# 1989 жыл

| Жылдар
 |
| --- |
|  1985 · 1986 · 1987 · 1988 —  **1989**  — 1990 · 1991 · 1992 · 1993
 |
| Онжылдықтар
 |
| 1960 жж. · 1970 жж. — **1980 жж.** — 1990 жж. · 2000 жж. |
| Ғасырлар
 |
| XIX ғасыр

```
— **XX ғасыр**
```

 **— XXI ғасыр** |

|  |
| --- |
| II мыңжылдық
 |
| XVIII ғасыр

```
— XIX ғасыр
—  **XX ғасыр**
```

 **— XXI ғасыр**

```
— XXII ғасыр
```
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890 жж. |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900 жж. |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910 жж. |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920 жж. |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930 жж. |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940 жж. |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950 жж. |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960 жж. |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970 жж. |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980 жж. |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990 жж. |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000 жж. |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
|  |

**1989 жыл басқа күнтізбелерде**| Грегориан күнтізбесі | 1989 *MCMLXXXIX* |
| Юлиан күнтізбесі | 1988 — 1989 (14 қаңтардан бастап) |
| Рим қаласының құрылуынан бастап | 2741 — 2742 (4 мамырдан бастап) |
| Византия күнтізбесі | 7497 — 7498 (14 қыркүйектен бастап) |
| Еврей күнтізбесі  | 5749 — 5750
ה'תשמ"ט — ה'תש"ן |
| Ислам күнтізбесі | 1409 — 1410 |
| Армения күнтізбесі | 1438 *ԹՎ ՌՆԼԸ*
 |
| Қытай күнтізбесі | 4685 — 4686 戊辰 — 己巳 сары айдаhар — сары жылан |
| Ефиопия күнтізбесі | 1981 — 1982 |
| Инду күнтізбесі |  |
| - *Викрам самват* | 2045 — 2046 |
| - *Шака самват* | 1911 — 1912 |
| - *Кали-юга* | 5090 — 5091 |
| Иран күнтізбесі | 1367 — 1368 |

**1989 жыл** — Григориан күнтізбесі бойынша аптаның соңғы күні, яғни жексенбіде басталады. Кібісе жыл емес.

Бұл біздің заманымыздың 1989 жылы, II мыңжылдықтың 989-жылы, XX ғасырдың 89-жылы, 20 ғасырдың 9-онжылдығының 9-жылы, 1980 жылдардың 10-жылы болып табылады.

## Оқиғалар

### Қаңтар

* 6 қаңтар - КОКП ОК-нің "30-40-шы жылдар мен 50-ші жылдардың басында орын алған қуғын-сүргін құрбандарына қатысты әділеттілікті қалпына келтіру жөніндегі қосымша шаралар туралы" қаулысы жарияланды.
* 7 қаңтар - Жапонияның тақ мұрагері Акихито жаңа император болып жарияланды. Жапонияда жаңа тарихи кезең Хейсей дәуірі басталды.
* 11 қаңтар - Парижде химиялық қару бойынша конференция өтті. Қорытындысы бойынша 149 елдің өкілдері улы газдарды, химиялық және бактериологиялық қаруды пайдалануға тыйым салу туралы декларацияға қол қойды.
* 10 қаңтар - Куба өзінің қарулы күштерін Анголадан шығара бастады.
* 11 қаңтар - Мажарстанда жаңа саяси партиялар құруға рұқсат етілді.
* 19 қаңтар - КСРО тарихындағы соңғы халық санағы өтті.
* 18 қаңтар - Эстон тілі Эстония КСР-де Мемлекеттік болып жарияланды.
* 20 қаңтар - АҚШ-тың 41-ші президенті Джордж Буш қызметке кірісті.

### Ақпан

БТР-80-ден тұратын кеңес әскерлерінің соңғы колоннасы Хайратан көпірі арқылы Өзбек КСР-не кірді (15 ақпан 1989 ж.)
* 2 ақпан - Венада КСРО мен АҚШ арасындағы орталық Еуропадағы қарулы күштерді қысқарту туралы келіссөздер аяқталды.
* 3 ақпан - Парагвайда әскери төңкеріс 1954 жылдан бері билік етіп келе жатқан диктатор Альфредо Стресснерді құлатты.
* 4 ақпан - Кеңес-Қытай шекарасындағы әскерлерді қысқарту және КСРО әскерлерін Моңғолиядан шығару туралы Кеңес-Қытай келісіміне қол қойылды.
* 10 ақпан - АҚШ-та Рон Браун демократиялық ұлттық комитеттің төрағасы болып сайланды, елдің негізгі саяси партияларының бірін басқарған алғашқы афроамерикалық болды.
* 15 ақпан - Кеңес әскерлерінің Ауғанстаннан шығарылуының аяқталуы.
* 17 ақпан - Марокко, Ливия, Алжир, Тунис және Мавритания басшылары жаңа экономикалық блок — Араб Мағриб одағын құру туралы келісімге қол қойды.
* 18 ақпан - Ауғанстан Президенті Наджибулла елде төтенше жағдай енгізді.

### Наурыз

Мажарстанның мемлекеттік телеарнасының штаб-пәтері алдында жаппай шеру.
* Наурыз – Польша капитализмге қарай жылжуының бір бөлігі ретінде валюта бағамын ырықтандыруды бастады.
* 1 наурыз - Берн конвенциясы авторлық құқық туралы халықаралық шартты Америка Құрама Штаттары ратификациялады.
* 12 наурыз – Тим Бернерс-Ли дүниежүзілік желіге негіз болатын құжат жобасын ұсынады.
* 14 наурыз - Генерал Мишель Аун Ливанды сириялық әскерлер мен олардың одақтастарынан тазарту үшін «азаттық соғысын» жариялады.
* 15 наурыз
	+ Израиль Таба қаласын Мысырға беріп, жеті жылға созылған аумақтық дауға нүкте қойды.
	+ Мажарстанда демократияны талап еткен жаппай шерулер өтті.
* 26 наурыз: - КСРО тарихындағы бірінші жартылай еркін және бәсекелестікпен парламент сайлауы (КСРО халық депутаттарының съезіне делегаттарды сайлау) өтті. Оппозициялық кандидаттар Б.Н. Ельцин, А.Д.Сахаров және басқалары депутат болып сайланады. КСРО-да мемлекеттік саясат пайда болды.

### Сәуір

* 4 сәуір - Брюссельде НАТО-ның құрылғанына 40 жыл толады.
* 9 сәуір - Тбилисиде Кеңес әскерлері 60 мыңнан астам адам қатысқан митингті таратып, 16 адам қаза тауып, жүздеген адам жараланды. Митингілеушілер Грузияның тәуелсіздігін талап етті.
* 10 сәуір - АҚШ-та Intel 80486 процессорының өндірісі басталды.
* 13 сәуір - Израиль шекара полициясы Нахалинде бес палестиналықты өлтірген рейд жүргізді.
* 18 сәуір - Литва КСР жоғарғы кеңесі Республиканың мемлекеттік егемендігін жариялады.
* 21 сәуір - Бейжің, Шанхай, Сиань және Нанкин студенттері Бейжіңдегі Тяньаньмэнь алаңында наразылықтарын бастады.
* 25 сәуір - Кеңес әскерлерін Мажарстаннан ішінара шығарудың бірінші кезеңі басталды.

### Мамыр

* 1 мамыр - Мажар Халық Республикасы Аустриямен шекарадағы тікенді сымды алып тастады.
* 11 мамыр - Кеңес әскерлерінің бір бөлігін ГДР-ден шығару басталды.
* 18 мамыр - Кеңес басшысы Михаил Горбачев Қытайға сапары өтті.
* 18 мамыр - Литва КСР Жоғарғы Кеңесінің егемендік туралы декларациясы жарияланды.
* 21 мамыр - Мәскеудегі Лужники стадионындағы 150 мыңыншы оппозициялық митинг, бірқатар митингілердің басталды.
* 28 мамыр - Армян КСР-дегі митингілер және Арменияның мемлекеттік егемендігін жариялады.

### Маусым

* 3 маусым - Иран басшысы аятолла Хомейни қайтыс болды.
* 4 маусым - Бейжіңде танктердің көмегімен Тяньаньмэнь алаңында студенттердің демонстрациясы таратылды. Әр түрлі бағалаулар бойынша бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін адам қайтыс болды.
* 12 маусым - КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Төрағасы Михаил Горбачев пен ГФР канцлері Гельмут Коль Боннда Шығыс Еуропа мемлекеттерінің өз елдерінде қандай саяси жүйе шешуші болатынын өздері шешу құқығын жариялаған құжатқа қол қойды.
* 18 маусым - Бирма атауы Мьянма деп өзгертілгені жарияланды.
* 23 маусым - АҚШ-та Бэтмен фильмі шықты.

### Шілде

* 10 шілде – 300 000-ға жуық Сібір кеншілері өмір сүру жағдайларын жақсартуды және бюрократияны азайтуды талап етіп, ереуілге шықты. Бұл Кеңес Одағындағы 1920 жылдардан бергі ең ірі ереуіл.
* 16 шілде – Әзірбайжан халық майданы құрылды.
* 17 шілде – Ватикан мен Польша дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
* 22 шілде - Тәжік КСР-де тәжік тілі мемлекеттік тіл болып жарияланды.
* 28 шілде - Латыш КСР Жоғарғы Кеңесі республиканың мемлекеттік егемендігін жариялады.

### Тамыз

* 2 тамыз - Пәкістан 1972 жылы одан шыққаннан кейін Ұлттар Достастығына қайта қабылданды.
* 15 тамыз – КСРО Газ өнеркәсібі министрлігінің негізінде «Газпром» концерні құрылды.
* 23 тамыз - Мажарстан Аустриямен шекарадағы шектеулерді алып тастады.
* 31 тамыз – Молдова тілі Молдован КСР-де ресми тіл болып жарияланды. Сонымен қатар Молдовада кириллица жойылып, молдаван тіліне латын әліпбиіндегі румын жазуы енгізілді.

### Қыркүйек

* 1 қыркүйек - Америка Құрама Штаттары Панамамен дипломатиялық қарым-қатынастарын үзді
* 23 қыркүйек
	+ Қырғыз КСР Жоғарғы Кеңесі «Қырғыз КСР-нің мемлекеттік тілі туралы» заң қабылдап, сол арқылы қырғыз тілін Қырғыз КСР-де мемлекеттік тіл деп жариялады.
	+ Әзірбайжан тілі Әзірбайжан КСР-де мемлекеттік тіл болып жарияланды.
* 26 қыркүйек - Вьетнам Камбоджадан әскерлерін шығарудың аяқталғанын жариялады.
* 27 қыркүйек - Словения Социалистік Республикасының Парламенті конституцияға Югославия Социалистік Федеративтік Республикасынан шығу құқығын беретін түзетулерді мақұлдады.

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Қазақстанда

* 28 ақпан - КСРО-да Невада-Семей ядролық қаруға қарсы қозғалысы құрылды.
* 17 маусым - Қазақ КСР-дің Жаңаөзен қаласында жергілікті тұрғындар мен Кавказдан келгендердің арасында этносаралық негізде қақтығыстар болды. 4 адам қайтыс болды.
* 22 маусым - Қазақстан КП ОК бірінші хатшысы болып Г.В.Колбиннің орнына Нұрсұлтан Назарбаев тағайындалды.

## Туғандар

*Тағы қараңыз: Санат:1989 жылы туғандар*

## Қайтыс болғандар

*Тағы қараңыз: Санат:1989 жылы қайтыс болғандар*

## Тағы қараңыз

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: 1989 |

  1989 жыл
## Дереккөздер

| 1989 жылға арналған күнтізбе |
| --- |
| Қаңтар

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |  |  |  |  |  |

 | Ақпан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 |  |  |  |  |  |

 | Наурыз

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |

 |
| Сәуір

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |

 | Мамыр

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |  |  |  |  |

 | Маусым

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |

 |
| Шілде

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |  |  |  |  |  |  |

 | Тамыз

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |  |  |  |

 | Қыркүйек

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |

 |
| Қазан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  |  |  | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |  |  |  |  |  |

 | Қараша

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |  |  |  |

 | Желтоқсан

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дс | Сс | Ср | Бс | Жм | Сн | Жк |
|  |  |  |  | 1 | 2 | 3 |
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |

 |