Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хоккайдо[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
|  Хоккайдо жапон. 北海道 |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ауданы | 83 400 км² |
| Ең биік нүктесі | 2290 м |
| Тұрғындар (2010 жыл) | 5 500 000 адам |
| Халық тығыздығы | 65,947 адам/км² |
| Орналасуы |
| 43° с. е. 142° ш. б.﻿ / ﻿43° с. е. 142° ш. б.﻿ / 43; 142    |
| Аралды шаятын акваториялар | Охота теңізі, Жапон теңізі, Тынық мұхит |
| Ел |  Жапония |
| Аймақ | Хоккайдо |
| Хоккайдо |
| Хоккайдо |
|  **Хоккайдо** Ортаққорда |

**Хоккайдо** (жапон. 北海道 «солтүстiк теңiзге жол», 1868 жылға дейін Иессо, Эдзо, Матсмай) — Жапонияның ірі төрт аралының бірі. Көлемі жағынан Хонсю аралынан кейінгі екінші орында, аумағы 77,7 мың км2. Жағалауын Тынық мұхит, Охота және Жапон теңіздерінің суы шайып жатады. Хонсю аралынан Цугару, Сахалиннен Лаперуз бұғаздарымен бөлінген. Жағалауы тектоникалық жарылымдарға сәйкес келеді, аз тілімделген. Солтүстік-батыстан және солтүстік-шығыстан келетін тау тізбектері аралдың орта тұсында түйіседі. Солтүстік-шығыс жанартау тізбегі Курил жанартау доғасының жалғасы. Орталық бөлігінде биік орталық массив орналасқан (Асахи тауы , 2290 м). Ең ірі Ишикари ойпаты Осима түбегін аралдың басқа бөлігінен оқшаулайды. Оның жағаларын шектейтін жарылымдарды бойлап әрекетті жанартаулар (Усу, т.б.) орналасқан. Климаты қоңыржай, муссондық. Қысы Азия муссонының әсеріне байланысты суық. Қаңтардың орташа температурасы –3 — 11°С. Жазда келетін Тынық мұхит муссоны да температураны төмендетеді. Шілденің орташа температурасы 17 — 21°С. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 800 — 1500 миллиметр. Қыста қар жауады. Күзде тайфун жиі өтеді. Ірі өзендері — Исикари және Тесионың суы мол, су энергиясына бай. Лагуна және жанартау көлдері (Сарома, Куттяро, Сикоцу) таралған. Жерінің 60% орманды: солтүстігінің көпшілік бөлігін қылқан жапырақты (Сахалин майқарағайы, Хоккайдо шыршасы), оңтүстігін жалпақ жапырақты (емен, шамшат, үйеңкі) ормандар жапқан. Теңіз жағалауы ойпаттарын шалғындар мен батпақтар алып жатыр. Хоккайдо Жапонияның ағаш және ағаш өнімдерін дайындайтын негізгі ауданы. Тас көмір, мұнай, күкірт, темір кентастары өндіріледі. Ірі қалалары — Саппоро, Хакодате.

## Дереккөздер
# Осака (қала)

|  |
| --- |
| Осака |
| 大阪市 |
|  |
|

|  |
| --- |
|  |
| Ту |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  Жапония |
| Статусы |
Әкімшілік орталық
 |
| Мэр |
Хидеюки Ёкояма
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 34°41′37″ с. е. 135°30′07″ ш. б.﻿ / ﻿34.69361° с. е. 135.50194° ш. б.﻿ / 34.69361; 135.50194    |
| Бұрынғы атаулары |
Нанива
 |
|  статусы |
1956
 |
| Жер аумағы |
223.00 км²
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 2 816 247 адам (2025) |
| Тығыздығы |
12 505 адам/км²
 |
| Сандық идентификаторлары |
| [[]] |
27100-4
 |
| city.osaka.lg.jp |
| Осака |
| Осака шекарасы

 |
|

**Осака** (жапон. 大阪市 *О:сака-си*) — Жапонияның халық саны бойынша үшінші үлкен қаласы, Хонсю аралының оңтүстік жағына Ёдо өзенінің Осака шығанағына құяр сағасына орналасқан. Өзі аттас префектураның орталығы. 1956 жылы қалалық басқару мәртебесін алды.

Қаланың жер аумағы 223,00 км² , Халқы — 2 668 113 адам (1 шілде 2010) , халық тығыздығы — 11 964,63 адам./км².

Осака Жапонияның тарихи сауда астанасы болып келді және қазіргі уақытта — елдің негізгі өнеркәсіп орталықтарының бірі және ірі порты.

Қаланың бұрынғы атауы — Нанива. Нанива Жапонияның ең алғашқы астанасы болды. Нара дәуіріне дейін әрбір жаңа император билікке келгенде астананы қаладан қалаға ауыстыру әдеті болды. Қала орынына біздің эрамыздың IV ғасырынан кейін адамдар қоныстана бастады.

Осака теміржол арқылы бұрынғы астана Киото мен Кобе портымен байланысады.

Осака халықаралық саудаға ашық жапон портарының бірі болды, алайда өзен таяз болғандықтан халықаралық кемелер мұнда сирек келді.

## Географиясы

Қала Ішкі Жапон теңізінің Осака шығанағының шығыс жағалауында орналасқан. Осаканың биіктігі теңіз деңгейінен Цуруми ауданында 37,5 м-ден Насиёдогава ауданында −2,2 м-ге дейін өзгереді.

## Климаты

Осака ылғалды субтропикті зонада орналасқан. Қысы жақсы, жылы, ең суық айы қаңтарда орташа максимум 9 °C. Қалада қыс уақытында қар сирек жауады. Көктемі жұмсақ, ал жазы өте ыстық және қапырық. Шілдеде және тамызда күндізгі температура 35 °C-қа жиі жетеді. түнде орташа температура әдетте 25 °C-қа жуық болады. Жауын-шашынның көп бөлігі мамыр және маусым, сондай-ақ қыркүйек айларында түседі. Орташа жылдық жашын-шашыны — 1300 мм-ге жуық.

|  **ауа райы**  |
| --- |
| Көрсеткіш | Қаң | Ақп | Нау | Сәу | Мам | Мау | Шіл | Там | Қыр | Қаз | Қар | Жел | Жыл |
| Орташа максимум, °C | 9,5 | 10,2 | 13,7 | 19,9 | 24,5 | 27,8 | 31,6 | 33,4 | 29,3 | 23,3 | 17,6 | 12,3 | 21,1 |
| Орташа температура, °C | 6,0 | 6,3 | 9,4 | 15,1 | 19,7 | 23,5 | 27,4 | 28,8 | 25,0 | 19,0 | 13,6 | 8,6 | 16,9 |
| Орташа минимум, °C | 2,8 | 2,9 | 5,6 | 10,7 | 15,6 | 20,0 | 24,3 | 25,4 | 21,7 | 15,5 | 9,9 | 5,1 | 13,3 |
| Жауын-шашын нормасы, мм | 45 | 62 | 104 | 104 | 146 | 185 | 157 | 91 | 161 | 112 | 69 | 44 | 1279 |
| *Дерекнама: Japan Meteorological Association* |

## Дереккөздер
# Моңғол тілі

Дәстүрлі моңғол жазуы
**Моңғол тілі**, халха *тілі*
(монгол хэл;  {*mongɣol xele*} ) — моңғол халқының тілі. Моңғол тілінде Моңғолия, Қытайдың Ішкі Моңғолия автономиясы мен Ганьсу, Цинхай, Хэйлунцзян, Синин, Шыңжаң өлкелерінде тұратын жергілікті халық сөйлейді. Моңғол тілі бурят, қалмақ тілдеріне жақын. Ол бірнеше жергілікті ерекшеліктерге ажыратылады: шығыс диалектісіне хорчин, харачин, арухорчин говорлары; орталық диалектіге халха, чахар, ордос; батыс диалектісіне амашан, эдзин, кукунор говорлары жатады. Әдеби тілі халха диалектісі негізінде қалыптасқан. Көне жазба ескерткіштері сақталғанымен, Моңғол тілі ұлт тілі ретінде 14 – 16 ғасырларда қалыптаса бастады. Моңғол тілінің фонетикасында сингармонизм заңы орын алған, ң, дж, дз дыбыстары н, ж, з әріптерімен таңбаланады, б, в дыбыстары байырғы сөздерде бір дыбыстың нұсқалары болып табылады. В қысқа у-дың орнына пайдалыналды. Л, р дыбыстары сөз басында келмейді, к, п, ф фонемалары өзге тілден енген сөздерде ғана кездеседі. Дауысты дыбыстары қысқа және созылыңқы келеді (харах-қарау, көру, хаагдах-жабылу). Моңғол тілі лексикасында көне түркі, маньчжур, тибет, санскрит, қытай тілдерінен енген сөздер жиі кездеседі. Қазіргі тілінде орыс сөздері көбірек. Моңғол жазуы 1942 жылдан кирил әліпбиіне негізделді. Алфабиті 35 әріптен тұрады. Дауысты 13, дауыссыз 20 , дыбыс белгіленбейтін 2 әріп бар.

## Дереккөздер
# Мысыр жазуы

Египет жазуы
Египет жазуы**Мысыр жазуы** Египет жазуы, б.з.б. 4-мыңжылдықтың орта тұсында пайда болған. Алғаш сурет-кескіндермен, иероглифтік (*идеограф*.) таңбалармен бейнеленді. Жазудың шапшаң жазылатын иератика (*б.з.б. 3-мыңжылдық*), демотика (*б.з.б. 8 ғ.*) түрлері пайда болды. Мысыр жазуында әрбір суреттің, таңбаның өзіндік мағыналары болды. Таңбалар саны 5 мыңға жуықтағанмен, қолданыстағысы 700 – 800-ден аспады. А.Македонскийдің Мысыр жеріне жасаған жорығынан соң (*б.з.б. 332 ж.*) мысыр жазуы мен грек жазуы қатар қолданылып, екі жазу аралығындағы жаңа копт жазуы дүниеге келді. Египетте 640 жылдан (*ислам дінінің таралуынан бастап*) қазіргі уақытқа дейін араб әліпбиі қолданылады. Мысыр жазуының құпиясын алғаш француз ғалымы Франсуа Шампольон ашты. Ол Розетта тасын зерттеу кезінде “Птолемей” және “Клеопатра” сөздерін оқыды. Шампольон иероглифтерді жеке сөздерді білдіреді дегенге қарсы болып, тек буынды, дыбысты таңбалауы мүмкін деген жорамал жасады. Осылайша ғалым құпиясы мен жұмбағы мол, мыңдаған жылдар бойы ұмыт қалған мысыр жазуы арқылы ежелгі Мысыр мәдениетін әлемге әйгіледі.

Таңба-суреттерде олардың ездеріне семантикалық не дыбыстық жағынан қатысты сөз, сөздер тобы таңбаланған. Дауыссыз дыбыстарға негізделген танба бір, кейде екі-үш дауыссызды білдірген. Сөйтіп, эр танба тек сөздің емес, әрі дыбыстың (дауыссыз) мағынасына ие болған. Б. з. д. 4000 жылдар сонында бір мағынаны білдіруге арналған орфографикалық жүйе қалыптаскан. Ол бойынша кейбір таңбалар белгілі бір сөзді, бірқатары идеограмма тәрізді не бір сөзді, не өзара байланысты бірнеше сөзді білдірген. **Египет жазуының** қатар жұмсалған екі түрі болған:

1. **Бейнелейтін затына өте ұқсас сурет жазуы** (иерогяифика идеографикалық жазу);
2. **Шапшаң жазу** (к. иератикалық жазу). Б. з. д. 7 ғасырдан бастап иератика негізінде танбалануы женілдетілген жаңа шапшаң жазу (к. демотикалық жазу) қалыптастырылған.

## Сілтемелер

* Мысыр
* Тарих
* Ежелгі мәдениет
* Мәдениет

## Дереккөздер
# Көне ұйғыр жазуы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Көне ұйғыр жазуы** — көне жазба мұралары. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері негізінен алғанда Шығыс Түркістан мен қазіргі Моңғолия жерінде сақталған. Көне ұйғыр жазуы V ғасырда қалыптаса бастаған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері жазудың руналық, манихей, ұйғыр және араб графикасы негізіндегі төрт түрін басынан кешірді.

**Көне ұйғыр жазба ескерткіштер -** ұйғырлардың көне замандағы жазба мұралары. Түркі халықтарының ішінде ұйғырлардың жазу дәстүрі V ғасырдың бас кезінен қалыптаса бастады. Көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне манихей, будда, христиан және мұсылман идеологиясына байланысты көркем және діни философиялық т.б. туындылар жатады. Ұйғыр халқының тарихын, рухани мәдениетін зерттеп білуде олардың мәні зор. Көне ұйғыр жазба ескерткіштері 3 түрлі алфавитпен жазылған. Олар: 1) тасты қашап жазуға икемделген руналық орхон алфавиті; 2) жаңа соғды әліпбиі негізінде жасалған көне ұйғыр әліпбиі; 3) араб әліпбиі. Мұның біріншісімен «Моюн-Чур» немесе «Селенга тасы» (VIII ғ.) мен Суджи қойнауынан (IX ғ.) және Турфаннан (Шығыс Түркістан) табылған жазба ескерткіштер жазылған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің көпшілігі көне ұйғыр әліпбиімен жазылған.

V-VI ғасырларда Шығыс Түркістан жерінде соғды әліпбиінің негізінде жасалған ұйғыр жазуы кең өріс алды. Ал VII-X ғасырларда қазіргі Моңғолия, оңтүстік Сібір және Жетісу өлкелерінде руна жазуы кең тарай бастады. Өзге түркі тектес тайпалармен қатар бұл жазумен сол тұстағы Моңғолиядағы Ұйғыр мемлекетінің ұйғырлары да кеңінен пайдаланды. Бірақ көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің басым көпшілігі ұйғыр, сондай-ақ араб жазулары негізінде хатқа түсті. Ғылымда көне ұйғыр тілінің соғды тілінен аударылып алынған ескерткіші «Хуастуанифт» , одан кейін христиандық мазмұндағы «Жәдігөйлердің табынуы», «Алтын яруқ» қолжазбасы. Үрімші қаласындағы Шыңжан-ұйғыр автономиялық ауданының ұлттық музейінде X-XIX ғасырлардағы көне ұйғыр жазба ескерткіштеріне қатысты 4 мыңнан астам қолжазба жинақталған. Осы сияқты ұйғыр жазба ескерткіштері КСРО ғылым академиясының Шығыстану ин-тының Орта Азиялық қолжазбалар қорында сақталған. Ұйғыр тілі жазба ескерткіштерінің кейбір нұсқалары Германия, Франция, Англия, және Жапония кітапханалары мен музейлерінен орын алған. Көне ұйғыр жазба ескерткіштерін үш салаға бөлуге болады: Руна жазуымен жазылғандар: Моңғолиядан табылған «Моюнчур» және «Қарабалғасун» т.б. жазба ескерткіштері. Ұйғыр жазуымен жазылғандар: «Хуастуанифт», «Алтын яруқ». «Құтадғу біліктің» Гератта көшірілген нұсқасы әр түрлі мазмұндағы іс қағаздары Фарид-уд-дин Аттар көшіріп жазған «Тазкиретул әвлия», Тохтамыш пен Темір Құтлұқтың хан жарлықтары, эпиграфиялық ескерткіштер т.б. араб жазуымен жазылғандар. Махмуд Қашғаридың «Диуан лұғат-ат-түрік», «Түркі тілдерінің сөздігі», Жүсіп Баласағұнидың «Құтадғу білік» шығармасының Мысыр және Наманған тізімі араб тілінде жазылған Ибн Мұханнаның грамматикасы мен сөздігі, Ахмед Югнакидың «Хибат ул хақайық» , Насреддин Рабғузидің «Қиссас -ул- әнбия» т.б.

## Дереккөздер
# Майя жазуы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Майя жазуы** — үндістердің иероглифтік жазуы. Б.з. алғашқы ғасырларына жататын жазуды майялар ағаштың қабығы мен бұғының терісіне, тастар мен қыштарға ойып жазған. 1561 ж. испан басқыншылары майялардың бай кітапханасын өртеп, жойып жіберуіне байланысты, сондай-ақ христиан дінінің үндістер арасына таралуына орай Майя жазуы мүлдем жойыла бастаған. Оның нұсқалары Дрезден, Мадрид, Париж кітапханаларында сақтаулы. Бұл жазу Мексика тайпаларында да кең қолданылған. Майя жазуын зерттеу 1864 ж. Кенгсборода Диего де Ланда баспасында жарық көрген “Юкатан істері туралы хабарламадан” басталды. Бірақ бұл жолы жазбаларды зерттеу жұмыстары сәтсіз аяқталды. Тек 1951 ж. орыс ғалымы Ю.В. Кнорозов тарихта белгілі иероглифтік жүйеден Майя жазуының айырмашылығы жоқтығын анықтады. Майя жазуы Америка құрлығындағы көне мәдениет белгісі болып саналады.

## Дереккөздер

* Қазақ энциклопедиясы
# Калан[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| Калан |
| --- |
|   |
| Амандық күйі |
|  Жойылу қаупіндегілер
(IUCN) |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар  |
| Жамағаты: | Хордалылар  |
| Табы: | Сүтқоректілер  |
| Сабы: | Жыртқыштар  |
| Тұқымдасы: | Сусарлар тұқымдасы  |
| Кіші тұқымдасы: | Сусар  |
| Тегі: | Enhydra Fleming, 1828 |
| Түрі: | E. lutris  |

 |
| Екі-есімді атауы |
| Enhydra lutris (Линней, 1758) |
|  Ареал |

**Калан**, **Камчатка құндызы (кәмшаты)**, **теңіз құндызы (кәмшаты)** (лат. *Enhydra lutris*) – – сусарлар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі аң.

Калан, көбінесе, Тынық мұхитта (Аляскадан Калифорнияға дейін), Алеут, Командор аралдарында және Камчаткада таралған. Тіршілігінің көп уақытын суда өткізеді. Тұрқы 1,5 м-дей, салмағы 40 кг-ға дейін. Алдыңғы аяқтары қысқа, артқы аяқтары ескек тәрізді, жүзуге бейімделген. Басы жұмыр, ұзын мұрттары танауы мен құлағын жауып тұрады, құйрығы жалпақ және оның ұызндығы 35 см-ге жуық. Каланның терісін жібектей қарақоңыр немесе қара түсті қалың түк басқан. Калан теңіздің жартасты жағалауына жақын жерлерде кездеседі. Құрлықта баяу қозғалады, суда жақсы жүзеді (кейде су астында 45 мин-қа дейін болады). Суда шалқасынан жатып дем алады және ұстаған жемін (теңіз кірпісі, моллюскі, балық, шаяндарды) осылай жатып жейді, қорегін күндіз аулайды. Калан 9 ай көтеріп 1, кейде 2 күшік туады. Калан терісі бағалы аң болғандықтан, өте көп ауланған, соның нәтижесінде 19 ғасырдың ортасына қарай саны күрт азайып кетті. Қазір өте сирек кездесетін аң болғандықтан қорғауға алынып, Ресейдің “Қызыл кітабына” енгізілген (1999).

Калан, камчатка құндызы, ұзындығы 100-150 см, құйрығы, 30-36 см. Алдыңғы аяқтары қысқа, тұяқтары бунақталмаған, аяқтарының табаны мен саусақ сүйектері тұтас, жарғақты ескекке айналған. Суға сүңгігенде құлақ және танау тесіктері жабылады. Жүні қалың, жібектей биазы, қарақоңыр, кейде қара. Тынық мұхит жағалауы мен Калифорниядан Жапонияға дейін таралған. Күндіз белсенді тіршілік етеді. Ұрғашы құндыздар 8-9 ай тұқымын көтереді. 2 жылда бір ұрпақ береді. Теңіз кірпісі, былқылдақ денелілер және балықтармен қоректенеді. Бакылаудағы жануар.

## Дереккөздер
# Ұлы державалар

Қазіргі де-факто ұлы державалар — тұрақты (көк түс) және тұрақсыз (жасыл түсті) БҰҰ ҚК мүшелері.
**Ұлы державалар** - халықаралық дәрежеде жетекші рөл атқаратын мемлекеттерді білдіретін термин. Екінші дүниежүзілік соғыстан соң үлы державалардың қатарына БҰҰ-ның Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелері: КСРО, АҚШ, Франция, Англия, Қытай енгізілді.
# Фьючерс[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Фьючерс** (лат. *futurum - болашақ*) — уағдаласылған сұрыптағы тауарды белгілі бір мөлшерде келісілген бағамен көрсетілген кезең бойына жеткізу жөніндегі келісімшарт. Фьючерстік шарт бойынша міндеттемелер барлық жағдайда дерлік нақты тауарды жеткізу жолымен емес, төлеу немесе бағадағы айырманы алу жолымен орындалады.

## Дереккөздер
# Табиғи газ[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Ел бойынша әлемнің табиғи газ өндіру картасы, м3(2006)
**Табиғи газ** — Жер қойнауларында органикалық заттардың анаэробты бөлінуі кезінде пайда болған газдар қоспасы.

Табиғи газ пайдалы қазбалар қатарына жатады. Табиғи газ қабаттарда (жер қойнауларында) орналасқанда газтәрізді күйде - жекелеген шоғырлар (газ кендері) түрінде немесе мұнай-газ кенорындарының беткі бөлігіндегі арнайы газды қабат (шапка) ретінде немесе мұнайда, кей жағдайда суда ерітілген күйде де болады. Қалыпты жағдайда (101,325 кПа және 15 °C) табиғи газ тек газтәрізді күйде болады. Сондай-ақ табиғи газ табиғи газ гидраттары түрінде кристалл күйінде де кездесе береді. Таза табиғи газдың иісі мен түсі болмайды.

## Химиялық құрамы

Химиялық құрамы мен физикалық қасиеттері тұрғысынан сан түрлі болып келетін, әртүрлі геологиялық және геохимиялық жағдайларда ұшырасатын газ жатындарының жалпылама атауы. Олар бірнеше түрлерге жіктеледі:

1. табиғатта кездесу жағдайына орай: "атмосфера газдары", "литосфера газдары", "гидросфера газдары" және "органикалық әлем газдары" болып төрт түрге;
2. көрініс беру пішіндеріне орай: "газогендік газдар", "газтүзілім газдары", "айналым (ауа) газдары" және "аралас газдар" болып төрт түрге;
3. химиялық құрамына орай: "көмірсутекті газдар", "көмірқышқыл газдары" және "азот газдары" болып үш түрге;
4. жаралу табиғатына (тегіне) орай: "биохимиялық газдар", "литохимиялық газдар", "радиоактивтілік газдары", "ауа газдары" және "ғарыш газдары" болып бес түрге бөлінеді. Бұл газдар, сайып келгенде, әр түрлі агрегаттық жағдайдағы күрделі табиғи жүйелер құрамынан бөлініп дараланған заттар қоспасы (ерітіндісі) болып табылады, олар қалыпты (атмосфералық) жағдайда газ түріңде ұшырасады. Табиғи газдардың сан түрлілігі олар туындайтын табиғи жүйелер сипатымен және олардың газдарды бөліп шығару жағдайларымен анықталады. Өздері туындайтын табиғи жүйелер сипатына орай табиғи газдар "тау жынысы газдары", "газгидраттар газы", "мұнай газы", "табиғи су газдары" және "жерасты газдары" болып бірнеше түрлерге бөлінеді. Табиғи газдар "өздігінен бөлініп шыққан" газдар және "әдейілеп өндірілген газдар" болып, табиғи жүйелердің газ бөліп шығару жағдайына орай, екі топқа жіктеледі.

## Табиғи газға жататындар

Табиғи газдың негізгі бөлігін метан (CH4) құрайды — 92-ден 98 %-ке дейін. Табиғи газдың құрамына ауырырақ көмірсутектер - метанның гомологтары кіре алады.:

* этан (C2H6),
* пропан (C3H8),
* бутан (C4H10).

Сондай-ақ басқа да көмірсутек емес заттар да кездесіп жатады:

* сутек (H2),
* күкіртсутек (H2S),
* көміртек диоксиді (СО2),
* азот (N2),
* гелий (Не).

## Тағы қараңыз

* Табиғи газдар жіктемесі
* Табиғи газдың салыстырмалы тығыздығы

## Дереккөздер
# 1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| 1998 жылғы Қысқы Олимпиада |
|  |
| Ұйымдастырушы қала |  Нагано
 |
| Қатысушы елдер |
72
 |
| Атлеттер саны |
2338
 |
| Медальдар саны |
68
 |
| Ашылу салтанаты |
7 ақпан
 |
| Ресми түрде ашқан |
22 ақпан
 |
| 19942002 |

**ХVІІІ қысқы олимпиялық ойындар** 1998 жылы 7-22 ақпан аралығында Наганода (Жапония) өтті.

## Сипаттамасы

72 елден 2338 спортшы, оның ішінде 810 әйел қатысып, спорттың 14 түрінен 68 жарыста жүлделер сарапқа салынды. Жапонияның бас қаласы Токиодан солтүстік-шығысқа қарай 220 км қашықтықта орналасқан Нагано қаласы Халықаралық Олимпиялық Комитетінің 1991 жылдың 15-16 маусым күндері Бирмингемде өткен 97-сессиясында ХVІІІ қысқы Олимпиялық ойындардың астанасы ретінде жарияланды. Олимпиялық ойындардың бағдарламасына керлингте енгізіліп, әйелдер мен ерлер арасында жарыстар ұйымдастырылды. Сондай-ақ, бағдарламаға сноубордингтен екі жарыс түрі қосылып, әйелдер мен ерлер арасында слалом-гиганттан сайыстар өткізілді. Жарысқа түскен 72 елден тек 24-інің гана өкілдері жүлделі орындарға ие болып, жалпы 205 медальдың иегерлері атанды.

## Медальдар

|  |  |
| --- | --- |
| Жалпы санақ |  |
| № | Ел | Алтын | Күміс | Қола | Бары |
| 1 | Германия | 12 | 9 | 8 | 29 |
| 2 | Норвегия | 10 | 10 | 5 | 25 |
| 3 | Ресей | 9 | 6 | 3 | 18 |
| 4 | Канада | 6 | 5 | 4 | 15 |
| 5 | АҚШ | 6 | 3 | 4 | 13 |
| 6 | Нидерланд | 5 | 4 | 2 | 11 |
| 7 | Жапония | 5 | 1 | 4 | 10 |
| 8 | Аустрия | 3 | 5 | 9 | 17 |
| 9 | Корея | 3 | 1 | 2 | 6 |
| 10 | Италия | 2 | 6 | 2 | 10 |
| 11 | Финляндия | 2 | 4 | 6 | 12 |
| 12 | Швейцария | 2 | 2 | 3 | 7 |
| 13 | Франция | 2 | 1 | 5 | 8 |
| 14 | Чехия | 1 | 1 | 1 | 3 |
| 15 | Болгария | 1 | 0 | 0 | 1 |
| 16 | Қытай | 0 | 6 | 2 | 8 |
| 17 | Швеция | 0 | 2 | 1 | 3 |
| 18 | Украина | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 19 | Дания | 0 | 1 | 0 | 1 |
| 20 | Беларусь | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 21 | Қазақстан | 0 | 0 | 2 | 2 |
| 22 | Ұлыбритания | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 23 | Аустралия | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 24 | Бельгия | 0 | 0 | 1 | 1 |
|  | Бары | 69 | 68 | 68 | 205 |

## Қа­зақ­стан нәтижесі

Қазақстан Наганода – 21 орынды иеленді.
# The Hollywood Reporter

|  |
| --- |
| The Hollywood Reporter |
| ағылш. *The Hollywood Reporter* |
|  |
| Мамандануы |
Киноиндустрия жаңалықтары
 |
| Мерзімділік |
Аптасына бір рет
 |
| Тілі |
ағылшынша
 |
| Бас редактор |
Мэттью Беллони
 |
| Ел |  АҚШ |
| Баспашы |
Billboard-Hollywood Reporter Media Group
 |
| Құрылған уақыты |
1930
 |
| Таралым |
74 000
 |
| ISSN |
0018-3660
 |
| Сайты |

 |

**The Hollywood Reporter** (аударғанда ағылш. — «Голливуд репортері») — АҚШ киноиндустриясындағы оқиғаларды бақылайтын жетекші америкалық журнал. Оның негізін Уильям Уилкерсон қалаған, бірінші нөмірі 1930 жылы қыркүйекте шыққан. Аптасына бір рет шығады. Басылымымен бірге *Variety* соңғы онжылдықта американдық екі ірі кино журналының бірі болды.

Журнал қазіргі уақытта тиесілі Prometheus Global Media, оның штаб-пәтері Лос Анджелесте орналасқан. 2010 жылы басылымның бас редакторы Дженис Мин болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты (ағыл.)
# Еншілес қоғам[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Еншілес қоғам** (ағылш. *subsidiary*;) — жарғылық капиталынын басым бөлігін басқа заңды тұлға қалыптастырған немесе олардың арасында жасалған шартқа сәйкес негізгі ұйым еншілес ұйымның қабылдайтын шешімдерін айқындай алатын занды тұлға. Нақтырақ айтқанда негізгі ұйымнан бөлініп шыққан не оның құрылтайшылығымен құрылған, заңды тұлға құқын иеленуші дербес ұйым. Ол, көбінесе, бас фирманың бөлімшесі ретінде жұмыс жүргіуі мүмкін. Мұндағы ұйым деген компания, корпорация, кәсіпорын немесе кей жағдайларда үкімет не мемлекеттік кәсіпорын болуы мүмкін.

Еншілес ұйым өзінің негізгі ұйымының борыштары бойынша жауап бермейді. Негізгі ұйымның кінәсінен еншілес ұйым банкротқа ұшыраған жағдайда негізгі ұйым оның борыштары бойынша субсидиарлық жауапты болады.

## Дереккөздер
# Сұрақ

**Сұрақ** - сөйлеушіге белгісізді тыңдаушыны хабарлауға итермелейтін сөйлем не сөйлеушінің анықтама алу ұшін талабы.

* **Алтернативті сұрақ** - берілген екі салыстырманың тек біреуін нақтылауды ұсынатын **сұрақ** түрі (*Бұл ақ па, әлде қара ма?*).
* **Лепті сұрақ** - лингвостилистикалық мақсатта сұрак формасында берілетін сөйлем.
* **Қарсы сұрақ** - жауап орнына қарсы койылатын **сұрақ**.
* **Вторичный сұрақ** - сөйлем мұшелерінің біріне арнайы қойылатын **сұрақ**.
* **Қосарлы сұрақ** -
	1. Әр септікте келген екі сұрау есімдігі бар **сұрақ**;
	2. **Алтернативті сұрақ** пара-пар.
* **Делиберативті сұрақ** - өз өзіне қойылған **сұрак** (*Не жасасам екен?*).
* **Жанама сұрақ** - төлеу сөзде берілген **сұрак**.
* **Үстеулі сұрақ** - құрамында сұрау есімдігі бар **сұрақ**.
* **Тура сұрақ** - сөздің өз мағынасындағы сұрақ, акпаратты тыңдаушыға бағытталған сұраулы сейлемнің мазмұны.
* **Жалпы сұрақ** - мақұлдауды не жоққа шығаруды талап ететін **сұрақ**.
* **Тура сұрақ** - грамматикалық түрде сұраулы сөйлем ретінде жасалған **сұрак** (Бұл жұмыс қаншаға созылмақ?).
* **Айырма сұрақ** (дизъюнктивті) -
	1. **Алтернативті сұрақ**;
	2. Екі - ашық не қысқа бөліктен тұратын, қысқарған бөлігі ерекшелендіретін соңғысына қарама-қарсы формада берілген эмфатикалық сөйлем.
* **Риторикалық сұрақ** (эротема)- тыңдаушының ерекше назарын аудару үшін не эмоционалдылықты баса көрсету үшін болымды не болымсыз сөйлемге сұрақ формасын беру.
* **Арнайы сұрақ** - тура қандай ақпарат қажет екендігін көрсететін сұрау есімдігі бар **сұрақ**.
* **Болымды сұрақ** - болымды сөйлем түрінде берілген, бірақ сұраулы сөйлем интонациясымен айтылатын сөйлем.
* **Анық (толық) сұрақ** - сөйлеуші жауаптың қандай болатындығын сезбей сұрау формасында берілген бірақ жай болымды сөйлемге жуықталған сұрақ.
* **Сұраулы** - сұрақты білдіретін, сұрақты білдіруге қолданылатын.

## Тағы қараныз:

* Сұрау белгісі
* Леп белгісі

## Дереккөздер