Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Үйректұмсық

| Үйректұмсық Қазбалық ауқымы: 66–0 Ma
ПреК

К
О
С
Д
Кр
П
Т
Ю
Б
Пг
Н

 Late Cretaceous to Recent |
| --- |
|   |
| Амандық күйі |
|  Least Concern
(IUCN) |
| Ғылыми топтастыруы |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Дүниесі: | Жануарлар  |
| Жамағаты: | Хордалылар  |
| Табы: | Сүтқоректілер  |
| Сабы: | Біртесіктілер  |
| Тұқымдасы: | Ornithorhynchidae  |
| Тегі: | Ornithorhynchus Иоганн Фридрих Блюменбах, 1800 |
| Түрі: | O. anatinus  |

 |
| Екі-есімді атауы |
| Ornithorhynchus anatinus (Shaw, 1799) |
|  Ареал (көк — байырғы, қызыл — жерсіндірілген) |

**Үйректұмсық** (лат. *Ornithorhynchus anatinus*) — біртесіктілер класс тармағы, клоакалылар отрядына жататын сүтқоректі жануар. Өзі аттас тұқымдастағы жалғыз түр. Шығыс Австралия мен Тасманияда өзен, көл жиегінде мекендейді.

Еркектің артқы жағында табылған калькерей спуры індіні беру.
Денесінің ұзындығы 30 — 45 см, құйрығының ұзындығы 10 — 15 см. Басы жалпақ, ұзын (ұзындығы 6,5 см-дей), үйректің тұмсығына ұқсас тұмсықпен аяқталады (аты осыған байланысты аталған). Құлақ қалқаны жоқ, көзі кішкентай, олар суға сүңгігенде тері қатпарымен жабылады. Алдыңғы аяғындағы саусақтарының арасында жақсы жетілген жарғақтары болады, солар арқылы суда жақсы жүзіп, сүңги алады, бірақ құрлықта баяу қозғалып, аузы суға қараған інінен онша ұзап кетпейді. Артқы аяғындағы жарғақтар нашар дамыған. Қнін алдыңғы аяғымен қазады, ал артқы аяғы жүруге ғана көмектеседі. Жас Үйректұмсықтарда болатын сүт тістерінің орнына, ересектерінде мүйізді тақташықтар пайда болады. Денесін жапқан түгі қатты қылшықты, түбі мамықты, түсі қара қоңыр, астыңғы жағы сұрғылт. Құйрығы жалпақ, үстіңгі беті түкті, астыңғы беті түксіз, тықыр. Судағы омыртқасыздармен қоректенеді. Үйректұмсықтар суда жұптасып, жылына бір рет ұрпақ береді. Аналығы 2 жұмыртқа салады, оны 9 — 10 тәуліктен соң соқыр баласы жарып шығып, 11 аптадан кейін көзін ашады, баласын сүтімен асырайды. Терісі өте бағалы, қазіргі уақытта аулауға тыйым салынған.

## Дереккөздер
# Анеуплоидия

**Анеуплоидия** (көне грекше: ἀν - жоқ + εὖ — жеткілікті + πλόος — бірнеше есе + εἶδος — түр) — адам мен жануарлар организмдері жасушалары ядроларындағы хромосомалардың қалыпты жиынтығының өзгеруі; соматикалық жасушаларда хромосом саны гаплоидқа тең емес геномдық мутация.

Анеуплоидия кезінде жасуша ядросы хромосомаларының қалыпты жиынтығына көп жағдайда 1 хромосома (моносомия) немесе сирек — 2 хромосома (нуллисомия) жетіспеуі, болмаса бір немесе бірнеше хромосомалар артық болуы мүмкін. Анеуплоидия адам мен жануарлардың бірқатар хромосомалық аурулары нәтижесінде өрбиді.

## Дереккөздер
# URL[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

**URL** (**Uniform Resource Locator**) - Интернеттегі қор көзін бірегей түрде айқындайтын мекенжай. Веб-торапқа арналған URL мекенжайы http:// префиксінен басталады, мысалы,

## Сілттемелер
# Өнеркәсіптік роботтар

Өнеркәсіптегі роботFANUC модели R2000iB
Роботтардың бір жақсы қасиеті- олар ешқашан жалықпайды және жұмысты адамдарға қарағанда тиімді істейді. Одан бөлек, роботтар ешқашан ауырмайды немесе демалуды қажет етпейді, яғни олар күніне 24 сағат, аптасына 7 күн жұмыс істейді. Роботтар ешқашан "қолым тимей жатыр", "шаршап жүрмін" деген сияқты сылтаулар айтпайды және оларға түскі үзілістің де қажеті жоқ. Кейде жұмыс адам үшін тым қауіпті немесе қиын болған жағдайда робот мұны ешқандай қауіпсіз немесе қиындықсыз атқарып шығады. Роботтардың көпшілігі тұрақты және механикаландырылған жұмыстарды атқару үшін зауыттарда пайдаланылады. Роботтардың біз жиі еститін көптеген түрі бар. Бүгінде роботтар зауыттар мен фабрикаларда, зертханаларда, тауар қоймасында, ауруханаларда және басқа да көптеген өндіріс орындарында сан түрлі жұмыстар атқаруда,яғни роботтар өндіріс орындарында көбірек пайдаланылады.

## Роботтардың өндірістік орындарындағы жұмыстары:

Зауыттардағы роботтар дәнекерлеу, сурет салу, машиналарды жүктеу, өнімдерді құрастыру,қауіпті материалдармен жұмыс істеу, химикаттарды бүру, бөлшектерді тексеру сияқты, т.б түрлі қызметтерді атқарады. Әлемдегі роботтардың жартысына жуығы автокөліктер жасауда қолданылады.

*
* Дәнекерлеу
* Сурет салу
* Өңдеу
* Кесу

## Дереккөздер
# Ғылыми-зерттеу институты

**Ғылыми-зерттеу институты** – ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілетін мекеме. Әлемдегі ең алғашқы ғылыми-зерттеу институты бес ғылыми қоғамның басын біріктірген Француз институты (1975) болды. Ғылыми-зерттеу институтының классикалық түрі 19 ғасырда ғылымның өзінің іштей жіктелінуі мен бірігуі нәтижесінде пайда болды. Ол ғалымдар еңбегін жіктеу мен біріктіруді талап ететін ғыл. мәселелерді шешу қажеттілігінен туындады. Олар алғашқыда жаратылыстану ғылымының іргелі мәселелерін зерттеумен айналысты (Пастер ин-ты, 1888). Сәл кейінірек техника (Кайзер Вильгельм қоғамы ин-ты, 1911, Германия) және гуманитарлық («Пушкин үйі», 1905, Ресей) ғылым мәселелерімен айналысатын Ғ.-з. ин-тары пайда болды. Институттың мұндай түрі Қазақстанда 1922 ж. ұйымдастырылды (Қазақстан КП ОК жанындағы Партия тарихы институты). Кейін Қазақстан өлкелік өсімдіктерді қорғау ст. (1924), Санитарлық-бактериологиялық ин-ститут (1925), Тыңайтқыштар және агротопырақтану ғылыми-зерттеу институты (1926), Геология ғылымдары институты (1940), Физика және астрономия институты (1942), Тіл және әдебиет институты (1942), т.б. ашылды. Қазақстан ғылым академиясы құрылғаннан кейін (1946) оған бірнеше Ғылыми-зерттеу институттары енді. 20 ғ-дың ортасында ғалымдардың ұжымдық еңбегінің нәтижелілігі ғылымды ғылыми-зерттеу институттары негізінде құру тиімді екенін көрсетті. Қаржыландыру принципіне қарай ғылыми-зерттеу институттары мемлекеттік және жеке фирмалар («Бел Телефон» лабораториясы, АҚШ), университет, колледждер болып екіге бөлінеді. 20 ғ-дың аяғына қарай ғыл.-тех. прогрестің дамуына сәйкес бірқатар Еуропа мемлекеттерінде, АҚШ-та және Жапон елінде Ғылыми-зерттеу институттарының жаңа типтері пайда болды. Ондай Ғылыми-зерттеу институттарында жоғары білікті сарапшылар ұжымы (ғылыми-зерттеу тобы) жұмыс істейді, ал нақтылы бір ғылым, не ағымдағы жұмыстарға келісімшарт негізінде уақытша сырттан қызметкерлер тартылады.

## Дереккөздер

<references>
# Ұлыбритания (арал)

|  |
| --- |
|  Ұлыбритания ағылш. *Great Britain* |
|  |
| Сипаттамасы |
| Ауданы | 229 946 км² |
| Ең биік нүктесі | 1344 м |
| Тұрғындар (2011 жыл) | 61 371 315 адам |
| Халық тығыздығы | **Айтылым қатесі: Күтілмеген оператор <** адам/км² |
| Орналасуы |
| 54°04′00″ с. е. 2°37′00″ б. б.﻿ / ﻿54.06667° с. е. 2.61667° б. б.﻿ / 54.06667; -2.61667    |
| Архипелаг | Британ аралдары |
| Аралды шаятын акваториялар | Атлант мұхиты, Солтүстік теңізі |
| Ел |  Ұлыбритания |
| Аймақтар | Англия, Шотландия, Уэльс |
| Ұлыбритания |
|  **Ұлыбритания** Ортаққорда |

**Ұлыбритания** (ағыл. *Great Britain*, скотс. *Great Breetain*, валл. *Prydain Fawr*, шотл. *Breatainn Mhòr*, корн. *Breten Veur*) — Еуропадағы ең үлкен арал (ауданы жағынан әлемде жетінші орында); оның аумағы 229 946км², Хонсю аралынан сәл үлкенірек. Аралдың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы шамамен 1440 км-ге тең, ең үлкен ені екі есе кіші. Халық саны жағынан шамамен 63 миллион адаммен Ява мен Хонсюдан кейін әлемде үшінші орында. Британ аралдары құрамына кіреді. Аралда Англияның, Шотландияның және Уэльстің негізгі аумақтары, атап айтқанда, Біріккен Корольдік аумағының 95% -ы орналасқан.

## Шеткі нүктелері

* солтүстікте - мыс Даннет-Хед (ағыл. *Dunnet Head*) 58°40′00″ с. е. 3°22′00″ б. б.﻿ / ﻿58.666667° с. е. 3.366667° б. б.﻿ / 58.666667; -3.366667
* батыста - мыс Коррахад-Мор (ағыл. *Corrachadh Mòr*) 56°42′56″ с. е. 6°13′41″ б. б.﻿ / ﻿56.715611° с. е. 6.227944° б. б.﻿ / 56.715611; -6.227944
* оңтүстікте - мыс Лизард (ағыл. *The Lizard*) 52°28′47″ с. е. 1°45′46″ ш. б.﻿ / ﻿52.4797° с. е. 1.7628° ш. б.﻿ / 52.4797; 1.7628
* шығыста - мыс Лоустофт-Несс (ағыл. *Lowestoft Ness*) 52°28′52″ с. е. 1°45′46″ ш. б.﻿ / ﻿52.481167° с. е. 1.762833° ш. б.﻿ / 52.481167; 1.762833

Арал Атлант мұхитының суымен ұласады. Ол Норвегия мен Даниядан таяз Солтүстік теңізі, Франциядан - Ла-Манш пен Па-де-Кале бұғазы, Ирландия аралынан - Ирланд теңізі, Әулие Георг бұғазы және Солтүстік бұғазы арқылы бөлінген. Оның қазіргі заманғы жағалық сызықтары салыстырмалы түрде жақында қалыптасқан; ол шығанақтармен қатты бөлген: солтүстіктегі фьордтар және оңтүстіктегі өзен эстуариялармен.

Оңтүстіктегі аралдың рельефі негізінен тегіс. Уэльсте 1085 метрлік Кембрий таулары орналасқан. Англияның солтүстігінде Пеннин таулары (893 м, Кросс-Фелл) батыста Камберленд таулары (978 м, Пайк) және Оңтүстік-Шотланд қыратымен (843 м, Меррик) шектеседі. Соңғысы Орташа шотландық ойпат арқылы елдің ең биік таулары Бен-Невис (1344 м) және Бен Макдуимен (1309 м) орналасқан Солтүстік-Шотланд таулы қыратынан бөлінген.

Ұлыбританиядағы ең ұзын өзендері Северн (354 км) және Темза (334 км), ең үлкен көлдер - Лох-Ломонд (71 км²) және Лох-Несс (56 км²), ең үлкен түбегі Уэльс және Корнуолл.

## Тағы қараңыз

* Британ аралдарының аралдар тізімі
* Ауданы бойынша аралдар тізімі
# Виктория (Ұлыбритания патшайымы)

|  |
| --- |
| Виктория ағылш. *Victoria* |
|  |
|  |
| Лауазымы |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ту | Ұлыбритания және Ирландия патшайымы | Ту |

 |
| 20 маусым 1837 — 22 қаңтар 1901 |
| Тәж кигізу жорасы | 28 маусым 1838 |
| Ізашары | IV Уильям |
| Ізбасары | VII Эдуард |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ту | Үндістан патшайымы | Ту |

 |
| 1 мамыр 1876 — 22 қаңтар 1901 |
| Ізашары | *лауазымы құрылды* |
| Ізбасары | VII Эдуард |
| Өмірбаяны |
| Дүниеге келуі | 24 мамыр 1819 (1819-05-24) Кенсингтон сарайы, Лондон, Англия |
| Қайтыс болуы | 22 қаңтар 1901 (1901-01-22) (81 жас) Осборн-хаус |
| Жерленді | Фрогмор-хаус, Уайт аралы, Англия |
| Династия | Ганновер әулеті |
| Туған кездегі есімі | Кент ханшайымы Александрина Виктория (ағылш. *Princess Alexandrina Victoria of Kent*) |
| Әкесі | Эдуард Август, Кент герцогі |
| Анасы | Виктория Саксен-Кобург-Заальфельд |
| Жұбайы | Альберт Саксен-Кобург-Гот |
| Балалары | Виктория, Альберт Эдуард, Алиса, Альфред, Елена, Луиза, Артур, Леопольд, Беатриса |
| Қолтаңбасы |  |
| Монограммасы |  |
| өңдеу  |

**Патшайым Виктория** (ағылш. *Queen Victoria*, 24 мамыр 1819 жыл, Лондон – 22 қаңтар 1901 жыл, Уайт аралы) — Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Патшалығының жетінші ханшайымы, 1876 жылдан өмірінің соңына дейін Үндістан патшайымы болды. Ганновер әулетінен шыққан ол — герцог Эдуард Август пен герцогиня Викторияның қызы болды. Виктория Ұлыбритания монархтарының арасындағы билікте ұзақ уақыт отырған билеушілердің бірі, ол 63 жыл және жеті ай үстемдік етті.

Виктория билік құрған жылдар "Виктория ғасыры" деп аталды. "Виктория ғасырында" біріккен корольдікте өнеркәсіп, әлеуметтік-экономикалық салалар және технология едәуір қарыштап дамыды. 1830 жылы Парламент уақытша басқару туралы заң қабылдап, анасы Виктория Сакскен-Кобургты уақытша билік жүргізетін регент етіп тағайындады.

## Балалық шағы

1817 жылы ханзада регенттің (кейінірек Джордж IV) қызы Шарлотта ханшайым қайтыс болғанда, III Джорджтың 15 баласының ешбір заңды ұрпағы қалған жоқ. Сондықтан 1818 жылы оның үш ұлы, Кларенс, Кент және Кембридж герцогтары мұрагерлікті қамтамасыз ету үшін бірінен соң бірі жарыса үйленді. Бұл жарыстың жеңімпазы III Джорджтың төртінші ұлы — Кент герцогі Эдуард болды. Оның нәрестесіне Александрина Виктория деген есім берілді. Ол қайтыс болғаннан кейін және 1820 жылы IV Джордж таққа отырғаннан кейін Виктория таққа мұрагерлік қатарында үшінші атанды.

Виктория, өз сөзі бойынша, "өте қарапайым тәрбие көрген". Викторияның балалық шағы Кенсингтон сарайында өткен. Әкесі қайтыс болғандықтан, анасының ағасы Леопольд кішкентай Викторияға әке орнын басты.

1836 жылы Викторияның нағашы ағасы Леопольд, Викторияны өзінің ағасының ұлы-Альберт Ханзадаға үйлендіргісі келді. Алайда, Уильям IV Викторияны ол әулетке жақындатқысы келмеді. Керісінше, оны Нидерланды Ханзадасы Александрға тұрмысқа бергісі келді.

Викторияның жазбаларына сүйенсек, ол о бастан ақ Альбертті ұнатып қалады. Өз күнделігіне Альберттің бет әлпеті сүйкімді екенін жазады. Ал Александрды болса, тым қарапайым көрді.

## Дереккөздер
# Квинсленд

|  |
| --- |
| Штат |
| Квинсленд |
| Queensland |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Елтаңбасы |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АустралияАустралия |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары |  |
| Жер аумағы |
1 730 648 км²
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC+10
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 4 332 739 адам |
| Тығыздығы |
2,5 адам/км²
 |
| Конфессиялар |
Католиктер, англикандар , Біріккен мешіттер, буддисттер, мұсұлмандар , индуистер, иудеилер
 |
| Квинсленд шекарасы

 |

**Кви́нсленд** (ағылш. *Queensland*) — Аустралияның солтүстік-шығысында оранласқан штат.

Тұрғындар саны 4 332 739 адам (мемлекетегі штаттар арасында 3-інші орын). Астанасы және ең ірі қаласы — Брисбен. Ұраны: Audax at Fidelis («Батыр, бірақ сенімді»). Ресми лақап аты «Ақылды штат» және «Күн нұрының сәулесі штаты» (Smart State and Sunshine State).
Бұл аймақта ең алғаш Аустралиялық аборигендер және Торрес бұғазының бойында тұратын адамдар мекен еткен. Олар 40 000 — 65 000 жыл бұрын қоныстанған. Кейінірек европалық колонистер келгеннен соң, Квинсленд территориясында британдық колония соғылған. Содан соң 1859 жылдың 6 маусымында ол колония бөлек әкімшілік-территориялды бірлік болды. Сол күн Квинсленд күні ретінде жыл сайын тойланады.
Қазіргі Брисбен орналасқан жер, бұрында Мортон-Бей колониясы болған. Сол замандағы билік басы жаңа жерлер ашылуына, соғылуына рұқсат берген. Соның арқасында қазіргі таңда Квинслендте туризм, ауыл шаруашылығы және қазба кен байлықтарын қолдану дамыған.

## Галерея

|  |  |  |  |

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Квинслендтің әкімшілік және билік сайты
* Квинсленд парламентінің сайты
# Алжир (қала)

|  |
| --- |
| Қала |
| Алжир |
| араб.: مدينة الجزائر‎ |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Ту | Елтаңбасы |

 |
| Әкімшілігі |
| Ел |  АлжирАлжир |
| Уәлаяты |
Алжир
 |
| Тарихы мен географиясы |
| Координаттары | 36°46′35″ с. е. 3°03′31″ ш. б.﻿ / ﻿36.77639° с. е. 3.05861° ш. б.﻿ / 36.77639; 3.05861    |
| Құрылған уақыты |
944 жыл
 |
| Бұрынғы атаулары |
Икозиум, Икосим
 |
| Жер аумағы |
273 км²
 |
| Орталығының биiктігі |
10 м
 |
| Уақыт белдеуі |
UTC+1
 |
| Тұрғындары |
| Тұрғыны | 2 364 230 адам (2008) |
| Агломерация |
7 796 923
 |
| Ресми тілі |
араб тілі
 |
| Сандық идентификаторлары |
| Телефон коды |
021
 |
| Пошта индекстері |
16000-16132
 |
| Алжир |
| Алжир шекарасы

 |
|

*Басқа мағыналар үшін Алжир (айрық) деген бетті қараңыз.*
**Алжир** немесе бұрынғы аты **Әль-Джазаир** (араб.: **مدينة الجزائر**‎, *Мадинат Әл–Джазаир;* фр. *Alger*) — Алжирдің астанасы және ірі қалаларының бірі.

Қала 944 жылы құралған.

Алжир қаласы, ғарыштан түсірілген суретЖерорта теңізінің жағалауында орналасқан порт. Қаланың аты *«аль-Джазаир»* (араб сөзінен шыққан), аудармасы *«аралдар»* деген мағына береді. Себебі бұрын қаланың жанында төрт арал болған, бірақ 1525 жылы құрлықтың бір бөлігі болды. Халық саны 2 029 936 адам (2002 жылғы халық санағы бойынша). Қаланың негізі 10 ғасырда қаланды. Ертеректе бұл жерде Икозиум атты шағын римдік қоныс болған. Әдепкіде ол арабтарға кейін түріктерге тиесілі болды. 1830 жылы Алжир қаласын француздықтар отарлап, негізгі орталығы қылған.

## Дереккөздер