# Ференц Краус[өңдеу | дереккөзін өңдеу]

|  |
| --- |
| Ференц Краус |
| маж. *Krausz Ferenc* |
|  |
| Туған күні | 17 мамыр 1962 (1962-05-17) (64 жас) |
| Туған жері |
Мор, Венгрия
 |
| Азаматтығы |  Мажарстан  Германия |
| Ғылыми аясы |
физика
 |
| Жұмыс орны |
Мюнхен университеті
Вена технологиялық университеті
Мюнхеннің озық фотоника орталығы
Макс Планк кванттық оптика институты
Макс Планк кванттық оптика институты
Мюнхеннің озық фотоника орталығы
Гонконг университеті
 |
| Ғылыми дәрежесі |
философия докторы (1991) және хабилитация (1993)
 |
| Альма-матер |
Вена технологиялық университеті (1991)
Будапешт университеті (1985)
Будапешт технология және экономика университеті (1985)
 |
| Марапаттары |

ГФР Құрмет орденінің рыцарьлық кресі
Ғылым мен өнердегі жетістіктері үшін Максимилиан ордені
 Физика бойынша Нобель сыйлығы
Физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)
Клариват сыйлығының лауреаты (2015)
Отто Ган сыйлығы (2013)
Ғылым саласында Король Фейсал халықаралық сыйлығы (2013)
IEEE кванттық электроника сыйлығы (2006)
Вена қаласының ғылым сыйлығы (2006)
Лейбниц сыйлығы (2006)
Витгенштейн сыйлығы (2002)
Карл Цейс сыйлығы (1998)
Құрметті азаматтық
Венгрия Әулие Стефан ордені
Фежер округінің құрметті азаматы (2024)
Йоганн Джозеф Риттер фон Прехтль медалі (2024)
Jedlik Ányos-díj (2026)
 |
| Сайты |
ferenckrausz.de
 |

**Ференц Краус** (маж. *Krausz Ferenc*; 17 мамыр 1962, Мор, Венгрия) — шыққан тегі венгриялық неміс физик, ол ғалымдар тобымен бірге бір аттосекундтық жарық импульсін алғаш рет жасап, өлшеп, оны атомдардағы электрондардың әрекетін бақылау үшін пайдаланды, физиканың жаңа саласы — аттофизиканың негізін қалаушылардың бірі болды.

Леопольдина атындағы Германия жаратылыстану ғылымдары академиясының мүшесі (2016), Аустрия Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі, Венгрия Ғылым академиясының шетелдік мүшесі (2007), Ресей ғылым академиясы (2011). Физика саласындағы Нобель сыйлығы 2023 жылғы иегері (Пьер Агостини және Анн Л’Юильемен бірлесіп).

## Ғылыми қызмет

Краус Этвеш Лоран университетінде физика және Будапешт техникалық университетінде электротехника мамандықтары бойынша білім алды. Вена техникалық университетінде бакалавриат дәрежесін алғаннан кейін, сол жерде профессор болып тағайындалды. 2003 жылы ол Германияның Гархинг қаласындағы Макс Планк атындағы кванттық оптика институтының директоры болып тағайындалды, ал 2004 жылы Мюнхендегі Людвиг Максимилиан университетінде эксперименттік физика кафедрасының меңгерушісі болды. 2006 жылы Краус Мюнхен озық фотоника орталығын (MAP) құрып, оның директорларының бірі болды.

## Зерттеулер

Ференц Краус және оның ғылыми тобы әлемдегі алғашқы болып бір фемтосекундтан кем ұзындықты жарық импульсін жасады және өлшеді. Ғалымдар осы аттосекундтық жарық импульстарын электрондық қозғалысты нақты уақытта бақылау үшін қолдана бастады. Осыдан кейін физиканың жаңа саласы — аттофизика пайда болды.

Бұл бағыттағы жұмыстар 1990 жылдары Ференц Краус және оның командасымен басталған болатын, бұл кезде фемтосекундтық лазер технологиясын зерттеудің мүлдем жаңа әдістері қолданылған болатын. Бұл зерттеулердің мақсаты атомдарды зерттеуді жаңа деңгейге көтере алатын өте қысқа жарық импульстарын жасау болды. Мұндай қысқа импульстарды өндірудің басты шарты — УК-импульстарына қатысты ИК-импульстардың кешігуін жоғары дәлділікпен бақылау. Арнайы сезімталдан тыс детектор мұндай процестерді атом деңгейінде бақылауға мүмкіндік береді.

2001 жылы Ференц Краус және оның ғалымдар тобы бір немесе екі толқындық циклден тұратын қарқынды лазерлік импульстарды қолдана отырып, аттосекундтық жарық импульстарын алғаш рет жасап қана қоймай, сонымен қатар өлшеген. Бұл көп ұзамай оларға электрондардың қозғалысын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік берді. Ференц Краус және оның командасы көрсеткен фемтосекундтық импульстің толқын формасын басқару мүмкіндігі, және осы импульстарды жаңарту мүмкіндігі осы процестердің барлығын бақылауға мүмкіндік беретін мамандандырылған өлшеу жабдықтарын жасауға әкелді. Мұның бәрі физиканың жаңа саласын құруға негіз болды. Соңғы бірнеше жылда Ференц Краус және оның ғалымдар тобы, атомдар мен электрондардың әрекетін бақылауға мүмкіндік беретін зерттеулер жүргізу үшін қажетті аса сезімтал жабдықты әзірлеуде және айтарлықтай жақсартуда табысқа жетті. Дәл осы жабдықтың арқасында біз электростатикалық өрістің деформациясынан туындаған туннельдік әсер, заряд тасымалдаушыларды тасымалдай, когерентті ЭУФ сәулеленуі, фотоэмиссияның кешігуі, валенттілік электрондарының қозғалысы, сондай-ақ диэлектриктердің оптикалық және электрлік қасиеттерін бақылау сияқты процестерді нақты уақыт режимінде бақылай алдық.

## Мойындау

* Карл Цейс сыйлығы (1998)
* Қолданбалы физика бойынша Юлиус Шпрингер сыйлығы (2003)
* Лейбниц атындағы сыйлық (2006)
* IEEE кванттық электроникасы жөніндегі сыйлығы (2006)
* Манне Сигбанның мемориалдық лекциясы (2006)
* Прогресс медалі (2006)
* «Германия Федеративтік Республикасы алдындағы еңбегі үшін» орден (2011)
* Король Фейсалдың халықаралық сыйлығы (2013)
* Отто Ган сыйлығы (2013)
* Физика бойынша Вольф сыйлығы (2022)
* BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award (2022)
* Физика бойынша Нобель сыйлығы (2023)
* Ғылым мен өнердегі жетістіктері үшін Максимилиан ордені (2024)
* Венгриялық Әулие Стефан ордені (2024)

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ференц Краустің үй беті
* Ференц Краус тобының үй бетi
* Munich-Center for Advanced Photonics