Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 21 ақпан

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **2026 жылғы ақпан** | >> |
| Жек | Дүй | Сей | Сәр | Бей | Жұм | Сен |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| **MMXXVI** |

 |

**Ақпанның 21** — Григориан күнтізбесінде жылдың 52-ші күні. Жылдың аяғына 313 (кібісе жылдарда 314) күн қалады.

## Мерекелер

* ЮНЕСКО, Халықаралық ана тіл күні.

## Оқиғалар

* 1958 жыл — Жамал Абдул Насыр БӘА президент болып сайланды

#### Туғандар

* 1895 — Хенрик Дам, әйгілі дат биологы, физиология және медицинадан 1943 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. (1976).
* 1907 — Уистен Хью Оден, ағылшын ақыны (1973).
* 1924 — Роберт Мугабе, Зимбабве премьер-министрі және президенті.
* 1962 — Чак Паланик, американ жазушысы.

#### Қайтыс болғандар

* 1677 — Бенедикт Спиноза, Нидерланд философы (1632).
* 1926 — Хейке Камерлинг-Оннес (1853), голланд физигі, 1913 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.
* 1984 — Михаил Александрович Шолохов, орыс жазушысы, әдебиеттен 1965 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты. (1905).
* 2004 — Сергей Сергеевич Аверинцев, әйгілі орыс филологы (1937).

## Сыртқы сілтемелер

|  |
| --- |
|  |
| **Жыл айлары мен күндері** |
| Қаңтар | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Ақпан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) |
| Наурыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Сәуір | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Мамыр | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Маусым | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Шілде | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Тамыз | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қыркүйек | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Қазан | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| Қараша | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| Желтоқсан     | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Батыс Африка

Батыс Африкаға жататын елдер
**Батыс Африка** — Африка құрлығының бөлігі, орталық Сахараның оңтүстік жағында орналасқан және оңтүстіктен және батыстан шайып жатқан Атлант мұхитынан. Батыстағы шекарасы Камерун таулары болып есептеледі.

## География

Батыс Африка Сахель және Судан бөліктерін толығымен алып жатыр, гвиней аймағында қамтып жатыр.Климаты желді-пассаттардың әсерінен кейде ылғалды болады құрғақшылық пен жаңбырда орын алады. Сахелда толығымен өсімдік жоқ, Суданда саванналар қоршап жатыр, жағада тропикалық орманның сызықтары да бар.

## Мемлекеттер

Батыс Африкаға мына елдер жатады:

* Бенин
* Буркина-Фасо
* Гамбия
* Гана
* Гвинея
* Гвинея-Бисау
* Кабо-Верде
* Кот-д’Ивуар
* Либерия
* Мавритания
* Мали
* Нигер
* Нигерия
* Сенегал
* Сьерра-Леоне
* Того

Кейде Сахара мен Чадты да Батыс Африкаға жатқызады.

## Дереккөздер
# Аналитизм

**Аналитизм** (гр. '**analysis'** - жіктелу, ыдырау)— сәздін негізгі (лексикалық) және қосымша (грамматикалық, сөзжасамдық) мағыналарын ажыратып білдіретін, *синтетизмге* қарама-қарсы типологиялық қасиет. Аналитизм сөздін морфологиялық тұрақты құрамы мен аналитикалық (күрделі) құрылымдардың бір-біріне қатыстылығынан нақты байқалады.

*Мысалы*: *көріп қал, көре сал* тәрізді аналитикалык формалар етістіктің грамматикалық категориясының бір түрін жасап тұр. Мундағы *көр-* лексикалык мағынасын сақтаған сөз, ал *-іп+қал* — дәнекер қосымша мен көмекші етістіктен жасалған аналитикалық форма. Сөздін морфологиялық құрамында грамматикалық мағынаның толық мәнді сөздер мен көмекші сөздердін тіркесуі, сөздердін орын тәртібі, интонация арқылы анықталуы аналитизмге жатады. Толық мәнді сөздер мен қосымша (көмекші) сөздердін тіркесімі аналитикалық құрылымдарды (АҚ) жасайды. Олар морфологиялык, синтаксистік, лексикалық АҚ-дар болып бөлінеді. Морфологиялык АҚ- дарға морфологиялық категорияны жасайтын біртұтас сөз формалары жатады (*бара сал, бара бер*), бұлар сөйлемде бір мүше болып табылады. Синтаксистік АҚ сөйлемнін жеке мүшелерін ажыратып білдіреді. Мысалы: *суы мол жер* дегенде *суы мол* — анықтауыш, салыстырыңыз *сулы жер*. Лексикалық АҚ сөзжасамдық мағыналарды ажыратып білдіреді. *Мысалы*: *кішкене көл — көлшік, жұмысшы адам — жұмысшы т.б*. Тілдің мағыналық және формалық тұрғыда қатынасын морфемалық денгейде аныөтауға Ш. Балли (Франция), Е. Д. Поливанов (Ресей), түркі тілдерінде А. А. Юлдашев (Ресей) т.б. ерекше көніл бөлді.

## Дереккөздер
# Цензура

цензура
**Цензура** (лат. *censeo* — бағалаймын, пікір айтамын) —

1. баспасөзді, басқа да бұқаралық ақпарат құралдарын мемлекеттік қадағалау немесе белгілі бір қоғамдық бірлестіктердің қадағалауын жүзеге асырушы субъект. Ол цензураны жүзеге асырушы субъектілердің талап етуімен жарыққа шығаруға дайындалған хабарлар мен материалдарды алдын ала келісу үшін іске асырылады. Оны алдын ала цензура дейді. Кейіннен жүзеге асырылатын цензура деп аталатын да түрі бар. Ол жарыққа шыққан шығармаларды, көрсетілген сахналық қойылымдарды, эфирге шыққан радиохабарлар мен телехабарларды, т.б. талдап, бағалайды. Кейінгі цензура нәтижесінде шығарманың авторы немесе тиісті БАҚ редакциясы жөнінде белгілі бір шаралар қолданылады. Ресейде алғаш 16 ғ-да діни цензура дүниеге келді. Оны 1721 жылдан бастап Синод жүзеге асырды. 19 ғ-да цензураны жүзеге асыру тәртібі арнаулы жарғылармен айқындалды. Ресей тарихында 1848 — 55 ж. кезеңі цензуралық террор дәуірі ретінде енді. Бұрыннан қолданылып жүрген алдын ала цензурамен қатар жазалау цензурасы да қолданылады. Онда шығармалар жойылып, авторлар қуғындалады. 1865 ж. цензура мен баспасөз туралы уақытша ережелер шығарылды. Кеңес өкіметі жылдарында Коммунистік партияның бақылауымен КСРО республикаларында қатаң цензура жүзеге асырылды. ҚР Конституциясының 20-бабына сәйкес цензураға тыйым салынған. Бұқаралық ақпарат құралдарына цензураны жүзеге асыру міндетін атқаратын ұйымдарды, мекемелерді, органдарды құруға және қаржыландыруға немесе лауазымдарды ұстауға жол берілмейді. Дамыған елдердің көпшілігінде бұл мәселе осылай шешілген.
2. Ежелгі Римдегі цензор қызметінің атауы.

## Ciлтемелер :

«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9, IX том
# Чхве Гю Ха

|  |
| --- |
| Чхве Гю Ха 최규하 |
|  |
| Лауазымы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ту | Оңтүстік Корея президенті |

 |
| 8 желтоқсан 1979 — 16 тамыз 1980 |
| Ізашары | Пак Чоң Хи |
| Ізбасары | Чон Ду Хуан |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ту | Оңтүстік Корея Премьер-министрі |

 |
| 19 желтоқсан 1975 — 6 желтоқсан 1979 |
| Ізашары | Ким Джон Пхиль |
| Ізбасары | Син Хён Хвак |
| Өмірбаяны |
| Дүниеге келуі | 16 шілде 1919 (1919-07-16) Гэнсю, Жапондық Корея |
| Қайтыс болуы | 22 қазан 2006 (2006-10-22) (87 жас) Мапхогу, Сеул |
| өңдеу  |

|  |
| --- |
| **Чхве Гю Ха** |
| Хангыль | 최규하 |
| Ханча | 崔圭夏 |
| Маккьюн — Райшауэр | Ch'oe Kyuha |
| Жаңа романизация | Choe Gyu-ha
  |

**Чхве Гю Ха**, сондай ақ **Цой Кю Ха** (кор. 최규하, 16 шілде 1919 — 22 қазан 2006) — 1979 жылдың желтоқсаны мен 1980 жылды тамызы аралығында билік еткен Оңтүстік Корея президенті.

Вонджу қаласында, Каңвондо провинциясында дүниеге келген. 1967 жылдан 1971 жылға дейін және 1975-тен 1979 жылға дейін сыртқы істер министрі болған.

|  | Корея Республикасының 10-шыпрезиденті |  |
| --- | --- | --- |
| Ізашары **Пак Чоң Хи** | 8 желтоқсан 1979 — 16 тамыз 1980 | Ізбасары **Чон Ду Хуан** |
| * Ли Сын Ман (1948–1960)
* Юн Бо Сон (1960–1962)
* Пак Чон Хи (1963–1979)
* Чхве Гю Ха (1979–1980)
* Чон Ду Хван (1980–1988)
* Ро Дэ У (1988–1993)
* Ким Ён Сам (1993–1998)
* Ким Дэ Чжун (1998–2003)
* Но Му Хён (2003–2008)
* Ли Мён Бак (2008–2013)
* Пак Кын Хе (2013–2017)
* Мун Чжэ Ин (2017–2022)
* Юн Сок Ёль (2022–2025)
* Ли Чжэ Мён (2025–)
 |
# XV ғасыр[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |  |
| --- | --- |
| **Мыңжылдықтар:** | 2-ші мыңжылдық |
| **Ғасырлар:** | 14 ғ. — **15 ғ.** — 16 ғ. |
| **Онжылдықтар:** | 1400 жж. 1410 жж. 1420 жж. 1430 жж. 1440 жж. 1450 жж. 1460 жж. 1470 жж. 1480 жж. 1490 жж. |
| **Санаттар:** | Туғандар — қайтыс болғандар Пайда болғандар — Ғайып болғандар |

## Онжылдықтар және жылдар

**[[::Ғасырлар|Ғасырлар]] және [[::Мыңжылдықтар|мыңжылдықтар]]**[жасыр ▼]

| Мыңжылдықтар | Ғасырлар |
| --- | --- |
| Заманымыздан бұрынғы (ЗБ) |
| **[[::4-ші мыңжылдық ЗБ|4-ші]]**: | [[::40 ғ. ЗБ|40]] | [[::39 ғ. ЗБ|39]] | [[::38 ғ. ЗБ|38]] | [[::37 ғ. ЗБ|37]] | [[::36 ғ. ЗБ|36]] | [[::35 ғ. ЗБ|35]] | [[::34 ғ. ЗБ|34]] | [[::33 ғ. ЗБ|33]] | [[::32 ғ. ЗБ|32]] | [[::31 ғ. ЗБ|31]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық ЗБ|3-ші]]**: | [[::30 ғ. ЗБ|30]] | [[::29 ғ. ЗБ|29]] | [[::28 ғ. ЗБ|28]] | [[::27 ғ. ЗБ|27]] | [[::26 ғ. ЗБ|26]] | [[::25 ғ. ЗБ|25]] | [[::24 ғ. ЗБ|24]] | [[::23 ғ. ЗБ|23]] | [[::22 ғ. ЗБ|22]] | [[::21 ғ. ЗБ|21]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық ЗБ|2-ші]]**: | [[::20 ғ. ЗБ|20]] | [[::19 ғ. ЗБ|19]] | [[::18 ғ. ЗБ|18]] | [[::17 ғ. ЗБ|17]] | [[::16 ғ. ЗБ|16]] | [[::15 ғ. ЗБ|15]] | [[::14 ғ. ЗБ|14]] | [[::13 ғ. ЗБ|13]] | [[::12 ғ. ЗБ|12]] | [[::11 ғ. ЗБ|11]] |
| **[[::1-ші мыңжылдық ЗБ|1-ші]]**: | [[::10 ғ. ЗБ|10]] |   [[::9 ғ. ЗБ|9]] |   [[::8 ғ. ЗБ|8]] |   [[::7 ғ. ЗБ|7]] |   [[::6 ғ. ЗБ|6]] |   [[::5 ғ. ЗБ|5]] |   [[::4 ғ. ЗБ|4]] |   [[::3 ғ. ЗБ|3]] |   [[::2 ғ. ЗБ|2]] |   [[::1 ғ. ЗБ|1]] |
| Біздің Заманымыздың (БЗ) |
| **[[::1-ші мыңжылдық|1-ші]]**: |   [[::1 ғ.|1]] |   [[::2 ғ.|2]] |   [[::3 ғ.|3]] |   [[::4 ғ.|4]] |   [[::5 ғ.|5]] |   [[::6 ғ.|6]] |   [[::7 ғ.|7]] |   [[::8 ғ.|8]] |   [[::9 ғ.|9]] | [[::10 ғ.|10]] |
| **[[::2-ші мыңжылдық|2-ші]]**: | [[::11 ғ.|11]] | [[::12 ғ.|12]] | [[::13 ғ.|13]] | [[::14 ғ.|14]] | [[::15 ғ.|15]] | [[::16 ғ.|16]] | [[::17 ғ.|17]] | [[::18 ғ.|18]] | [[::19 ғ.|19]] | [[::20 ғ.|20]] |
| **[[::3-ші мыңжылдық|3-ші]]**: | [[::21 ғ.|21]] | [[::22 ғ.|22]] | [[::23 ғ.|23]] | [[::24 ғ.|24]] | [[::25 ғ.|25]] | [[::26 ғ.|26]] | [[::27 ғ.|27]] | [[::28 ғ.|28]] | [[::29 ғ.|29]] | [[::30 ғ.|30]] |
| **[[::4-ші мыңжылдық|4-ші]]**: | [[::31 ғ.|31]] |
# Берлин кинофестивалі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Берлин кинофестивалі |
|
Берлинале сарайындағы Берлин кинофестивалі |
| Жалпы мәліметтер |
| Негізі қаланды |
1951 жыл
 |
| Өткізілу орны |
Берлин, Германия
 |
| Марапаттар |
| Басты марапаты |
«Алтын аю»
 |
| Ресми сайт |

**Берлин халықаралық кинофестивалі** (нем. *Internationale Filmfestspiele Berlin*), әдетте **Берлинале** (нем. *Berlinale*) деп аталады — жыл сайын Берлинде (Германия) өткізілетін кинофестиваль. 1951 жылы негізі қаланып, бастапқыда маусым айында ұйымдастырылса, 1978 жылдан бері әр ақпан сайын өткізіліп келеді. Ол Италиядағы Венеция кинофестивалі және Франциядағы Канн кинофестивалімен қатар Еуропаның «Үлкен үштік» кинофестивалінің бірі болып табылады. Сонымен қатар, бұл әлемдегі ең беделді «Үлкен бестік» кинофестивальдерінің қатарына кіреді. Фестиваль жыл сайын ондаған мың келушілерді тартады.

Берлиннің түкпір-түкпіріндегі, негізінен Потсдам алаңы мен оның төңірегіндегі көптеген орындарда 400-ге жуық фильм көрсетіледі. Олар кино жанрлары бойынша тоғыз секцияға бөлінген, ал жиырмаға жуық фильм «Негізгі байқау» секциясында фестивальдің басты марапаттары үшін бақ сынайды. Алтын аю және Күміс аю деп аталатын негізгі жүлделерді халықаралық деңгейде танымал кино тұлғасы төрағалық ететін халықаралық қазылар алқасы анықтайды. Бұл қазылар алқасы мен басқа да мамандандырылған Берлинале қазылар алқалары көптеген басқа марапаттарды табыстайды, сонымен қатар тәуелсіз қазылар алқалары мен ұйымдар беретін сыйлықтар да бар.

Берлиналемен бір мезгілде өткізілетін **Еуропалық кинонарық** (EFM) — халықаралық кино саласы үшін маңызды индустриялық кездесу орны болып табылатын кино сауда жәрмеңкесі. Жәрмеңке дистрибьюторларға, кино сатып алушыларға, продюсерлерге, қаржыгерлерге және ко-продукция агенттеріне қызмет көрсетеді. **Berlinale Talents** — фестивальмен серіктестікте өткізілетін, жас кинематографистердің басын қосатын апталық дәрістер мен воркшоптар сериясы.

Канн кинофестиваліне қарағанда Берлин кинофестивалі көбіне геосаяси прогрессивті кинематографқа бағытталған. Қазылар алқасы фестиваль бағдарламасында бүкіл әлемнің фильмдері бар болуына ерекше назар аударды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Ортаққорда бұған қатысты медиафайлдар бар: **Берлин кинофестивалі berlinale.de  Берлин кинофестивалі — ресми сайты
* Berlin International Film Festival Internet Movie Database сайтында Мұрағатталған 11 сәуірдің 2010 жылы.
# Алты күндік соғыс

|  |
| --- |
| Алты күндік соғыс |
|  [[Сурет:|300px|]]  |
| Дата |
5 — 10 маусым, 1967 жыл
 |
| Орын |
Таяу Шығыс
 |
| Нәтиже |
Израиль жеңісі
 |
| Аумақтық өзгерістер |
Сирия Голан шыңдарын жоғалтты, Мысыр Синай түбегін және Газа секторын жоғалтты, ал Иордания Иордан өзенінің батыс жағалауын жоғалтты.
 |
| Қарсыластар |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Израиль |  Сирия  Мысыр  Ирак  Иордания *және басқалар* |

 |
| Қолбасшылары |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Ицхак Рабин  Моше Даян  Узи Наркис  Исраэль Таль  Мордехай Ход  Ариэль Шарон
 |  Абдель Хаким Амер  Абдул Муним Риад  Саид ибн-Шакер  Асад Ганма  Хафез Асад  Абдель Рахман Ареф
 |

 |
| Тараптар күші |
|

|  |  |
| --- | --- |
|
Барлығы: 264 000 (50 000 тұрақты әскер, 214 000 резервист) 300 әскери ұшақ 800 танк
 |
Барлығы: 547 000 (Мысыр — 240 000, Сирия, Иордания, Ирак — 307 000) 957 әскери ұшақ 2504 танк
 |

 |
| Шығындар |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  776—983 қаза болды, 2563 жарақаттанды, 15 тұтқынға алынды, шамамен 50 ұшақ
 |  11 500 қаза болды, 20 000 жарақаттанды, 5500 тұтқынға алынды, шамамен 330 ұшақ  696 қаза болды, 421 жарақаттанды, 550 тұтқынға алынды, 2000 хабарсыз жоғалды  10 қаза болды, 30 жарақаттанды  1000—2500 қаза болды, 5000 жарақаттанды, 365 тұтқынға алынды
 |

 |
|
Бұл үлгіні: көру • талқылау • өңдеу |

**Алты күндік соғыс** (ивр. מלחמת ששת הימים‎, *Мильхемет Шешет га-Йамим*; араб.: حرب الأيام الستة‎, *Ḥarb al‑Ayyam as‑Sitta* или араб.: حرب 1967‎, *Ḥarb 1967*, ағылш. *Six-Day War*) — 1967 жылдың 5—10 маусым күндері аралығында Таяу Шығыстағы бір жағынан Израиль және екінші жағынан Мысыр, Сирия, Иордания, Ирак және Алжир арасындағы соғыс.

## Тағы қараңыз

* Араб-Израиль қақтығысы

## Дереккөздер
# Дүниежүзілік банк

|  |
| --- |
| Дүниежүзілік банк |
| ағылш. *World Bank* |
|

Вашингтондағы штаб-пәтері |
| Мүшелік: |
189 ел (IBRD)
174 ел (IDA)
 |
| Штаб-пәтер: |  АҚШ, Вашингтон 1818 H көшесі NW,
 |
| Басшылары |
| Ұйым түрі: |
Халықаралық қаржы ұйымы
 |
| Ресми тілі: |
Ағылшын тілі
 |
| Президент |
Дэвид Малпасс
 |
| Бас атқарушы директор және Қаржы директоры |
Аншула Кант
 |
| Бас экономист |
Кармен Рейнхарт
 |
|
шілде 1944 жыл
 |
|   |
| Ортаққордағы **Дүниежүзілік банк** |

**Дүниежүзілік банк** (ағылш. *World Bank*) — дамушы және өтпелі экономикасы бар елдер үшін әлемдік ірі қаржы қорының және білімнің көзі. Дүниежүзілік банк өзінің қаржы қорын, қызметкерлерін және бай тәжірибелерін әр елдегі кедейшілікпен күресте, экономикалық өсімді және өмір сүру сапасын көтеру үшін пайдаланады. 2002 жылы Бүкіләлемдік банк клиент-елдерге 19,5 млрд. долл. қарыз берген. Ол 100-ден аса дамушы елдердегі кедейшілікпен күреске баса көңіл бөліп, жәрдем береді.

Штаб-пәтері — Вашингтон қаласында орналасқан.

БҰҰ жүйесіндегі бірнеше халықаралық қаржы ұйымдарынан тұратын топ. Оған Дүниежүзінің қайта құру және даму банкі (ДҚҚДБ), Даму жөніндегі халықаралық ассоциация, Инвестициялық кепілдік бойынша халықараралық агенттік, Инвестициялық қайшылықтарды реттеудің халықаралық орта және Халықаралық қаржы корпорациясы кіреді.

Банктың қызмет түрлеріне әр түрлі мемлекеттерде экономика реформаларды жүргізуге көмектесу, нарық бәсекелестігін дамыту, кәсіпорын және қаржы секторларын реформалау, әлеуметтік қорғау жүйесін орнықтыру, айналадағы ортаны қорғау, экономиканың әр түрлі салаларының жұмысын жақсарту, т.б. жатады. Қазақстан Республикасы Дүниежүзлік банкке 1993 жылдан мүше.

Бүкіләлемдік банк тобы, әлемдік банк, халықаралық қайта құру мен даму банкі (МБРР; International Bank for Reconstruction and Development, IBRD) – даму процесіне жәрдемдесетін аса ірі әлемдік үйымдардың бірі. 1945 жылы қүрылып, қүрамында 154 мемлекет болған. 2004 ж. Бүкіләлемдік банктер тобы мүшелерінің саны 184 мемлекетке жетті.

Банктің негізгі мақсаты мүше елдердің экономикасын қайта құру мен дамытуға, өндірістік мақсаттарға капитал қүю арқылы көмектесу.

## Дереккөздер

 Джон Мейнард Кейнс , Великобритания және Гарри Декстер Уайт (Harry Dexter White), АҚШ
## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты
# Температура

Механикалық термометр
Ұзақ уақыттық орташа айлық жер беті ауа температурасы картасы Mollweide проекциясында.
Температура (лат. *temperatura* – араластырылуға тиісті, өлшемдес болу, қалыпты күй) – макроскопикалық жүйенің термодинамикалық тепе-теңдік күйін сипаттайтын физикалық шама. Егер оқшауланған немесе тұйықталған жүйе термодинамикалық тепе-теңдік күйде болса, онда оқшауланған немесе тұйықталған жүйенің кез келген бөлігінде температура бірдей болады. Ал егер жүйе тепе-теңдік күйде болмаса, онда жылу (энергия) оның температурасы жоғары бөлігінен температурасы төмен бөлігіне қарай ауысып, белгілі бір уақыт өткеннен кейін жүйенің барлық бөліктеріндегі температура өзара теңеседі. Молекула кинетикалық теория тұрғысынан тепе-теңдіктегі жүйенің температурасы сол жүйені құрайтын атомдардың, молекулалардың, т.б. бөлшектердің жылулық қозғалысының қарқындылығын сипаттайды. Мысалы, классикалық статистикалық физиканың заңдарымен сипатталатын жүйе үшін бөлшектердің жылулық қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы жүйенің абсолют температурасына тура пропорционал болады. Бұл жағдайда температура дененің жылыну (қызу) дәрежесін сипаттайды. Жалпы жағдайда температура жүйе энергиясының энтропия бойынша алынған туындысымен анықталады және ол әрқашан оң болады. Осылай анықталған температура абсолют температура немесе термодинамикалық шкала температурасы деп аталады. Бірліктердің халықаралық жүйесінде абсолют температураның бірлігіне кельвин (К) қабылданған. Көп жағдайда температураны Цельсий шкаласы (t) бойынша өлшейді. Ал t және Т бір-бірімен: t=T-273,15К теңдігі арқылы байланысқан (мұнда Цельсий градусы кельвинге тең). Дене температурасы термометр арқылы өлшенеді.

Әлемдегі жылдық орташа температура
## Температуралық шкаласы

Температуралық шкаласы- қалыпты кысым кезінде мұздың еру нүктесі нөл градусқа, ал қайнау нүктесі - 80 градусқа теӊ.

## Абсолют температура. Кельвин температуралық шкаласы

Абсолюттік температура ұғымын 1848 жылы У.Томсон (Кельвин) енгізгенді. Абсолют температура шкаласын Кельвин температуралық шкаласы немесе термодинамикалық температура шкаласы деп атайды. Егер зат -273,15⁰C температурада газ күйінде қалса газдың қысымы да нөлге тең болады. Осы температураны жаңа температуралық шкалада бастапқы санақ нүктесі ретінде қабылдады. Кельвин температуралық шкаласы- температура бірлігі ретінде кельвин (К) алынатын термодинамикалык температуралык шкала.

## Ремюр температуралық шкаласы

Ремюр температуралық шкаласы - қалыпты қысымда мұздың еру нүктесі нөл градусқа, ал судың қайнау нүктесі 80 градусқа сәйкес келетін температуралық шкала. Мұздың еру температурасы 0 градусқа сәйкес келеді.

## Фаренгейт температуралық шкаласы

Фаренгейт темературалық шкаласы - қалыпты қысымда мұздың еру нүктесі 32 градуска, ал судың кайнау нүктесі 212 градуска сәйкес келетін температуралық шкала.

## Цельсий температуралық шкаласы

Цельсий темературалық шкаласы - калыпты кысымда мұздың еру нүктесі нөл градуска, ал судың кайнау нүктесі 100 градуска сәйкес келетін температуралык шкала.

## Сілтемелер
# Географиялық координаттар[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бойлық сызықтар перпендикуляр, ал ендік сызықтар экваторға параллель.

**Географиялық координаттар** (лат. *со* – бірге, *ordinatus* – реттелген) — жер бетіндегі экваторға және нөлдік меридианға қатысты нүктенің орнын көрсететін мөлшер. Олар географиялық ендік және географиялық бойлық болып ажыратылады. Географиялық ендік жер бетінің кез келген нүктесіне түсірілген тік сызық пен экватор жазықтығы арасындағы бұрышпен өлшенсе, географиялық бойлық нүктеден өтетін меридиан мен бастапқы меридиан арасындағы бұрыш арқылы анықталады.

Бастапқы (нөлдік немесе бірінші) меридиан ретінде халықаралық келісім бойынша Лондон қаласы маңындағы Гринвич обсерваториясы арқылы өтетін меридиан алынған. Географиялық ендік экватордан 0°-тан басталып солтүстік және оңтүстік полюстерге қарай 90°-қа дейін өзгереді.

Солтүстік жарты шарда – оң, оңтүстік жарты шарда – теріс болып есептеледі. Бойлық бастапқы меридиандағы 0°-тан басталып 360°-қа дейін өзгереді. Ол шығысқа немесе батысқа қарай өлшенуіне сәйкес, шығыстық немесе батыстық бойлық деп аталады. Бойлықтың 0°-тан 180°-қа дейінгі санау әдістері де қолданылады. Географиялық координаттар бұрышты өлшегіш аспаптардың көмегімен (теодолит, секстант, т.б.), астрономиялық бақылаулар арқылы анықталады.

## Дереккөздер
# Бруклин көпірі[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Бруклин көпірі
**Бруклин көпірі** (ағылш. *Brooklyn Bridge*) — АҚШ-та орналасқан ескі көпірлердің бірі.

## Тарихы

Бұл көпірдің құрылысы 1883 жылы аяқталды. Содан бері халық ескерткіші әрі Нью-Йорк символы ретінде саналып келеді. Көпір Нью-Йорктың көп қабатты үйлерінің нақ қасында орналасқан. Манхеттен мен Бруклиннің арасын қосып тұр. Шындығында, көпірдің жобасын Джон Роблинг жасаған, құрылыс бастала салысымен қайтыс болып кеткендіктен, бұл істі баласы Вашингтон Роблинг жалғастырды. Вашингтон да сырқаттанып қалғандықтан, әйелі Эмили Роблинг құрылысты бас инженер ретінде өз қолына алады. 1884 жылы сол кездің серісі Ф. Барнум көпірдің төзімділігін дәлелдеу мақсатымен 21 піл мен цирк жануарларын жүргізіп өтеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

*