1 | 11 |
| 3 | Финляндия | 3 | 4 | 2 | 9 |
| 4 | Германия | 3 | 2 | 2 | 7 |
| 5 | Аустрия | 2 | 4 | 2 | 8 |
| 6 | Италия | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 6 | Канада | 1 | 0 | 1 | 2 |
| 8 | Ұлыбритания | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 9 | Нидерланд | 0 | 3 | 0 | 3 |
| 10 | Швеция | 0 | 0 | 4 | 4 |

## Дереккөздер
# Скрипка

**Скрипка** (орыс. *скрипеть* — сықырлау, итал.итал. *vіolіno*) — ысқылы ішекті музыкалық аспап. Скрипка тектес аспаптардың (С., альт., виолончель, контрабас) ең жоғары регистрлі түрі. Скрипканың 4 ішегі квинталық бұрауға келтіріледі. 15 — 16 ғасырларда С-ның классик. түрі қалыптасты. 16 — 18 ғасырларда Солт. Италияда Скрипка жасау шеберлерінің ірі мектептері орын тепті. Мыс., Брешиа (Г. да Сало, Дж.Маджини) мен Кремонада (А. және Н.Аматилер, Дж.Гварнери, А.Страдивари). Скрипка симфониялық, эстрадалық, камералық оркестрлерде және трио, квартет, квинтет ансамбльдерінде қолданылады. Ол қазақтар арасына 19 ғ-дың аяғында тарай бастады. Скрипка тартушылардың алдыңғы қатарында Жаяу Мұса болды. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясында, музыкалық колледждер мен мектептерде Скрипка кластары жұмыс істейді. Қазақстанда кәсіби білім алған, үздік орындаушылық қабілетімен дүние жүзіне танылған А.Мұсақожаева, М.Бисенғалиев, Г.Мырзабекова, т.б. скрипкашылар есімі белгілі.

## Дереккөздер
# Ұзындық

Ұзындық
**Ұзындық** (Длина) - егер тетік сызбада бірақ көрінісімен кескінделген болса, оның үзындығының сандық мәнінің алдына "L" деген таңба қойылады. Ұзындығы 200 мм бұрыштықтың сызбасы көрсетілген.
Ұзындықтың Бірліктердің халықаралық жүйесіндегі бірлігі — метр.

## Дереккөздер
# Уильям Томсон[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Үлгі:Infobox scientist
**Томсон Уильям** (Лорд Келвин, 1824 - 1907)- Ағылшын физигi Уильям Томсон әкесi Джеймс Томсонның жетекшiлiгiмен бастауыш бiлiм алды. 1834 ж. Томсон Глазго университетiне түседi, одан Кембридж университетiнiң Святой Петр (Питерхаус) колледжiне ауысады. 1845ж. универститеттi тәмамдағаннан кейiн, Париждегi Анри Виктор Реньоның лабораториясында бiрнеше ай жұмыс iстеп тәжiрибе жинайды. 22 жасында Томсон Глазго университетiнiң табиғи философия, яғни физика ғылымының профессоры болып тағайындалады. Глазгода Томсон Ұлыбританиядағы алғашқы физикалық лабораторияны ашты. Томсонның тәжiрибелерi жылудың динамкалық теориясын жасауға мүмкiндiк бердi. Термодинамиканың ең басты принциптерi Томсон (Кельвин) температурасының абсолют шкаласына және оның тапқан энергия диссипациясының принципiне негiзделген. 1851 ж. термодинамиканың екiншi бастауын тұжырымдап, энергия теориясын жасап шығарды. 1856 ж. Томсон өткiзгiштен ток өткен кезде жылу бөлiнетiнiн немесе жылу жұтылатынын байқаған. Бұл құбылысты Томсон эффектiсi деп атаған. 1870 ж. қаныққан будың серпiмдiлiгi сұйық бетiнiң пiшiнiне байланысты екенiн көрсеттi. Томсон – сымсыз телеграфтың негiзiн құрушы. 1854 ж. бастап трансатлантикалық телеграфтық кабельдердi жүргiзу жұмыстарына көп көңiл бөлдi. Телеграфтық байланысты шын мәнiнде жүзеге асыруда Томсонның тек теориялық бiлiмi ғана емес, сонымен қатар оның техникалық ашқан жаңалықтары де негiзгi роль атқарды. Томсонның магнетизмнiң математикалық теориясы, серпiмдiлiк теориясы, эфирдiң жаратылысы, атомның өлшемi және т.б. жөнiндегi еңбектерi бар.

## Дереккөздер
# Білектесу

Білектесу
**Білектесу**. Бір столдың шетіне қарама-қарсы отырған екі жігіт оң қолдарының шынтағын столға тіреп қояды да, бірінің қолын бірі алақандастыра мықтап ұстайды. Сол жақтағы қолдарын әркім өзінің оң жақ қолтығына тығып алады. Осылай ұстасып алған екі палуан, ойын бастаушы команда берісімен, шынтақтарын сол орнынан қозғамай, қарсысындағы палуанның тіреулі қолын шалқасынан түсіруге ұмтылады. Білегі тайып жантайған палуан жеңіледі. Бұл білек күшінің жетілуіне көмектеседі.

## Тағы қараңыз

* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер