# Басты бет

# **Уикипедияға қош келдіңіз!**

Бұл кез келген адам еркін өңдей алатын
ашық әрі тегін энциклопедия.

Қазір қазақ тілінде **244 010** мақала бар.

* **Мақала бастау Порталдар
* Танысу
* Санаттар
* Елшілік / Embassy

Таңдаулы мақала## Жұлдыз

ЖұлдызЖұлдыз
**Жұлдыз** — массасы ерекше ауыр, өзегіндегі термоядролық реакция арқылы айналасына тұрақты жарық шығаратын, плазмалық газ және плазма күйдегі аспан денесі. Жұлдыздарды арнаулы түрде Жұлдыз астрономиясы ғылымы зерттейді.

Астрономдар жұлдыздардың спектрін, жарық шамасын, кеңістіктегі қозғалысын өлшеу арқылы оның салмағын, жасын, құрамындағы металл мөлшерін және басқа да қасиеттерін таниды. Жұлдыздың жалпы сапасы оның өзгерісі мен кейінгі тағдырының маңызды көрсеткіші. Басқа қасиеттері, мысалы диаметрі, өз осьінде айналуы, қозғалысы мен температурасы қатарлылар оның тарихи өзгерісі барысында ұқсамайды. Жұлдыз температурасының жарық шамасына байланысты суреті әдетте "HR диаграммасы" деп аталады. Ол арқылы жұлдыздың жасы мен өзгеріс сатысы айқындалады.

Жұлдыздар ғарышқа біркелкі шашылған емес. Олардың көбі тартылыс күш әсерінде ұйысып екіден көп қос жұлдыздарға біріксе, тіпті неше миллиард жұлдыздар топтасып алып жұлдыздар шоғырыдарға айналады. Екі жұлдыздың орбитасы оларды жақындатқанда олардағы өзгеріс тездейді.

* Оқу
* Барлық таңдаулы мақала

* Үміткерлер

*Алдыңғылар:*
* Эрнест Хемингуэй
* Қымыз
* Қара құрдым

Жақсы мақала## Биология

*Escherichia coli**Escherichia coli*
**Биология** (көне грекше: βιολογία; βίος – өмір + λόγος – ғылым) — тірі ағзаларды және олардың тіршілік ету процестерін зерттейтін ғылым. Жаратылыстану ғылымдарының бір саласы.

Ол тіршілік құбылыстарының бәрін, тірі ағзалардың құрылысы мен қызметін, олардың табиғи бірлестіктерін, таралуын, эволюциясын, өзара бір-бірімен және өлі табиғатпен байланысын зерттейді. Биологияның негізгі міндеті — бүкіл органикалық дүниенің (жануарлардың, өсімдіктердің, саңырауқұлақтардың, бактериялардың, вирустардың) қасиеттерін, пайда болуы мен даму заңдылықтарын зерттеу арқылы жалпы тіршіліктің мәнін анықтау, оны басқару, мақсатқа сай өзгерту әдістерін табу.

Биологияның жалпы халық шаруашылығында, әсіресе медицина мен ауыл шаруашылығында маңызы аса зор.

* Оқу
* Барлық жақсы мақала

* Үміткерлер

*Алдыңғылар:*
* Бауыржан Момышұлы
* Қымыз
* Үйде жалғыз қалғанда

## Тәулік суреті

Үлгі:Potd/2026-06-14 (kk)

* Үлгіні көру
* Сипаттама жазу

## Уикимедиа қорының басқа да жобалары

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Ортаққор | **Ортаққор** Ашық файлдар қоры |  | Уикисөздік | **Уикисөздік** Ашық сөздікқор |
| Уикидерек | **Уикидерек** Ашық дерек базасы |  | Уикикітап | **Уикикітап** Ашық кітап пен оқулық қоры |
| Уикидәйек | **Уикидәйек** Дәйексөз жинағы |
| Уикиқайнар | **Уикиқайнар** Ашық кітапхана |  | Уикитүрлер | **Уикитүрлер** Түрлер тізімдемесі |
| Уикисабақ | **Уикисабақ** Білім қоры |  | Уикисаяхат | **Уикисаяхат** Жиһанкез нұсқаулығы |
| MetaWiki | **MetaWiki** Жобаларды үйлестіру |  | МедиаУики | **МедиаУики** Уики бағдарламалық жасақтама |  |

## Жаңалықтар

**Ағымдағы оқиғалар:** Футболдан әлем біріншілігі • Ирандағы соғыс • Ауғанстан–Пәкістан соғысы • Газа соғысы • Судандағы азамат соғысы • Ресейдің Украинаға басып кіруі (хронологиясы)

* 31 мамыр — Будапешттің Пушкаш стадионында (*суретте*) франциялық Пари Сен-Жермен футбол клубы **2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының** чемпионы атанды.
* 29 мамыр — ресейлік дрон НАТО мен Еуропа одағы мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, Румыния аумағындағы көпқабатты үйге құлады.
* 23 мамыр — Канн кинофестивалінің **«Алтын пальма бұтағын»** режиссер Кристиан Мунджиудың «Фьорд» фильмі иеленді, ал Гран-при жүлдесі Андрей Звягинцевтің «Минотавр» туындысына бұйырды.
* 16 мамыр — Болгариялық әнші Дара **Eurovision 2026 ән байқауында** «Bangaranga» әнімен жеңіске жетті.
* 10 мамыр — Аустрияның Вена қаласында Eurovision ән байқауының **70-мерейтойлық шығарылымы** басталды.
* 20 сәуір — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері **Мұхтар Шаханов** қайтыс болды.

* **Жақында қайтыс болғандар:** Бақыт Түменова • Мұхтар Шаханов • Есмұхан Обаев • Валерий Рухледев • Зұқай Шәрбақынұлы • Раиса Күзденбаева • Джон Майкл Бишоп

* Қарау

## Білгенге маржан

* Еврей халқы бір бірімен Шалом алейхем деп амандасады, мағынасы «сізге тыныштық болсын»!
* Балаға ата-анасының гені 50/50% бірдей бөлініп беріледі. Бұл еркектер әйелдерден артық, еркектер әйелдерден бір саты жоғары тұру керек деген аңызды (миф) толықтай жоққа шығаруға жеткілікті. Бұл еркек пен әйелдің теңдігінің бір дәлелі.
* Адамда ДНҚ спиралдарынан тұратын барлығы 46 хромосома бар оның тең жартысы жыныстық мүшелерде сақталады.
* Apple компаниясының алғашқы логотипінде Исаак Ньютонның суреті болған.
* American Airlines жолаушыларға берілетін салаттың құрамынан зәйтүнді алып тастап, 40 000$ үнемдеген.
* Қазақстан қазақтарының ең көп аттас-тектестер Серік Ахметов және Айзере Серік.
* Лазерлік принтердің алғашқы істейтін прототипі 1972 жылы жасалды.
* Третьяков галереясының ішінде де бір киіз үй бар.
* Гармония тынысын радиодан да естіп алуға болады.
* Хамелеондардың түс өзгерте алуы меланосомалардың әрекетіне байланысты.

* Ұсыну

* Мұрағат

Күндерек## 14 маусым

#### Мейрамдар

* Латвия — Коммунистік геноцид құрбандарын еске алу күні.
* Эстония — Аза тұту күні.
* Литва — Қайғы мен үміт күні.

#### Оқиғалар

* 1777 — Екінші континентальды конгресс АҚШ-тың жұлдызды-жолақты туын қабылдады (бастапқыда 13 жұлдыз және 13 қызыл және ақ жолақ).
* 1940 — Екінші дүниежүзілік соғыс: Вермахт әскерлері Парижді басып алды.
* 1982 — Фолкленд соғысының аяқталуы, Ұлыбританияның жеңісі.
* 1985 — Шенген қаласында (Люксембург) Еуропаның бес мемлекеті арасында Шенген келісімі деп аталатын келісімге қол қойылды.

#### Дүниеге келгендер

* 1736 — Шарль Огюстен де Кулон, француз физигi және инженерi. Оның атымен электр зарядының бірлігі және электр зарядтарының өзара әрекеттесу заңы аталған.
* 1946 — Дональд Трамп, америкалық миллиардер, АҚШ-тың 45-ші президенті.

#### Қайтыс болғандар

* 1920 — Макс Вебер, неміс әлеуметтанушысы, философ, тарихшы, саяси экономист.
* 1968 — Сальваторе Квазимодо, италиялық жазушы, ақын және аудармашы.

Қазір 2:02 am, Жексенбі, 14 маусым, 2026 (UTC+5) – Бетті жаңалау

 Қарау

 12 маусым
 14 маусым
 Жыл күндерінің тізімі

## Маусым
 айына ортақ жұмыс

Мақалаларды жазу мен жақсарту бойынша келесі байқауларға қатысуыңызды ұсынамыз:

* **Уики Евровидениені сүйеді 2026 Осы айдың бітуіне **17** күн қалды. — Бетті жаңалау

* Үміткерлер
* Мұрағат