# Қытай жазуы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Қытай жазуы |
| Түрі: |
идеографтық
 |
| Тілдері: |
қытай тілі, жапон тілі, кезінде вьетнам тілі және корей тілі
 |
| Пайда болған жері: |
Қытай
 |
| Шекара: |
ҚХР, Қытай Республикасы, Жапония, Сингапур, Малайзия
 |
| Пайда болу уақыты: |
шамамен б.з.д 2000 жыл
 |
| Кезең: |
б.з.д 2000 жылдан бастап — қазір таңға шейін
 |
| Жазу бағыты: |
солдан оңға, кезінде жоғарыдан төмен, оңнаң
 |
| Белгілері: |
шамамен 60 мың
 |
| Ежелгі құжаты: |
цзягувэнь
 |
| Туыстас жазу жүйелері: |
Корейлік (хангыль), жапондық
 |
| Юникод диапазоны: |
U+4E00…U+9FA5, U+20000…U+2A6D6 және т.б.
 |
|  Дәстүрлі және жеңілдетілген иероглифтер
 |
|
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Қытай жазуы** (жеңіл. қыт.: 汉字; дәст. қыт.: 漢字; пінин: Hànzì) — тарихи деректер бойынша, қытай жазуының алғашқы таңбалары б.з.б. 14 ғ. Шаң патшалығы заманында пайда болған.

Қытай жазуы - әлемдегі тарихы аса ұзақ жазулардың бірі. Ол қытай қоғамының дамуынан бастап, қытай тілінің өркендеуінде көрнекті рөл атқарып келгені тарихтан белгілі. Қытай халқы өзінің ұзақ тарихы барысында рухани құндылықтардың аса мол түрлерін өмірге әкелгені ақиқат. Олар осы бай құндылықтарды өз жазуларының көмегімен бүгінге жеткізіп отыр. Демек қытай жазуы бүгінде қытай халқының ғана емес әлем халықтарының да баға жетпес қазынасына айналып отыр. Қытай жазуын бұрын соңды тек қытайлар ғана емес, маңайындағы туыстар мен көршілер Корея, Вьетнам, Жапония секілді елдер де қолданылған. Бұл тұрғыдан келгенде қытай жазуы ел мен елдің арасындағы мәдени алмастыруды тереңдетті. Қытай жазуы иероглифтік жазудың бүгінгі күндегі ең дамығаны болып есептелінеді. Бір иероглиф белгілі мағынаны білдіріп, бір фонетикалық заңдылықтар бойынша бір фонема болып есептеледі. Сондай ақ қытай иероглифтері жеке дыбысты немесе фонеманы білдіре алмайтындықтан тілдегі бүкіл сөздік қорға жеке-жеке таңба жасап шығуға тура келгені мәлім. Осылайша қытай тілі сөздерінің мағынасы бейнелейтін таңбалар неше мыңдаған түрден асып жығылады. Мысалы, қазіргі кей бір сөздіктерде 50 мыңнан астам иероглиф қамтылып отырғаны айтпасақ та түсінікті.

Қытай көп ұлтты мемлекет hanzu ұлтынан басқа 55 аз санды ұлттар бар. Әр бір ұлттың яғни көпшілігінің өз тілдері бар. Тұрғындардың басым көпшілігі қытай тілін қолданғандықтан қытай тілі мемлекеттегі, әр бір ұлттың арасындағы қарым-қатынас тіліне айналды.

Қытай жазуы - адамдардың заттар мен құбылыстарға ұқсата еліктеуі нәтижесінде, дүниелік құбылыстарды сызбамен бейнелеп, түсіну мақсатына жетті. Олар алғашқы жазуды сүйектерге ойып жазды, сондықтан зерттеушілер осы әдепкі жазуларды сауыт-сүйек жазуы деп атады. Қытайдың негізгі ресми тілі – қытай тілі. Қатай тілі Қытай – Тибет тобына жатады. Қытай тілінің басты ерекшеліктері: 1. Қытай тілінде 4 үн бар, мағына үн (тон) арқылы анықталады; 2. әр бір иероглиф бір буын болып есептеледі. 3. жалаң буынды сөздер жиі кездеседі, күрделі сөздер көп түбірден құралады, бірақ морфологиялық түрлену болмайды. 4. Сөздердің орын тәртібі мен шылаулар қолданысы негізіне грамматикалық мағына айқындалады. Қытай тілінің диалектілері мұнан 2500 жыл бұрын байқалса, қазір ұсақ диалектілер көп болғанымен, негізінен, үлкен жеті топқа бөлінеді. Олар, Солтүстік, У, Шияң, Гань, Кыжия, Юэ және Минь. Қытайдың әдеби тілі Солтүстік диалектика негізінде қалыптасқан. Қытай тілінде Қазақстан тарихы туралы деректемелер көптеп кездеседі (9).

Тек қытай жазуын пайдаланатын аумақтар, жасылмен; басқа жазуымен бірге, қою жасылмен; тарихи ең көп таралған, сұйық жасылмен. (Екінші Дүниежүзлік соғыс кезіндегі Жапонияның басқыншылығына ұшыраған жерлер көрсетілмеген)
Қазіргі қолданылып отырған қытай жазуы көптеген өзгерістер арқылы барынша қарапайымдасып, барынша ұғынықты болды.

## Тағы қараңыз

* Иероглиф