# Марокко

|  |
| --- |
| **Марокко патшалығы араб.: ‎المملكة المغربية (әл-Мәмләкә әл-Мағрибия) бербер *ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵓⵎⵕⵕⵓⴽ* *(Таглдит н Умррок) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Байрақ
 | Елтаңба
 |

 |
| Ұран: *«араб.: ‎الله، الوطن، الملك (Allāh, al Watan, al Malik — «Аллаһ, Отан, Мәлік»)»* |
| Әнұран: *«Hymne Cherifiеn»* |
| Марокко Корольдігінің картасы |
| Тарихы |
| **Тәуелсіздік күні** | 2 наурыз 1956 жыл (Франциядан) |
| Мемлекеттік құрылымы |
| **Ресми тілдері** | араб тілі, тамазигхт тілі |
| **Елорда** | Рабат |
| **Ірі қалалары** | Касабланка, Рабат, Марракеш, Фес, Танжер |
| **Үкімет түрі** | Дуалдық монархия |
| **Мәлік Премьер-министрі** | Мұхаммед VI Саад ад-Дин аль-Османи
 |
| **Мемлекеттік діні** | ислам (Әһл әс-Сунна бағыты) |
| Географиясы |
| **Жер аумағы** • Барлығы • % су беті
  | Әлем бойынша 57-орын 446 550 км² 0,056 |
| **Жұрты** • Сарап (2014) • Санақ (2017) • Тығыздығы
 | ▲ 33 848 242 адам (38-орын) 35 740 000 адам 50 адам/км² |
| Экономикасы |
| **ЖІӨ** (АҚТ)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  332,358 млрд. $ 9,339 $ |
| **ЖІӨ** (номинал)  • Қорытынды (2019)  • Жан басына шаққанда |  122,458 млрд. $ 3,441 $ |
| **АДИ** (2017) | ▲ 0,667 (**орташа**) (123-орын) |
| **Этнохороним** | марокколықтар |
| **Валютасы** | Марокко дирхамы |
| Қосымша мәліметтер |
| **Интернет үйшігі** | .ma |
| **ISO коды** | MA |
| **ХОК коды** | MAR |
| **Телефон коды** | +212 |
| **Уақыт белдеулері** | UTC+1, Africa/Casablanca және UTC±00:00 |

**Марокко** (араб.: **المغرب**‎‎‎ — әл-Мағриб — «батыс», Мағриб әл-Акса — «алыс батыс», **Мағриб** деп аталады) — Мағриб патшалығы, әл-Мәмләкә әл-Мағрибия Солтүстік-Батыс Африкадағы мемлекет. Толық ресми атауы — **Мағриб Патшалығы** (араб.: **المملكة المغربية‎‎**‎ — әл-Мәмләкә әл-Мағрибия). Араб тілінен аударғанда Мағриб - батыс, яғни, "Батыс Патшалығы" (бұл Арабтардың батыстағы мемлекеті) деген мағына береді.

Жер аумағы 446,5 мың км²*. Халқы 30,1 млн. (2000). Ресми тілі — араб тілі, сонымен қатар француз тілі кеңінен қолданылады. Халқы негізінен ислам дінінің сүннит тармағын ұстанады. Астанасы — Рабат қаласы. Әкімшілік жағынан 35 провинцияға және 8 префектураға бөлінген. Мағриб — конституциялы монархиялы ел. Мемлекет және үкімет басшысы — патша. Жоғарғы заң шығарушы органы — екі палаталы парламент (Өкілдер палатасы және өлттық жиналыс). Ақша бірлігі — дирхем.*

## Табиғаты

Мағриб жері таулы келеді. Ел аймағындағы орташа және биік таулар қыратты жазықтармен, үстірттермен ұласады. Оңтүстік-батысынан солтүстік-шығысына қарай Атлас таулары созылған. Жерорта теңізінің жағалауы Эр-Риф тауына жалғасады. Климаты негізінен субтропиктік, солтүстігінде жерорта теңіздік. Шілденің орташа температурасы *24 — 28С*, қаңтарда *10 — 12С*. Жылдық жауын-шашын мөлшері — таулы өңірде 1000 мм, елдің оңтүстік бөлігінде 200 мм, Сахара шөліне көршілес өңірде 100 мм. Мағрибта тұрақты ағынды өзендер аз. Біршама ірі өзендер қатарына Мулуя, Себу, УмМароккоәр-Рабия, Тенсифит жатады. Бұлар Атлант мұхитына, Жерорта теңізіне құяды. Елдің таулы және солтүстік-батыс бөліктері қалың орманды келеді. Емен, самырсын, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлардан жылан түрлері, тасбақа, жабайы шошқа, макака маймылы, қорқау қасқыр, сілеусін, түлкі, т.б. кездеседі.

## Тарихы

Мағриб жерін ертеден ливий немесе ежелгі бербер тайпалары мекендеген.

* **Б.з.б. 2-мыңжылдықтың аяғында** Мағрибтың теңіз жағалауында бірсыпыра финикиялық қоныстар салынып, кейінірек Карфагеннің иелігіне көшті.
* **Б.з.б. 3 — 2 ғасырлардағы** Рим мен Карфаген арасындағы соғыстардан кейін Мағриб Римнің ықпалында болды.
* Ал **б.з.б. 27 ж**. римдіктерге толығымен бағынды.
* **V ғасырда** Мағрибтың солтүстік бөлігін славян текті вандалдар,
* **VI ғасырда** Византия басып алды.
* **701 — 711 ж.** Мағриб жерін арабтар жаулап алып, араб халифатының құрамына қосты.
* **788 ж.** Мағрибтың солтүстік-батысында Идрис(Ыдырыс) әулеті билеген мемлекет орнады.
* **X ғасырда** Мағриб жері Фатима әулеті билеген халифатқа қосылды.
* **XI ғасырдың ортасынан бастап** Мағрибта әртүрлі әулеттер бір-бірін ауыстырып, билік құрды.
* **XV ғасырда** Мағрибқа португалдар мен испандар басып кіре бастады.
* **XVI ғасырда** Саади әулеті көптеген қалаларды еуропалықтардан азат етті. Ахмед әл-Мансур (**1578 — 1603**) кезінде Мағриб Сонгам, Судан, т.б. Африка елдерін бағындырды.
* **XVII — XVIII ғасырларда** орт. билік әлсіреп, саяси жағдай жиі шиеленісті.
* **1845 ж.** Франция Мағриб пен Алжир жерінің түгеліне дерлік бақылау орнатты. Сұлтан Хасан І (**1873 —94**) тұсында бірқатар реформалар жүргізілді, өндіріс орындары мен жаңа порттар салынды.
* **1907 ж.** француз әскерлері Мағрибтың солт.-шығыс бөлігіндегі *Ужда аймағын*, кейіннен *Касабланка мен Шауиа облысын*, Испания Мелиль аймағындағы жерлерді жаулап алды.
* **1912 ж.** Мағрибта француз протектораты орнады.
* **1921 ж. маусымда** Мағрибтың Абд әл-Керим басқарған риф тайпалары Анвал түбінде испан армиясын талқандап, тәуелсіз Риф республикасын құрды.
* **1926 ж.** Франция мен Испанияның біріккен күштері Риф республикасын талқандады.
* **2-дүниежүзілік соғыс (1939 — 45)** кезінде елде ұлт-азаттық қозғалыс күшейді.
* **1952 ж.** Мағриб қалаларында протекторат туралы шарттың 40 жылдығына байланысты бұқаралық шерулер өтті.
* **1955 ж. 7 желтоқсанда** Франция ұлттық үкімет құруға келісім беруге мәжбүр болды.
* **1956 ж. 2 наурызда** Франция Мағрибтың ұлттық тәуелсіздігі мен аумақтық тұтастығын мойындады.
* **7 сәуірде** Мағрибтың испандық аймағы қайта қосылып, елдің тұтастығы қалпына келтірілді.
* **1956 ж. 12 қарашада** Мағриб БҰҰ-ға мүшелікке қабылданды.
* **1958 ж.** Мағриб Тарфая провинциясын испан үстемдігінен азат етті,
* **1961 ж. қарашада** елден француз әскерлері толық шығарылды.
* **1962 ж. желтоқсанда** конституция қабылданды. Мағриб Араб мемлекеттері Лигасына мүше.
* **1992 ж. 28 мамырдан** Мағриб пен Қазақстан арасында дипломат. байланыс орнаған. Екі ел арасындағы мәдени, оқу-ағарту саласының қарым-қатынастары біршама дами бастады. Мағрибта балық және мал шаруашылығы дамыған. Экспортқа фосфорит, теңіз өнімдері, темекі, тоқыма бұйымдары шығарылады. Шеттен мұнай, электр, өндіріс құрал-жабдықтарын сатып алады. Жалпы ішкі өнім *87,5 млрд. АҚШ долл-н* құрайды, жан басына шаққанда *3060 долл.* болады (**1994**). Негізгі сауда серіктестері — ЕО, АҚШ, Үндістан, Сауд Арабиясы. Ел аумағында Касабланка, Мохаммедия, Танглер, т.б. ірі теңіз порттары орналасқан.

## Әкімшілік бөліну

|  | Облыс | Әкім. центр | Жер аумағы, км² | Тұрғыны, чел. (2004) | Тығыздығы, чел./км² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Шавия-Уардига | Сеттат | 7 010 | 1 655 660 | 236,19 |
| 2 | Дуккала-Абда | Сафи | 13 285 | 1 984 039 | 149,34 |
| 3 | Фес-Бульман | Фес | 19 795 | 1 573 055 | 79,47 |
| 4 | Гарб-Шрарда-Бени-Хсен | Кенитра | 8 805 | 1 859 540 | 211,19 |
| 5 | Үлкен Касабланка | Касабланка | 1 615 | 3 631 061 | 2248,33 |
| 6 | Гулимим-Эс-Смара\* | Гулимин | 71 970 | 401 984 | 5,58 |
| 7 | Эль-Аюн-Буждур-Сегиет-эль-Хамра\* | Эль-Аюн | 139 480 | 256 152 | 1,84 |
| 8 | Марракеш-Тенсифт-Эль-Хауз | Марракеш | 31 160 | 3 102 652 | 99,57 |
| 9 | Мекнес-Тафилалет | Мекнес | 79 210 | 2 141 527 | 27,04 |
| 10 | Шығыс облыс | Уджда | 82 820 | 1 918 094 | 23,16 |
| 11 | Вади-эд-Дахаб-эль-Кувира\* | Дахла | 50 880 | 99 367 | 1,95 |
| 12 | Рабат-Сале-Заммур-Заер | Рабат | 9 580 | 2 366 494 | 247,02 |
| 13 | Сус-Масса-Драа | Агадир | 70 880 | 3 113 653 | 43,93 |
| 14 | Тадла-Азилаль | Бени-Меллаль | 17 125 | 1 450 519 | 84,70 |
| 15 | Танжер-Тетуан | Танжер | 11 570 | 2 470 372 | 213,52 |
| 16 | Таза-Әл-Хосейма-Таунат | Таза | 24 155 | 1 807 113 | 74,81 |
|  | Барлығы |  | 639 340 | 29 831 282 | 46,66 |

## Галерея

* Морокко патшалығының көріністері
* Рабат қаласы
* Скуру қасында — Кашба
*
*
*
*
* Мажорель бақ (Марракеш)
*
* Қасиетті оазис Oum Lâalag

## Дереккөздер