Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Конфессия

**Конфессия** (лат. *confessio* — *ғибадат*) немесе **дінге сену** — белгілі бір діни ілімінің шегіндегі дінге сенушілік ерекшеліктері, сонымен қатар осы дінді ұстанатын ізбасарлардың бірлесуі.

Басқа атауы — діни деноминация

*Конфессия* термині түрлі христиан шіркеулерін (мысалы, православие, католицизм және протестантизмнің көптеген нұсқаларын) сипаттау үшін жиі қолданылады. Сонымен қатар осы термин Иудаизмның тарамдарын (ортодоксалдар, консерваторлар, реформаторлар және реконструкторлар) сипаттау үшін қолданылады, және кейде Ислам (сүнниттер және шейіттер) тарамдары үшін.

## Конфессиялар үлгілері

Әлемнің басты діндері және деноминациялары.
* Христиандық: Православие/Католицизм/Протестантизм
* Ислам: Суннизм/Шиизм/Ибадилік
* Буддизм: Тхеравада/Махаяна/Ваджраяна
* Иудаизм
* Конфуцийшілдік — Даосизм
# Қайталақтау[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Қайталақтау (қайталампаздық)**, немесе **тавтология** (көне грекше: ταυτολογία; ταυτο + λόγος)— сөзді я пікірді сөзбе-сөз немесе мағынасы соған жуық сөздермен қайталап айту. Сөз болып отырған зат туралы әсерді күшейту үшін стилистикалық мақсатта кең қолданылады. Мысалы: Мұнар да мұнар, мұнар күн; Бұлғыр-бұлғыр, бұлғыр тaу; Бар дегенде бар. Тілде фразеологиялық тіркестер түрінде қолданылатын қайталақтаулар да аз емес: жабулы қазан жабулы күйінде; телегей теңіз; ақ безер де көк безер болу.

## Дереккөздер
# Көне славян тілі

**Көне славян тілі**  – славяндардың көне жазба-әдеби тілі. К. с. т-нің жазба ескерткіштері 10 – 11 ғ-ларға тән. Олар глаголица және кириллица әліпбилерімен жазылған. К. с. т. өзінің фонетика-морфол. құрылысы жағынан соңғы кезеңдегі ежелгі славян тіліне өте жақын. К. с. т. славяндардың, әсіресе, шығыс және оңт. славяндардың әдеби тілінің тарихына елеулі ықпал етті, үнді-еуропа тобына жататын туысқан тілдер тобындағы көптеген славян тілдерінің қалыптасуында маңызы зор болды. К. с. т-нің әдеби тіл ретіндегі жалғасы шіркеулік-славян тілінен көрініс тапты. Әдеб.: Селищев А.М., Старославянский язык, ч. 1 – 2, М., 1951 – 52; Вайан А., Руководство по старославянскому языку, пер. с ағылш., М., 1952; Ван-Вейк Н., История старославянского языка, пер. с нем., М., 1957.
# Сугавара но Митидзане[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Сугавара-но Митидзанэ (Кикути Ёсая салған)
**Сугавара-но Митидзанэ** (жап. *菅原道真*, 845-ші жыл, 1-ші тамыз — 903-ші жыл, 26-шы наурыз) — Хэйан дәуіріндегі Жапонияның мемлекеттік қайраткері, ғұлама һәм ақыны. Сондай-ақ, Кан Сёдзё (жап. *菅丞相*) есімімен танымал. Жапонның синтоисттік діні оған Тэндзин есімін беріп, Тәңірмен теңестірген, ғылымды қолдаушы кие саналады.

Хякунин Исшу галереясындағы Канг Кэ (Сугавара но Мичизан деген атпен белгілі)
## Кйебір өлеңдері

```

```

Нара қаласының маңындағы Тамука тауында «Құрбандық сыйы»-на әмірші Судзуку-иннің сапары барысында айтылған:

```
Жолға шықтық асыға,
Табынып та Тәңірге үлгермедік,
«Құрбандық сыйы» тауында.
Үйеңкі сенің жібегің,
Көңілін Тәңірім қауантсын!
```

Сүргінге аттанып бара жатып, үйінің ауласында өскен алхоры ағашына қарап айтқаны:

```
Жұпарды әркез аңқытшы,
Шығыстан самал соққанда,
Бақшамда өскен алхоры!
Алыста төрең болса да,
Ұмыта көрме көктемді!
```

```

```

```
Жапырағына жусанның,
Моншақтай шықтар тізілген...
Сүргінде жүрген мұңлықтай.
Еріксіз жеңге көз салдым,
Күзгі шық, көздің жасындай...
```

```

Неткен терең жайлауды,
Шұғыласы көктем кешігіп,
Келеді-ау сірә бұл жерге.
Құндақтаулы мұнда әлі де,
Бұлбұлдың әні сездің бе...
```

```

Жол жиегінде
Мәжнүн тал ескі селдіреп,
Көктемде көктеп мұңаяр.
Болмысын жаулап мұң-қайғы,
Жылдарды өткен еске алар!
```

```

```

```
Жапан түз, таулы қыратта,
Мүлгіген, елсіз, бейуақта...
Тек сүрлеу ескі мұңаяр...
Жиһанкез мұнда жүрмейді,
Астанаға аттанар!...
```

```

```

```
Бекеттің мұнда тек бегі,
Мұнараны күзеткен,
Төңіректі түгел сол білген:
Жол біткен мұнда тұйықты,
Аттанбас ешкім сапарға...
```

## Дереккөздер
# Сценарий[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Сценарий** (итал. *scenarіo*, лат. *scena, scaena* – сахна) – кинофильмнің, теледидар қойылымының композициялық негізі.

## Маңызы

Сценарийде драматургия мен проза тәсілдері қабат игеріледі. Сценарий экрандық қойылым үшін жазылып, образдық жүйе экранда бейнелегенде ғана тәмамдалған, толыққанды сипатқа ие болады. Сценарий сөз өнері жанры ретінде XX ғасырда дамыды. Ол *кино* және *теледидар* сценарийі болып бөлінеді.

## Киносценарий

Киносценарий XX ғасырдың 20-жылдарында қалыптаса бастады. Алғаш ол мылқау фильмдердегі оқиғалар желісін тізбелеу қызметін атқарған. Кейін кинодраматургияның эстетикалық, шығармалық принциптері түзіліп, әдеби драмалық тұрпаты анықтала түсті. Киносценарий орындалу техникасына, жүзеге асырылу кезеңдеріне, құрылымына байланысты синтетикалық және ұжымдық шығарма болып табылады. Мұнда сөз, музыка, бейнелеу өнерлерінің жанрлық элементтері біріккен. Сценарий жүзеге асу барысында оператор, режиссер, актерлер қатынасады да, сюжеттің бастапқы драматургиялық сипаты күрделілене түседі. Сценарийде автор сөзінің (кадр сыртындағы дауыс), төл сөздің (диалог, монолог), ремарканың (суреттеу, тәптіштеу), әр алуан түсініктемелердің тұтастығы қатаң ескеріледі.

## Кинематография

Кинематографияның бейнелі қалпында жүзеге асуы мен мәтіннің жанрлық табиғатын ұйымдастыру осы 4 құрылымдық компонентке негізделеді. Фильмнің жанрына байланысты (детективті, деректі, тарихи, фантастикалық, т.б) 4 құрылымдық компоненттің бірі алдыңғы қатарға шығады. Мысалы, деректі фильмде комментатор дауысы немесе түсіндірме жазбалар маңызды рөл атқарады. Ойындық фильмдерде бейнелілігі мен айқындығы тұрғысынан алғашқы қатарға кейіпкер әрекеті, монолог, диалог және ремарка шығады. Сценарийлердің көп бөлігі (триллер, модернистік, мистикалық фильмдер сценарийі) арнайы эффектілерден, яғни бейнелілікті толықтырушы (компьютерлік) қалыптардан тұрады.

## Теледидарлық сценарий

Теледидарлық сценарийлер де кеңінен дамып, ішінара жанрлық өзгерістерге ұшыраған. Мысалы, шоу, полемика, КВН, теледраматургия, публицистикалық, саяси, тарихи, деректі бағдарламалар. Теледраматургия айқындық, ақпараттық және бейнелердің түсініктілігі, қысқалық секілді талаптарды қажет етеді. Теледидарлық сценарийде публицистикаға, айқындыққа, технологияға бет бұру, театрланған бағыттар байқалады. Опералық, балеттік, пантомималық сценарийлер *либретто* деп аталады.

## Дереккөздер
# Дилемма[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Дилемма** (гр. *δί-λημμα*) - екі мүмкіндіктен таңдау қажеттілігі.

## Тұтқындар диллемасы

Тұтқындар диллемасы - қылмыс істелгендігінің дәлелі бар, бірақ ол кінә тағуға жеткіліксіз болатын екі тұтқынның бір-біріне қарым-қатынасқа түсе алмайтын жағдайдағы олардың екеуіне де егер кінәсын мойындаған жағдайда жазаны азайтуға уәде беру Егер екеуі де мойындаған жағдайда екеуі де өлшеулі жаза алады, ал ешқайсысы да мойындамаса ең аз мөлшерде ғана жазаланады.

## Дереккөздер
# Аборигендер[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Аборигендер** (лат. Aborіgіnes — бастапқы, негізгі, байырғы, тұрақты) — автохтонды тұрғындар. Аборигендер көбінесе елдің, өлкенің, белгілі ауданның байырғы тұрғындары ретінде өзара ру-тайпалық, туған-туыстық және тарихи-әлеуметтік, экономикалық қарым-қатынаста болады. Қазақтар өз жерінің тұрақты-автохтонды халқы ретінде бірнеше мыңдаған жылдар бойы ата, ру, тайпа, жүздік одақтар ретінде қордалана келіп, алдымен ұлыс, кейін біртұтас ұлт болып тарихи түрде қалыптасқан.

**Аборигендер** - [лат. *aborigine* - әуел бастан, бұрыннан] - ел аумағында қазіргі тұрғындарынан бұрын өмір сүретін, түпкілікті байырғы, ежелгі, іргелі халқы (мысалы, АҚШ пен Канададағы үнді тайпалары, Австралиядағы австралиялықтар және т.б.). Кейде аборигендерді автохтондар (грек, *autos* - өзі, *chton* - жер) деп те атайды.

**Аборигендер** - белгілі бір аумақта ежелден, бірнеше ғасыр бойы өмір сүріп келе жатқан байырғы тұрғындар. Көп жағдайда аборигендер бір ұлттық-этникалық қауымдастықтың құрамына кіреді. Мысалы, Америка Австралияны отарлау барысында жергілікті халық қырғынға ұшырады, жекелеген жағдайларда халықты атамекенінен күштеп көшіріп, арнайы шет аудандарға ығыс- тырып, қоныстандырған. Мысалы, АҚШ- та бүгінгі күні Ӏ млн.-ға жетер-жетпес үндіс қалған.

**Аборигендер** (латынша— әуел бастан) —

* қандай да болмасын бір аумақтың ежелгі, байырғы халқы;
* биологияда автохтондар деген мағынада қолданылады.

## Дереккөздер
# Пациенс

**Пациенс** (лат. *patiens* - әрекетке бағытталған) - сөйлемде баяндалатын жағдайдың пассив қатысушысының рөлі, пациенс қатысушы ретінде жағдайды игере алмайды. Предикатты жағдайда пациенс жағдайдағы қатысушыны көрсетеді, орыс тілінде: Одежда изношена; қазақ тілінде: Ac пісті. Предикатты үдерістерде пациенс іс-әрекетке бағытталушы объектіні атайды, мысалы, орыс тілінде: Дети износили одежду; қазақ тілінде: Атасы баланы ойнатып жатыр. Пациенс семантикалық рөлі көбіне тиісті предикаттың семантикасымен анықталады. Тілдегі номинативті құрылымдарда пациенс бір жақты предикатта бастауышпен, орыс тілінде: Прачка стирает белье; қазақ тілінде: Көршіміз қар күреп жатыр, екі жақты предикатта тура толықтауышпен білдіріледі. Тілдегі эргативті құрылымдарда пациенс атау септікпен беріледі.

## Дереккөздер
# Мыңжылдық

Мыңжылдықтардың ауысуына арналған Қазақстан теңгесі.
**Мыңжылдық** (**милле́нниум**) — уақытты санайтын бірлік, 1000 жылға тең.

## Жыл санау

1000 жылдық мерзіммен есептелетін уақыт бөлігі. 1582 жылы, кейінірек көптеген ел қабылдаған Григориан күнтізбесі енгізілді. Бұл күнтізбеде б.з.д. (Христосқа дейін) дәуірден б.з. (ол туылғаннан кейін) дәуірге өткен кездегі ең алғашқы жыл саналмайды. Осылайша бірінші мыңжылдық 1-1000 кезеңді қамтыса, екінші мыңжылдық 1001-2000 жылды қамтыған. Алайда көптеген халықтар 2000 жылы 21 ғасырдың басталуын тойлаған, ал үшінші мыңжылдық 2001 жылы 1 қаңтарда басталған.

## Мыңжылдықты тойлау пікір-талас

Батыста белгіленген күнтүзбеге (григориан кунтүзбесі)сәйкес, санау 1-ші жылдан басталады. Яғни үш нөлмен аяқталатын жыл мыңжылдықтың соңғы жылы болып саналады. Көптеген мемлекеттер заңнамалық тұрғыдан ISO 8601 қабылдап, 0-ден басталатын астрономиялық күнтүзбелік санауды қолданды.Бұл күнтүзбені қолджану кезінде x000 басталып x999 аяқталады.Бұндай ретті жыл санауда үшінші мыңжылдық 1999 жылы 31 желтоқсанда аяқталумен - 2000 жылдың 1 қаңтарында басталды. Соңғы жылдары жаңа мыңжылдықты 2000 жыл тойлайды, яғни осы жылдан бастап жаңа мыңжылдықтың басы ретінде түсінігі. Онжылдық, жүзжылдық және мыңжылдық аралықтары туралы пікір - талас тарихи қалыптасқан дүние.Бұл мәселе мыңжылдықты реттік санау тәсілінің, мөлшерлік жыл санауының өзгешелігінде,мысалы, «үш мың»,«үшінші мың жылдық». Бірінші конвенция ағылшын тектес мемлекеттерге тән санау,ал соңғысы басқа мемлекеттерге, мысалға, Швеция корольдігінде.(«tvåtusentalet»).

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* Күнтүзбе
* Онжылдық
* Ғасыр
* Хилиазм
* 3-ші мыңжылдық

Үлгі:Rq
# Нимф тотықұсы

| Cockatiel |
| --- |
|  Male
 Female |
| Амандық күйі |
|  Least Concern
(IUCN3.1)  |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Animalia  |
| Жамағаты: | Chordata  |
| Табы: | Aves  |
| Сабы: | Psittaciformes  |
| Ұлы тұқымдасы: | Cacatuoidea  |
| Тұқымдасы: | Cacatuidae  |
| Кіші тұқымдасы: | **Nymphicinae**  |
| Тегі: | Nymphicus Wagler, 1832 |
| Түрі: | N. hollandicus  |

 |
| Екі-есімді атауы |
| Nymphicus hollandicus (Kerr, 1792) |
|  Cockatiel range (in red; all-year resident) |
| Синонимдері |
| *Psittacus hollandicus* Kerr, 1792
*Leptolophus hollandicus* |

 *Nymphicus hollandicus*
**Нимф тотықұсы** (Nymphicus hollandicus), австралия тотықұсы. Басында сары айдары, құлағында қызыл дақтары бар. Тұмсығы ірі, какаду тұмсығына ұқсас. Денесінің ұзындығы 32 см. Нимф тотықұсы ашық кеңістікті мекендейді, шөп дәндерімен қоректенеді. Үйде өсірілетін құстардың бірі, түрлі түсті нұсқалары бар.

## Дереккөзі
# Иоахим Риббентроп[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Иоахим фон Риббентроп |
| Ulrich Friedrich Willy Joachim von Ribbentrop |
| Туған күні | 30 сәуір 1893 (1893-04-30) |
| Туған жері |
Везель
 |
| Қайтыс болған күні | 16 қазан 1946 (1946-10-16) (53 жас) |
| Қайтыс болған жері |
Нюрнберг
 |
| Азаматтығы |  Германия |
| Ұлты |
Неміс
 |
| Әкесі |
Рихард Ульрих Фридрих Иоахим Риббентроп
 |
| Анасы |
Йоханна Софи Гертвиг
 |
| Жұбайы |
Аннелиза фон Риббентроп
 |

**Иоахим фон Риббентроп** - фашистік Германияның басты соғыс қылмыскерлерінің бірі. 1930ж. Нацистік партияға кіріп, көп кешікпей Гитлердің сенімді адамдарының біріне айналды. Нацистер өкімет басына келгеннен кейін сыртқы саясат саласындағы арнаулы бюроны басқарды. 1936 ж. Лондонға елші болып тағайындалды. 1938 жылғы ақпан - 1945 ж сыртқы істер министрлігі Иоахим фон Риббентроп гитлерлік агрессияның аса маңызды актілерін дипломатиялық жағынан әзірлеу, дүние жүзілік үстемдікке жету мақсатымен әскери-саяси блок құру жұмыстарына басшылық етті. Нюрнбергтегі Халықаралық әскери трибуналдың үкімімен дарға асылды.

## Дереккөздер
# Радар

Радар
**Радар** — рациотолқындарды (микротолқын) беру, сәулеленген толқындарды ұстап қалу арқылы объектілерді қорғау үшін қолданылатын жүйе немесе технология. Сәулеленген толқындар арқылы арақашықтық және бағыттар туралы, сондай-ақ кейде нысананың жылдамдығы, көлемі және қалпы туралы ақпарат алынады.

## Дереккөздер
# АНЗЮС

АНЗЮС мүшелері.
**АНЗЮС** (ағылш. *ANZUS Security Treaty — Australia, New Zealand, United States*) — саяси-соғыс блогі. Құрамында 3 ел:

1. Аустралия - Аустралия,
2. Жаңа Зеландия - Жаңа Зеландия,
3. АҚШ - АҚШ.

Ресми тілі - ағылшын.

АНЗЮС атын құрамындағы елдердің бірінші әріптерінен алынған - (ағылш. A**ustralia, **N**ew **Z**ealand, **U**nited **S**tates*).

## Блогінің құрылуы

Автралиялық бомбалаушы авиациясы 1950 жылы Малай көтерілісшілердін бомбалау кезінде
АҚШ, Аустралия мен Жаңа Зеландия елдерінің арасындағы ынтымақтастық Екінші дүниежүзілік соғыстың кезінде басталған. Қырғи қабақ соғыс басталғаннан кейін бұл ынтымақтастықты ұйым ретінде заңдастыру керек болды. Осылай Сан-Франциско қаласында (АҚШ) 1951 жылы 1 қыркүйекте АНЗЮС келісіміне қол қойылып, 1952 жылдың 29 сәуірінде күшіне енді. Келісім уақыты шектелмеген. Ұжымдық қорғауда бастапқы кезде Тынық мұхит аумағы ғана болған, кейіннен блоктың белсенді қорғанысына Үнді мұхиты да кірді.

## Блоктың мақсаттары

АҚШ президенті Джордж Буш және Аустралия премьер-министрі Джон Говард Вашингтонда,10 қыркүйек 2001 жыл
АНЗЮСтың мақсаты - КСРО бастаған дүние жүздік социализм системасына қарсы күресу, Оңтүстік-Шығыс Азия халықтарының ұлт-азаттық қозғалысын басып отыру.

АНЗЮС Корея және Вьетнам соғыстарына, Камбоджа мен Лаостың ішкі істеріне белсенді қатысқан.

1991 жылғы Парсы шығанағындағы соғыста АНЗЮС-тың үш елі де БҰҰ-ның халықаралық коалициясына кірген.

Аустралия мен Жаңа Зеландия АҚШ-тың Ауғанстандағы операцияларына, және Ирак компаниясына белсенді қатысқан.

Соңғы жылдары АНЗЮС аумақтағы халықаралық терроризммен күреседі.

## Блоктың ұйымдық құрылымы

Жоғары басшы орган — Сыртқы істер министрлерінен немесе олардың орынбасарларынан тұратын Кеңес. Блокқа мүше мемлекеттердің жоғары әскери штабтарының өкілдерінен әскери комитет құрылды. Сонымен бірге, Біріккен Жоғарғы қолбасшылық, Біріккен Қарулы Күштер және блоктың тұрақты штаб-пәтері жоқ. АНЗЮС жұмыс органдарының ресми тілі — ағылшын.

## Сыртқы сілтемелер

* АНЗЮСтың Қауыпсыздық келісімінің ресми мәтіні (ағылш.)
* АНЗЮС әрекеттері (Жаңа Зеландия тарихынан) Мұрағатталған 29 қыркүйектің 2007 жылы. (ағылш.)
* rulers.org (ағылш.)

## Дереккөздер

* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
# Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы кеден одағы

**Беларусь, Қазақстан және Ресей кедендік одағы** (ағылш. *Customs Union of Belarus, Kazakhstan, and Russia*) — аталған үш ел арасындағы ортақ кедендік аумақ, яғни арнайы қорғау, антидемпинг және компесациялық шараларды ескермегенде, өзара сауда шеңберінде кедендік баж салығы және экономикалық сипаттағы шектеулер қолданылмайтын сауда-экономикалық интеграция формасы.. 2010 жылдың 1-қаңтарында құрылған Кедендік одақтың мүше елдері үшінші елдермен сауда қарым-қатынасында бірыңғай кедендік тариф және басқа да реттеу шараларын қолданады..

Еуразиялық экономикалық қауымдастығының ресми құжаттарында «Еуразиялық экономикалық қауымдастығы аясындағы кедендік одақ» деп аталады. Баспасөзде, көбінесе, Беларусь, Қазақстан және Ресей кедендік одағы немесе жай ғана Кедендік Одақ, яғни КО деп аталады.

Қазақ ұлтшылдары және де батыстың саясаттанушылары Кедендік Одақты ресейлік гегемонияда табылған Кеңес Одағын қалпына келтіру талпынысы деп бағалайды.

## Дереккөздер
# ه

Жеке жазылған һā’ әрпі

|  |
| --- |
|  |
| Араб жазуы |
| ا    ب    ت    ث    ج    ح |
| خ    د    ذ    ر    ز    س |
| ش    ص    ض    ط    ظ    ع |
| غ    ف    ق    ك    ل |
| م    ن    هـ    و    ي |
| Тарихы · Транскрипция Әлиф мақсура · Харакат · Һамза ء Араб сандары · Нөмірлеу  |

**ҺƏ** (араб.: هاء‎) Араб әліпбиінің жиырма алтыншы әрпі, қазақша дауысталуы Һə».

**һə’** сөз соңында - ـه ; сөз ортасында - ـهـ ; және сөз басында — هـ.

Сан бойыша ұстайтын орны - 5.

## Сілттемелер
# Темір дәуірі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

*Темір дәуірінен қалған ескерткіш*.
**Темір дәуірі** – адамзат тарихында қола дәуірін алмастырған, аса маңызды әлеуметтік-экономикалық, саяси, демографиялық, технологиялық өзгерістерді дүниеге әкелген жаңа кезең. Бастаулары темір металын игерумен және оны кеңінен қолданумен сәйкес келетін бұл кезеңді ғылым тарихында «*темір дәуірі*» деген тұрақты атаумен белгілеуді алғаш рет 19 ғ-дың ортасында К. Томсен (Дания) ұсынды. Біздің заманымыздан бұрын 1-мыңжылдықтың басынан осы заманға дейінгі кезең арасында темір адамзаттың заттық мәдениетінің негізі болып келді. *Өндірістік технология* саласындағы барлық мәнді ашылымдар осы металмен байланысты. Дегенмен, темір ұзақ уақыт бойы аз таралған әрі қымбат металл болып қала берді. Тек б.з.б. 1-мыңжылдықта ғана темір металлургиясын қолданысқа кеңінен ендіру қолға алынды. Қазіргі заманда да темір еңбек құралдары жасалатын бірден-бір маңызды металл болып қалуда, сондықтан қазіргі дәуір де темір ғасырына жатады. Осы себептен, тарихи-археологиялық кезеңдемеде «*ерте темір дәуірі*», одан кейінгі кезеңге қатысты «*орта ғасырлар дәуірі*» деген атаулар қолданылады. Ерте темір дәуірі біздің заманымыздан бұрын 8–7 ғасырлардан бастап, *ерте орта ғасырлар дәуіріне* дейінгі кезеңді, яғни б.з. 6-ғ-ына дейінгі уақытты қамтиды.

 *Темірден жасалған бұйым*. Ерте Темір дәуірінде суғармалы егіншілікке негізделген көне шығыстық өркениет елдерінде (Месопотамия, Алдыңғы Азия, Кіші Азия, Үндіқытай, Солтүстік Африка, тағы басқа) *мемлекеттік жүйе мен саяси институттардың* нығаю үдерістері жедел қарқынмен дамыды. Еуропада Рим, Грек өркениеттері қалыптасып, латен, гальштат сияқты аса көрнекті мәдениеттер гүлденді. Мал шаруашылығының жаңа түрлеріне көшу далалық табиғат жүйесінің ерекше жағдайларында өмір кешкен қола ғасыры тайпалары экономикасының дамуының нәтижесі болып табылады. Қазақстан аумағында шаруашылықтың бұл түрінің негіздері қола дәуірінің соңғы кезінде, Беғазы-Дәндібай заманында қаланды.

 *Темір дәуірінен қалған мата*. Ерте Темір дәуірі басталысымен, Еуразия далаларында ірі *тайпалық бірлестіктер* қалыптасты. Олардың мүдделерінің қақтығысы, айналасындағы *отырықшы-егінші* халықтармен қарым-қатынастарының өзіндік түрлері қоғамның белгілі дәрежеде әскериленуіне әкелді. Үлкен «*патшалық*» обалары, яғни қайтыс болған ауқатты адаммен бірге қару-жарақ, ат әбзелдері, әшекейлер сияқты өзінің құндылығымен мәнді болып саналатын бұйымдар бірге жерленген күрделі құрылымды ірі обалар тұрғызылды. Жалпы алғанда, далалық белдеуде ерте Темір дәуірінің соңына қарай қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық үдерістердің барысы, саяси оқиғалар мен ағымдардың тоғысы біздің заманымыз 1-мыңжылдығының 2-жартысына қарай Түркі әлемінің түбегейлі тарих сахнасына шығуына алып келді.

## Дереккөздер

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том

## Сыртқы сілтемелер:

Темір дәуірі
# Ион теңізі

|  |
| --- |
|  Ион теңізі  |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ауданы | 169 мың км² |
| Тереңдігі | 5121 м |
| Орташа тереңдігі | 2083 м |
| Орналасуы |
| 38°06′04″ с. е. 18°17′41″ ш. б.﻿ / ﻿38.10111° с. е. 18.29472° ш. б.﻿ / 38.10111; 18.29472    |
| Ион теңізі |
|  **Ион теңізі** Ортаққорда |

**Ион теңізі** (гр. *Ιόνιο Πέλαγος* [iˈonio ˈpelaɣos], итал. *mar Ionio* [mar ˈjɔːnjo]) — Жерорта теңізінің орталық бөлігі. Балқан түбегінің оңтүстік - батыс жағасы және Крит, Сицилия аралдары аралығында. Солтүстігінде Отранто бұғазы арқылы Адрия теңізімен, батысында Мессина бұғазы арқылы Тиррен теңізімен жалғасқан.

Жағалары (әсіресе шығысы - Грекия жағасы) қатты тілімдеген.

Ірі шығанақтары: Патраикос және Коринф, Италия жағасында - Таранто шығанағы.

Шығысында Ион аралдары бар.

Тереңдігі 4000 м - ден астам, ең терең жері 4594 м - ге жетеді. Беткі ағысы - айналмалы ағыс. Жылдамдығы 1 км/сағ - тай. Суының температурасы ақпанда 14 градустан тамызда 25,5 градусқа дейін. Тұздылығы 38%- дан астам. Түбінде температурасы 13 градус, тұздылығы 38%. Балық (скумбрия , қызыл тунец, камбала, кефаль) ауланады.

Ірі порттары: Патры, Керкира (Грецияда), Таранто, Катания (Италияда).

## Дереккөздер
# Лечче

|  |
| --- |
| Қала |
| Лечче |
| Lecce |
| Әкімшілігі |
| Ел |  ИталияИталия |
| Аймағы |
Апулия
 |
| Провинциясы |
Лечче
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 40°21′00″ с. е. 18°10′00″ ш. б.﻿ / ﻿40.35000° с. е. 18.16667° ш. б.﻿ / 40.35000; 18.16667    |
| Жер аумағы |
238 км²
 |
| Орталығының биiктігі |
49 м
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC+1, жазда UTC+2
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 94 825 адам (2009) |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
(+39) 832
 |
| Пошта индексі |
73100
 |
| ISTAT коды |
075035
 |
| comune.lecce.it  (итал.) |
| Лечче |
| Лечче шекарасы

 |
|

**Лечче** (итал. *Lecce*) — Италиядағы қала, Апулия әкімшілік аймағына қарасты Лечче провинциясында орналасқан.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 94 825 адамды құрайды (2009). Алып жатқан жер аумағы 238 км² шамасында. Пошта индексі — 73100.

Елді мекеннің қамқоршысы — әулие Оронций. Жыл сайынғы мерекесі — 26 тамыз.

## Демографиясы

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты Мұрағатталған 15 наурыздың 2012 жылы.  (итал.)
* Ұлттық статистика институты  (итал.)
# Киммерик

**Киммерик** - ежелгі гректер көне қаласының орны. *Керчь түбегінің* түстік жағасы, Опук тауының батыс жақ етегінде.

Қаланың өмір сүрген уақыты б.з.б. V ғасырынан б.з. X ғасыры аралығын қамтиды. *Киммериктің* ең дамыған кезі біздің заманымыздың қарсаңы. Б.з. III ғасырында қала қиратылады да, б.з. IV - V ғасырларында қайта көтеріледі. Әр кезгі (1927, 1947-1949, 1950-1951) қазба жұмыстары нәтижесінде *бекініс іргелері* табылып, тұрғын үйлер аршылды. Бекініс және үй іргелері әк тастардан қаланыпты. Үйлерден шыққан тас келілер мен *дән үккіштер*, қала тұрғындарының диқаншылықты кәсіп еткенін көрсетеді. Б.з.б. V ғасырдағы қабатының асты қола дәуірінің мекен жайы болып шықты. Киммерик кезінде Опук тауының көптеген бекініс орындарының бірі болған. Оладың ең мықтысы таудың жазық төбесін орналасқан.

## Дереккөздер
# Орду[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Орду** (қала) – Түркиядағы қала және аудан. Орду илінің әкімшілік орталығы. .

Қара теңізінің жағалауындағы порт. VIII ғасырда **Котиора** атауымен Қара теңізінің жанында **Милет колониясы** ретінде құрылады. 1800 жылға дейін понти гректері мекен еткен кіші қала болады. Осман империясының көшпелі түрік тайпаларын қоныстандыру саясатына сәйкес қалаға түріктер қоныстандырылып, қала халқы күрт өсе түседі. 1877 жылы орыс-түрік соғысынан кейін қалаға Кавказдан және Грузиядан ауған босқын түріктер қоныстана бастайды. Қазіргі кезде қала тұрғындарын Кавказдан қоныс аударған этникалық түріктер, мұсылман армяндары (хемшил), мұсылман грузиндері (чвенебури), сонымен қатар этникалық гректердің ұрпақтары құрайды.

## Дереккөздер
# Біріктіру[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Біріктіру**, (қосынды) — берілген WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 жиындар жиынтығының ең болмағанда біреуіне тиісті болатын элементтерден құралған жиын. WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 кейде WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 түрінде белгіленеді. Саны шектеулі жиындар үшін мынандай WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 (сәйкес тұрде WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) белгілеу қолданыларды.

*A* және *B* жиындарын біріктіру
### Біріктіру мен қиылысу

Біріктіру мен қиылысулар Бульдік алгебраны құрайды, сондықтан келесі орындалады:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  ;
және керісінше:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 .
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_14
мұндағы C әмбебап жиын қосымшасы.

Кез келген жиын мен қиылысуға мына теңдік орынды

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 .
## Дереккөздер