Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Териология

Сүтқоректілер
**Териология** (көне грекше: θηρίον – аң және λόγος – ілім) – зоология ғылымының сүтқоректілер мәселесін зерттейтін саласы. Сүтқоректілердің таралуы, мекендейтін жерлері мен тіршілігі, ерекшелігі туралы алғашқы деректер 11–12 ғасырлардағы саяхатшылардың күнделіктерінде кездеседі. 15–16 ғасырларда сүтқоректілер туралы алғашқы ғылыми мәліметтер жинақталды. Қазақстан аңдары туралы алғашқы мәліметтерді 18 ғасырда Санкт-Петербург Ғылым академиясының экспедициясының құрамында Қазақстан фаунасын зерттеуге келген орыс ғалымдары *П.С.Паллас*, *И.Лепехин, И.Гмелиннің* еңбектерінен кездестіруге болады. Кең-байтақ республика жеріндегі сүтқоректілер, бұлардың тіршілігі, таралуы, ғылымға беймәлім түрлерінің сипаттамасы жайлы алғашқы мағлұматтар 19 ғасырдағы орыс ғалымдары *Эверсман, Г.С.Карелин, М.Н.Богданов, Н.А.Северцов, Н.А.Зарудный, Н.Ф.Кащенко, А.Никольскийдің* еңбектерінде баяндалған. 20 ғасырдың 20-жылдарында Мәскеу, Ленинград университеттері ұйымдастырған экспедициялар республиканың бірқатар жерлерінде болып, мұндағы сүтқоректілердің түрлерін анықтады, санын есепке алып, таралуы мен шаруашылық мәнін сипаттады. Осы жылдары Қазақстан фаунасы және сүтқоректілер жүйеленімі туралы деректер қорытылды. Қазақстанда Териология саласындағы жүйелі зерттеулер 1932 ж. КСРО Ғылым академиясының Қазақстандық базасы құрамында Зоология бөлімі ашылған соң басталды. Териология саласындағы зерттеулер қорытындыланып, 9 томдық «Қазақстан сүтқоректілері» басылымы жарық көрді (1969–85). Қазір Қазақстанда 180-нен астам сүтқоректілердің түрі белгілі.

## Дереккөздер:
# Остеология[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Остеология** — анатомияның адамның сүйек қаңқаларын зерттейтін бөлімі. Остеология тәсілдері антропологияда өте жиі қолданылады. Сүйектердің өзара байланысын анықтай отырып, нәсіліне қарай сүйек пропорцияларына, жынысы мен жас айырмашылықтарына сипаттама береді. Адам сүйектерін остеология арқылы зерттеу оның тірі кезіндегі салмағы мен пропорциясын анықтауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер
# Паразитология[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**Паразитология**(гр. *para* – *жанында*, гр. *sіtos* – *қоректену* және гр. *logos* – *ілім*) – бір организмнің екінші ағза есебінен қоректенуін, паразит пен оның иесінің байланысын, өзара қарым-қатынасы, олардың қоршаған ортаға тәуелділігін, дене құрылысы, тіршілігі, дамуы, жан-жаққа таралуын; сондай-ақ адамның, жануарлар мен өсімдіктердің паразиттік ауруларын, олардан арылу, сақтану жолдарын зерттейтін кешенді ғылым; биология саласы.

## Паразитологияның түрі

Паразитология өзінің зерттейтін нысанына қарай:
*медициналық Паразитология* (адамның паразитін зерттейді);
 *малдәрігерлік Паразитология* (үй және кәсіптік маңызы бар жануарлардың паразитін);
*агрономдық Паразитология* не *фито Паразитология* (өсімдіктер паразитін) **гельминтология** болып бөлінеді.
Паразитология Қазақстанда 1930 жылдардан бері, яғни Қазақ малдәрігерлік ғылым-зерттеу институты мен КСРО Ғылым Академиясының Қазақ бөлімшесінде арнайы бөлімдер ашылғаннан кейін дами бастады.Бұл саладағы зерттеулер Қазақстан ғылым академиясының Зоология институты құрылуымен қатар (1943) өрістей түсті. 20 ғасырдың 2-жартысында И.Г. Галузо, С.Н. Боев, Е.Г. Гвоздевтің жетекшілігімен Қазақстанда паразиттердің кең таралған, аса зиянды түрлерінің тіршілік сатыларын зерттеп ашу жұмыстары жүргізілді. Фитогельминтология зерттеулер нәтижесінде бидайдың, темекінің, бақша өсімдіктерінің гельминтозды қоздырғыштары анықталды. Паразитті қарапайымдылар тудыратын: токсоплазмоз, безноитиоз, гемоспоридиоз, лейшманиоз, тейлероз, пироплазмоз, саркоспоридоз ауруларының патогенезі мен ағзада дамуы зерттелді. Сарып, кене энцефалиті, оба, құс спирохетозы, туляремия, кейбір гельминтоз ауруларының табиғи ошағы анықталып, ол туралы зерттеулер одан әрі дамытылды. Иксод және гамаз кенелердің, бүргелердің, масалар мен шіркейлердің, қансорғыш шыбындар мен соналардың фаунасы, биологиясы, зияндылығы зерттелді. Қазір паразитті ағзалардың экожүйелердегі орны мен олардың қоршаған орта экологиясына байланысты өзгеруін және ерекшеліктерін зерттеу, антропогендік қысым жағдайында зооноздардың эпидемиологиялық және эпизоотология механизмдерінің өзгеруін анықтау, қауіпті індет тарататын паразиттерді жоюдың биологиялық әдістері іздестірілуде. Республикада паразитология ғылымының дамуына үлес қосқан ғалымдар: Р.Н. Аппасов, С.І. Сванбаев, В.Я. Панин, Т.Н. Досжанов, Б.Шайкенов, А.М. Дубицкий, А.И. Агапова, Ж.М. Жатқанбаева, т.б..

## Тағы қараңыз

* Parasitiology

## Дереккөздер
# Патология[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

Патология
**Патология**(грек. *pathos* – **қасірет** және *logos* – **ілім**) – патологиялық процестер мен жеке ауруларды зерттейтін ғылым; қалыптан тыс ауытқу әдетте *патология* деп аталады.

Медицинаның адам мен жануарлар организміндегі әр түрлі ауытқуларды зерттейтін клиника саласы.

Патологияның негізгі **екі** саласы бар:

**Патологиялық анатомияПатологиялық физиологиясы**

Бұдан басқа, *өлкелік Патология*, *әскери Патология*, *кәсіптік Патология* деген салалары бар. Соңғы кезде *салыстырмалы Патология* (аурудың дамуын эволюциясы тұрғыдан қарап, олардың адам мен жануарлардағы даму ерекшелігін айқындау) қарқынды дамуда..

## Дереккөздер

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Ортаққорда бұған қатысты медиа файлдар бар: Category:Pathology |
# Помология

## Помология

**Помология** - ( лат.  *pomum* - жеміс, және *logos* - ғылым, білім ) - жеміс-жидектердің түрлері мен сұрыптарын зерттейтін агрономия ғылымының бір саласы , сұрыптама.
Бұл ғылымның бастауын Ресей ғалымы әрі жазушысы Андрей Тимофеевич Болотов салған болатын. Ол 1797-1801 жылдар аралығында 8 - томнан тұратын “Дворениновскийлердің, және де басқа бақшалардың алма және алмұрт породаларының сипаттамалары мен суреттері” - атты еңбегін жарыққа шығарған. Одан басқа, помологияның дамуына Василий Васильевич Пашкевич, Лев Платонович Симиренко, Владимир Львович Симиренко, және де басқа ғалымдар зор үлестерін қосты.

#### Андрей Тимофеевич Болотов

 **Андрей Тимофеевич Болотов**(1738 - 1833) - орыс жазушысы, мемуарист, ғалым, ботаник, Ресейдегі аграномия мен помологияның негізін қалаушы. Ресейдегі қызанақ пен қартоптың
Андрей Тимофеевич Болотов өзінің отыз жылдан аса жазған көп томдық ембектерімен танымалы. Бұл еңбектер - оның жазбахаттары. Өзінің бір жазбахатында ол өзінің ұрпақтарына арнап “Андрей Болотовтың өмірі мен саяхаты” атты кітап жазған. Одан бөлек, ол өзінің жазбахаттарында ауыл шаруашылығы, орыс әдебиеті, ғылым мен сауда - саттық, Ресейдің Фидрих II -ге қарсы соғысқаны жайлы, және де Екатеринаның түріктермен, поляктармен, және шведтермен соғысқаны туралы жазылған.

#### Василий Васильевич Пашкевич

**Василий Васильевич Пашкевич**(1856 - 1939) - биология білімінің докторы, егіншілік саласының маманы.
1882 жылы Петербург университетін аяқтады. Универстиет бітіргеннен кейін Германия мен Австрияда тәжірибе жинады. 1894 жылдан бастап егіншілік департаментінде жұмыс істеген.
1924 жылдан бастап қолданбалы ботаника және селекция және жаңа мәдениет бөлімдерінде жұмыс істеген. 1922 жылдан бастап Ленинградтағы ауыл шаруашылық институтының профессоры. Негізгі еңбегін помологияға жұмсады, яғни, помологияға зор үлесін қосты. Дәлірек айтқанда, КСРОның әр нүктесіндегі бақшаларда зерттеу жұмыстарын жүргізді.

#### Лев Платонович Симиренко

**Лев Платонович Симиренко**(1855 - 1920) - украиналық селекционер - бағбан, помолог. Владимир Львович Симиренконың әкесі. Оның өмірі өте қиын болған, бірінші жағынан ол ғалым, помолог болса, екінші жағынан народоволецке ұқсайды. Бірақ оған қарамастан, ол помология туралы көптеген еңбектердің және алманың көптеген сұрттарының авторы.
1895 жылы Лев Платонович Симиренко Франция ұлттық помология қоғамының құрметті мүшесі болып сайланған. Лев Платонович Симиренконың “Крымның индустриялық жеміс шаруашылығы” атты еңбегі үлкен жетістіктерге жетті. Мәселен 1913 жылдағы Франция ұлттық қоғамның Алтын медалі мен қоса бүкілресей қойылымда үлкен Алтын медаль алған. 1914 жылы Бүкіләлемік егіншілік қойылымда Үлкен Алтын Медаль алған.

#### Владимир Львович Симиренко

**Владимир Львович Симиренко**(1891-1938) - украиналық помолог және селекционер, Киевтегі политехника институтының, жәнеУманск және Павловсктеі ауыл шаруашылық институттарының профессоры. Оның өмірі әкесінің өміріндей қиын болған, өйткені ол 2 рет сотталып үлгерген, өйткені ол зиян келтіретін қоғамда жұмыс жасаған. Сол сотталудың екіншісінде ол өлім жазасына кесіліп, 1938 жылы қыркүйек айының 17нен 18іне қараған түнде қайтыс болады.
# Токсикология

**Токсикология** (көне грекше: Τοξικολογία; τοξικος – у + λόγος – ғылым) – медицинаның удың қасиеттерін, организмге тигізетін әсерін, улану салдарынан туатын өзгерістерді, уланған адамды емдеу әдістерін зерттейтін саласы.

Токсикологияның бірнеше саласы бар. Мысалы:

* әр түрлі жануарлар мен өсімдіктердің химиялық заттарға қайтаратын жауабының ерекшеліктерін салыстырмалы токсикология;
* ауыл шаруашылығы жануарлары мен кәсіптік аңдардағы осындай ерекшеліктерді ветеринарлық токсикология зерттейді.

Әскери және сот токсикологиясы клиникалық токсикология мен патологиялық анатомияның мәліметтерін негізге алады. Өнеркәсіп, өндіріс, әсіресе, химия өнеркәсібінің дамуына байланысты токсикологияның *кәсіптік улану* немесе *өндірістік улану* деген жаңа салалары пайда болды. Токсикологияның ең маңызды саласы – *медициналық токсикология*. Ол жалпы, **клиникалық** және **профилактикалық** болып бөлінеді. Жалпы:

* токсикологияның міндеті – химиялық заттардың токсикология әсерінің жалпы механизмін;
* клиникалық токсикология – уланған адамдарға диагностика қойып, оларды емдеу әдісін;
* профилактикалық токсикология – улануды болдырмау үшін алдын ала сақтандыру шараларын зерттейді.
Улы заттар туралы алғашқы деректер ежелгі Рим дәрігерлері Диоскорид, Үлкен Плиний, Платон, т.б. ғалымдардың еңбектерінде жазылды. *Токсикология* жеке ғылым саласы ретінде 20 ғасырдың ортасында қалыптасты. Республикада токсикологиялық зерттеулер 20 ғасырдың 50-жылдары Қазақстан Ғылым академиясының Өлкелік паталогия институты (қазіргі Гигиена және эпидемиология ғылыми-зерттеу орталығы) жанынан гигиена және кәсіби патологиялық сектор ашылғаннан кейін басталды. Қазақстанда токсикология ғылымының қалыптасып, дамуына үлес қосқан ғалымдар: *О.С.Глозман, Б.Атшабаров, Т.Х.Айтбаев, А.А.Мәмбеева, В.П.Чемакина, Н.П.Касаткина, И.Т.Төлеев, Э.Л.Бейсебаева, Е.А.Біртанов*, т.б.

## Дереккөздер
# Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы

|  |
| --- |
| Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы |
|
Сақалды ер адамның профилінде солға қаратып бедерленген бейнесі бар алтын медальон. Ер адамның сол жағында "ALFR•" мәтіні, содан кейін "NOBEL", ал оң жағында (кішірек) жоғарыда "NAT•", содан кейін "MDCCCXXXIII", одан кейін (кішірек) "OB•", содан кейін төменде "MDCCCXCVI" мәтіні орналасқан. |
| Жалпы мәліметтер |
| Мемлекет |
Стокгольм, Швеция
 |
| Марапат не үшін |
Физиология және медицинада салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін
 |
| Құрылтайшы |
Швед корольдық ғылым академиясы
 |
| Марапат иелері |
| Бірінші иегері |
1901
 |
| Ресми сайт |
[nobelprize.org Ресми сайт]
 |

**Физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығы** (швед. *Nobelpriset i fysiologi eller medicin*) — Физиология және медицинада салаларында ғылыми жетістіктерге жеткені үшін Стокгольмдегі Швед корольдық ғылым академиясымен берілетін жоғары сыйлық.

Сыйлық швед химигі Альфред Нобельдің (1896 жылы қ.б.) 1895 жылғы өсиеті бойынша химиядан, физикадан, әдебиеттен, физиология және медицинадан жоғары жетістіктерге жетуі үшін және бүкіл әлемде бебітшілікті орнату бойынша берілетін негізгі бес сыйлықтын қатарына кіреді.

Физиология және медицинадан алғашқы Нобель сыйлығы Эмиль Адольф фон Берингке берілді. Әрбір сыйлық иегері медальға, дипломға және соммасы жыл сайын өзгерілетін ақшалай сылыққа ие болады. Мараппаттау рәсімі жыл сайын Швецияның астанасы Стокгольм қаласында 10 желтоқсан күні өткізіледі.

## Лауреаттар

Физиология немесе медицина саласында Нобель сыйлығы лауреаттарының тізімі

## Тағы қараңыз

* Нобель сыйлығы

## Дереккөздер
# Сарғалдақтар тұқымдасы[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

| Сарғалдақтар тұқымдасы Қазбалық ауқымы: Cretaceous–Recent |
| --- |
|  *Ranunculus auricomus* (type species) |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Өсімдіктер  |
| (unranked) | Қос жарнақтылар  |
| Сабы: | Сарғалдақ  |
| Тұқымдасы: | **Ranunculaceae** Juss. |

 |
| Тұқымдас тармақтары |
| * Hydrastidoideae
* Glaucidioideae
* Coptoideae
* Thalictroideae
* Ranunculoideae
 |

**Сарғалдақтар тұқымдасы** (*Ranunculaceae*) — қос жарнақтыларға жататын бір не көп жылдық шөптесін өсімдіктердің тұқымдасы. Кейде бұта және шырмауық түрінде де кездеседі.

## Таралуы

Жер шарында кең тараған 50-ден астам туысы, 1200-ге жуық (кей мәліметтерде 2000) түрі негізінен қоңыржай белдеулерде, салқын жерлерде және суда өседі. Қазақстанның барлық аймақтарында кездесетін 29 туысы, 185 түрі бар. Ішінде жиі кездесетіндері: сарғалдақ, бәрпі, тегеурінгүл, жанаргүл, т.б.

## Ботаникалық сипаттамасы

Жапырақтары бүтін жиекті не тілімденген, жапырақ серіктері болмайды. Гүлі қос жынысты (сирек жағдайда дара жынысты) болады. Аталығы өте көп, гинецейі апокарпты (гүлдегі өзара тұтаспаған аналықтар жиынтығы). Жемісі — көп тұқымды жапырақша немесе көп жаңғақша. Тұқымы майлы.

## Химиялық құрамы

Көп жылдық Сарғалдақтар тұқымдасының құрамында алкалоид және глюкозид болғандықтан улы келеді. Сарғалдақтар тұқымдасының көпшілік түрі дәрілік өсімдіктер (жанаргүл, бәрпі, т.б.); әсемдік үшін де өсіріледі (шөмісгүл, тегеурінгүл, жібілген, т.б.).

## Тұқымдас тектері

GRIN мәліметі бойынша, сарғалдақ тұқымдасына кіретін тектер:

* Aconitum
* Actaea
* Adonis
* Anemone
* Anemonopsis
* Aphanostemma
* Aquilegia
* Archiclematis
* Arcteranthis
* Asteropyrum
* Barneoudia
* Beesia
* Calathodes
* Callianthemoides
* Каллиантемум
* Caltha
* Ceratocephala
* Clematis
* Consolida
* Coptis
* Delphinium
* Dichocarpum
* Enemion
* Eranthis
* Garidella
* Glaucidium
* Hamadryas
* Helleborus
* Hydrastis
* Isopyrum
* Knowltonia
* Komaroffia
* Krapfia
* Kumlienia
* Laccopetalum
* Leptopyrum
* Megaleranthis
* Metanomone
* Myosurus
* Naravelia
* Nigella
* Oreithales
* Paraquilegia
* Paroxygraphis
* Peltocalathos
* Ranunculus
* Semiaquilegia
* Thalictrum
* Trautvetteria
* Trollius
* Urophysa
* Xanthorhiza

## Дереккөздер
# Адам геномы

**Адам геномы** 23 жұп хромосомадан тұрады , әр хромосома жүздеген геннен тұрады. Қазіргі таңда адам геномы негізінен барлық хромосомалардың бүкіл ДНҚ молекулаларындағы нуклеотидтердің орналасу реті анықталды. Адам геномына талдау жасаудың нәтижесі оның 3,2 миллиард жұп нуклеотидтерден тұратындығы және құрамында белоктарды кодтайтын 30-40 мыңдай гендердің болатындығын көрсетті. Ол гендердің бір-бірінен мөлшері жағынан айырмашылығы бар.

Жалпы геном – берілген түр хромосомаларының гаплоидты жиынтығындағы барлық ДНҚ-ны айтамыз. Генотип – сыртқы көрiнiсi (фенотиптiк) бар гендер жиынтығы. Тiрi организмдердiң тұтас геномын зерттеуге арналған генетиканың бөлiмi геномика деп аталады. Адам генінің орташа ұзындығы шамамен 27 мың нуклеотидтерден тұратындығы анықталған. Ондай геннің құрамында орташа есеппен 9 экзон және 8 интрон болады. Адам гендеріндегі интронның орташа ұзындығы экзоннан 22 есе үлкен болады.

“Адам геномы” жобасы бойынша жұмыстар 1990 жылдың қазан айында басталды. Онда зерттеушiлер келесi мақсаттарға жетуге ұмтылды: 1) Арасында орташа шамамен 2 млн. негiздер орналасқан бiр-бiрiнен алшақ жатқан гендердi белгiлей отырып, генетикалық карта жасау. 2) Әр хромосома ДНҚ-сының физикалық картасын жасау. 3) Нуклеотидтер тiзбегi картасына адамның барлық гендерiн белгiлеу.

2004 жылы адам ДНҚ-сы толық зерттелдi.

## Хромосомалар

| Хромосома | Гендер | Жұптасқан негіздер | % бүкіл геномнан |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2000 | 248 956 422 | 8,1 |
| 2 | 1300 | 242 193 529 | 7,9 |
| 3 | 1000 | 198 295 559 | 6,4 |
| 4 | 1000 | 190 214 555 | 6,2 |
| 5 | 900 | 181 538 259 | 5,9 |
| 6 | 1000 | 170 805 979 | 5,5 |
| 7 | 900 | 159 345 973 | 5,2 |
| 8 | 700 | 145 138 636 | 4,7 |
| 9 | 800 | 138 394 717 | 4,5 |
| 10 | 700 | 133 797 422 | 4,3 |
| 11 | 1300 | 135 086 622 | 4,4 |
| 12 | 1100 | 133 275 309 | 4,3 |
| 13 | 300 | 114 364 328 | 3,7 |
| 14 | 800 | 107 043 718 | 3,5 |
| 15 | 600 | 101 991 189 | 3,3 |
| 16 | 800 | 90 338 345 | 2,9 |
| 17 | 1200 | 83 257 441 | 2,7 |
| 18 | 200 | 80 373 285 | 2,6 |
| 19 | 1500 | 58 617 616 | 1,9 |
| 20 | 500 | 64 444 167 | 2,1 |
| 21 | 200 | 46 709 983 | 1,5 |
| 22 | 500 | 50 818 468 | 1,7 |
| X-хромосома | 800 | 156 040 895 | 5,1 |
| Y-хромосома | 200 | 57 227 415 | 1,9 |
| Барлығы | 21 000 | 3 088 286 401 | 100,0 % |

## Дереккөздер
# Шықшөп

| Шықшөп |
| --- |
|   |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Өсімдіктер  |
| Бөлімі: | Жабық тұқымдылар  |
| Табы: | Қос жарнақтылар  |
| Тұқымдасы: | Шықшөптер тұқымдасы  |
| Тегі: | **Шықшөп** (*Drosera*)  |

 |

**Шықшөп** немесе **шықшылдақ** (лат. *Drosera*) – шықшөптер тұқымдасына жататын көп жылдық жәндікқоректі өсімдіктер.

## Ботаникалық сипаты

(*Drosera capensis*) Жапырағы және қармауыштары
(*Drosera kenneallyi*) Гүлі
* Биіктігі 7 – 25 см, төселе өсетін немесе түйнекті тамырсабағы болады.
* Жапырақтары тамыр түбіндегі себетте орналасады, олардың шетін және жоғары жағын қызыл безді басы бар түктер жауып жатады. Осы бездер жабысқақ сұйық тамшылар бөліп шығарады, соның нәтижесінде өсімдіктің жапырағының үстін шық жауып жатқан сияқты болып көрінеді. Өсімдіктің аты осыған байланысты қойылған. Түктер жапыраққа қонған жәндіктерді жауып қалады да, өздерінен бөлінген шырышпен бүркейді. Бұл кезде жапырақ қақ ортасынан екіге бүктетіліп, жәндікті ұстап тұрады. Өсімдіктің құрамынан бөлінген асқорыту ферментінің әсерінен жәндік қорытылып болғаннан кейін жапырақ қайтадан жазылып, бұрынғы түріне келеді.
* Гүлдері ұсақ ақ түсті, олар шашақ немесе сыпыртқы гүлшоғырына топталады. Бүкіл жаз бойы гүлдеп тұрады. Тұқымынан, көбінесе вегетативті жолмен көбейеді (олар су арқылы тарайды).
* Жемісі – бір ұялы қорапша.
* Теңгежапырақ шықшөп – дәрілік өсімдік.

## Өсетін жері мен таралу аймағы

Тропиктік және қоңыржай белдеулерде, негізінен Австралия мен Жаңа Зеландияның ылғалды аймақтарында өсетін 100-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда шымтезекті мүк өскен батпақты жерлерде кездесетін 2 түрі: теңгежапырақ шықшөп және англия шықшөбі бар.

## Дереккөздер
# Science[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Science |
|  |
|
Журналдың алғашқы санының алғашқы томы (1882 тоқтатылды) |
| Мамандануы |
Көпбейінді
 |
| Мерзімділік |
апта сайын
 |
| Тілі |
Ағылшын
 |
| Бас редактор |
Холден Топ
 |
| Баспашы |
Американың ғылымды дамыту қауымдастығы
 |
| Белсенді жылдары |
1880–осы уақыт
 |
| ISSN |
0036-8075
 |
| ISSN веб нұсқасы |
1095-9203
 |
| Сайты |

 |

Science (ағылшын тілінен «Ғылым» деп аударылады), сондай-ақ Science журналы деп те жиі аталады , Американың ғылымды дамыту қауымдастығы басып шығаратын, рецензияланған академиялық журнал. Ол әлемдегі ең үздік академиялық журналдардың бірі

*Science* журналының бас кеңсесі Құрама Штаттардың Уашингтонында, ал екінші кеңсесі Біріккен патшалықтағы Кембриджде орналасқан.

## Дереккөздер
# Кеңістік (физика)[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

*Басқа мағыналар үшін Кеңістік деген бетті қараңыз.*
Физикада **кеңістік** деп біз субьективті түрде барлық физикалық оқиғалар мен нәрселер “ыдысы” деп түсінетін, солардың іс-әрекеттері орын алатын “алаңды” айтады.
Физикада жиі көпөлшемді кеңістік – мысалы, күрделі жүйе қалпы бір нүкте арқылы сипатталатын фазалы кеңістік деген ұғым кездеседі. Осындай кеңістіктер — кәдімгі “біздің өмірлік” үш өлшемді кеңістікте есептерді тұжырымдап шығара алу үшін пайдаланатын жәй ғана абстракцииялар.

Декарттық координаттар жүйесі, үш өлшемді, тікбұрышты жүйе, кеңістіктегі позицияны анықтау үшін қолданылады.
Салыстырмалы теориясында кеңістік — кеңістік-уақыт бүтін жүйесінің бір көрінісі ғана, ал жеке кеңістік, не уақытқа бөлу берілген санақ жүйесіне байланысты.
Физиканың көп салаларында физикалық кеңістік қасиеттерінің өзі (өлшемі, шексіздігі және т.б.) затты нәрселердің бар жоғына байланысты емес. Жалпы салыстырмалы теориясында затты денелер кеңістік қасиеттерін өзгертетін болып шықты, дәлірек айтса кеңістік-уақытты өзгертеді - оны «қисайтады».
Мысалдар:

* Фазалық кеңістік

## Тағы қараңыз

* Кеңістік пен уақыт
# Инфузориялар

Tetrahymena thermophila
**Инфузориялар** — бұл типке көп ұсақ кірпікшелері бар қарапайым жәндіктер жатады, 7000-нан астам түрі белгілі. Бұлардың ерекшелігі - денесінде екі түрлі ядросының болуы - үлкен вегетативті ядро макронуклеус және кішкене генеративті - микронуклеус.

Инфузориялыларға конъюгация процесі тән. Инфузориялылар кірпікшелерімен қозғалатын қарапайымдар тобына жатады.

Инфузориялар типі екі класқа бөлінеді. Кірпікшелі инфузориялар - Ciliata және сорғыш инфузориялар - Suctoria. Кірпікшелі инфузориялардың кірпікшелері тіршілік циклының барлық кезендерінде болады, ал сорғыш инфузориялардың даму циклының алғашқы кезеңінде ғана кірпікшелері болады да, содан кейін жойылады.

## Дереккөздер
# Жағалы талшықтылар

Sphaeroeca
**Жағалы талшықтылар** — жеке (Codosiga) және колония (Sphaeroeca) түзіп тіршілік етеді. Талшығы біреу, оның түбін цитоплазмадан құралған жұқа жаға қоршап жатады. Талшықтың қозғалу әсерінен ұсақ органикалық қоректік заттар (бактериялар, көк-жасыл балдырлар т.б.) жағаға жабысып, бірте-бірте цитоплазмаға және ас қорыту вакуоліне өтеді.

## Дереккөздер
# Жаңғақтар

**Жаңғақтар** — жоғары калориялы жемістер. Олардың неғұрлым көп тараған түрлері: грек жаңғағы, физалис жаңғағы, талшын жаңғағы, кешью жаңғағы, орман жаңғағы, бадам, пісте, су жаңғағы. Кондитер өнеркәсібінде жаңғақтар көп қолданылады. Олардан көптеген кәмпиттік жаңғақтық массалар, карамель салмалары жасалады, шоколадқа қосады, грильяжды массалар дайындайды, көптеген шығыс тәттілерін жасайды және қамырларға қосады. **Жаңғақтардың** құрамында май және ақуыз көп болады. Сондықтан олардың тамақтық құндылығы жоғары. Жаңғақтар қуырылып та, шикілей де пайдаланылады. Қуырылған жаңғақтардың иісі мен дәмі жақсарады. Грек жаңғағын ғана қуырмайды. Себебі оны қуырса жағымсыз дәм пайда болады. **Жаңғақтар** бүтін, жармаланған немесе ұнталған күйінде қолданылады.

## Суреттер жинағы

* Грек жаңғағының Піскен жемісі
* Грек жаңғағының Піспеген жемісі
* Фундук
* Кешью
* Емен жаңғағы

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз

* Жаңғақтар тұқымдасы
* Дән